Üçgenlerde eşlik: en az hangi bilgiler yeter?
MEB 9. sınıf · 4. Tema: Eşlik ve Benzerlik · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaYansıma, öteleme ve dönme birbirinden nasıl ayırt edilir, süslemelerde nasıl kullanılır?Bağlantılı konudan (Geometrik dönüşümler). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Üç dönüşüm de uzaklıkları ve açıları korur; bu yüzden şekil ile görüntüsü her zaman eştir. Ayırt edici özellikler dolanım yönü ve sabit noktadır: yansıma dolanım yönünü tersine çevirir, öteleme ve dönme korur. Ötelemede bütün noktalar eşit ve paralel kayar, dönmede merkez yerinde kalır.
Dönüşümleri ayırt etme ve süsleme
✎Konu anlatımı
İki üçgenin eş olması için hangi koşullar yeterlidir?
Kısa cevap: İki üçgenin karşılıklı kenarları ve karşılıklı açıları eşitse üçgenler eştir ve ≅ ile gösterilir. Eşliği göstermek için altı eşitliğin hepsi gerekmez; üç bilgi yeter: üç kenar (KKK), iki kenar ve aradaki açı (KAK) ya da iki açı ve aradaki kenar (AKA). Üç açının eşitliği yetmez.Bir mobilya atölyesi aynı rafı yüzlerce kez keser; her raf ötekinin tıpatıp aynısı olmalıdır, yoksa dolaba oturmaz.
Geometrik dönüşümler sayfasında gördük: yansıma, öteleme ve dönme şekli bozmadan taşır, şekil ile görüntüsü eştir. İki üçgenden biri ötekinin üstüne tam oturacak biçimde taşınabiliyorsa üçgenler eştir. Bu, karşılıklı üç kenarın ve üç açının eşit olması demektir. ABC ≅ DEF yazınca harflerin sırası eşleşmeyi söyler: A ile D, B ile E, C ile F karşılıklıdır.
Asgari koşullar
Altı eşitliği tek tek göstermek gerekmez. Üç kenarı bilinen üçgen tek türlü çizilir; kenarları 4, 5 ve 6 cm olan her üçgen ötekinin aynısı çıkar. Buna Kenar-Kenar-Kenar (KKK) koşulu denir. İki kenar ve bu kenarların arasındaki açı da üçgeni tek türlü belirler (KAK). İki açı ve bu açıların arasındaki kenar da yeter (AKA); üçüncü açı zaten 180°'den kalandır.
Neden üç açı yetmez?
Açıları 50°, 60° ve 70° olan bir üçgeni küçük de büyük de çizebilirsin. Biçim aynı kalır, boy değişir; bu yüzden üç açının eşitliği eşlik koşulu değildir. İki kenar ve bu kenarların arasında olmayan bir açı (KKA) da genelde yetmez, aynı bilgilerle iki farklı üçgen çizilebilir. Koşulun adındaki sıra önemlidir: KAK'ta açı iki kenarın arasında olmalıdır.
ABC ve KLM üçgenlerinde AB = KL = 6 cm, ∠A = ∠K = 50° ve ∠B = ∠L = 70°'dir. Üçgenler eş midir? AC hangi kenara eşittir?
- 6 cm'lik kenar, 50° ve 70°'lik açıların arasındadır: AKA. ABC ≅ KLM.
- Sıraya göre A↔K, C↔M; öyleyse AC ile KM karşılıklıdır. Üçüncü açılar da 180 − 50 − 70 = 60°.
Cevap: eştir (AKA); AC = KM
Nasıl sorulurİki üçgenin bazı kenar ve açıları verilir; eş olup olmadıklarını, hangi koşulla eş olduklarını yazman ve eşliği sembolle göstermen istenir.
TuzakAçının iki kenarın arasında olup olmadığına bakmadan KAK demek, üç açısı eşit diye üçgenleri eş saymak.
Tam puan içinÜç eşitliği tek tek yaz, koşulun adını belirt, ABC ≅ DEF'yi karşılıklı köşeler aynı sırada olacak biçimde yaz.
?Soru çöz eşlik koşulu
Aşağıdaki bilgilerden hangisi ABC ve DEF üçgenlerinin eş olduğunu kesin olarak gösterir?
⇄Bilgi eşleştirme verilen → koşul
Yazılı sorusuŞekildeki üç üçgen çiftini inceleyiniz. a) Hangi çiftlerin kesinlikle eş olduğunu, eşlik koşulunu adıyla yazarak belirtiniz ve eşliği sembolle gösteriniz. b) 3. çiftteki üçgenlerin eş olmadığını gerekçesiyle açıklayınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.
Örnek cevap: a) 1. çiftte AB = DE = 5, ∠B = ∠E = 40° ve BC = EF = 7'dir; açı iki kenarın arasında olduğu için KAK ile ABC ≅ DEF. 2. çiftte ∠L = ∠R = 50°, LM = RS = 6 ve ∠M = ∠S = 60°'dir; kenar iki açının arasında olduğu için AKA ile KLM ≅ PRS. b) 3. çiftte açılar eşittir (70°, 30° ve kalan 80°), ama karşılıklı kenarlar eşit değildir: UV = 4, YZ = 6. Üç açının eşitliği boyu belirlemez; üçgenlerin biçimi aynı, boyları farklıdır, bu yüzden eş değildirler.
- 1. çift: KAK ve ABC ≅ DEF — 3 puan
- 2. çift: AKA ve KLM ≅ PRS — 3 puan
- 3. çift: açılar eşit olsa da kenarların eşit olmadığını ve AAA'nın yetmediğini açıklamak — 4 puan
Eşlik koşulları: KKK, KAK, AKA