Mantık bağlaçları ve niceleyiciler: algoritmada koşul, ispatta her ve bazı

Bir bursun şartı “not ortalaması en az 85 ve gönüllü çalışma” ise kim kazanır? Bağlaçların ve niceleyicilerin algoritmadaki karar kutularını nasıl yönettiğini, bir önermeyi algoritmayla nasıl doğruladığımızı görüyoruz.

5 durak9. sınıf · 2. dönem
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
BAĞLAÇ · KARAR

Mantık bağlaçları algoritmada: ve, veya, ya da, ise

MEB 9. sınıf · 5. Tema: Algoritma ve Bilişim · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAlgoritma nedir, akış şeması ve sözde kod nasıl yazılır?Bağlantılı konudan (Algoritma ve bilişim). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Algoritma, bir problemi çözmek için açık ve sıralı biçimde yazılmış, sonlu sayıda adımdan oluşan yoldur; adı matematikçi Harizmi'den gelir. Her algoritmanın girdisi, işlem adımları ve çıktısı vardır. Algoritma günlük dille (algoritmik doğal dil), şekillerle (akış şeması) ya da kısa komut satırlarıyla (sözde kod) gösterilir.

Algoritma ve akış şeması

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Ve, veya, ya da, ise bağlaçları algoritmalarda nasıl kullanılır?

Kısa cevap: Algoritmaların karar adımlarında koşullar mantık bağlaçlarıyla birleştirilir. "Ve" bütün koşulların doğru olmasını, "veya" en az birinin doğru olmasını, "ya da" yalnız birinin doğru olmasını ister. "İse" bir koşul sağlandığında hangi komutun çalışacağını belirler: "Eğer koşul doğruysa şunu yap, değilse bunu yap."

Okul voleybol takımının seçmesinde antrenör bir liste tutar: boyu, devamsızlığı ve antrenmana katılımı birlikte değerlendirir.

Algoritma ve bilişim sayfasında karar kutusunun iki yol açtığını gördük. Gerçek kararlarda çoğu zaman birden çok koşul vardır. Bu koşullar mantık bağlaçlarıyla tek bir karar cümlesine dönüşür. Aşağıdaki tablo antrenörün listesidir.

Voleybol seçmesi listesi
ÖğrenciBoy (cm)Devamsızlık (gün)Antrenmana katıldı mı?
Aras1782Evet
Beren1650Evet
Cansu1726Hayır
Doruk1811Hayır
Ece1693Hayır
Fırat1755Evet

Aynı liste, dört bağlaç

Ve: "boy ≥ 170 ve devamsızlık ≤ 3" koşulunu iki şartı birden sağlayan Aras ile Doruk karşılar. Veya: "boy ≥ 170 veya antrenmana katıldı" koşulunu en az birini sağlayan beş kişi karşılar; yalnız Ece dışarıda kalır. Ya da: "boy ≥ 170 ya da antrenmana katıldı" koşulu yalnız birinin doğru olmasını ister. İkisi birden doğru olan Aras ile Fırat elenir; Beren, Cansu ve Doruk kalır. "Veya" ile "ya da" arasındaki fark, iki koşulun birden doğru olduğu durumda ortaya çıkar.

İse: "Devamsızlık 5 günden fazla ise 'veli görüşmesi' yazdır." Bu komut yalnız Cansu için çalışır. Fırat'ın devamsızlığı 5'tir, 5 günden fazla değildir. Sözde kodda bu yapı "Eğer … ise … yazdır, değilse … yazdır" diye yazılır.

Çözümlü örnek

Antrenörün seçme kuralını sözde kodla yazınız: boyu en az 170 cm ve devamsızlığı en çok 3 gün olan seçilir.

  1. Girdi: boy, devamsızlık. Koşul iki şartın birlikte sağlanmasını istiyor: "ve".
  2. Eğer boy >= 170 ve devamsızlık <= 3 ise "seçildi" yazdır, değilse "seçilmedi" yazdır.

Cevap: Aras ve Doruk "seçildi", diğer dört öğrenci "seçilmedi" çıktısını alır.

Akılda kalsın: Ve = hepsi; veya = en az biri; ya da = yalnız biri; ise = koşul doğruysa komut çalışır.
Yazılıda

Nasıl sorulurBir tablo ve sözel ölçütler verilir; ölçütleri bağlaçlarla ve karşılaştırma işaretleriyle yazman, koşulu sağlayanları bulman ya da bir sözde kod satırı kurman istenir.

Tuzak"en az 85" ile "85'ten fazla"yı aynı yazmak, "ya da" koşulunda iki şartı birden sağlayanı da saymak.

Tam puan içinHer ölçütü işaretiyle (≥, >) yaz, bağlacı adlandır, sonucu isim isim listele.

?Soru çöz tabloda bağlaç

Voleybol seçmesi listesine göre "boy ≥ 170 ve antrenmana katıldı" koşulunu sağlayan öğrenciler aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Boyu en az 170 olup antrenmana da katılan yalnız Aras (178) ve Fırat'tır (175). A devamsızlık koşulunun sonucunu veriyor; C "ve" yerine "veya" uyguluyor; D "ya da" uygulayıp iki koşulu birden sağlayanları eliyor.

⇄Bilgi eşleştirme bağlaç → anlam

Yazılı sorusuBir okul kütüphanesi "ayda en az 4 kitap okuyan ve kitaplarını zamanında iade eden" öğrencilere ödül veriyor. Gül 5 kitap okumuş ve zamanında iade etmiş; Hakan 6 kitap okumuş, zamanında iade etmemiş; İpek 3 kitap okumuş, zamanında iade etmiş; Kaan 2 kitap okumuş, zamanında iade etmemiştir. a) Ödül koşulunu sözde kodla yazınız. b) Ödül alacak öğrencileri belirleyiniz. c) Koşulda "ve" yerine "veya", ardından "ya da" yazılsaydı ödül alacak öğrencileri ayrı ayrı belirleyiniz. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: a) Eğer kitap sayısı >= 4 ve iade = "zamanında" ise "ödül" yazdır, değilse "ödül yok" yazdır. b) İki koşulu birden yalnız Gül sağlar; ödülü Gül alır. c) "Veya" ile en az bir koşulu sağlayanlar ödül alır: Gül, Hakan ve İpek. "Ya da" ile yalnız bir koşulu sağlayanlar alır: Hakan (yalnız kitap sayısı) ve İpek (yalnız iade). Gül iki koşulu birden sağladığı için "ya da" koşulunda ödül alamaz; Kaan hiçbirini sağlamaz.

  • a) ≥ işareti ve "ve" bağlacıyla doğru sözde kod — 3 puan
  • b) Gül — 2 puan
  • c) "Veya" için üç öğrenci, "ya da" için iki öğrenci ve Gül'ün neden çıktığı — 5 puan

Bağlaçlar algoritmada

Cevabın nasıldı?
DEĞİL · NİCELEYİCİ

Ölçütün değili ve niceleyiciler: "her" sonuna kadar, "bazı" ilk bulunana kadar

MEB 9. sınıf · 5. Tema: Algoritma ve Bilişim · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÖnerme nedir, her ve bazı niceleyicileri ile ve-veya bağlaçlarının değili nasıl yazılır?Bağlantılı konudan (Sayı kümelerinin özellikleri ve özdeşlikler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Önerme, kesin olarak doğru ya da yanlış olan hüküm cümlesidir. Bir önermenin hükmü tersine çevrilince değili elde edilir. Her (∀) ve bazı (∃, en az bir) niceleyicilerdir; ve (∧), veya (∨), ya da, ise (⇒), ancak ve ancak (⇔) bağlaçlardır. Değil alırken ∀ ile ∃ yer değiştirir; “ve” “veya” olur ve önermenin parçaları da değillenir.

Önerme, niceleyiciler, bağlaçlar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Algoritmada bir koşulun değili nasıl yazılır, her ve bazı niceleyicileri nasıl kontrol edilir?

Kısa cevap: Bir ölçütü sağlamayanları bulmak için ölçütün değili yazılır: "ve" ile kurulmuş koşulun değili "veya" ile kurulur ve her parça değillenir. Algoritmada "her" niceleyicisini doğrulamak için listenin tamamı kontrol edilir; "bazı" (en az bir) niceleyicisini doğrulamak için koşulu sağlayan ilk öğe yeter.

Antrenör seçilenleri bulduktan sonra bir de seçilmeyenlerin listesini istiyor; bunun için kuralı tersine çevirmesi gerekiyor.

Sayı kümelerinin özellikleri ve özdeşlikler sayfasında önermenin değilini görmüştük: "her" "bazı" olur, "ve" "veya" olur ve parçalar da değillenir. Algoritmada bu kural, bir ölçütü sağlamayanları bulan koşulu yazmaya yarar.

Seçilmeyenler: kuralın değili

Seçme kuralı "boy ≥ 170 ve devamsızlık ≤ 3" idi. Değili "boy < 170 veya devamsızlık > 3" olur. ≥ işaretinin değili <, ≤ işaretinin değili >'dır. Listede bu koşulu Beren, Cansu, Ece ve Fırat sağlar; seçilen iki kişiyle birlikte altı kişinin tamamı eder. Yalnız bağlacı değiştirip "boy < 170 ve devamsızlık > 3" yazsaydın kimseyi bulamazdın; parçaların ikisi de değillenmeli.

Niceleyiciler döngüde

"Takımdaki her oyuncunun boyu 170 cm'den fazla mı?" sorusunu algoritma listeyi baştan sona tarayarak cevaplar. Koşulu bozan bir oyuncu bulunca "Hayır" der ve durur; liste biterse "Evet" der. "Bazı oyuncular 180 cm'den uzun mu?" sorusunda ise koşulu sağlayan ilk oyuncu bulununca "Evet" denir ve durulur. Bu yüzden "her"i çürütmek için tek bir karşıt örnek yeter.

Niceleyiciler algoritmada
ÖnermeNe zaman "Evet"?Ne zaman durur?
Her öğe koşulu sağlarliste bitip bozan çıkmazsabozan ilk öğede (Hayır)
Bazı öğeler koşulu sağlarsağlayan ilk öğedesağlayan ilk öğede (Evet)
Çözümlü örnek

Bir haftanın ilk dört günündeki en düşük sıcaklıklar 3, 5, −1 ve 4 °C'dir. "Her gün sıcaklık 0 °C'nin üstündedir." önermesini kontrol eden algoritma kaçıncı günde durur, çıktısı nedir?

  1. 1. gün 3 > 0, 2. gün 5 > 0: devam.
  2. 3. gün −1 > 0 yanlış: bozan öğe bulundu.

Cevap: 3. günde durur, çıktı "Hayır"; −1 °C karşıt örnektir.

Akılda kalsın: Değilde "ve" "veya" olur, parçalar da çevrilir. "Her" sonuna kadar bakar, "bazı" ilk bulduğunda durur.
Yazılıda

Nasıl sorulurBir ölçütün değilini bağlaç ve işaretlerle yazman, ölçütü sağlamayanları bulman ya da "her" veya "bazı" içeren bir önermeyi kontrol eden algoritmayı yazıp bir listeyle test etmen istenir.

TuzakYalnız bağlacı değiştirip parçaları bırakmak, ≥'nin değilini ≤ yazmak.

Tam puan içinDeğilin her parçasını işaretiyle yaz, algoritmada durma koşulunu açıkça belirt.

?Soru çöz ölçütün değili

Bir bursun ölçütü "not ortalaması 85'ten büyük ve en az 2 yıl gönüllü çalışma"dır. Bu ölçütü sağlamayan öğrencileri bulan koşul aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. "> 85"in değili "≤ 85", "≥ 2"nin değili "< 2"dir; "ve" de "veya" olur. A ve B bağlacı değiştirmeyi unutuyor, A ayrıca tam 85 olanı dışarıda bırakıyor; C bağlacı doğru çeviriyor ama iki işareti de yanlış değilliyor.

▭Boşluk doldurma

"Listedeki her sayı pozitiftir." önermesinin değili "Listedeki sayılar pozitif değildir." olur. Bu değili doğrulamak için koşulu bozan öğe bulmak yeter.

bazıherbiriki
Yazılı sorusu"Sınıftaki her öğrencinin matematik notu 50 veya üstündedir." önermesi bir algoritmayla kontrol edilecektir. a) Algoritmanın işleyişini algoritmik doğal dille yazınız. b) Notlar sırasıyla 72, 55, 48, 90, 66 ise algoritma kaçıncı notta durur ve çıktısı ne olur? c) Önermenin değilini yazınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: a) 1. adım: Başla. 2. adım: Not listesini al, ilk nottan başla. 3. adım: Not 50'den küçükse "Hayır" yazdır ve bitir. 4. adım: Sıradaki not varsa ona geç ve 3. adıma dön. 5. adım: Liste bittiyse "Evet" yazdır. 6. adım: Bitir. b) 72 ve 55 koşulu sağlar; 48 < 50 olduğu için algoritma 3. notta durur ve "Hayır" yazdırır. 90 ve 66'ya bakmaya gerek kalmaz. c) "Sınıftaki bazı öğrencilerin matematik notu 50'nin altındadır."

  • a) Döngü, bozan öğede durma ve liste bitince "Evet" — 4 puan
  • b) 3. not ve "Hayır" — 3 puan
  • c) "Bazı" ve "< 50" ile doğru değil — 3 puan

Ölçütün değili, her ve bazı

Cevabın nasıldı?
UYGULAMA · AKIŞ ŞEMASI

Üç çıtadan üçgen olur mu? Bağlaçlarla karar veren algoritma

MEB 9. sınıf · 5. Tema: Algoritma ve Bilişim · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÜçgen eşitsizliği nedir, verilen uzunluklarla üçgen oluşup oluşmadığı nasıl anlaşılır?Bağlantılı konudan (Üçgende açı ve kenar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir üçgende herhangi iki kenarın uzunlukları toplamı üçüncü kenardan büyük, farkının mutlak değeri ise üçüncü kenardan küçüktür: |b − c| < a < b + c. Üç uzunluktan üçgen oluşması için en uzun kenarın öteki ikisinin toplamından küçük olması yeterlidir. Ortak kenarlı iki üçgende iki aralığın kesişimi alınır.

Üçgen eşitsizliği

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Üç uzunluktan üçgen olup olmadığını ve üçgenin türünü bulan algoritmada bağlaçlar nasıl kullanılır?

Kısa cevap: Üç uzunluktan üçgen olup olmadığına karar veren algoritma "ve" bağlacını kullanır: bir kenar, öteki ikisinin farkından büyük ve toplamından küçük olmalıdır. Türüne karar verirken önce üç eşitliğin birden (ve) sağlanıp sağlanmadığına, sonra en az birinin (veya) sağlanıp sağlanmadığına bakılır; sıra değişirse eşkenar üçgen yanlış sınıflanır.

Marangoz atölyesinde üç çıtayı birleştirip üçgen çerçeve yapmak isteyen biri, önce bu üç boydan üçgen olup olmayacağını bilmek ister.

Üçgende açı ve kenar sayfasında üçgen eşitsizliğini gördük: |b − c| < a < b + c. Bu çift eşitsizlik aslında iki koşulun "ve" ile birleşimidir: |b − c| < a ve a < b + c. Bir kenar için ikisi birden sağlanıyorsa üç uzunluktan üçgen kurulur. Biri bile bozulursa kurulmaz.

Üç karar kutusunda üç farklı bağlaç kullanımı: ilk kutuda ve, ikincide ve, üçüncüde veya.Görsel: Sınav Defteri

Karar sırası neden önemli?

Eşkenar üçgende üç kenar eşittir; bu yüzden "a = b veya b = c veya a = c" koşulunu da sağlar. Algoritma önce "veya" kutusuna bakarsa eşkenar üçgene "İkizkenar" der ve durur. Bu yüzden daha sıkı koşul olan "a = b ve b = c" önce kontrol edilir. Bir algoritmada koşulların sırası sonucun doğruluğunu etkiler.

"Ve" yerine yanlışlıkla "veya" yazılırsa ne olur? İlk kutuda iki koşuldan biri doğru olması yeterli sayılır ve üçgen olmayan uzunluklar da içeri girer. Örneğin 4, 9, 4 için |9 − 4| = 5 < 4 yanlıştır ama 4 < 13 doğrudur; "veya" ile algoritma bu üçlüyü üçgen sanar.

Çözümlü örnek

Algoritmaya a = 5, b = 5, c = 8 giriliyor. Çıktı nedir?

  1. |5 − 8| = 3 < 5 ve 5 < 13: üçgen olur.
  2. a = b doğru ama b = c yanlış: "ve" sağlanmaz, eşkenar değil.
  3. a = b doğru olduğu için "veya" sağlanır.

Cevap: İkizkenar

Akılda kalsın: Üçgen olma: ve. Eşkenar: ve. İkizkenar: veya. Sıkı koşul önce kontrol edilir.
Yazılıda

Nasıl sorulurBir akış şeması verilir; hangi kutuda hangi bağlacın neden kullanıldığını açıklaman ve şemayı birkaç girdiyle test etmen istenir; bazen kutuların yeri değiştirilip sonucun nasıl bozulduğu sorulur.

TuzakÜçgen eşitsizliğinde "ve" yerine "veya" kullanmak, eşkenarı ikizkenardan önce kontrol etmeyi unutmak.

Tam puan içinHer girdi için kutuları sırayla izle ve her kararı doğru/yanlış diye yaz.

?Soru çöz kutuların sırası

Yukarıdaki akış şemasında "a = b ve b = c ?" kutusu ile "a = b veya b = c veya a = c ?" kutusunun yeri değiştiriliyor. Bu durumda algoritmaya a = b = c = 6 girilirse çıktı ne olur?

✓ A. 6, 6, 6 önce "veya" kutusuna gelir; a = b doğru olduğu için hemen "İkizkenar" yazdırılır, eşkenar kutusuna hiç ulaşılmaz. B doğru sınıfı veriyor ama değiştirilmiş şemanın çıktısı değil; C eşitlikleri gözden kaçırıyor; D üçgen eşitsizliğini yanlış uyguluyor: |6 − 6| = 0 < 6 < 12.

↕Sıralama algoritmanın adımları

Üçgen türünü bulan algoritmanın adımlarını doğru sıraya koy.

  1. a = b ve b = c ise "Eşkenar" yazdır.
  2. Üç uzunluğu (a, b, c) al.
  3. a = b veya b = c veya a = c ise "İkizkenar", değilse "Çeşitkenar" yazdır.
  4. |b − c| < a ve a < b + c değilse "Üçgen olmaz" yazdır ve bitir.
Yazılı sorusuYukarıdaki akış şemasını (7, 3, 3), (6, 8, 10) ve (9, 9, 9) girdileri için çalıştırarak her birinin çıktısını gerekçesiyle yazınız. İlk karar kutusunda "ve" yerine "veya" yazılsaydı (7, 3, 3) girdisinin çıktısı ne olurdu? Açıklayınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: (7, 3, 3): |3 − 3| = 0 < 7 doğru ama 7 < 3 + 3 = 6 yanlış; "ve" sağlanmadığı için "Üçgen olmaz". (6, 8, 10): |8 − 10| = 2 < 6 ve 6 < 18 doğru; kenarlar birbirine eşit olmadığı için ikinci ve üçüncü kutu yanlış, çıktı "Çeşitkenar". (9, 9, 9): üçgen olur, a = b ve b = c doğru, çıktı "Eşkenar". "Veya" yazılsaydı (7, 3, 3) için 0 < 7 doğru olduğundan ilk kutu geçilirdi; b = c olduğu için çıktı yanlışlıkla "İkizkenar" olurdu.

  • Üç girdinin çıktıları ve gerekçeleri — 6 puan (her biri 2)
  • "Veya" ile ilk kutunun geçileceğini ve "İkizkenar" yanlış çıktısını açıklamak — 4 puan

Üçgen karar algoritması

Cevabın nasıldı?
ALGORİTMA · KARŞILAŞTIRMA

En büyük ardışık toplam: hepsini denemek mi, akıllı tek tur mu?

MEB 9. sınıf · 5. Tema: Algoritma ve Bilişim · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaVe, veya, ya da, ise bağlaçları algoritmalarda nasıl kullanılır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Algoritmaların karar adımlarında koşullar mantık bağlaçlarıyla birleştirilir. "Ve" bütün koşulların doğru olmasını, "veya" en az birinin doğru olmasını, "ya da" yalnız birinin doğru olmasını ister. "İse" bir koşul sağlandığında hangi komutun çalışacağını belirler: "Eğer koşul doğruysa şunu yap, değilse bunu yap."

Bağlaçlar algoritmada

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

En büyük ardışık toplam tüketme yaklaşımı ve Kadane algoritmasıyla nasıl bulunur?

Kısa cevap: Bir sayı dizisinde ardışık elemanların en büyük toplamını bulmak için tüketme yaklaşımı bütün ardışık toplamları tek tek hesaplar; n elemanlı dizide n(n + 1)/2 toplam vardır. Kadane algoritması diziyi bir kez tarar: önceki toplam yeni elemanı küçültüyorsa toplamı bırakıp o elemandan yeniden başlar ve en büyük değeri saklar.

Okul kantininin altı günlük kâr-zarar kaydına bakan müdür, art arda gelen hangi günlerde toplam kârın en yüksek olduğunu merak ediyor.

Kayıt (bin TL) şöyle: −2, 4, −1, 3, −5, 2. "Art arda gelen günler" demek, dizinin ardışık elemanlarını almak demektir; aradan gün atlanamaz. Bu soruyu iki farklı algoritmayla çözebiliriz.

Vurgulu 2, 3 ve 4. günlerin toplamı 4 − 1 + 3 = 6'dır; başka hiçbir ardışık grup 6'yı geçmez.Görsel: Sınav Defteri

Tüketme yaklaşımı: hepsini dene

Her günden başlayıp sona kadar bütün ardışık toplamlar hesaplanır ve en büyüğü seçilir. 6 elemanlı dizide 6 · 7 / 2 = 21 toplam vardır. Yöntem kesin sonuç verir ama dizi büyüdükçe yavaşlar: 1000 elemanda 500 500 toplam gerekir.

Kadane algoritması: tek tur

Dizi soldan sağa bir kez taranır. Her adımda iki sayı tutulur: o güne kadar gelen güncel toplam ve görülen en büyük toplam. Yeni eleman güncel toplama eklenir. Eğer önceki toplam negatifse, yani yeni elemanı küçültüyorsa, toplam bırakılır ve yeni elemandan baştan başlanır. "Eğer … ise" yapısı burada iş görür.

Kadane algoritmasının adımları
Eleman−24−13−52
Güncel toplam−24 (yeniden)3613
En büyük toplam−244666
Çözümlü örnek

10 elemanlı bir dizide tüketme yaklaşımı kaç ardışık toplam hesaplar? Kadane kaç adımda biter?

  1. Tüketme: 10 · 11 / 2 = 55 toplam.
  2. Kadane: her eleman bir kez işlenir, 10 adım.

Cevap: 55 toplam ve 10 adım

Akılda kalsın: Tüketme her şeyi dener; Kadane negatif yükü bırakıp yeniden başlar. İkisi aynı cevabı verir, hızları farklıdır.
Yazılıda

Nasıl sorulurBir sayı dizisi verilir; en büyük ardışık toplamı iki yöntemle bulman, Kadane tablosunu doldurman ve hangi yöntemin neden daha hızlı olduğunu açıklaman istenir.

TuzakYalnız pozitif sayıları toplayıp aradaki negatifi atlamak, güncel toplamı sıfırlamayı unutmak.

Tam puan içinHer adımda güncel ve en büyük toplamı ayrı yaz, sonucun hangi elemanlardan oluştuğunu belirt.

?Soru çöz ardışık toplam

3, −4, 5, −1, 2 dizisinde ardışık elemanların toplamlarından en büyüğü kaçtır?

✓ C. 5 + (−1) + 2 = 6 en büyük ardışık toplamdır. A dizinin en büyük elemanını veriyor; B yalnız pozitifleri (3 + 5 + 2) topluyor, oysa aradaki negatifler atlanamaz; D −1'i atlayıp 5 ile 2'yi topluyor, bu iki eleman ardışık değildir.

▭Boşluk doldurma

2, −3, 4, −1, 2 dizisine Kadane algoritması uygulanıyor. 3. adımda (eleman 4) güncel toplam olur. Dizinin en büyük ardışık toplamı bulunur.

4358
+31. gün−62. gün+23. gün+54. gün−15. gün+46. gün−77. gün
Yazılı sorusuBir kafenin yedi günlük kâr-zarar kaydı (bin TL) aşağıdaki grafikte verilmiştir. a) Kadane algoritmasının adımlarını tablo hâlinde yazarak en büyük ardışık toplamı ve hangi günlerden oluştuğunu bulunuz. b) Tüketme yaklaşımı bu dizi için kaç toplam hesaplar? c) Kadane algoritmasının 3. günde neden yeni bir toplama başladığını açıklayınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: a) Elemanlar 3, −6, 2, 5, −1, 4, −7. Güncel toplam: 3, −3, 2 (yeniden), 7, 6, 10, 3. En büyük toplam: 3, 3, 3, 7, 7, 10, 10. En büyük ardışık toplam 10'dur: 3, 4, 5 ve 6. günler (2 + 5 − 1 + 4). b) 7 · 8 / 2 = 28 toplam. c) 2. günden sonra güncel toplam −3'tür. −3 + 2 = −1, tek başına 2'den küçüktür; negatif toplam yeni elemanı küçülttüğü için bırakılır ve 3. günden yeniden başlanır.

  • a) Güncel ve en büyük toplam sütunları — 3 puan
  • a) 10 ve 3–6. günler — 2 puan
  • b) 28 toplam — 2 puan
  • c) Negatif toplamın bırakılma nedeni — 3 puan

Tüketme yaklaşımı ve Kadane

Cevabın nasıldı?
İSPAT · DOĞRULAMA

İspat mı, deneme mi? Cebirsel ispat, algoritmik doğrulama ve karşıt örnek

MEB 9. sınıf · 5. Tema: Algoritma ve Bilişim · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBir sayı kümesinin bir işleme göre kapalı olması ne demektir?Bağlantılı konudan (Sayı kümelerinin özellikleri ve özdeşlikler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir kümenin herhangi iki elemanı arasında yapılan işlemin sonucu yine o kümedeyse küme o işleme göre kapalıdır. N toplama ve çarpmaya, Z bunlara ek olarak çıkarmaya göre kapalıdır. Kapalı olmadığını göstermek için tek bir karşıt örnek yeter: 3 − 5 = −2 ∉ N. İrrasyonel sayılar toplama ve çarpmaya göre kapalı değildir.

Kapalılık ve karşıt örnek

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir önermenin cebirsel ispatı ile algoritmayla doğrulanması arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: "Her" içeren bir önermenin bütün durumlarda doğru olduğunu yalnız cebirsel ispat gösterir. Algoritmayla yapılan deneme, sonlu sayıda değer için doğrulamadır; sonsuz sayıda tam sayıyı deneyemez. Önermenin yanlış olduğunu göstermek için ise tek bir karşıt örnek yeter. İspatlanan bir kural "ve" bağlacıyla algoritmaya dönüştürülür.

Bir arkadaşın "Denedim, 1'den 30'a kadar hep doğru çıktı; demek ki her sayı için doğru" diyor; matematik buna "henüz bilmiyoruz" der.

Cebirsel ispat: bütün durumlar birden

"Ardışık iki tam sayının çarpımı çifttir." önermesini ispatlayalım. Sayılar n ve n + 1 olsun. n çiftse n = 2k yazılır ve çarpım 2k(n + 1) çifttir. n tekse n + 1 çifttir, çarpım yine çifttir. Bir tam sayı ya çifttir ya tektir; iki durum bütün tam sayıları kapsar. İspatın gücü budur: tek tek denemeden her tam sayı için doğruluğu gösterir.

Algoritmik doğrulama: sonlu deneme

Aynı önermeyi bir algoritma −10'dan 10'a kadar her n için "n · (n + 1) % 2 = 0 mı?" diye kontrol edebilir. Hepsi doğru çıkar, ama bu 21 değer için doğrulamadır. Deneme ne kadar uzun olursa olsun ispatın yerini tutmaz. n² + n + 41 ifadesi n = 0'dan 39'a kadar hep asal sayı verir. n = 40 için 1600 + 40 + 41 = 1681 = 41 · 41 olur, asal değildir.

Karşıt örnek ve kuralın algoritmaya dönüşmesi

"Her asal sayı tektir." önermesini çürütmek için 2 yeter. İspatlanmış bir kural ise algoritmaya dönüşür. 3 ile 5 aralarında asal olduğu için "bir sayı 3'e ve 5'e bölünüyorsa 15'e bölünür". Sözde kodla: "Eğer x % 3 = 0 ve x % 5 = 0 ise '15'e bölünür' yazdır."

Üç yöntem yan yana
YöntemNe gösterir?Örnek
Cebirsel ispat"Her" önermesinin doğruluğunun(n + 1) çifttir
Algoritmik doğrulamayalnız denenen değerleri−10 ≤ n ≤ 10
Karşıt örnek"Her" önermesinin yanlışlığını2 asal ve çift
Çözümlü örnek

"x % 3 = 0 ve x % 5 = 0" koşulunu kullanan algoritma 45, 50 ve 60 için ne yazdırır?

  1. 45: 45 % 3 = 0 ve 45 % 5 = 0, ikisi de doğru. 60 için de aynı.
  2. 50: 50 % 3 = 2, ilk koşul yanlış; "ve" sağlanmaz.

Cevap: 45 ve 60 için "15'e bölünür", 50 için "15'e bölünmez"

Akılda kalsın: İspat her durumu, deneme denenenleri kapsar; tek karşıt örnek "her"i yıkar.
Yazılıda

Nasıl sorulurBir önermeyi cebirsel olarak ispatlaman, aynı önermeyi kontrol eden bir algoritma yazman ve iki yaklaşımın farkını açıklaman istenir; yanlış bir genelleme için karşıt örnek de sorulur.

TuzakBirkaç örnekte doğru çıkan önermeyi ispatlanmış saymak, ispatta yalnız bir durumu (örneğin yalnız çift n'yi) incelemek.

Tam puan içinGenel gösterim (n = 2k, n = 2k + 1) kullan, bütün durumları kapsadığını yaz.

?Soru çöz ispat mı?

Bir algoritma, tam sayılarla ilgili bir önermeyi 1'den 1000'e kadar bütün tam sayılar için deniyor ve hepsinde doğru buluyor. Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ B. Deneme yalnız denenen 1000 değer için bilgi verir; tam sayılar sonsuz olduğu için doğruluk ancak cebirsel ispatla kesinleşir. A doğrulamayı ispat sanıyor; C hiçbir karşıt örnek bulunmadığı hâlde yanlışlık iddia ediyor; D denenmeyen bir değer için kesinlik varsayıyor (n² + n + 41 örneğinde 40'ta bozulmuştu).

⇄Bilgi eşleştirme durum → yöntem

Yazılı sorusu"Ardışık üç tam sayının toplamı 3'e tam bölünür." önermesi veriliyor. a) Önermeyi cebirsel olarak ispatlayınız. b) Önermeyi −5'ten 5'e kadar olan tam sayılarla başlayan üçlüler için kontrol eden algoritmanın işleyişini sözde kodla yazınız. c) Algoritmanın bütün sonuçları doğru bulmasının neden önermeyi ispatlamış sayılmayacağını açıklayınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: a) Ardışık üç tam sayı n − 1, n ve n + 1 olsun. Toplam (n − 1) + n + (n + 1) = 3n'dir. 3n, her tam sayı n için 3'ün katıdır; toplam 3'e tam bölünür. b) Başla. n ← −5. n <= 5 olduğu sürece: t ← n + (n + 1) + (n + 2); eğer t % 3 = 0 ise "doğru" yazdır, değilse "yanlış" yazdır; n ← n + 1. Bitir. c) Algoritma yalnız 11 üçlüyü dener. Tam sayılar sonsuz olduğu için denenmeyen üçlülerde ne olduğunu deneme söyleyemez; bunu ancak a şıkkındaki gibi genel gösterimle yapılan ispat gösterir.

  • a) Genel gösterim ve 3n sonucu — 4 puan
  • b) Döngü, toplam ve % 3 koşulu içeren sözde kod — 3 puan
  • c) Sonlu deneme ile ispat farkı — 3 puan

İspat ve algoritmik doğrulama

Cevabın nasıldı?

YKS'de bu konunun ayrıntısı Temel Matematik serisindeki Kümeler ve mantık sayfasında.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

1,6 m boyundaki bir lamba, derinliği 25 cm olan bir iğne deliği kamerasının deliğinden 4 m uzaktadır. Lambanın kutuda oluşan görüntüsünün boyu kaç cm'dir?

✓ D. 25/400 = x/160, x = 160 · 25 ÷ 400 = 10 cm. A uzaklığı hesaba katmayıp 1,6 ile 25'i çarpıyor (40); B oranı ters kuruyor (1,6 · 4 ÷ 0,25 = 25,6); C sonucu metre olarak bulup (0,1 m) cm'ye çevirmiyor.Kaynak: Tales, Öklid ve Pisagor · Gölge, merdiven ve kamera problemleri

?Soru 2

Aşağıdaki sözde kod çalıştırılıyor.
x ← 7
y ← x * 2 − 3
Eğer y > 11 ise "büyük" yazdır, değilse "küçük" yazdır.
Buna göre çıktı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. y = 7 · 2 − 3 = 11. "11 > 11" yanlış olduğu için değilse yolu izlenir ve "küçük" yazdırılır. A > işaretini >= gibi okuyor; B yazdırılacak metin yerine y'nin değerini veriyor; D çıkarma adımını atlıyor (7 · 2 = 14).Kaynak: Algoritma ve bilişim · Algoritma ve akış şeması

?Soru 3

1 ile 1000 arasında tutulan bir doğal sayı, her biri evet ya da hayır diye cevaplanan sorularla ikili arama yöntemiyle aranıyor. Sayı en çok kaç soruda kesin olarak bulunur?

✓ D. 2⁹ = 512 < 1000 ≤ 1024 = 2¹⁰ olduğu için 10 soru yeter. A sayıları ikişer ikişer elemeyi düşünüyor; B tek tek sormanın onda birini alıyor; C alttaki kuvveti seçiyor, 9 soru yalnız 512 ihtimali ayırır.Kaynak: Algoritma ve bilişim · Arama algoritmaları: tartım ve ikili arama

?Soru 4

Deneme bölme yöntemiyle 143 sayısının asal olup olmadığı araştırılıyor. Buna göre en büyük hangi asal sayıya kadar bölmeyi denemek yeterlidir?

✓ B. √143 ≈ 11,96 olduğu için 11'e kadar denemek yeter; nitekim 143 = 11 · 13 çıkar. A karekökü aşıyor, 13 denenmeden önce 11 çarpanı zaten bulunur; C sayının yarısına kadar gitmeyi gerekli sanıyor; D 11'i atlıyor, oysa 11² = 121 < 143.Kaynak: Algoritma ve bilişim · Asal sayı algoritmaları

?Soru 5

Kenar uzunlukları aşağıda verilen üçgenlerden hangisi dik üçgendir?

✓ C. 8² + 15² = 64 + 225 = 289 = 17². A'da 16 + 25 = 41 > 36, üçgen dar açılıdır; B'de 25 + 49 = 74 < 81, en büyük açı geniştir; D'de 36 + 49 = 85 < 100, yine geniş. Ardışık ya da "yakın" sayıları dik üçgen sanmak sık yapılan bir hatadır.Kaynak: Tales, Öklid ve Pisagor · Pisagor teoremi

?Soru 6

Birbirine paralel d₃, d₄, d₅ doğrularını kesen d₁ üzerinde AB = 6 cm ve BC = 9 cm; d₂ üzerinde D, E, F noktaları için DF = 20 cm'dir. Buna göre EF kaç cm'dir?

✓ D. BC/AC = EF/DF: AC = 6 + 9 = 15, EF = 20 · 9 ÷ 15 = 12 cm. A doğru hesaplıyor ama DE'yi (20 · 6 ÷ 15) veriyor; B iki parçayı toplayıp AC'yi cevap sanıyor; C oranı AC yerine AB ile kuruyor (20 · 9 ÷ 6).Kaynak: Tales, Öklid ve Pisagor · Tales teoremi

?Soru 7

ABC üçgeninde D noktası AB'nin, E noktası AC'nin orta noktasıdır. BC = 18 cm olduğuna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Orta noktalarda oran 1/2'dir; KAK ile ADE ∼ ABC olur, DE ∥ BC ve DE = 18 ÷ 2 = 9 cm. B orta tabanı üçüncü kenara eşit sanıyor; C oranı 1/3 alıyor; D paralelliği diklikle karıştırıyor.Kaynak: Eşlik ve benzerlik · Benzer üçgen oluşturma ve orta taban

?Soru 8

Aşağıdaki bilgilerden hangisi ABC ve DEF üçgenlerinin benzer olduğunu göstermeye yetmez?

✓ B. ∠B, AB ile AC kenarlarının arasındaki açı değildir; bu bilgi KAK benzerliği vermez. A iki açının eşitliğiyle AA'dır; C üç kenarın orantısıyla KKK'dır; D'de ∠A, AB ile AC'nin arasındadır, KAK'tır.Kaynak: Eşlik ve benzerlik · Benzerlik koşulları: KKK, AA, KAK

?Soru 9

10 kişilik bir öğrenci kulübü toplantısında herkes diğer herkesle yalnız bir kez tokalaşıyor. Buna göre toplam tokalaşma sayısı kaçtır?

✓ A. 10 · 9 / 2 = 45. B her tokalaşmayı iki kez sayıyor (10 · 9); C kişinin kendisiyle de tokalaştığını varsayıyor (10 · 10); D n · (n + 1) / 2 diye formülü yanlış kuruyor.Kaynak: Algoritma ve bilişim · Çizge: düğüm ve ayrıt

?Soru 10

ABC ∼ DEF ve AB/DE = 3/5'tir. ABC üçgeninin çevresi 24 cm olduğuna göre DEF üçgeninin çevresi kaç cm'dir?

✓ D. Çevreler kenarlarla aynı oranda: ABC'nin çevresi / DEF'nin çevresi = 3/5, yani 24 ÷ 3 · 5 = 40 cm. A oranı ters kurup 24'ü 3/5 ile çarpıyor; B oranı fark sanıp 5 − 3 = 2'yi ekliyor; C yalnız 3 ile çarpıp 5'e bölmeyi unutuyor.Kaynak: Eşlik ve benzerlik · Benzerlik ve benzerlik oranı
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?9. Sınıf Matematik soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →