Geometrik dönüşümler: yansıma, öteleme, dönme ve ardışık yansıma

Bir motifi kaydırınca, aynada çevirince ya da bir nokta etrafında döndürünce ne değişir, ne aynı kalır? Üç dönüşümü birim kareli zeminde inceliyor, öteleme ve dönmenin iki yansımadan doğduğunu görüyoruz.

5 durak9. sınıf · 2. dönem
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
DÖNÜŞÜM · YANSIMA

Yansıma dönüşümü: doğru bir ayna gibi çalışır

MEB 9. sınıf · 4. Tema: Eşlik ve Benzerlik · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlag(x) = a·f(x ± r) ± k doğrusal fonksiyonunun grafiği f(x) = x'ten nasıl elde edilir?Bağlantılı konudan (Doğrusal fonksiyonlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

g(x) = a·f(x ± r) ± k biçimindeki fonksiyonlar f(x) = x'ten türetilen doğrusal fonksiyonlardır. a, her görüntüyü a katına çıkarır; a negatifse grafik x eksenine göre yansır. f(x − r) grafiği x ekseni boyunca r birim pozitif yönde (sağa), f(x + r) negatif yönde (sola) öteler. +k ve −k, grafiği y ekseni boyunca k birim yukarı ya da aşağı öteler.

Referans fonksiyondan dönüşümler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Yansıma dönüşümü nedir, bir şeklin doğruya göre yansıması nasıl çizilir?

Kısa cevap: Yansıma dönüşümünde şeklin her noktası, yansıma doğrusunun öbür tarafına aynı uzaklıkta taşınır. Nokta ile görüntüsünü birleştiren parça yansıma doğrusuna diktir ve doğru bu parçayı ortadan böler. Kenar uzunlukları, açılar, çevre ve alan korunur; şekil ile görüntüsü eştir.

Göl kıyısındaki ağaç suda baş aşağı görünür; dal kıyıdan ne kadar uzaksa yansıması da o kadar uzaktadır.

Bir şekli düzlemde yerinden oynatmanın üç yolu vardır: yansıma, öteleme ve dönme. Bunlara geometrik dönüşüm denir. Her dönüşüm her noktayı tek bir noktaya götürür; bu yeni noktaya görüntü denir ve A', B' diye yazılır.

Görüntüyü adım adım bulmak

Şekli d doğrusuna göre yansıtmak için her köşeden d'ye dik bir yol çizersin. Köşenin doğruya kaç birim uzak olduğunu sayar, aynı sayıyı doğrunun öbür tarafına aktarırsın. Bulduğun noktaları aynı sırayla birleştirirsin. d doğrusuna yansıma doğrusu denir.

Her köşe d'ye dik yolla öbür tarafa geçer: A 4, B 5, C 2 birim uzakta; görüntüleri de öyle.Görsel: Sınav Defteri

Ne korunur, ne değişir?

Yansıma, noktalar arasındaki uzaklığı korur. Bu yüzden kenar uzunlukları, iç açılar, çevre ve alan aynı kalır; şekil ile görüntüsü eştir. Değişen iki şey vardır: yer ve köşelerin dolanım yönü. ABC köşeleri saat yönünün tersine, A'B'C' köşeleri saat yönünde sıralanır. Sağ elinin aynada sol el gibi görünmesi bundandır.

AA', BB', CC' parçaları yansıma doğrusuna diktir; bu yüzden birbirine paraleldir. Doğrunun tam üzerindeki nokta kıpırdamaz, görüntüsü kendisidir.

Çözümlü örnek

Birim kareli zeminde d doğrusu dikeydir. A noktası d'nin 3 birim solunda, B noktası d'nin üzerindedir. A ve B'nin görüntüleri nerededir? AA' uzunluğu kaç birimdir?

  1. d dikey, dik yol yatay: A' aynı satırda, d'nin 3 birim sağında.
  2. AA' = 3 + 3 = 6 birim; B doğrunun üzerinde, B' = B.

Cevap: AA' = 6 birim; B'nin görüntüsü kendisi

Akılda kalsın: Dik in, uzaklığı say, aynı sayıda öbür tarafa geç. Yansıma boyu bozmaz, şekli ters çevirir.
Yazılıda

Nasıl sorulurBirim kareli zeminde bir çokgen ve bir doğru verilir; görüntüyü çizmen, korunan ve değişen özellikleri gerekçesiyle yazman istenir.

TuzakKöşeyi doğruya dik değil çapraz taşımak, doğru üzerindeki köşeyi de oynatmak.

Tam puan içinUzaklıkları iki tarafta eşit tut, görüntüleri A', B' diye adlandır, "uzaklık korunduğu için şekil ile görüntüsü eştir" diye gerekçe yaz.

?Soru çöz yansımanın özellikleri

ABCD dörtgeni d doğrusuna göre yansıtılarak A'B'C'D' dörtgeni elde ediliyor. Buna göre aşağıdakilerden hangisi her zaman doğrudur?

✓ B. Her nokta yansıma doğrusuna dik bir yol üzerinde taşınır; bu yüzden AA' ve BB' d'ye diktir. A yansımanın alanı büyüttüğünü sanıyor, oysa uzaklıklar korunur; C uzaklığın yarısını bütünü sanıyor, AA' bu uzaklığın iki katıdır; D yansımanın dolanım yönünü tersine çevirdiğini gözden kaçırıyor.

⇄Bilgi eşleştirme d doğrusuna göre yansıma

dKLMN
Yazılı sorusuBirim kareli zeminde KLMN dörtgeni ve d doğrusu verilmiştir. a) Her köşenin d doğrusuna uzaklığını yazarak dörtgenin d'ye göre yansıma dönüşümü altındaki görüntüsünün köşelerinin yerini belirleyiniz. b) Dörtgen ile görüntüsünün çevre ve alanlarını karşılaştırınız, nedenini açıklayınız. c) KK' ile NN' doğru parçalarının birbirine göre konumunu açıklayınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: a) K d'nin 4 birim solunda, K' aynı satırda 4 birim sağındadır. L d'nin üzerindedir, L' = L. M 1, N 3 birim soldadır; M' 1, N' 3 birim sağdadır. b) Yansıma uzaklıkları koruduğu için kenarlar değişmez; çevreler ve alanlar eşittir. c) KK' ve NN' ikisi de d'ye diktir, bu yüzden paraleldir.

  • a) Dört görüntü noktasını uzaklıklarıyla doğru belirlemek, L' = L'yi fark etmek — 4 puan
  • b) Çevre ve alanın eşit olduğunu uzaklığın korunmasıyla gerekçelendirmek — 3 puan
  • c) Doğruya diklikten paralelliği çıkarmak — 3 puan

Yansıma dönüşümü

Cevabın nasıldı?
DÖNÜŞÜM · ÖTELEME

Öteleme dönüşümü: şekil dönmeden ve çevrilmeden kayar

MEB 9. sınıf · 4. Tema: Eşlik ve Benzerlik · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaYansıma dönüşümü nedir, bir şeklin doğruya göre yansıması nasıl çizilir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yansıma dönüşümünde şeklin her noktası, yansıma doğrusunun öbür tarafına aynı uzaklıkta taşınır. Nokta ile görüntüsünü birleştiren parça yansıma doğrusuna diktir ve doğru bu parçayı ortadan böler. Kenar uzunlukları, açılar, çevre ve alan korunur; şekil ile görüntüsü eştir.

Yansıma dönüşümü

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Öteleme dönüşümü nedir, doğrultusu, yönü ve uzaklığı nasıl belirlenir?

Kısa cevap: Öteleme dönüşümünde şeklin bütün noktaları aynı doğrultuda, aynı yönde ve aynı uzaklıkta kaydırılır. Doğrultu, yön ve uzaklık ötelemenin bileşenleridir. Şeklin yeri değişir ama yönü değişmez; kenarlar, açılar, çevre ve alan korunduğu için şekil ile görüntüsü eştir.

Sırandaki silgiyi hiç döndürmeden 20 cm sağa itersen silginin dört köşesi de 20 cm sağa gitmiş olur.

Doğrusal fonksiyonlar sayfasında bir grafiği eksen boyunca kaydırmayı görmüştük. Öteleme aynı fikri bir şekle uygular. Ötelemeyi tarif etmek için üç bilgi gerekir: doğrultu (yatay, dikey ya da eğik), yön (sağa mı sola mı, yukarı mı aşağı mı) ve uzaklık (kaç birim).

Kareli zeminde öteleme

Birim kareli zeminde eğik bir ötelemeyi iki adımla söylersin: "6 birim sağa, 2 birim aşağı". Her köşeyi bu kadar kaydırıp yeni noktaları birleştirirsin. Önce aşağı sonra sağa gitsen de aynı yere varırsın.

Her köşe 6 birim sağa, 2 birim aşağı kaydı. Oklar eşit uzunlukta ve birbirine paraleldir.Görsel: Sınav Defteri

Ötelemenin imzası

Ötelemede şeklin her noktası görüntüsüne eşit uzaklıktadır: AA' = BB' = CC'. Bu parçalar birbirine paraleldir ve hepsi aynı yönü gösterir. Köşelerin dolanım yönü değişmez; yansımadaki gibi ters çevrilme olmaz. Öteleme miktarı sıfır değilse yerinde kalan tek bir nokta bile yoktur.

Öteleme de uzaklıkları korur; kenarlar, açılar, çevre ve alan aynı kalır, şekil ile görüntüsü eştir. Ötelemeyi yansımadan ayırmanın en hızlı yolu dolanım yönüne bakmaktır.

Çözümlü örnek

Kareli zeminde bir motif önce 3 birim sağa, sonra 2 birim aşağı, en sonunda 1 birim sola ötelenmiştir. Bu üç ötelemenin yerine tek bir öteleme yazınız.

  1. Yatay adımları birleştir: 3 − 1 = 2, yani 2 birim sağa.
  2. Dikey adım tek: 2 birim aşağı.

Cevap: 2 birim sağa ve 2 birim aşağı tek bir öteleme

Akılda kalsın: Öteleme = kaydırmak; döndürme yok, ters çevirme yok. Bütün noktalar aynı yöne, aynı miktarda gider.
Yazılıda

Nasıl sorulurŞekil ile görüntüsü kareli zeminde verilir; ötelemenin doğrultusunu, yönünü ve uzaklığını yazman ya da verilen ötelemeyle görüntüyü çizmen istenir.

TuzakÖtelemeyi görüntüden şekle doğru, yani ters yönde okumak; yalnız tek bir köşeyi sayıp öbürlerini göz kararı yerleştirmek.

Tam puan içinYatay ve dikey adımları birimle yaz ("6 birim sağa, 3 birim aşağı"), bir köşede doğrula ve şekil ile görüntünün eş olduğunu belirt.

?Soru çöz öteleme kuralı

Bir öteleme dönüşümünde K noktası 4 birim sola ve 3 birim yukarıya taşınıyor. Aynı ötelemede L noktası için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. Ötelemede bütün noktalar aynı yönde, aynı miktarda kayar; L de K gibi taşınır. A yatay ve dikey adımların yerini değiştiriyor; B ötelemeyi ters yönde okuyor; C ötelemeyi dönme gibi düşünüp miktarın noktaya göre değiştiğini sanıyor.

▭Boşluk doldurma

Bir şekil önce 6 birim sağa, sonra 2 birim aşağı, sonra 4 birim sola ötelenirse tek bir ötelemeyle birim ve 2 birim aşağı kaymış olur. Bu ötelemede şeklin değişir, köşelerin dolanım yönü değişmez.

210sağasolayerialanı
ABCDA'B'C'D'
Yazılı sorusuBirim kareli zeminde ABCD dörtgeni ve bir dönüşüm altındaki görüntüsü A'B'C'D' verilmiştir. a) Uygulanan dönüşümün öteleme olduğunu iki gerekçeyle açıklayınız. b) Ötelemenin doğrultusunu, yönünü ve uzaklığını kareli zeminden okuyarak yazınız. c) Aynı öteleme, A'nın 2 birim sağındaki P noktasına uygulanırsa P' noktası A' noktasına göre nerede olur? (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: a) Köşelerin dolanım yönü şekilde ve görüntüde aynıdır, yani şekil ters çevrilmemiştir. Ayrıca her köşe görüntüsüne aynı miktarda ve aynı yönde gitmiştir: AA', BB', CC', DD' eşit ve paraleldir. Bu iki özellik ötelemeye aittir. b) Her köşe 6 birim sağa ve 3 birim aşağı kaymıştır. c) Ötelemede bütün noktalar aynı miktarda kaydığı için P' de A' noktasının 2 birim sağında olur.

  • a) Dolanım yönü ve eşit-paralel kayma gerekçeleri — 4 puan (her biri 2)
  • b) Yatay ve dikey adımı yön ve birimle yazmak — 3 puan
  • c) P' noktasının yerini ötelemenin her noktaya aynı uygulandığıyla bulmak — 3 puan

Öteleme dönüşümü

Cevabın nasıldı?
İLİŞKİ · YANSIMA + YANSIMA

İki paralel aynada yansıma: sonuç bir ötelemedir

MEB 9. sınıf · 4. Tema: Eşlik ve Benzerlik · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÖteleme dönüşümü nedir, doğrultusu, yönü ve uzaklığı nasıl belirlenir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Öteleme dönüşümünde şeklin bütün noktaları aynı doğrultuda, aynı yönde ve aynı uzaklıkta kaydırılır. Doğrultu, yön ve uzaklık ötelemenin bileşenleridir. Şeklin yeri değişir ama yönü değişmez; kenarlar, açılar, çevre ve alan korunduğu için şekil ile görüntüsü eştir.

Öteleme dönüşümü

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Paralel iki doğruya göre art arda yansıma hangi dönüşümü verir?

Kısa cevap: Bir şekil önce d₁ doğrusuna, elde edilen görüntü de d₁'e paralel d₂ doğrusuna göre yansıtılırsa son görüntü ilk şeklin ötelenmiş hâlidir. Öteleme doğrulara dik doğrultuda ve d₁'den d₂'ye doğru yöndedir; öteleme uzaklığı iki doğru arasındaki uzaklığın iki katıdır.

Berberde karşılıklı iki aynanın arasına oturunca görüntünün görüntüsünü görürsün; o ikinci görüntüde saç ayrığın yine senin tarafındadır.

Yansımanın şekli ters çevirdiğini gördük. Ters çevrilmiş şekli bir kez daha yansıtırsan ikinci yansıma dolanım yönünü düzeltir. Son görüntü ilk şekille aynı yöne bakar, yalnız yeri değişir. Bu, ötelemenin tarifidir.

Ara görüntü P'Q'R' ters çevrilmiştir; son görüntü P″Q″R″ ilk şekille aynı yöne bakar ve 8 birim sağdadır.Görsel: Sınav Defteri

Uzaklık neden iki katına çıkar?

Bir nokta d₁'in x birim solunda, iki doğru arasındaki uzaklık da u olsun. İlk yansıma noktayı d₁'in x birim sağına atar; nokta artık d₂'ye u − x birim uzaktadır. İkinci yansıma onu d₂'nin u − x birim sağına atar. Toplam yol x + x + (u − x) + (u − x) = 2u olur. Sonuç noktanın yerinden bağımsızdır; bu yüzden şeklin bütün noktaları aynı miktarda kayar.

Sıra önemlidir

Önce d₂'ye sonra d₁'e göre yansıtırsan öteleme yine 2u kadardır ama yönü tersine döner. İlişki tersinden de kullanılır: 10 birim sağa ötelemeyi, aralarında 5 birim olan iki dikey doğruya göre yansıtarak elde edersin.

Çözümlü örnek

d₁ ve d₂ paralel, aralarında 3 birim var. Bir nokta d₁'in 1 birim solundadır. Nokta önce d₁'e, sonra d₂'ye göre yansıtılırsa toplam kaç birim kayar?

  1. İlk yansıma: nokta d₁'in 1 birim sağına geçer; d₂'ye uzaklığı 3 − 1 = 2 birim olur.
  2. İkinci yansıma: nokta d₂'nin 2 birim sağına geçer. Toplam 1 + 1 + 2 + 2 = 6.

Cevap: 6 birim, yani 2 · 3

Akılda kalsın: Paralel iki yansıma = öteleme; uzaklık = 2 × doğrular arası uzaklık. Sırayı çevirirsen yön çevrilir.
Yazılıda

Nasıl sorulurKareli zeminde paralel iki doğru ve bir şekil verilir; iki yansımayı sırayla çizmen, son görüntüyü veren tek dönüşümü adlandırman ve miktarını açıklaman istenir.

TuzakÖteleme uzaklığını doğrular arası uzaklık kadar yazmak, ara görüntüyü son görüntü sanmak.

Tam puan içinİki görüntüyü ayrı adlandır (A', A″), uzaklığı "2 × doğrular arası" diye gerekçelendir ve yönü belirt.

?Soru çöz ardışık yansıma

Birbirine paralel d₁ ve d₂ doğruları arasındaki uzaklık 4 birimdir. Bir üçgen önce d₁'e, elde edilen görüntü de d₂'ye göre yansıtılıyor. Buna göre son görüntü için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Paralel iki doğruya göre art arda yansıma, doğrular arası uzaklığın iki katı kadar, yani 8 birimlik bir ötelemedir; iki yansıma ters çevirmeyi sıfırlar. B uzaklığı iki katına çıkarmayı unutuyor; C yalnız ilk yansımayı hesaba katıyor; D ara adımı atlıyor, tek yansıma şekli ters çevirirdi.

↕Sıralama iki yansımayı çizme

Bir şekle önce d₁'e, sonra d₂'ye göre yansıma uygulanırken yapılan adımları doğru sıraya koy.

  1. Ara görüntünün köşelerinden d₂'ye dik inilir, uzaklıklar öbür tarafa aktarılır.
  2. Şeklin köşelerinden d₁'e dik inilir, uzaklıklar sayılır.
  3. İlk şekil ile son görüntü arasındaki kayma ölçülür; doğrular arası uzaklığın iki katı çıkar.
  4. Uzaklıklar d₁'in öbür tarafına aktarılıp ara görüntü çizilir.
d₁d₂ABC
Yazılı sorusuBirim kareli zeminde ABC üçgeni ile birbirine paralel d₁ ve d₂ doğruları verilmiştir. Üçgen önce d₁'e, elde edilen görüntü de d₂'ye göre yansıtılıyor. a) Son görüntüyü ilk üçgenden tek adımda veren dönüşümü adlandırınız. b) Bu dönüşümün yönünü ve uzaklığını gerekçesiyle yazınız. c) Yansımalar önce d₂'ye, sonra d₁'e göre yapılsaydı sonuç nasıl değişirdi? Açıklayınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: a) Paralel iki doğruya göre art arda iki yansıma bir öteleme verir; ilk yansıma şekli ters çevirir, ikincisi düzeltir. b) Doğrular arası uzaklık 2 birim olduğu için öteleme 2 · 2 = 4 birimdir; yönü d₁'den d₂'ye, yani sağa. Örneğin A, d₁'in 2 birim solundan d₁'in 2 birim sağına, oradan d₂'nin 2 birim sağına geçer. c) Öteleme uzaklığı yine 4 birim olurdu ama yönü ters olurdu; üçgen 4 birim sola kayardı.

  • a) Dönüşümü öteleme olarak adlandırmak — 3 puan
  • b) 4 birim sağa ve "2 × doğrular arası" gerekçesi — 4 puan
  • c) Uzaklığın aynı, yönün ters olduğunu söylemek — 3 puan

Paralel iki doğruya göre ardışık yansıma

Cevabın nasıldı?
DÖNÜŞÜM · DÖNME

Dönme dönüşümü: bir merkez, bir açı, bir yön

MEB 9. sınıf · 4. Tema: Eşlik ve Benzerlik · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaParalel iki doğruya göre art arda yansıma hangi dönüşümü verir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir şekil önce d₁ doğrusuna, elde edilen görüntü de d₁'e paralel d₂ doğrusuna göre yansıtılırsa son görüntü ilk şeklin ötelenmiş hâlidir. Öteleme doğrulara dik doğrultuda ve d₁'den d₂'ye doğru yöndedir; öteleme uzaklığı iki doğru arasındaki uzaklığın iki katıdır.

Paralel iki doğruya göre ardışık yansıma

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Dönme dönüşümü nedir, dönme merkezi ve dönme açısı nasıl bulunur?

Kısa cevap: Dönme dönüşümünde şeklin her noktası bir merkez etrafında aynı açıyla ve aynı yönde döndürülür. Kesişen iki doğruya göre art arda yansıma bir dönmedir: doğruların kesim noktası dönme merkezi, aradaki açının iki katı dönme açısıdır. Her nokta merkeze eşit uzaklıkta kalır.

Lunaparktaki dönme dolabın kabinleri aynı merkezin çevresinde döner; bir kabin yukarı da çıksa aşağı da insen merkeze hep aynı uzaklıktadır.

Paralel doğrularla iki yansıma öteleme veriyordu. Doğrular kesişirse her nokta, kesim noktası çevresinde çembersel bir yol çizer. Bu dönüşüme dönme dönüşümü denir.

Dönmenin bileşenleri

Dönmeyi tarif etmek için üç bilgi gerekir. Dönme merkezi yerinde kalan tek noktadır. Dönme açısı her noktanın merkez etrafında ne kadar döndüğünü söyler. Yön ise saat yönü ya da saat yönünün tersidir. Kesişen doğrular arasındaki açı 45° ise art arda iki yansıma 90°'lik bir dönme verir.

Saat yönünde 90° dönmede OC ve OC' eşit uzunluktadır ve aralarındaki açı 90°'dir.Görsel: Sınav Defteri

Kareli zeminde 90° ve 180°

Merkezden noktaya giden yolu "kaç birim sağa, kaç birim yukarı" diye say. 90° dönünce yatay adım dikeye, dikey adım yataya geçer. Şekilde O'dan C'ye 1 birim sağa, 3 birim yukarı gidilir. Saat yönünde 90° dönünce O'dan C' noktasına 3 birim sağa, 1 birim aşağı gidilir. 180° dönmede ise iki adımın da yönü tersine döner; merkez, nokta ile görüntüsünün tam ortasındadır.

Dönme de uzaklıkları korur; kenarlar, açılar, çevre, alan ve dolanım yönü değişmez. Ama AA' ile BB' genelde ne eşittir ne paraleldir; dönmeyi ötelemeden ayıran budur. Üçgende açı ve kenar sayfasında sonucu ölçerek değil gerekçeyle bulmuştuk; burada da "uzaklık korunduğu için açı da korunur" diye yazarsın.

Çözümlü örnek · yazılı tarzı

Kareli zeminde A noktası O merkezinin 4 birim sağında ve 2 birim yukarısındadır. A, O etrafında saat yönünde 90° ve ayrıca 180° döndürülüyor. Görüntülerin O'ya göre yerini yazınız.

  1. 90°: yatay ve dikey adımlar yer değiştirir. Saat yönünde dönünce A' O'nun 2 birim sağında, 4 birim aşağısındadır.
  2. 180°: iki adım da tersine döner. A″ O'nun 4 birim solunda, 2 birim aşağısındadır.

Cevap: 90° → 2 sağ, 4 aşağı; 180° → 4 sol, 2 aşağı

Akılda kalsın: Merkez yerinde, uzaklık aynı, açı herkes için aynı. Kesişen iki yansıma = dönme, açı = 2 × aradaki açı.
Yazılıda

Nasıl sorulurKareli zeminde bir şekil ve merkez verilip 90° ya da 180° dönmüş görüntüyü çizmen; ya da şekil ile görüntüden dönme merkezini ve açısını bulup gerekçelendirmen istenir.

TuzakSaat yönünü tersiyle karıştırmak, kesişen doğrular arasındaki açıyı dönme açısı sanmak.

Tam puan içinMerkezi, açıyı ve yönü üçünü birden yaz; bir köşede merkeze uzaklığın korunduğunu göster.

?Soru çöz dönmenin özellikleri

ABC üçgeni O noktası etrafında saat yönünde 90° döndürülerek A'B'C' üçgeni elde ediliyor. Buna göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ C. Dönmede noktalar merkez çevresinde farklı yaylar çizer; AA' ve BB' genelde paralel değildir. Paralel ve eşit kayma ötelemenin özelliğidir. A doğrudur, her nokta merkeze eşit uzaklıkta kalır; B doğrudur, dönme uzaklıkları korur; D doğrudur, dönme yansıma gibi ters çevirmez.

▭Boşluk doldurma

Aralarındaki açı 35° olan kesişen iki doğruya göre art arda yansıma, ° lik bir dönme verir. Dönme merkezi, doğruların noktasıdır. Merkeze 5 birim uzaktaki bir noktanın görüntüsü merkeze birim uzaktadır.

7035kesimorta510
ABCA'B'C'
Yazılı sorusuBirim kareli zeminde ABC üçgeni ve bir dönüşüm altındaki görüntüsü A'B'C' verilmiştir. a) Bu dönüşümün öteleme ya da yansıma olamayacağını birer gerekçeyle açıklayınız. b) Dönüşümün dönme merkezini nasıl bulduğunuzu yazınız ve merkezin A noktasına göre yerini belirtiniz. c) Dönme açısını yazınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: a) Öteleme olamaz, çünkü AA' ile BB' eşit değildir: A'dan A' noktasına 8 birim sağa, 6 birim aşağı; B'den B' noktasına 4 birim sağa, 6 birim aşağı gidilir. Yansıma da olamaz, çünkü köşelerin dolanım yönü iki üçgende aynıdır. b) Dönmede merkez her noktaya ve görüntüsüne eşit uzaklıktadır. AA', BB' ve CC' parçalarının orta noktaları aynı noktaya düşer; bu nokta dönme merkezidir ve A'nın 4 birim sağında, 3 birim aşağısındadır. c) Merkez her parçanın tam ortasında olduğu için dönme açısı 180°'dir; 180° dönmede saat yönü ya da tersi aynı sonucu verir.

  • a) Öteleme ve yansımayı ayrı gerekçelerle elemek — 4 puan (her biri 2)
  • b) Merkezi orta noktalarla bulup yerini yazmak — 3 puan
  • c) 180° — 3 puan

Dönme dönüşümü

Cevabın nasıldı?
KARŞILAŞTIRMA · SÜSLEME

Hangi dönüşüm? Ayırt etme yolu ve süslemeler

MEB 9. sınıf · 4. Tema: Eşlik ve Benzerlik · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDönme dönüşümü nedir, dönme merkezi ve dönme açısı nasıl bulunur?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Dönme dönüşümünde şeklin her noktası bir merkez etrafında aynı açıyla ve aynı yönde döndürülür. Kesişen iki doğruya göre art arda yansıma bir dönmedir: doğruların kesim noktası dönme merkezi, aradaki açının iki katı dönme açısıdır. Her nokta merkeze eşit uzaklıkta kalır.

Dönme dönüşümü

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Yansıma, öteleme ve dönme birbirinden nasıl ayırt edilir, süslemelerde nasıl kullanılır?

Kısa cevap: Üç dönüşüm de uzaklıkları ve açıları korur; bu yüzden şekil ile görüntüsü her zaman eştir. Ayırt edici özellikler dolanım yönü ve sabit noktadır: yansıma dolanım yönünü tersine çevirir, öteleme ve dönme korur. Ötelemede bütün noktalar eşit ve paralel kayar, dönmede merkez yerinde kalır.

Bir kilimin kenar şeridine bakınca aynı küçük motifin onlarca kez tekrarlandığını görürsün; ustanın yaptığı, bir motifi kaydırmak, çevirmek ve döndürmektir.

Üç dönüşüm de noktaları bire bir eşler ve aralarındaki uzaklığı korur; uzaklık korununca açılar da korunur. Bu yüzden şekil ile görüntüsü hep eştir. Farkları tabloda yan yana.

Üç dönüşümü karşılaştırma
YansımaÖtelemeDönme
Uzaklık, açı, alankorunurkorunurkorunur
Dolanım yönütersine döneraynı kalıraynı kalır
Yerinde kalan noktalaryansıma doğrusu üzerindekilerhiçbiriyalnız merkez
AA', BB' parçalarıdoğruya dik, paraleleşit ve paralelgenelde eşit de paralel de değil
İki yansımayla elde etme—paralel iki doğrukesişen iki doğru

Üç soruda karar

Önce dolanım yönüne bak: köşeler ters sıralanıyorsa dönüşüm yansımadır. Yön aynıysa nokta ile görüntüsünü birleştiren parçaları karşılaştır. Hepsi eşit ve paralelse öteleme vardır. Değilse dönmedir; merkez, her noktaya ve görüntüsüne eşit uzaklıktaki noktadır. 180° dönmede merkez, parçaların ortak orta noktasıdır.

Simetri ekseni ve süsleme

Bir şekil üzerindeki bir doğruya göre yansıtılınca kendisiyle çakışıyorsa o doğruya simetri ekseni denir. Karenin 4, dikdörtgenin 2, eşkenar üçgenin 3 simetri ekseni vardır. Kendi ekseninde yansıtılan şeklin yeri ve görünüşü değişmez. Halı, kilim, çini ve taş işçiliğinde bir motif yansıma, öteleme ve dönmeyle tekrarlanır. Böylece tek bir motiften, birbirine eş parçalardan oluşan bir süsleme doğar.

Çözümlü örnek

Bir şekil ile görüntüsünde köşeler aynı yönde sıralanıyor; her köşe görüntüsüne 5 birim uzakta ve bütün parçalar paralel. Dönüşüm hangisidir?

  1. Dolanım yönü aynı: yansıma değil.
  2. Parçalar eşit ve paralel: dönme değil, ötelemedir.

Cevap: 5 birimlik öteleme

Akılda kalsın: Önce dolanıma bak, sonra çizgilere. Ters dolanım → yansıma; eşit-paralel çizgiler → öteleme; geri kalan → dönme.
Yazılıda

Nasıl sorulurBir süsleme ya da kareli zeminde birkaç eş şekil verilir; bir motiften ötekine hangi dönüşümle geçildiğini, bileşenleriyle (doğru, uzaklık-yön, merkez-açı) yazman ve dönme ile ötelemenin yansımalarla nasıl elde edildiğini göstermen istenir.

Tuzak180° dönmüş motifi yansıma sanmak, iki şekil eş diye dönüşümü belirlemiş saymak.

Tam puan içinKararını dolanım yönü ve parçalarla gerekçelendir, bileşenleri eksiksiz yaz.

?Soru çöz dönüşümü belirleme

Bir şekle tek bir dönüşüm uygulanıyor. Şekil ile görüntüsünde köşelerin dolanım yönü aynıdır; şekil üzerindeki P noktası yerinde kalmış, diğer bütün noktalar yer değiştirmiştir. Buna göre uygulanan dönüşüm aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Dolanım yönü korunmuş ve yalnız bir nokta yerinde kalmış; bu, merkezi P olan dönmedir. A dolanım yönünü gözden kaçırıyor, ayrıca yansımada doğrunun bütün noktaları yerinde kalırdı; C ötelemede hiçbir noktanın yerinde kalmadığını unutuyor; D aslında bir ötelemedir, onda da sabit nokta yoktur.

⇄Bilgi eşleştirme durum → dönüşüm

m1234
Yazılı sorusuBirim kareli zeminde bir kilim deseninin parçası verilmiştir; 2, 3 ve 4 numaralı motifler 1 numaralı motife birer dönüşüm uygulanarak elde edilmiştir. a) 1 numaralı motiften 2, 3 ve 4 numaralı motiflere hangi dönüşümle geçildiğini bileşenleriyle yazınız. b) 4 numaralı motifin 1 numaralı motiften yalnız yansıma dönüşümleri kullanılarak nasıl elde edilebileceğini açıklayınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: a) 1'den 2'ye m doğrusuna göre yansımayla geçilir; dolanım yönü tersine dönmüştür ve iki motif m'ye eşit uzaklıktadır. 1'den 3'e 4 birim aşağı ötelemeyle geçilir; motif çevrilmeden ve dönmeden kaymıştır. 1'den 4'e 180°'lik dönmeyle geçilir; dolanım yönü aynıdır, her köşe ile görüntüsünü birleştiren parçalar aynı orta noktadan geçer. b) 1 numaralı motif önce m'ye göre yansıtılıp 2 elde edilir. Sonra 2, motif sıralarının tam ortasından geçen yatay bir doğruya göre yansıtılır. m ile bu doğru dik kesiştiği için ikisi arasındaki açı 90°'dir; art arda iki yansıma 2 · 90° = 180°'lik dönme verir ve 4 numaralı motif oluşur.

  • a) Üç dönüşümü doğru adlandırmak — 3 puan
  • a) Bileşenleri (doğru, 4 birim aşağı, 180° ve merkez) yazmak — 3 puan
  • b) Kesişen iki doğruya göre iki yansımayı ve 2 × 90° gerekçesini yazmak — 4 puan

Dönüşümleri ayırt etme ve süsleme

Cevabın nasıldı?

YKS'de bu konunun ayrıntısı Geometri serisindeki Dönüşüm geometrisi sayfasında.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir sinema salonunda tek bilet 120 TL'dir. Yıllık kart 600 TL'dir ve kartla her film 60 TL'dir. Kart almanın daha ucuz olması için yılda en az kaç film izlenmelidir?

✓ C. 600 + 60x < 120x ⇒ 600 < 60x ⇒ x > 10; 10'dan büyük en küçük tam sayı 11'dir. A kart ücretini 120'ye bölüyor; B eşitlik anını (iki seçenek aynı tutar) cevap sanıyor; D ilk denetimi atlayıp bir fazlasını alıyor.Kaynak: Denklem ve eşitsizlik problemleri · Problem çözme ve modelin sınırları

?Soru 2

5 − 2x > 11 eşitsizliğinin çözüm aralığı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. −2x > 6; −2'ye bölünce yön değişir: x < −3. B −2'ye bölerken yönü değiştirmeyi unutuyor; C işareti kaybedip 6 ÷ 2 = 3 alıyor; D 5'i karşıya geçirirken işaretini çevirmeyip 16'yı −2'ye bölüyor.Kaynak: Denklem ve eşitsizlik problemleri · Doğrusal eşitsizlikler ve işaret tablosu

?Soru 3

|x + 1| < 4 eşitsizliğinin çözüm aralığı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. −4 < x + 1 < 4; her taraftan 1 çıkar: −5 < x < 3. B 1'i çıkarmak yerine ekliyor; C “küçüktür”ü “büyüktür” gibi dış bölge olarak çözüyor; D katı eşitsizlikte uçları dahil ediyor.Kaynak: Denklem ve eşitsizlik problemleri · Mutlak değerli denklem ve eşitsizlikler

?Soru 4

Bir ABC üçgeninde m(A) = 48° ve m(B) = 67°'dir. C köşesindeki dış açının ölçüsü kaç derecedir?

✓ A. C'deki dış açı, komşu olmayan iki iç açının toplamıdır: 48° + 67° = 115°. B C'nin iç açısını (65°) veriyor; C, 180° − 48° ile A'daki dış açıyı buluyor; D, 180° − 67° ile B'deki dış açıyı buluyor.Kaynak: Üçgende açı ve kenar · Dış açılar, ikizkenar ve eşkenar üçgen

?Soru 5

|3x + 6| fonksiyonunun x < −2 aralığındaki kuralı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. 3x + 6'nın sıfırı −2'dir; x < −2 iken 3x + 6 negatif olduğundan mutlak değer işareti çevirir: −(3x + 6) = −3x − 6. B, x ≥ −2 parçasının kuralıdır; C parantezi açarken yalnız ilk terimin işaretini çeviriyor; D yalnız ikinci terimin işaretini çeviriyor.Kaynak: Mutlak değer fonksiyonu · |h(x)|: doğrusal fonksiyonun mutlak değeri

?Soru 6

Paralel iki doğru bir kesenle kesiliyor. Oluşan açılardan biri 65°'dir. Bu açının iç ters açısının ölçüsü kaç derecedir?

✓ D. Paralel doğrularda iç ters açılar eşittir. A tümleyen açıyı (90° − 65°) alıyor; B aynı taraftaki iç açıyla karıştırıp 180° − 65° yapıyor; C açıyı ikiyle çarpıyor.Kaynak: Üçgende açı ve kenar · Aksiyom, teorem ve paralel doğrular

?Soru 7

Bir ABC üçgeninde m(A) = 65° ve m(B) = 45°'dir. Bu üçgenin en uzun kenarı hangisidir?

✓ C. m(C) = 180° − 65° − 45° = 70° en büyük açıdır; karşısındaki kenar AB en uzundur. A verilen en büyük açının (A) karşısını seçiyor ama C'yi hesaplamıyor; B en küçük açının karşısını seçiyor; D açılar farklıyken kenarları eşit sayıyor.Kaynak: Üçgende açı ve kenar · Açı-kenar bağıntısı

?Soru 8

n(x) = |x| fonksiyonu için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Uzaklık en az 0 olur ve bu değer x = 0'da alınır. A negatif görüntüleri de sayıyor, oysa görüntü kümesi [0, ∞)'dur; B yalnız sağ yarıya bakıyor, sol yarıda fonksiyon azalandır; D yanlış, çünkü |−4| = |4| = 4.Kaynak: Mutlak değer fonksiyonu · n(x) = |x| ve grafiği

?Soru 9

m(x) = |x + 4| − 1 fonksiyonunun görüntü kümesi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Köşe (−4, −1) ve V yukarı açılıyor; fonksiyonun en küçük değeri −1'dir, görüntü kümesi [−1, ∞) olur. A köşenin x koordinatını görüntü sanıyor; C V'yi aşağı açılıyor sanıyor; D dıştaki sabitin işaretini kaybediyor.Kaynak: Mutlak değer fonksiyonu · Nitel özellik tablosu ve model

?Soru 10

Kenar uzunlukları 3 cm, 7 cm ve x cm olan bir üçgende x'in alabileceği kaç farklı tam sayı değeri vardır?

✓ B. 7 − 3 < x < 7 + 3 ⇒ 4 < x < 10; tam sayılar 5, 6, 7, 8, 9'dur. A bir değeri eksik sayıyor; C uçlardan birini (4 ya da 10) dahil ediyor; D iki ucu da dahil edip 4'ten 10'a kadar sayıyor.Kaynak: Üçgende açı ve kenar · Üçgen eşitsizliği
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?9. Sınıf Matematik soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →