Sayı kümelerinin özellikleri ve özdeşlikler: arada olma, kapalılık, önerme, (a ± b)²

“İki irrasyonel sayının çarpımı irrasyoneldir” doğru mu? Sayı kümelerinin özelliklerini önermelerle yazıyor, ispat ve karşıt örnekle sınıyor, özdeşlikleri kare ve dikdörtgen alanlarıyla görüyoruz.

5 durak9. sınıf · 1. dönem 1. yazılı
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
ÖZELLİK · SAYI KÜMELERİ

Sıralama ve arada olma: iki sayı arasında kaç sayı var?

MEB 9. sınıf · 1. Tema: Sayılar · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBirleşim, kesişim, fark ve tümleme nedir; sayı kümeleri birbirini nasıl kapsar?Bağlantılı konudan (Gerçek sayı aralıkları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

A ∪ B iki kümenin bütün elemanlarını, A ∩ B ortak elemanlarını, A \ B yalnız A'da olanları, A′ ise evrensel kümede olup A'da olmayanları içerir. Sayı kümeleri iç içedir: N ⊆ Z ⊆ Q ⊆ R. İrrasyonel sayılar (Q′) rasyonel sayılarla ortak eleman taşımaz; ikisi birlikte gerçek sayıları oluşturur.

Küme işlemleri ve sayı kümeleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Arada olma özelliği nedir, hangi sayı kümelerinde vardır?

Kısa cevap: N, Z, Q ve R sıralı kümelerdir: her iki sayıdan biri ötekinden büyük ya da ikisi eşittir. Arada olma özelliği, iki farklı sayı arasında her zaman o kümeden başka bir sayı bulunmasıdır. Rasyonel ve gerçek sayılarda bu özellik vardır; doğal ve tam sayılarda yoktur, çünkü ardışık iki tam sayı arasında tam sayı yoktur.

Bir koşu yarışında iki atletin derecesi 11,41 ve 11,42 saniye olabilir. Aralarına üçüncü bir atlet 11,415 saniyeyle girebilir; ölçü ne kadar hassassa araya o kadar çok sayı sığar.

Gerçek sayı aralıkları sayfasında N, Z, Q ve R kümelerini tanıdık. Bu kümelerin hepsi sıralıdır: iki sayı alındığında biri ötekinden küçük, büyük ya da ona eşittir. Ayrıca a < b ve b < c ise a < c olur. Bu özellikler sayıları sayı doğrusunda tek bir sıraya dizmeyi sağlar.

Arada olma özelliği

5 ile 6 arasında hiç tam sayı yoktur; ardışık iki tam sayının arası boştur. Bu yüzden N ve Z'de arada olma özelliği yoktur. Rasyonel sayılarda durum farklıdır. İki rasyonel sayının ortalaması da rasyoneldir ve tam ikisinin ortasında durur. Bu işlemi yeniden yeniden yaparak iki rasyonel sayı arasında istediğin kadar rasyonel sayı bulabilirsin. Gerçek sayılarda da aynı özellik vardır.

Sayı kümelerinde sıralama ve arada olma
KümeSıralı mı?Arada olmaGerekçe
Nevetyok3 ile 4 arasında doğal sayı yok
Zevetyok−2 ile −1 arasında tam sayı yok
Qevetvarortalama yine rasyonel
Revetvarortalama yine gerçek sayı

Bir önermeyi cebirsel olarak ispatlamak

“Her a < b rasyonel sayısı için a ile b arasında bir rasyonel sayı vardır” önermesi birkaç örnekle değil, cebirle ispatlanır. a < b ise iki tarafa a eklenince 2a < a + b, b eklenince a + b < 2b olur. İkisini 2'ye bölünce a < (a + b) ÷ 2 < b bulunur. İki rasyonelin toplamı ve 2'ye bölümü rasyonel olduğu için ortalama da rasyoneldir. Örnek göstermek ispat değildir; her a ve b için geçerli bir akıl yürütme gerekir.

Çözümlü örnek

2/5 ile 3/7 arasında bir rasyonel sayı bulunuz.

  1. Paydaları eşitle: 2/5 = 14/35, 3/7 = 15/35.
  2. Ortalamayı al: (14/35 + 15/35) ÷ 2 = 29/70.
  3. Denetle: 0,4 < 0,414… < 0,428…

Cevap: 29/70 (ortalama yöntemi)

Akılda kalsın: N ve Z'de ardışık iki sayının arası boştur; Q ve R'de arada olma özelliği vardır. İspatta “her a ve b için” geçerli bir adım zinciri kur.
Yazılıda

Nasıl sorulurİki rasyonel sayı arasında sayı bulman ya da bir önermeyi cebirsel olarak ispatlaman istenir; bazen hangi kümelerde arada olma özelliği olduğunu gerekçesiyle yazman beklenir.

TuzakBir iki örnekle “ispatladım” demek, ondalık açılımı uzun olan sayıyı irrasyonel sanmak.

Tam puan içinGenel a ve b ile çalış, eşitsizliğin her adımında neyi eklediğini ya da böldüğünü yaz.

?Soru çöz arada olma

Aşağıdaki sayı kümelerinden hangisinde arada olma özelliği vardır?

✓ D. İki rasyonel sayının ortalaması da rasyoneldir ve ikisinin arasındadır. A ve B'de ardışık iki sayının arası boştur (4 ile 5 arasında tam sayı yok); C'de 2 ile 4 arasında başka çift tam sayı yoktur. Sonsuz eleman olması arada olma özelliği için yetmez.

↕Sıralama ispat adımları

“a < b rasyonel sayıları arasında bir rasyonel sayı vardır” önermesinin ispat adımlarını sırala.

  1. İkisi birleştirilip 2'ye bölünür: a < (a + b)/2 < b.
  2. a ve b rasyonel sayılar ve a < b olsun.
  3. İki rasyonelin toplamının yarısı rasyonel olduğundan (a + b)/2 aranan sayıdır.
  4. a < b'ye a eklenince 2a < a + b, b eklenince a + b < 2b olur.
Yazılı sorusu“Tam sayılar kümesinde arada olma özelliği vardır.” önermesinin doğru olup olmadığını açıklayınız. Ardından 1/3 ile 1/2 arasında iki farklı rasyonel sayı bulunuz ve hangi yöntemi kullandığınızı yazınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: Önerme yanlıştır. Ardışık iki tam sayı, örneğin 2 ile 3 arasında hiç tam sayı yoktur; bu bir karşıt örnektir. 1/3 ile 1/2 arasında sayı bulmak için ortalama yöntemini kullanırım: (1/3 + 1/2) ÷ 2 = (2/6 + 3/6) ÷ 2 = 5/12. Sonra 1/3 ile 5/12'nin ortalamasını alırım: (4/12 + 5/12) ÷ 2 = 9/24 = 3/8. Böylece 1/3 < 3/8 < 5/12 < 1/2 olur.

  • Önermenin yanlış olduğunu karşıt örnekle göstermek — 4 puan
  • İki farklı rasyonel sayıyı doğru bulmak — 4 puan (her biri 2)
  • Yöntemi (ortalama, payda genişletme) yazmak — 2 puan

Sıralama ve arada olma

Cevabın nasıldı?
ÖZELLİK · KAPALILIK

Kapalılık ve karşıt örnek: tek bir istisna yeter

MEB 9. sınıf · 1. Tema: Sayılar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaArada olma özelliği nedir, hangi sayı kümelerinde vardır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

N, Z, Q ve R sıralı kümelerdir: her iki sayıdan biri ötekinden büyük ya da ikisi eşittir. Arada olma özelliği, iki farklı sayı arasında her zaman o kümeden başka bir sayı bulunmasıdır. Rasyonel ve gerçek sayılarda bu özellik vardır; doğal ve tam sayılarda yoktur, çünkü ardışık iki tam sayı arasında tam sayı yoktur.

Sıralama ve arada olma

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir sayı kümesinin bir işleme göre kapalı olması ne demektir?

Kısa cevap: Bir kümenin herhangi iki elemanı arasında yapılan işlemin sonucu yine o kümedeyse küme o işleme göre kapalıdır. N toplama ve çarpmaya, Z bunlara ek olarak çıkarmaya göre kapalıdır. Kapalı olmadığını göstermek için tek bir karşıt örnek yeter: 3 − 5 = −2 ∉ N. İrrasyonel sayılar toplama ve çarpmaya göre kapalı değildir.

Bir oyunda yalnız 1'den 9'a kadar kartlar var ve “iki kartı topla” deniyor. 5 + 7 = 12 kartı destede yoksa oyun bozulur; toplama bu deste içinde kapalı değildir.

Bir kümeden iki eleman seç ve aralarında bir işlem yap. Sonuç her seferinde yine aynı kümenin elemanıysa kümeye o işleme göre kapalı denir. “Her seferinde” sözü önemlidir: küme ancak bütün seçimler için sonuç içeride kalırsa kapalıdır.

Dört işlemde sayı kümeleri

İki doğal sayının toplamı ve çarpımı doğaldır; ama farkı negatif olabilir. İki tam sayının toplamı, farkı ve çarpımı tam sayıdır; ama 1 ÷ 2 tam sayı değildir. Rasyonel ve gerçek sayılar toplama, çıkarma ve çarpmaya göre kapalıdır. Bölmede yalnız sıfıra bölme sorun çıkarır; sıfıra bölme tanımsız olduğu için bölme sıfırdan farklı bölenlerle düşünülür.

Sayı kümelerinin kapalılığı (✔ kapalı, ✘ kapalı değil)
Küme+−×÷ (bölen ≠ 0)
N✔✘ 3 − 5✔✘ 1 ÷ 2
Z✔✔✔✘ 1 ÷ 2
Q✔✔✔✔
R✔✔✔✔
Q′✘ √2 + (−√2)✘ √2 − √2✘ √2 · √2✘ √2 ÷ √2

Karşıt örnek

“Her … için …” biçimindeki bir önermenin yanlış olduğunu göstermek için ona uymayan tek bir örnek yeter; buna karşıt örnek denir. “İki irrasyonel sayının çarpımı irrasyoneldir” önermesi yanlıştır, çünkü 2 · 2 = 2 rasyoneldir. Üslü ve köklü gösterimler sayfasında gördüğün √a · √a = a kuralı burada karşıt örnek üretir. Buna karşılık bir önermenin doğru olduğunu örneklerle değil, ispatla gösterirsin.

Çözümlü örnek · yazılı tarzı

Çift tam sayılar kümesi Ç = {x | x = 2k, k ∈ Z} toplama ve bölme işlemlerine göre kapalı mıdır?

  1. Toplama: 2a + 2b = 2(a + b); a + b tam sayı olduğu için sonuç çifttir. Kapalı.
  2. Bölme: 2 ÷ 4 = 1/2 çift tam sayı değildir; tek karşıt örnek yeter. Kapalı değil.

Cevap: toplamaya göre kapalı, bölmeye göre kapalı değil

Akılda kalsın: Kapalı demek için genel ispat, kapalı değil demek için tek karşıt örnek. Q′'de √2 · √2 = 2 bütün kapıları açar.
Yazılıda

Nasıl sorulurBir sayı kümesi (çift sayılar, 3'ün katları, irrasyoneller) verilir; dört işleme göre kapalı olup olmadığını incelemen istenir.

TuzakKapalılığı birkaç örnekle “kanıtlamak”, karşıt örnekte sonucun gerçekten küme dışında olduğunu göstermemek.

Tam puan içinKapalı olanları harflerle (2a + 2b = 2(a + b)) göster, kapalı olmayanlara somut sayılarla karşıt örnek ver.

?Soru çöz karşıt örnek

Aşağıdakilerden hangisi, irrasyonel sayılar kümesinin çarpma işlemine göre kapalı olmadığını gösteren bir karşıt örnektir?

✓ A. √3 ve √12 irrasyoneldir, çarpımları √36 = 6 rasyoneldir; sonuç kümenin dışına çıktı. B'de sonuç √6 yine irrasyonel, karşıt örnek olmaz; C'de 2 rasyonel olduğu için çarpanlar kümeden değil; D çarpma değil toplama ve sonucu yine irrasyonel.

⇄Bilgi eşleştirme önerme → gerekçe

Yazılı sorusuT = {x | x = 3k, k ∈ Z} kümesi veriliyor (3'ün tam sayı katları). Bu kümenin toplama, çıkarma, çarpma ve bölme işlemlerine göre kapalı olup olmadığını inceleyiniz. Kapalı olanlar için genel gösterim, kapalı olmayanlar için karşıt örnek veriniz. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: T'den iki eleman 3a ve 3b olsun (a, b ∈ Z). Toplama: 3a + 3b = 3(a + b); a + b tam sayı olduğu için kapalıdır. Çıkarma: 3a − 3b = 3(a − b); kapalıdır. Çarpma: 3a · 3b = 3(3ab); kapalıdır. Bölme: 3 ÷ 6 = 1/2 ve 1/2, 3'ün tam sayı katı değildir; bu karşıt örnek bölmeye göre kapalı olmadığını gösterir.

  • Toplama, çıkarma, çarpmada genel gösterim — 6 puan (her biri 2)
  • Bölmede doğru karşıt örnek — 3 puan
  • Elemanları 3a, 3b diye genel yazmak — 1 puan

Kapalılık ve karşıt örnek

Cevabın nasıldı?
MANTIK · ÖNERME

Önerme, niceleyiciler ve bağlaçlar: matematiğin cümle bilgisi

MEB 9. sınıf · 1. Tema: Sayılar · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Önerme nedir, her ve bazı niceleyicileri ile ve-veya bağlaçlarının değili nasıl yazılır?

Kısa cevap: Önerme, kesin olarak doğru ya da yanlış olan hüküm cümlesidir. Bir önermenin hükmü tersine çevrilince değili elde edilir. Her (∀) ve bazı (∃, en az bir) niceleyicilerdir; ve (∧), veya (∨), ya da, ise (⇒), ancak ve ancak (⇔) bağlaçlardır. Değil alırken ∀ ile ∃ yer değiştirir; “ve” “veya” olur ve önermenin parçaları da değillenir.

“Bu yemek lezzetli” bir görüştür, herkes için doğru ya da yanlış değildir. “7 bir asal sayıdır” ise kesin olarak doğrudur; matematik bu ikinci türden cümlelerle konuşur.

Kesin olarak doğru ya da kesin olarak yanlış bir hüküm bildiren ifadeye önerme denir. “x + 2 = 5” x bilinmediği sürece önerme değildir; “Bu soru kolay mı?” ise soru olduğu için önerme değildir. Bir önermenin hükmü değiştirilerek elde edilen önermeye önermenin değili (olumsuzu) denir. Önerme doğruysa değili yanlış, yanlışsa değili doğrudur.

Sembol ve değili

Değil yazarken sembollerin değilleri kullanılır: = yerine ≠, < yerine ≥, ∈ yerine ∉ gelir. Örneğin “3 < 5” önermesinin değili “3 ≥ 5”tir. “>”nın değili “<” değil “≤”dir, çünkü eşitlik durumu da kalır.

Niceleyiciler, bağlaçlar ve değilleri
SembolOkunuşuDeğili
∀her∃ (bazı)
∃bazı, en az bir∀ (her)
p ∧ qp ve qp′ ∨ q′
p ∨ qp veya qp′ ∧ q′
⊻ya da (yalnız biri)—
p ⇒ q · p ⇔ qp ise q · p ancak ve ancak q—

Değil alırken parçaları da çevir

“Her x ∈ R için x² ≥ 0” önermesi doğrudur. Değilinde niceleyici de, hüküm de değişir: “Bazı x ∈ R için x² < 0” olur ve yanlıştır. Bağlaçta da durum aynıdır. “4 çifttir ve 4 asaldır” önermesinin değili yalnız bağlacı değiştirmek değildir; iki parça da değillenir: “4 çift değildir veya 4 asal değildir”. Yalnız “ve”yi “veya” yapıp parçaları bıraksaydın yanlış bir değil yazmış olurdun.

“Veya” en az birinin, “ya da” ise yalnız birinin doğru olmasını anlatır. “a·b < 0 ise a ya da b negatiftir” cümlesinde ikisinin birden negatif olamayacağı söylenir. “ise” bir koşul kurar, “ancak ve ancak” iki yönlü koşul kurar: “a·b = 0 ⇔ a = 0 veya b = 0”.

Çözümlü örnek

“Her tam sayının karesi bir doğal sayıdır.” önermesini sembollerle yazınız ve değilini bulunuz.

  1. Sembolle: ∀x ∈ Z, x2 ∈ N.
  2. Değil: ∀ yerine ∃, ∈ yerine ∉: ∃x ∈ Z, x2 ∉ N.

Cevap: “Karesi doğal sayı olmayan bazı tam sayılar vardır.” (önerme doğru, değili yanlış)

Akılda kalsın: Değilde ∀ ↔ ∃, ve ↔ veya, parçalar da değillenir. <'nin değili ≥, >'nin değili ≤.
Yazılıda

Nasıl sorulurSözel bir önerme verilir; içindeki niceleyici ve bağlaçları belirlemen, sembollerle yazman, değilini oluşturup doğruluk değerini yorumlaman istenir.

Tuzak∀'yı ∃ yapıp hükmü değiştirmeyi unutmak, “ve”yi “veya” yapıp parçaları değillememek, >'nin değilini < yazmak.

Tam puan içinDeğişen her öğeyi (niceleyici, bağlaç, sembol) ayrı göster, önerme ve değilinin doğruluk değerlerinin zıt olduğunu belirt.

?Soru çöz değil

“Bazı tam sayılar negatiftir.” önermesinin değili aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. ∃ yerine ∀ gelir, hüküm “negatiftir” de “negatif değildir” (sıfır ya da pozitif) olur. A niceleyiciyi değiştirmiyor; B niceleyiciyi değiştirip hükmü bırakıyor; D başka bir önerme kuruyor, değil değildir.

▭Boşluk doldurma

∀ sembolünün değili sembolüdür. “x < 7” önermesinin değili “x 7” olur. “p ve q” önermesinin değili “p′ q′” biçiminde yazılır.

∃∀≥>veyave
Yazılı sorusu“Bazı x gerçek sayıları için x² = x ve x ≠ 1'dir.” önermesi veriliyor. a) Önermedeki niceleyici ve bağlacı belirleyip önermeyi sembollerle yazınız. b) Önermenin doğruluk değerini bir örnekle gösteriniz. c) Önermenin değilini yazınız ve doğruluk değerini belirtiniz. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: a) Niceleyici “bazı” (∃), bağlaç “ve” (∧): ∃x ∈ R, x² = x ∧ x ≠ 1. b) x = 0 için 0² = 0 ve 0 ≠ 1 olduğundan önerme doğrudur. c) ∃ yerine ∀ gelir, “ve” “veya” olur, iki parça da değillenir: ∀x ∈ R, x² ≠ x ∨ x = 1. Sözel olarak: “Her x gerçek sayısı için x² ≠ x veya x = 1'dir.” Önerme doğru olduğu için değili yanlıştır; x = 0 bu değilin karşıt örneğidir.

  • a) Niceleyici, bağlaç ve sembolik yazım — 3 puan
  • b) x = 0 örneğiyle doğruluk — 2 puan
  • c) ∀, veya ve iki parçanın değilini doğru yazmak — 4 puan
  • c) Değilin yanlış olduğunu belirtmek — 1 puan

Önerme, niceleyiciler, bağlaçlar

Cevabın nasıldı?
ÖZELLİK · İŞLEM

İşlem özellikleri: kuralları harflerle yazmak

MEB 9. sınıf · 1. Tema: Sayılar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBir sayı kümesinin bir işleme göre kapalı olması ne demektir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir kümenin herhangi iki elemanı arasında yapılan işlemin sonucu yine o kümedeyse küme o işleme göre kapalıdır. N toplama ve çarpmaya, Z bunlara ek olarak çıkarmaya göre kapalıdır. Kapalı olmadığını göstermek için tek bir karşıt örnek yeter: 3 − 5 = −2 ∉ N. İrrasyonel sayılar toplama ve çarpmaya göre kapalı değildir.

Kapalılık ve karşıt örnek

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Değişme, birleşme, dağılma, etkisiz eleman, ters eleman ve yutan eleman nedir?

Kısa cevap: Gerçek sayılarda toplama ve çarpmanın değişme ve birleşme özelliği vardır; çarpma, toplama ve çıkarma üzerine dağılır. Toplamada etkisiz eleman (birim eleman) 0, çarpmada 1'dir. a'nın toplamaya göre tersi −a, sıfırdan farklı a'nın çarpmaya göre tersi 1/a'dır. Çarpmanın yutan elemanı 0'dır. Çıkarma ve bölmede bu özelliklerin çoğu yoktur.

Markette 7 TL'lik üç defter ve 3 TL'lik üç kalem aldığında kasiyer önce 7 + 3 = 10'u bulup 3 ile çarpabilir. Bu kısa yol, dağılma özelliğidir.

Önerme, niceleyiciler ve bağlaçlar konusunda öğrendiğin sembollerle işlem özellikleri tek satırda ve kesin olarak yazılabilir. Aşağıdaki özellikler her a, b, c ∈ R için geçerlidir.

Gerçek sayılarda işlem özellikleri (∀a, b, c ∈ R)
ÖzellikToplamaÇarpma
Değişmea + b = b + aa · b = b · a
Birleşme(a + b) + c = a + (b + c)(a · b) · c = a · (b · c)
Etkisiz eleman (birim eleman)a + 0 = aa · 1 = a
Ters elemana + (−a) = 0a · (1/a) = 1 (a ≠ 0)
Yutan elemanyoka · 0 = 0
Dağılmaa · (b + c) = ab + ac ve a · (b − c) = ab − ac

Çıkarma ve bölme neden farklı?

Çıkarmada sıra değişince sonuç değişir: 7 − 3 = 4 ama 3 − 7 = −4. Bu tek karşıt örnek, çıkarmanın değişme özelliği olmadığını gösterir. Birleşme de yoktur: (10 − 4) − 3 = 3, ama 10 − (4 − 3) = 9. Bölmede de aynı durum vardır. Çıkarma ve bölmenin etkisiz elemanı, ters elemanı ve yutan elemanı da yoktur. a − 0 = a olsa da 0 − a = a olmadığı için 0 çıkarmanın etkisiz elemanı sayılmaz.

Ters eleman ve sıfır

Bir sayıyla toplanınca 0 veren sayı onun toplamaya göre tersidir: −5'in tersi 5'tir. Bir sayıyla çarpılınca 1 veren sayı onun çarpmaya göre tersidir: 2/3'ün tersi 3/2'dir. Sıfırın çarpmaya göre tersi yoktur, çünkü 0 hangi sayıyla çarpılırsa çarpılsın sonuç 0'dır; bu da 0'ın yutan eleman olmasının sonucudur.

Çözümlü örnek · yazılı tarzı

25 · 37 · 4 işlemini özellikleri kullanarak kolayca yapınız ve kullandığınız özellikleri yazınız.

  1. Değişme: 25 · 37 · 4 = 25 · 4 · 37.
  2. Birleşme: (25 · 4) · 37 = 100 · 37.

Cevap: 3700

Akılda kalsın: Toplama ve çarpma: değişme, birleşme, etkisiz eleman, ters eleman var; çıkarma ve bölmede yok. 0'ın çarpmaya göre tersi yoktur.
Yazılıda

Nasıl sorulurBir işlem ya da eşitlik verilir; hangi özelliğin kullanıldığını adıyla yazman, bir özelliği harflerle ifade etmen ya da çıkarma ve bölmede bir özelliğin olmadığını karşıt örnekle göstermen istenir.

Tuzak−a'yı negatif sayı sanıp a'nın her zaman pozitif olduğunu düşünmek, 0'a çarpmaya göre ters bulmaya çalışmak.

Tam puan içinÖzelliği “∀a, b ∈ R” ile genel yaz, karşıt örneği sayılarla göster.

?Soru çöz özellikler

a ve b gerçek sayılardır. Aşağıdakilerden hangisi her a ve b için doğrudur?

✓ B. Çarpmanın çıkarma üzerine dağılma özelliğidir. A çıkarmada değişme özelliği varsayıyor (5 − 2 ≠ 2 − 5); C bölmede değişme varsayıyor (6 ÷ 3 ≠ 3 ÷ 6); D çıkarmada birleşme varsayıyor, oysa iki taraf arasında 6 fark vardır.

⇄Bilgi eşleştirme eşitlik → özellik

Yazılı sorusuÇıkarma işleminin değişme ve birleşme özelliklerine sahip olmadığını birer karşıt örnekle gösteriniz. Ardından 6 · (10 − 2) işlemini çarpmanın çıkarma üzerine dağılma özelliğiyle yapıp sonucu doğrudan işlemle karşılaştırınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: Değişme: 8 − 5 = 3 ama 5 − 8 = −3; sonuçlar farklı olduğu için çıkarmada değişme özelliği yoktur. Birleşme: (12 − 6) − 2 = 4 ama 12 − (6 − 2) = 8; sonuçlar farklı olduğu için birleşme özelliği yoktur. Dağılma: 6 · (10 − 2) = 6 · 10 − 6 · 2 = 60 − 12 = 48. Doğrudan işlem: 6 · 8 = 48. İki yol aynı sonucu verir.

  • Değişme için doğru karşıt örnek — 3 puan
  • Birleşme için doğru karşıt örnek — 3 puan
  • Dağılma ile 48'i bulup doğrudan işlemle karşılaştırmak — 4 puan

İşlem özellikleri

Cevabın nasıldı?
CEBİR · ÖZDEŞLİK

Özdeşlikler: (a ± b)² ve a² − b²'yi alanla görmek

MEB 9. sınıf · 1. Tema: Sayılar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDeğişme, birleşme, dağılma, etkisiz eleman, ters eleman ve yutan eleman nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Gerçek sayılarda toplama ve çarpmanın değişme ve birleşme özelliği vardır; çarpma, toplama ve çıkarma üzerine dağılır. Toplamada etkisiz eleman (birim eleman) 0, çarpmada 1'dir. a'nın toplamaya göre tersi −a, sıfırdan farklı a'nın çarpmaya göre tersi 1/a'dır. Çarpmanın yutan elemanı 0'dır. Çıkarma ve bölmede bu özelliklerin çoğu yoktur.

İşlem özellikleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Özdeşlik nedir, (a + b)², (a − b)² ve a² − b² özdeşlikleri nasıl gösterilir?

Kısa cevap: Özdeşlik, değişkenlere verilen bütün gerçek sayı değerleri için doğru olan eşitliktir; denklem ise yalnız bazı değerlerde doğrudur. Üç temel özdeşlik: iki terimin toplamının karesi (a + b)² = a² + 2ab + b², farkının karesi (a − b)² = a² − 2ab + b² ve karelerinin farkı a² − b² = (a − b)(a + b).

101 · 101'i kâğıtsız bulmak zor görünür; 100 ile 1'e ayırırsan cevap bir anda 10201 olur. Bu hız bir özdeşlikten gelir.

x + x = 2x eşitliği x yerine hangi sayıyı koyarsan koy doğrudur; böyle eşitliklere özdeşlik denir. x + 2 = 5 ise yalnız x = 3 için doğrudur; bu bir denklemdir. Bir eşitliğin özdeşlik olduğunu göstermek için işlem özellikleriyle iki tarafın aynı ifadeye dönüştüğünü gösterirsin. Özdeşlik olmadığını göstermek için tek karşıt örnek yeter.

Dağılmadan özdeşliğe

İşlem özellikleri konusundaki dağılma özelliğini iki kez uygula: (a + b)2 = (a + b)(a + b) = a2 + ab + ba + b2 = a2 + 2ab + b2. Aynı yolla (a − b)2 = a2 − 2ab + b2 ve (a − b)(a + b) = a2 − b2 bulunur. En sık hata ortadaki terimi unutmaktır: (a + b)² ≠ a² + b².

Kenarı a + b olan karenin alanı dört parçanın toplamıdır; iki dikdörtgen 2ab'yi verir.Görsel: Sınav Defteri

Özdeşlikle hızlı hesap

Özdeşlikler zor çarpımları kolaylaştırır. 49 · 51 = (50 − 1)(50 + 1) = 2500 − 1 = 2499; 982 = (100 − 2)2 = 10000 − 400 + 4 = 9604. Üslü ve köklü gösterimler sayfasındaki eşlenik de iki kare farkıdır: (5 + 3)(5 − 3) = 5 − 3 = 2. Ters yönde de çalışır: x2 − 6x + 9 = (x − 3)2.

Çözümlü örnek

(2x − 3)2 ifadesini açınız ve x = 1 için iki tarafı karşılaştırarak denetleyiniz.

  1. a = 2x, b = 3: (2x)2 − 2 · 2x · 3 + 32 = 4x2 − 12x + 9.
  2. x = 1: sol taraf (−1)2 = 1, sağ taraf 4 − 12 + 9 = 1.

Cevap: 4x² − 12x + 9

Akılda kalsın: (a ± b)² = a² ± 2ab + b²; a² − b² = (a − b)(a + b). Ortadaki 2ab'yi unutma; alan modelinde o, iki dikdörtgendir.
Yazılıda

Nasıl sorulurBir özdeşliği cebirsel olarak doğrulaman, alan modeliyle göstermen ya da bir hesabı özdeşlik kullanarak kolaylaştırman istenir.

Tuzak(a + b)²'yi a² + b² yazmak, (2x)²'yi 2x² yazmak, a² − b²'yi (a − b)² sanmak.

Tam puan içinA ve b'nin neye karşılık geldiğini yaz, ara adımı göster, sonucu bir sayı vererek denetle.

?Soru çöz özdeşlik

x2 − 10x + 25 ifadesinin özdeşi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. a = x, b = 5 için (x − 5)² = x² − 2 · 5 · x + 25 = x² − 10x + 25. B ortadaki terimin işaretini (+10x) gözden kaçırıyor; C iki kare farkıyla karıştırıyor (x² − 25 verir); D 25'i karesi alınmış hâliyle b sanıyor.

▭Boşluk doldurma

Farkın karesi özdeşliğiyle 99² = olur. İki kare farkıyla 52 · 48 = bulunur. İkinci işlemde kullanılan özdeşlik iki terimin karelerinin özdeşliğidir.

9801960124962504farkıtoplamı
aabba − ba − bkalan parça
Yazılı sorusuŞekilde kenarı a birim olan kare biçimindeki bir kartonun köşesinden kenarı b birim olan kare kesilip çıkarılmıştır (b < a). a) Kalan parçanın alanını iki farklı yolla ifade ederek a² − b² = (a − b)(a + b) özdeşliğini gösteriniz. b) a = 7 ve b = 3 için iki tarafı hesaplayarak doğrulayınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: a) Birinci yol: büyük karenin alanından küçük karenin alanı çıkarılır: a² − b². İkinci yol: kalan parça kesik çizgiyle iki dikdörtgene ayrılır. Biri a ve a − b kenarlı, öteki b ve a − b kenarlı dikdörtgendir; alanların toplamı a(a − b) + b(a − b) = (a − b)(a + b) olur (dağılma özelliği). Aynı alan iki yolla yazıldığı için a² − b² = (a − b)(a + b). b) a = 7, b = 3: 7² − 3² = 49 − 9 = 40; (7 − 3)(7 + 3) = 4 · 10 = 40. İki taraf eşittir.

  • a) Alanı a² − b² olarak yazmak — 2 puan
  • a) İki dikdörtgenle (a − b)(a + b)'yi elde etmek — 5 puan
  • b) İki tarafı 40 bulup doğrulamak — 3 puan

Özdeşlikler ve alan modeli

Cevabın nasıldı?

YKS'de bu konunun ayrıntısı Temel Matematik serisindeki Çarpanlara ayırma sayfasında.

Karma tekrar

Önceki 2 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir sayı doğrusunda −2'de içi dolu, 4'te içi boş birer nokta vardır ve aradaki bölge taranmıştır. Bu aralık aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. İçi dolu nokta sınırın dahil olduğunu ([), içi boş nokta hariç olduğunu ( )) gösterir. B parantezlerin yerini değiştiriyor; C boş noktayı da dahil sayıyor; D dolu noktayı da hariç sayıyor.Kaynak: Gerçek sayı aralıkları · Gerçek sayı aralıkları

?Soru 2

0,00045 sayısının bilimsel gösterimi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Virgül ilk sıfırdan farklı rakam olan 4'ün arkasına gelene kadar 4 basamak sağa kayar; n = −4 olur. B'nin değeri doğru ama 45, 10'dan büyük olduğu için bilimsel gösterim değildir; C üssün işaretini unutuyor; D sıfırları sayarken virgülden önceki 0'ı da sayıyor.Kaynak: Üslü ve köklü gösterimler · Bilimsel gösterim

?Soru 3

|x − 3| < 5 koşulunu sağlayan gerçek sayılar hangi aralıktadır?

✓ D. 3'e uzaklığı 5'ten az olan sayılar 3 − 5 = −2 ile 3 + 5 = 8 arasındadır; eşitsizlik katı (<) olduğu için uçlar hariçtir. A orta noktayı 3 yerine 0 alıyor; B uçları dahil ediyor; C “büyüktür” durumundaki dış bölgeyi veriyor.Kaynak: Gerçek sayı aralıkları · Aralıkların mutlak değerle gösterimi

?Soru 4

A = (−3, 4] ve B = [1, 6) olduğuna göre A \ B aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. A'dan B'ye ait olan [1, 4] kısmı çıkarılır. 1, B'ye ait olduğu için A \ B'de bulunmaz; kalan (−3, 1)'dir. A 1'in B'de dahil olduğunu gözden kaçırıyor; B farkı ters yönde alıp B \ A'yı arıyor, üstelik 4'ü dahil ediyor (B \ A = (4, 6)); D birleşimi buluyor.Kaynak: Gerçek sayı aralıkları · Aralıklarla işlemler

?Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. Her doğal sayı n/1 biçiminde yazılabildiği için rasyoneldir; N ⊆ Q. A yanlış: √9 = 3 rasyoneldir. B ters kapsama: −1 tam sayıdır ama doğal sayı değildir. C yanlış: 0 = 0/1 rasyoneldir, rasyonel ve irrasyonel sayıların ortak elemanı yoktur.Kaynak: Gerçek sayı aralıkları · Küme işlemleri ve sayı kümeleri

?Soru 6

45 + 1 kesrinin paydası rasyonel yapıldığında aşağıdakilerden hangisi elde edilir?

✓ C. Pay ve payda √5 − 1 ile çarpılır; payda 5 − 1 = 4 olur ve paydaki 4 ile sadeleşir: √5 − 1. A eşlenik yerine paydanın kendisini kullanıyor; B paydayı sadeleştirmeyi unutuyor; D paydaki 4'ü paydaya yazıyor.Kaynak: Üslü ve köklü gösterimler · Eşlenik ve yaklaşık değer

?Soru 7

A = {x | x ∈ Z, x2 < 20} kümesinin eleman sayısı kaçtır?

✓ B. Karesi 20'den küçük tam sayılar −4, −3, −2, −1, 0, 1, 2, 3, 4'tür; 5² = 25 olduğu için 5 giremez. A yalnız pozitif tam sayıları sayıyor; C 0'ı unutuyor; D negatif tam sayıları atıp yalnız 0–4 arasını alıyor.Kaynak: Gerçek sayı aralıkları · Küme dili ve gösterimler

?Soru 8

27 + 12 işleminin sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. √27 = 3√3 ve √12 = 2√3; aynı kökün katsayıları toplanır: 5√3. A kök içlerini topluyor; C katsayıları toplamak yerine çarpıyor (3 · 2); D 3 ile 2'yi ve 3 ile 3'ü karıştırıp kökü atıyor.Kaynak: Üslü ve köklü gösterimler · Köklü gösterimlerle işlemler

?Soru 9

(3−2 · 35) ÷ 34 işleminin sonucu kaçtır?

✓ C. Üsler: −2 + 5 − 4 = −1; 3−1 = 1/3. A −1 üssünün eksisini atıp 3¹ alıyor; B 3⁵ ÷ 3⁴ işlemini 3⁰ sanıp yalnız 3⁻² bırakıyor; D negatif üssün sonucu negatif yaptığını sanıyor.Kaynak: Üslü ve köklü gösterimler · Üslü gösterim ve kuralları

?Soru 10

27−2/3 ifadesinin değeri kaçtır?

✓ D. Küpkök: ∛27 = 3; kuvvet: 3−2 = 1/32 = 1/9. A negatif üssü negatif sayı sanıyor; B 27'yi 3'e bölüp −2 ile çarpıyor; C eksi işaretini görmezden geliyor.Kaynak: Üslü ve köklü gösterimler · Köklü gösterim ve rasyonel üs
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?9. Sınıf Matematik soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →