Gerçek sayı aralıkları: küme sembolleri, aralık işlemleri, mutlak değerle gösterim

Bir iş ilanındaki “25–35 yaş arası” şartı aslında bir aralıktır. Küme sembolleriyle sayı topluluklarını yazıyor, aralıkları dört gösterimle ifade edip birleşim, kesişim ve farklarını buluyoruz.

5 durak9. sınıf · 1. dönem 1. yazılı
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
GÖSTERİM · KÜME

Küme dili: listeleme, ortak özellik ve eleman sayısı

MEB 9. sınıf · 1. Tema: Sayılar · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Küme nasıl gösterilir, listeleme ve ortak özellik yöntemi nedir?

Kısa cevap: Küme, iyi tanımlanmış nesnelerin topluluğudur; bu bölümde elemanlar hep sayıdır. Küme iki yolla yazılır: listeleme yönteminde elemanlar küme parantezi içinde tek tek sayılır, ortak özellik yönteminde elemanların sağladığı şart yazılır. a ∈ A, a'nın A'nın elemanı olduğunu; s(A) ise A'nın eleman sayısını gösterir.

Okul kütüphanesinde “raf numarası 5'in katı olan raflar” dendiğinde hangi rafların kastedildiği herkes için aynıdır. Bu açıklık, bir topluluğu küme yapan şeydir.

Elemanları sayı olan bir topluluğu kısaca anlatmak için küme kullanılır. Kümeler A, B, C gibi büyük harflerle adlandırılır. Bir sayı kümede varsa 3 ∈ A (“3, A'nın elemanıdır”), yoksa 4 ∉ A yazılır. Kümede her eleman bir kez yazılır; sıranın önemi yoktur.

İki yazım yöntemi

Listeleme yönteminde elemanlar küme parantezi içinde, aralarına virgül konarak yazılır: A = {4, 8, 12, 16, 20, 24, 28}. Ortak özellik yönteminde ise elemanların taşıdığı şart yazılır: A = {x | x = 4k, k ∈ Z+, x < 30}. Buradaki dikey çizgi “öyle ki” diye okunur. İkisi de 30'dan küçük, 4'ün pozitif katlarını anlatır.

Elemanı çok olan ya da sonsuz olan kümeler listelemeye uygun değildir. Örneğin 2 ile 3 arasındaki gerçek sayılar tek tek sayılamaz; bu kümeyi ancak ortak özellikle yazabilirsin. Kısa ve sonlu kümelerde ise listeleme daha okunaklıdır.

Eleman sayısı, boş küme, alt küme

A'nın eleman sayısı s(A) ile gösterilir; yukarıdaki kümede s(A) = 7 olur. Hiç elemanı olmayan kümeye boş küme denir ve ∅ ya da { } diye yazılır. A'nın her elemanı B'de de varsa A, B'nin alt kümesidir: A ⊆ B. Her küme kendisinin alt kümesidir. Boş küme de her kümenin alt kümesidir.

Küme sembolleri
SembolOkunuşuÖrnek
∈ / ∉elemanıdır / elemanı değildir7 ∈ {1, 3, 5, 7}
s(A)A'nın eleman sayısıs({2, 4, 6}) = 3
∅boş küme{x | x ∈ N, x < 0} = ∅
⊆alt kümesidir{2, 4} ⊆ {1, 2, 3, 4}
|öyle ki{x | x ∈ Z, −2 < x < 2}
Çözümlü örnek

B = {x | x ∈ Z, −3 ≤ x < 2} kümesini listeleme yöntemiyle yazıp s(B)'yi bulunuz.

  1. −3 dahil, 2 hariç tam sayıları sırala: −3, −2, −1, 0, 1.
  2. Elemanları say: 5 tane.

Cevap: B = {−3, −2, −1, 0, 1}, s(B) = 5

Akılda kalsın: Listeleme = elemanları say; ortak özellik = şartı yaz. ∈ eleman için, ⊆ küme için kullanılır: 2 ∈ A ama {2} ⊆ A.
Yazılıda

Nasıl sorulurSözel olarak anlatılan bir sayı kümesini iki yöntemle yazman, eleman sayısını bulman ve bir kümenin ötekinin alt kümesi olup olmadığını gerekçelendirmen istenir.

Tuzak“dahil” ve “hariç” sınırlarını karıştırmak, 0'ı unutmak, ∈ ile ⊆'yi yer değiştirmek.

Tam puan içinİki gösterimi ayrı yaz, s(A)'yı sembolle ver, alt kümede “her elemanı” ifadesini kullan.

?Soru çöz eleman sayısı

A = {x | x ∈ Z, x2 < 20} kümesinin eleman sayısı kaçtır?

✓ B. Karesi 20'den küçük tam sayılar −4, −3, −2, −1, 0, 1, 2, 3, 4'tür; 5² = 25 olduğu için 5 giremez. A yalnız pozitif tam sayıları sayıyor; C 0'ı unutuyor; D negatif tam sayıları atıp yalnız 0–4 arasını alıyor.

⇄Bilgi eşleştirme sembol → anlam

Yazılı sorusuB kümesi, 40'tan küçük ve 6'nın pozitif katı olan tam sayılardan oluşuyor. a) B kümesini listeleme ve ortak özellik yöntemleriyle yazınız. b) s(B)'yi bulunuz. c) C = {12, 24, 36} kümesinin B'nin alt kümesi olup olmadığını gerekçesiyle açıklayınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: a) Listeleme: B = {6, 12, 18, 24, 30, 36}. Ortak özellik: B = {x | x = 6k, k ∈ Z+, x < 40}. b) Kümede altı eleman vardır: s(B) = 6. c) C'nin elemanları olan 12, 24 ve 36'nın her biri B'de de bulunur. Bir kümenin her elemanı öteki kümede varsa o küme alt kümedir; bu yüzden C ⊆ B'dir.

  • a) İki gösterimi doğru yazmak — 4 puan (her biri 2)
  • b) s(B) = 6 — 2 puan
  • c) C ⊆ B sonucunu “her elemanı” gerekçesiyle vermek — 4 puan

Küme dili ve gösterimler

Cevabın nasıldı?
İŞLEM · KÜME

Birleşim, kesişim, fark, tümleme ve sayı kümeleri

MEB 9. sınıf · 1. Tema: Sayılar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKöklü gösterim ile rasyonel üs arasındaki ilişki nedir?Bağlantılı konudan (Üslü ve köklü gösterimler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

n. dereceden kök, n. kuvveti verilen sayıya eşit olan sayıyı arar: ∛8 = 2, çünkü 2³ = 8. Köklü gösterim rasyonel üslü gösterimle yazılabilir: x^(m/n) = ⁿ√(xᵐ). Kök derecesi çiftse kök içi negatif olamaz ve ⁿ√(aⁿ) = |a| olur; derece tekse ⁿ√(aⁿ) = a olur.

Köklü gösterim ve rasyonel üs

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Birleşim, kesişim, fark ve tümleme nedir; sayı kümeleri birbirini nasıl kapsar?

Kısa cevap: A ∪ B iki kümenin bütün elemanlarını, A ∩ B ortak elemanlarını, A \ B yalnız A'da olanları, A′ ise evrensel kümede olup A'da olmayanları içerir. Sayı kümeleri iç içedir: N ⊆ Z ⊆ Q ⊆ R. İrrasyonel sayılar (Q′) rasyonel sayılarla ortak eleman taşımaz; ikisi birlikte gerçek sayıları oluşturur.

Sınıfta hem satranç hem de voleybol takımında olanları bulmak, iki listenin kesişimini almaktır; takımlardan en az birinde olanlar ise birleşimdir.

Üzerinde çalışılan bütün elemanları kapsayan kümeye evrensel küme denir ve E ile gösterilir. Örnek olarak E = {0, 1, 2, …, 9} rakamlar kümesi olsun. A = {1, 3, 5, 7, 9} tek rakamlar, B = {2, 3, 5, 7} ise 10'dan küçük asal sayılar kümesidir.

Dört küme işlemi (E = rakamlar)
İşlemAnlamıSonuç
A ∪ B (birleşim)A'da ya da B'de olanlar{1, 2, 3, 5, 7, 9}
A ∩ B (kesişim)hem A'da hem B'de olanlar{3, 5, 7}
A \ B (fark)A'da olup B'de olmayanlar{1, 9}
A′ (tümleme)E'de olup A'da olmayanlar{0, 2, 4, 6, 8}

Fark işleminde sıra önemlidir: B \ A = {2} olur, A \ B ile aynı değildir. Birleşimde ortak elemanlar bir kez yazılır. İki kümenin ortak elemanı yoksa kesişimleri boş kümedir.

Sayı kümeleri

Doğal sayılar N = {0, 1, 2, …}, tam sayılar Z = {…, −2, −1, 0, 1, 2, …} kümesidir. a ve b tam sayı, b ≠ 0 olmak üzere a/b biçiminde yazılabilen sayılar rasyonel sayılar (Q) kümesini oluşturur. Bu biçimde yazılamayan sayılar irrasyonel sayılardır (Q′). Üslü ve köklü gösterimler sayfasında gördüğün √2, √3 ve π irrasyoneldir; ondalık açılımları ne biter ne de tekrar eder.

N ⊆ Z ⊆ Q ⊆ R; Q ile Q′ ayrıktır ve birleşimleri R'dir.Görsel: Sınav Defteri

Sayı kümeleri için gerçek sayılar kümesi evrensel küme alınabilir. O zaman rasyonel sayıların tümleyeni irrasyonel sayılar olur: Q′ = R \ Q. √9 = 3 olduğu için √9 rasyoneldir; köklü yazılması onu irrasyonel yapmaz.

Akılda kalsın: ∪ “ya da”, ∩ “hem… hem”, \ “bunda var, onda yok”, ′ “evrenselde var, bunda yok”. N ⊆ Z ⊆ Q ⊆ R; Q ∩ Q′ = ∅.
Yazılıda

Nasıl sorulurEvrensel küme ve iki küme verilir; birleşim, kesişim, fark ve tümleyeni listeleme yöntemiyle yazman istenir. Bazen bir sayının hangi sayı kümelerine ait olduğunu sembolle göstermen beklenir.

TuzakFark işleminde sırayı değiştirmek, tümleyeni evrensel küme yerine başka kümeye göre almak, √9'u irrasyonel saymak.

Tam puan içinHer işlemin sonucunu ayrı yaz, sayı kümelerinde kapsama zincirini göster.

?Soru çöz sayı kümeleri

Aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. Her doğal sayı n/1 biçiminde yazılabildiği için rasyoneldir; N ⊆ Q. A yanlış: √9 = 3 rasyoneldir. B ters kapsama: −1 tam sayıdır ama doğal sayı değildir. C yanlış: 0 = 0/1 rasyoneldir, rasyonel ve irrasyonel sayıların ortak elemanı yoktur.

▭Boşluk doldurma

E = {1, 2, …, 12}, A = {1, 2, 3, 4, 6, 12} (12'nin bölenleri) ve B = {2, 3, 5, 7, 11} olsun. s(A ∩ B) = , s(A \ B) = ve s(A′) = olur.

2469
Yazılı sorusu0,75; −4; √5; 12; 7/3 ve √16 sayıları veriliyor. Her sayının N, Z, Q, Q′ kümelerinden hangilerine ait olduğunu sembolle gösteriniz. √16 için kararınızı gerekçesiyle açıklayınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: 0,75 = 3/4 olduğu için 0,75 ∈ Q. −4 ∈ Z ve −4 ∈ Q, ama −4 ∉ N. √5 ∈ Q′. 12 ∈ N, 12 ∈ Z, 12 ∈ Q. 7/3 ∈ Q. √16 = 4 olduğundan √16 ∈ N, Z ve Q kümelerinin hepsine aittir; köklü yazılması onu irrasyonel yapmaz, çünkü 4 = 4/1 biçiminde yazılabilir.

  • Beş sayıyı doğru kümelere yerleştirmek — 5 puan (her biri 1)
  • √16'nın 4'e eşit olduğunu ve N, Z, Q'ya ait olduğunu yazmak — 3 puan
  • Köklü yazılışın irrasyonellik ölçütü olmadığını açıklamak — 2 puan

Küme işlemleri ve sayı kümeleri

Cevabın nasıldı?
GÖSTERİM · ARALIK

Gerçek sayı aralıkları: dört gösterim, aynı küme

MEB 9. sınıf · 1. Tema: Sayılar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBirleşim, kesişim, fark ve tümleme nedir; sayı kümeleri birbirini nasıl kapsar?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

A ∪ B iki kümenin bütün elemanlarını, A ∩ B ortak elemanlarını, A \ B yalnız A'da olanları, A′ ise evrensel kümede olup A'da olmayanları içerir. Sayı kümeleri iç içedir: N ⊆ Z ⊆ Q ⊆ R. İrrasyonel sayılar (Q′) rasyonel sayılarla ortak eleman taşımaz; ikisi birlikte gerçek sayıları oluşturur.

Küme işlemleri ve sayı kümeleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Açık, kapalı ve yarı açık aralık nedir, aralık nasıl gösterilir?

Kısa cevap: Aralık, sayı doğrusunda iki sınır arasında kalan bütün gerçek sayılardır. Sınırlar dahilse köşeli parantez [ ] ve içi dolu nokta, hariçse normal parantez ( ) ve içi boş nokta kullanılır. Bir aralık sözel, cebirsel (eşitsizlik), sayı doğrusu ve küme gösterimiyle yazılabilir. Sonsuzluk hiçbir zaman aralığa dahil olmaz.

Otoyol tabelasında “en az 40, en çok 120 km/h” yazar. 40 ile 120 arasındaki her hız, 87,5 bile, bu kurala uyar. Bu hızların topluluğu bir aralıktır.

İki gerçek sayı arasında sonsuz tane gerçek sayı vardır. Bu yüzden 40 ile 120 arasındaki hızlar listelenemez. Bunun yerine sınırları ve sınırların dahil olup olmadığını söyleyen aralık gösterimi kullanılır.

Aralık türleri

Sınırların ikisi de dahilse aralık kapalı aralıktır: [40, 120]. İkisi de hariçse açık aralıktır: (40, 120). Biri dahil biri hariçse yarı açık aralıktır: [40, 120). Bir yanı sınırsız kümelerde ∞ ya da −∞ kullanılır. Sonsuz bir sayı değildir; bu yüzden onun yanında parantez her zaman açıktır.

İçi dolu nokta sınırın dahil, içi boş nokta hariç olduğunu gösterir; sonsuz tarafı okla gösterilir.Görsel: Sınav Defteri

Dört gösterim

Aynı küme dört biçimde yazılabilir. Hangisini seçeceğin duruma bağlıdır: sözel ifade günlük dile, eşitsizlik cebirsel işleme, sayı doğrusu göze, küme gösterimi ise küme işlemlerine uygundur.

Bir aralığın dört gösterimi
SözelCebirselAralıkKüme
40'tan 120'ye kadar (ikisi dahil)40 ≤ x ≤ 120[40, 120]{x | 40 ≤ x ≤ 120, x ∈ R}
−18 ve altıx ≤ −18(−∞, −18]{x | x ≤ −18, x ∈ R}
0'dan büyük, 1'den küçük0 < x < 1(0, 1){x | 0 < x < 1, x ∈ R}
Çözümlü örnek

Bir dondurucu −18 °C ve altında çalışmalıdır. Uygun sıcaklıkları aralık ve küme gösterimiyle yazınız.

  1. −18 dahil, alt sınır yok: x ≤ −18.
  2. Sonsuz tarafı açık parantezle yaz.

Cevap: (−∞, −18] ve {x | x ≤ −18, x ∈ R}

Akılda kalsın: Dahil = [ ] = içi dolu; hariç = ( ) = içi boş. ∞ ve −∞ yanında hep açık parantez.
Yazılıda

Nasıl sorulurGerçek yaşamdan bir koşul (yaş, hız, sıcaklık, puan) verilir; koşulu cebirsel, aralık, sayı doğrusu ve küme gösterimiyle yazman ve gösterimleri karşılaştırman istenir.

Tuzak“en az”, “en çok”, “-den büyük” ifadelerinde sınırın dahil olup olmadığını karıştırmak, sonsuzun yanına köşeli parantez koymak.

Tam puan içinDört gösterimi ayrı ayrı yaz, sayı doğrusunda noktaların içini doğru çiz.

?Soru çöz gösterim

Bir sayı doğrusunda −2'de içi dolu, 4'te içi boş birer nokta vardır ve aradaki bölge taranmıştır. Bu aralık aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. İçi dolu nokta sınırın dahil olduğunu ([), içi boş nokta hariç olduğunu ( )) gösterir. B parantezlerin yerini değiştiriyor; C boş noktayı da dahil sayıyor; D dolu noktayı da hariç sayıyor.

⇄Bilgi eşleştirme sözel → aralık

3−15III
Yazılı sorusuŞekildeki sayı doğrularında gösterilen kümeleri cebirsel, aralık ve küme gösterimiyle yazınız. Sınır noktalarını nasıl yorumladığınızı açıklayınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: I. 3'teki nokta içi dolu olduğu için 3 dahildir, sol tarafta sınır yoktur: x ≤ 3, (−∞, 3], {x | x ≤ 3, x ∈ R}. II. −1'deki nokta içi boş olduğu için −1 hariç, 5'teki nokta içi dolu olduğu için 5 dahildir: −1 < x ≤ 5, (−1, 5], {x | −1 < x ≤ 5, x ∈ R}. İçi dolu nokta köşeli parantez ve ≤, içi boş nokta normal parantez ve < ile yazılır; sonsuzun yanında parantez açıktır.

  • I'i üç gösterimle yazmak — 4 puan
  • II'yi üç gösterimle yazmak — 4 puan
  • Dolu/boş nokta ve sonsuz yorumunu açıklamak — 2 puan

Gerçek sayı aralıkları

Cevabın nasıldı?
İŞLEM · ARALIK

Aralıklarla işlemler: sayı doğrularını üst üste koymak

MEB 9. sınıf · 1. Tema: Sayılar · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

İki aralığın birleşimi, kesişimi ve farkı nasıl bulunur?

Kısa cevap: Aralıklar birer küme olduğu için birleşim, kesişim, fark ve tümleme işlemleri onlarda da yapılır. En güvenli yol, iki aralığı aynı ölçekteki iki sayı doğrusuna alt alta çizmektir. Kesişim iki taramanın çakıştığı yerdir; birleşim en az birinin tarandığı yerdir. Sınırda dolu ya da boş nokta, o sayının sonuç kümesinde olup olmadığına bakılarak seçilir.

Bir bilgi yarışmasının finaline 60–85 puan alanlar, ödül turuna ise 75'ten fazla alanlar katılıyor. İkisine birden katılabilecek puanları bulmak bir kesişim sorusudur.

Birleşim, kesişim, fark ve tümleme konusunda bu işlemleri listelenen kümelerde yaptın. Aralıkların elemanları sonsuz olduğu için onları listeleyemezsin; bu yüzden işlemleri sayı doğrusunda yaparsın.

Adım adım

Önce iki aralığı aynı ölçekte, alt alta çiz. Sonra istenen işlemi her bölgede sor. Kesişimde “bu sayı ikisinde de var mı?”, birleşimde “en az birinde var mı?”, A \ B'de “A'da var, B'de yok mu?” diye bak. Sınır noktalarını tek tek kontrol et; bir sınır bir aralıkta dahil, ötekinde hariç olabilir. Tümleyen alınırken evrensel küme R'dir; aralığın dışındaki her şey, sınırları da ters çevrilerek yazılır.

A = [−2, 5), B = (1, 8]. Kesişim (1, 5): 1, B'de; 5, A'da hariç olduğu için iki uç da boş.Görsel: Sınav Defteri
A = [−2, 5) ve B = (1, 8] için işlemler
İşlemSonuçSınır yorumu
A ∩ B(1, 5)1 B'de yok, 5 A'da yok
A ∪ B[−2, 8]−2 A'da, 8 B'de var
A \ B[−2, 1]1 A'da var, B'de yok → dahil
B \ A[5, 8]5 B'de var, A'da yok → dahil
A′(−∞, −2) ∪ [5, ∞)sınırlar ters döner

Farkta en çok karışan nokta, çıkarılan aralığın hariç sınırının sonuçta dahil olmasıdır. 1, B'ye ait olmadığı için A'dan çıkarılmaz; bu yüzden A \ B'de köşeli parantezle kalır.

Çözümlü örnek

Finale 60 ≤ x < 85, ödül turuna 75 < x ≤ 100 puan alanlar katılıyor. İkisine birden katılabilecek puan aralığı nedir?

  1. Aralıklar: [60, 85) ve (75, 100].
  2. Çakışan bölge 75 ile 85 arası; 75 ikincide, 85 birincide hariç.

Cevap: (75, 85)

Akılda kalsın: Alt alta çiz, bölge bölge sor, sınırları tek tek kontrol et. Tümleyende dahil sınır hariç, hariç sınır dahil olur.
Yazılıda

Nasıl sorulurİki koşul (iki aralık) verilir; ikisini birlikte, en az birini ya da yalnız birini sağlayan değerleri aralık olarak bulman ve sayı doğrusunda göstermen istenir.

TuzakSınır noktasını iki aralıktan birine bakarak karar vermek, farkta çıkarılan aralığın hariç sınırını da atmak.

Tam puan içinİki aralığı alt alta çiz, hangi işlemi neden seçtiğini (“ve” → kesişim, “veya” → birleşim) yaz, her sınırın neden dahil ya da hariç olduğunu belirt.

?Soru çöz fark

A = (−3, 4] ve B = [1, 6) olduğuna göre A \ B aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. A'dan B'ye ait olan [1, 4] kısmı çıkarılır. 1, B'ye ait olduğu için A \ B'de bulunmaz; kalan (−3, 1)'dir. A 1'in B'de dahil olduğunu gözden kaçırıyor; B farkı ters yönde alıp B \ A'yı arıyor, üstelik 4'ü dahil ediyor (B \ A = (4, 6)); D birleşimi buluyor.

▭Boşluk doldurma

A = (−1, 6) ve B = [2, 9] olsun. A ∩ B aralığı [, ) ve A ∪ B aralığı (, 9] olur.

26−191
Yazılı sorusuBir okulun bilim olimpiyatı seçmesine 50 ≤ x ≤ 90, matematik kulübüne ise 70 < x ≤ 100 puan alan öğrenciler katılabiliyor. a) İkisine birden katılabilecek puanları, b) en az birine katılabilecek puanları, c) yalnız olimpiyat seçmesine katılabilecek puanları aralık olarak yazınız. Her birinde hangi küme işlemini kullandığınızı belirtiniz. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: Olimpiyat aralığı O = [50, 90], kulüp aralığı K = (70, 100]'dür. a) İkisine birden katılmak kesişimdir: O ∩ K = (70, 90]; 70 K'de hariç, 90 ikisinde de var. b) En az birine katılmak birleşimdir: O ∪ K = [50, 100]. c) Yalnız olimpiyat, O'da olup K'de olmayan puanlardır, yani farktır: O \ K = [50, 70]; 70 K'ye ait olmadığı için dahil kalır.

  • a) (70, 90] ve kesişim — 3 puan
  • b) [50, 100] ve birleşim — 3 puan
  • c) [50, 70] ve fark, 70'in dahil olma gerekçesi — 4 puan

Aralıklarla işlemler

Cevabın nasıldı?
GÖSTERİM · MUTLAK DEĞER

Mutlak değerle aralık: orta nokta ve uzaklık

MEB 9. sınıf · 1. Tema: Sayılar · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAçık, kapalı ve yarı açık aralık nedir, aralık nasıl gösterilir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Aralık, sayı doğrusunda iki sınır arasında kalan bütün gerçek sayılardır. Sınırlar dahilse köşeli parantez [ ] ve içi dolu nokta, hariçse normal parantez ( ) ve içi boş nokta kullanılır. Bir aralık sözel, cebirsel (eşitsizlik), sayı doğrusu ve küme gösterimiyle yazılabilir. Sonsuzluk hiçbir zaman aralığa dahil olmaz.

Gerçek sayı aralıkları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir aralık mutlak değer kullanılarak nasıl yazılır?

Kısa cevap: |x − a|, x ile a arasındaki uzaklıktır. |x − a| ≤ r, a'ya uzaklığı r'den büyük olmayan sayıları, yani [a − r, a + r] aralığını anlatır. |x − a| > r ise a'ya uzaklığı r'den büyük olanları, yani (−∞, a − r) ∪ (a + r, ∞) kümesini anlatır. Aralıktan mutlak değere geçerken a orta noktadır, r yarı uzunluktur.

Bir fabrikada 500 gramlık un paketleri en çok 8 gram eksik ya da fazla olabiliyor. Bu kural “paketin 500'e uzaklığı 8'i geçmez” demektir.

Bir sayının mutlak değeri, sayı doğrusunda sıfıra uzaklığıdır: |−5| = |5| = 5. Uzaklık negatif olamayacağı için mutlak değer de negatif olmaz. Aynı fikirle |x − a|, x ile a noktaları arasındaki uzaklık olur.

Uzaklık sınırı = aralık

|x − 500| ≤ 8 yazmak, x'in 500'e en çok 8 birim uzak olduğunu söyler. 500'ün 8 solu 492, 8 sağı 508'dir. Bu sayıların arası ve kendileri koşulu sağlar: 492 ≤ x ≤ 508, yani [492, 508]. Gerçek sayı aralıkları konusunda gördüğün kapalı aralık burada orta noktası ve yarı uzunluğuyla anlatılmış olur.

Eşitsizlik ters dönerse, yani uzaklık r'den büyük istenirse, orta noktanın çevresi değil dışı alınır. |x − 5| > 3 koşulu, 5'e uzaklığı 3'ten büyük sayıları anlatır: x < 2 ya da x > 8. Bu küme (−∞, 2) ∪ (8, ∞) diye yazılır.

Mutlak değerli koşul ↔ aralık (r > 0)
KoşulAnlamıAralık
|x − a| ≤ ra'ya uzaklık en çok r[a − r, a + r]
|x − a| < ra'ya uzaklık r'den az(a − r, a + r)
|x − a| ≥ ra'ya uzaklık en az r(−∞, a − r] ∪ [a + r, ∞)
|x − a| > ra'ya uzaklık r'den fazla(−∞, a − r) ∪ (a + r, ∞)

Aralıktan mutlak değere

Bir [m, n] aralığını mutlak değerle yazmak için iki sayı bulursun. Orta nokta a = (m + n) ÷ 2, yarı uzunluk r = (n − m) ÷ 2 olur. Örneğin [−3, 7] için a = 2, r = 5'tir ve aralık |x − 2| ≤ 5 diye yazılır. Orta nokta negatifse işarete dikkat et: |x − (−2)| = |x + 2|.

Çözümlü örnek

Bir odanın ideal sıcaklığı 18 °C ile 24 °C arasıdır (ikisi dahil). Bu aralığı mutlak değerli eşitsizlik olarak yazınız.

  1. Orta nokta: (18 + 24) ÷ 2 = 21.
  2. Yarı uzunluk: (24 − 18) ÷ 2 = 3.

Cevap: |x − 21| ≤ 3

Akılda kalsın: |x − a| ≤ r: a'nın çevresi; |x − a| > r: a'nın dışı. Aralıktan mutlak değere: orta nokta ve yarı uzunluk.
Yazılıda

Nasıl sorulurBir ölçüm ve izin verilen sapma verilir (ağırlık, sıcaklık, uzunluk); uygun değerleri mutlak değerli eşitsizlikle ve aralıkla yazman istenir. Ya da bir aralık verilip mutlak değerle ifade etmen beklenir.

Tuzak|x − a| > r'yi tek bir aralık sanmak, orta nokta negatifken işareti yanlış yazmak.

Tam puan içinOrta noktayı ve yarı uzunluğu ayrı hesapla, sonucu hem mutlak değerle hem aralıkla ver.

?Soru çöz mutlak değer → aralık

|x − 3| < 5 koşulunu sağlayan gerçek sayılar hangi aralıktadır?

✓ D. 3'e uzaklığı 5'ten az olan sayılar 3 − 5 = −2 ile 3 + 5 = 8 arasındadır; eşitsizlik katı (<) olduğu için uçlar hariçtir. A orta noktayı 3 yerine 0 alıyor; B uçları dahil ediyor; C “büyüktür” durumundaki dış bölgeyi veriyor.

↕Sıralama aralıktan mutlak değere

[4, 16] aralığını mutlak değerli eşitsizlikle yazarken izlenen adımları doğru sıraya koy.

  1. Yarı uzunluk bulunur: (16 − 4) ÷ 2 = 6.
  2. Sonuç yazılır: |x − 10| ≤ 6.
  3. Orta nokta bulunur: (4 + 16) ÷ 2 = 10.
  4. Sınırlar dahil olduğu için ≤ işareti seçilir.
−6−5−4−3−2−1012
Yazılı sorusuŞekildeki sayı doğrusunda taralı olarak gösterilen kümeyi a) aralık gösterimiyle, b) mutlak değerli eşitsizlikle yazınız. Mutlak değerli ifadeyi nasıl oluşturduğunuzu açıklayınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: a) İki uç da içi dolu olduğu için kapalı aralıktır: [−6, 2]. b) Orta nokta (−6 + 2) ÷ 2 = −2, yarı uzunluk (2 − (−6)) ÷ 2 = 4'tür. Kümedeki her sayının −2'ye uzaklığı en çok 4 olduğundan |x − (−2)| ≤ 4, yani |x + 2| ≤ 4 yazılır. Uçlar dahil olduğu için ≤ işaretini seçtim.

  • a) [−6, 2] — 2 puan
  • b) Orta noktayı −2, yarı uzunluğu 4 bulmak — 4 puan
  • b) |x + 2| ≤ 4 yazıp işaret seçimini açıklamak — 4 puan

Aralıkların mutlak değerle gösterimi

Cevabın nasıldı?

YKS'de bu konunun ayrıntısı Temel Matematik serisindeki Mutlak değer sayfasında.

Karma tekrar

Önceki 1 sayfadan karışık 5 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

0,00045 sayısının bilimsel gösterimi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Virgül ilk sıfırdan farklı rakam olan 4'ün arkasına gelene kadar 4 basamak sağa kayar; n = −4 olur. B'nin değeri doğru ama 45, 10'dan büyük olduğu için bilimsel gösterim değildir; C üssün işaretini unutuyor; D sıfırları sayarken virgülden önceki 0'ı da sayıyor.Kaynak: Üslü ve köklü gösterimler · Bilimsel gösterim

?Soru 2

(3−2 · 35) ÷ 34 işleminin sonucu kaçtır?

✓ C. Üsler: −2 + 5 − 4 = −1; 3−1 = 1/3. A −1 üssünün eksisini atıp 3¹ alıyor; B 3⁵ ÷ 3⁴ işlemini 3⁰ sanıp yalnız 3⁻² bırakıyor; D negatif üssün sonucu negatif yaptığını sanıyor.Kaynak: Üslü ve köklü gösterimler · Üslü gösterim ve kuralları

?Soru 3

27−2/3 ifadesinin değeri kaçtır?

✓ D. Küpkök: ∛27 = 3; kuvvet: 3−2 = 1/32 = 1/9. A negatif üssü negatif sayı sanıyor; B 27'yi 3'e bölüp −2 ile çarpıyor; C eksi işaretini görmezden geliyor.Kaynak: Üslü ve köklü gösterimler · Köklü gösterim ve rasyonel üs

?Soru 4

45 + 1 kesrinin paydası rasyonel yapıldığında aşağıdakilerden hangisi elde edilir?

✓ C. Pay ve payda √5 − 1 ile çarpılır; payda 5 − 1 = 4 olur ve paydaki 4 ile sadeleşir: √5 − 1. A eşlenik yerine paydanın kendisini kullanıyor; B paydayı sadeleştirmeyi unutuyor; D paydaki 4'ü paydaya yazıyor.Kaynak: Üslü ve köklü gösterimler · Eşlenik ve yaklaşık değer

?Soru 5

27 + 12 işleminin sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. √27 = 3√3 ve √12 = 2√3; aynı kökün katsayıları toplanır: 5√3. A kök içlerini topluyor; C katsayıları toplamak yerine çarpıyor (3 · 2); D 3 ile 2'yi ve 3 ile 3'ü karıştırıp kökü atıyor.Kaynak: Üslü ve köklü gösterimler · Köklü gösterimlerle işlemler
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?9. Sınıf Matematik soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →