Algoritma: girdi, adımlar ve çıktı; doğal dil, akış şeması, sözde kod
MEB 9. sınıf · 5. Tema: Algoritma ve Bilişim · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaDoğrusal fonksiyonda eğim nedir, sıfır ve işaret nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Doğrusal fonksiyonlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.
g(x) = mx + n doğrusunun eğimi m'dir; x bir birim artınca g(x)'in ne kadar değiştiğini gösterir. m > 0 ise fonksiyon artan, m < 0 ise azalandır; m ≠ 0 iken bire birdir ve R'de maksimum ya da minimum noktası yoktur. Sıfırı x = −n/m'dir; sıfırın iki yanında işaret değişir.
✎Konu anlatımı
Algoritma nedir, akış şeması ve sözde kod nasıl yazılır?
Kısa cevap: Algoritma, bir problemi çözmek için açık ve sıralı biçimde yazılmış, sonlu sayıda adımdan oluşan yoldur; adı matematikçi Harizmi'den gelir. Her algoritmanın girdisi, işlem adımları ve çıktısı vardır. Algoritma günlük dille (algoritmik doğal dil), şekillerle (akış şeması) ya da kısa komut satırlarıyla (sözde kod) gösterilir.Çay demlerken önce suyu kaynatır, sonra demliği ısıtır, çayı koyup beklersin; adımların sırası karışırsa çay olmaz.
Algoritma sözcüğü, Bağdat'ta yaşamış matematikçi Harizmi'nin adının Latincedeki yazılışından gelir. Bugün bir işi yapmak için izlenen açık, sıralı ve sonlu adımlar dizisine algoritma denir. Her algoritmada üç parça vardır: girdi (verilen bilgi), işlem (bilgiye uygulanan adımlar) ve çıktı (elde edilen sonuç). Doğrusal fonksiyonlar sayfasında bir fonksiyonun sıfırını adım adım bulmuştuk; o adımları sırayla yazmak da bir algoritmadır.
Aynı algoritma, üç gösterim
Algoritmik doğal dil adımları günlük dille ve numaralı yazar: "1. adım: Başla. 2. adım: Üç notu al…". Akış şeması aynı adımları anlamı belli şekillerle gösterir. Sözde kod bir programlama diline benzeyen ama onun yazım kurallarına bağlı olmayan kısa satırlardır. Değişkene değer vermek için atama işareti kullanılır: ort ← (a + b + c) / 3, "ort değişkenine üç notun ortalamasını ata" demektir.
| Şekil | Görevi |
|---|---|
| Oval | Başla / Bitir |
| Paralelkenar | Veri girişi |
| Dikdörtgen | İşlem, atama |
| Eşkenar dörtgen | Koşul kontrolü; Evet ve Hayır diye iki yol açar |
| Alt kenarı dalgalı belge | Sonucu yazdırma |
| Ok | Akışın yönü |
Karar kutularında karşılaştırma işaretleri kullanılır: < (küçük), > (büyük), <= (küçük veya eşit), >= (büyük veya eşit), = (eşit), != (eşit değil). > ile >= arasındaki fark sınır değerde sonucu değiştirir: ortalaması tam 50 olan öğrenci yukarıdaki şemada geçer, koşul "ort > 50" olsaydı kalırdı.
Yukarıdaki şemaya 45, 60 ve 48 notları giriliyor. Çıktı nedir?
- İşlem kutusu: ort ← (45 + 60 + 48) / 3 = 153 / 3 = 51.
- Karar: 51 >= 50 doğru, Evet yolu izlenir.
Cevap: "Geçti" yazdırılır.
Nasıl sorulurBir gündelik problem verilir; algoritmasını doğal dille, akış şemasıyla ya da sözde kodla yazman, ya da verilen bir şemayı belli girdilerle çalıştırıp çıktıyı bulman istenir.
TuzakKarar kutusundan tek ok çıkarmak, girdiyi almadan işleme geçmek, > ile >= arasındaki farkı gözden kaçırmak.
Tam puan içinBaşla ve Bitir'i yaz, her şekli görevine uygun kullan, sınır değeri ayrıca dene.
?Soru çöz sözde kodu çalıştır
Aşağıdaki sözde kod çalıştırılıyor.
x ← 7
y ← x * 2 − 3
Eğer y > 11 ise "büyük" yazdır, değilse "küçük" yazdır.
Buna göre çıktı aşağıdakilerden hangisidir?
⇄Bilgi eşleştirme şekil → görev
Yazılı sorusuBir kargo firmasının ücret algoritması aşağıdaki akış şemasıyla verilmiştir. a) Kütlesi 3 kg ve 9 kg olan paketler için algoritmanın çıktılarını bulunuz. b) Algoritmanın işleyişini algoritmik doğal dille yazınız. c) Karar kutusundaki koşul "m < 5" olarak değiştirilirse 5 kg'lık paketin ücreti değişir mi? Açıklayınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.
Örnek cevap: a) m = 3 için 3 <= 5 doğrudur, ücret 60 TL'dir. m = 9 için koşul yanlıştır, ücret = 60 + (9 − 5) · 15 = 60 + 60 = 120 TL'dir. b) 1. adım: Başla. 2. adım: Paketin kütlesini (m) al. 3. adım: m 5'ten küçük veya 5'e eşitse ücreti 60 yap; değilse ücreti 60 + (m − 5) · 15 yap. 4. adım: Ücreti yazdır. 5. adım: Bitir. c) Değişmez. Yeni koşulda 5 < 5 yanlış olur ve Hayır yolu izlenir, ama 60 + (5 − 5) · 15 = 60 TL yine aynı sonucu verir.
- a) 60 TL ve 120 TL — 4 puan (her biri 2)
- b) Girdi, koşul, iki işlem ve çıktıyı sırayla yazmak — 3 puan
- c) İki yolun da 60 verdiğini göstererek "değişmez" demek — 3 puan