Mutlak değer fonksiyonu: V grafiği, tepe noktası, parçalı gösterim

Mutlak değer bir sayının sıfıra uzaklığıdır; grafiği bu yüzden V harfine benzer. Doğrusal fonksiyonlardan yola çıkıp mutlak değer fonksiyonlarını çiziyor, parçalı yazıyor ve özelliklerini tabloyla okuyoruz.

4 durak9. sınıf · 1. dönem 2. yazılı (ülke geneli)
8 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 8tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · MUTLAK DEĞER

n(x) = |x|: uzaklığın fonksiyonu

MEB 9. sınıf · 2. Tema: Nicelikler ve Değişimler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBir aralık mutlak değer kullanılarak nasıl yazılır?Bağlantılı konudan (Gerçek sayı aralıkları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

|x − a|, x ile a arasındaki uzaklıktır. |x − a| ≤ r, a'ya uzaklığı r'den büyük olmayan sayıları, yani [a − r, a + r] aralığını anlatır. |x − a| > r ise a'ya uzaklığı r'den büyük olanları, yani (−∞, a − r) ∪ (a + r, ∞) kümesini anlatır. Aralıktan mutlak değere geçerken a orta noktadır, r yarı uzunluktur.

Aralıkların mutlak değerle gösterimi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Mutlak değer fonksiyonu n(x) = |x| nedir, grafiği neden V biçimindedir?

Kısa cevap: n(x) = |x|, her sayıyı sıfıra uzaklığıyla eşleyen fonksiyondur. Parçalı gösterimi x ≥ 0 iken x, x < 0 iken −x'tir. Grafiği, f(x) = x doğrusunun x ekseninin altında kalan parçasının yukarı yansıtılmasıyla oluşan V biçimidir. Görüntü kümesi [0, ∞), minimum noktası (0, 0)'dır; fonksiyon bire bir değildir.

Bir asansör zemin kattan 3 kat yukarı da çıksa, 3 kat aşağı otoparka da inse zemine uzaklığı 3 kattır. Yönü değil yalnız mesafeyi soran bu kural, mutlak değer fonksiyonudur.

Gerçek sayı aralıkları sayfasında mutlak değeri sayı doğrusunda sıfıra uzaklık olarak tanımladık: |−3| = |3| = 3. Bu kuralı her sayıya uygularsan bir fonksiyon elde edersin: n(x) = |x|. Bu fonksiyon negatif sayıları pozitife çevirir, pozitifleri ve sıfırı olduğu gibi bırakır.

Parçalı gösterim

Kural iki parçalıdır. x sıfır ya da pozitifse uzaklık sayının kendisidir; x negatifse sayının ters işaretlisidir:

n(x) = x, x ≥ 0 isen(x) = −x, x < 0 ise−x, x negatifken pozitif bir sayıdır

Doğrusal fonksiyonlar sayfasındaki dönüşüm diliyle bakalım. Sağ yarıda n, f(x) = x ile aynıdır. Sol yarıda ise f'nin negatif değerlerinin işareti değişir; bu, o parçanın x eksenine göre yansımasıdır. İki parça orijinde birleşince V biçimli grafik oluşur.

n'nin grafiği x ekseninin altına hiç inmez; −|x| ise n'nin x eksenine göre yansımasıdır.Görsel: Sınav Defteri

Nitel özellikler

Tanım kümesi R'dir; her sayının uzaklığı vardır. Uzaklık negatif olamayacağı için görüntü kümesi [0, ∞) olur. Sıfırı x = 0'dır ve fonksiyon başka hiçbir yerde sıfır olmaz. (−∞, 0] aralığında azalan, [0, ∞) aralığında artandır. En küçük değerini orijinde alır; minimum noktası (0, 0)'dır, maksimum noktası yoktur. |−2| = |2| olduğu için n bire bir değildir. −|x| fonksiyonunda ise her şey tersine döner: görüntü kümesi (−∞, 0], maksimum noktası (0, 0)'dır.

Akılda kalsın: |x| = uzaklık: grafik V, görüntü [0, ∞), minimum (0, 0), bire bir değil. Parçalı: x ≥ 0 ise x, x < 0 ise −x.
Yazılıda

Nasıl sorulurn(x) = |x| ya da −|x| verilir; grafiğini f(x) = x'ten yola çıkarak nasıl elde ettiğini açıklaman, parçalı gösterimini yazman ve nitel özelliklerini tablo hâlinde vermen istenir.

TuzakX < 0 parçasına “−x negatiftir” diyerek kafa karıştırmak, bire birliği yalnız sağ yarıya bakarak “evet” diye yanıtlamak.

Tam puan içinYansıma adımını yaz, bire bir olmamayı iki x ile (2 ve −2) göster.

?Soru çöz nitel özellik

n(x) = |x| fonksiyonu için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Uzaklık en az 0 olur ve bu değer x = 0'da alınır. A negatif görüntüleri de sayıyor, oysa görüntü kümesi [0, ∞)'dur; B yalnız sağ yarıya bakıyor, sol yarıda fonksiyon azalandır; D yanlış, çünkü |−4| = |4| = 4.

⇄Bilgi eşleştirme özellik → değer

Yazılı sorusun(x) = |x| fonksiyonunun grafiğinin f(x) = x fonksiyonunun grafiğinden nasıl elde edildiğini açıklayınız. n'nin parçalı gösterimini yazınız ve n'nin bire bir olmadığını bir örnekle gösteriniz. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: f(x) = x doğrusunun x ≥ 0 olan parçası olduğu gibi kalır. x < 0 olan parçada f negatif değerler alır; bu parçanın x eksenine göre yansıması alınınca değerler pozitif olur. İki parça orijinde birleşip V biçimli grafiği oluşturur. Parçalı gösterim: x ≥ 0 ise n(x) = x, x < 0 ise n(x) = −x. n(−5) = 5 ve n(5) = 5'tir; farklı iki x aynı görüntüyü verdiği için n bire bir değildir.

  • Yansıma adımını doğru açıklamak — 4 puan
  • Parçalı gösterim — 3 puan
  • Bire bir olmadığını iki x değeriyle göstermek — 3 puan

n(x) = |x| ve grafiği

Cevabın nasıldı?
GRAFİK · YANSIMA

|h(x)|: doğrunun eksi kısmını yukarı katlamak

MEB 9. sınıf · 2. Tema: Nicelikler ve Değişimler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDoğrusal fonksiyonda eğim nedir, sıfır ve işaret nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Doğrusal fonksiyonlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

g(x) = mx + n doğrusunun eğimi m'dir; x bir birim artınca g(x)'in ne kadar değiştiğini gösterir. m > 0 ise fonksiyon artan, m < 0 ise azalandır; m ≠ 0 iken bire birdir ve R'de maksimum ya da minimum noktası yoktur. Sıfırı x = −n/m'dir; sıfırın iki yanında işaret değişir.

Eğim, sıfır, işaret, artanlık

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

|ax + b| fonksiyonunun grafiği ve parçalı gösterimi nasıl bulunur?

Kısa cevap: h(x) = ax + b bir doğrusal fonksiyonsa |h(x)| fonksiyonunun grafiği, h'nin grafiğinde x ekseninin altında kalan parçanın x eksenine göre yansıtılmasıyla elde edilir. Kırılma, h'nin sıfırında (x = −b/a) olur. Parçalı gösterimde h'nin pozitif olduğu yerde ax + b, negatif olduğu yerde −(ax + b) yazılır.

Bir kâğıda eğik bir doğru çizip kâğıdı x ekseni boyunca katladığını düşün. Eksenin altındaki parça yukarı kalkar ve doğru, bir noktada kırılan bir çizgiye dönüşür.

n(x) = |x| konusunda gördüğün yansıma fikri yalnız f(x) = x için değil, her doğrusal fonksiyon için geçerlidir. h(x) = 2x − 6 olsun. h, x < 3 iken negatif, x > 3 iken pozitiftir; sıfırı x = 3'tür. |h(x)| = |2x − 6| fonksiyonu h'nin pozitif değerlerine dokunmaz, negatif değerlerinin işaretini çevirir.

Grafik: katla ve birleştir

Önce h'nin grafiğini çiz. Sonra sıfırını bul; bu nokta kırılma noktası olacak. Sıfırın x ekseni altında kalan tarafını x eksenine göre yansıt. Ortaya çıkan grafik, köşesi (3, 0)'da olan bir V'dir. Köşe her zaman h'nin sıfırındadır, çünkü orada |h(x)| = 0 olur ve bu en küçük değerdir.

Kesik doğrunun x ekseni altındaki kısmı yansıyınca altın renkli V oluşur; sağ kol h'nin kendisidir.Görsel: Sınav Defteri

Parçalı gösterim

|2x − 6| için sınır noktası h'nin sıfırı olan 3'tür. x ≥ 3 iken 2x − 6 ≥ 0 olduğundan ifade aynen kalır. x < 3 iken 2x − 6 negatiftir; mutlak değer işareti çevirir: −(2x − 6) = −2x + 6.

|2x − 6| = 2x − 6, x ≥ 3 ise|2x − 6| = −2x + 6, x < 3 isesınır = h'nin sıfırı

Eğimlere dikkat et: sağ kolun eğimi 2, sol kolun eğimi −2'dir. Yansıma eğimin işaretini çevirir ama dikliğini değiştirmez. Sınır noktasını 0 değil, h'nin sıfırı belirler.

Çözümlü örnek

|2x − 6| fonksiyonunun x = 0 ve x = 5 için değerlerini parçalı gösterimle bulunuz.

  1. x = 0 < 3: −2 · 0 + 6 = 6.
  2. x = 5 ≥ 3: 2 · 5 − 6 = 4.

Cevap: 6 ve 4

Akılda kalsın: |h(x)|: h'yi çiz, sıfırını bul, eksen altını yukarı katla. Parçalı gösterimin sınırı h'nin sıfırıdır.
Yazılıda

Nasıl sorulur|ax + b| biçiminde bir fonksiyon verilir; grafiği h(x) = ax + b'den nasıl elde ettiğini anlatman, köşe noktasını bulman ve parçalı gösterime çevirmen istenir.

TuzakParçalı gösterimin sınırını x = 0 almak, negatif parçada parantezi açarken yalnız ilk terimin işaretini çevirmek.

Tam puan içinH'nin sıfırını hesapla, iki parçayı aralıklarıyla yaz, bir değerle denetle.

?Soru çöz parçalı gösterim

|3x + 6| fonksiyonunun x < −2 aralığındaki kuralı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. 3x + 6'nın sıfırı −2'dir; x < −2 iken 3x + 6 negatif olduğundan mutlak değer işareti çevirir: −(3x + 6) = −3x − 6. B, x ≥ −2 parçasının kuralıdır; C parantezi açarken yalnız ilk terimin işaretini çeviriyor; D yalnız ikinci terimin işaretini çeviriyor.

▭Boşluk doldurma

|4x − 8| fonksiyonunun grafiğinin köşesi x = noktasındadır. Fonksiyonun x = 0'daki değeri olur. Grafik, 4x − 8 doğrusunun x ekseni altındaki kısmının elde edilir.

2−28−8yansıtılmasıylaötelenmesiyle
Yazılı sorusug(x) = |3x − 6| fonksiyonu veriliyor. a) g'nin grafiğinin h(x) = 3x − 6 doğrusundan nasıl elde edildiğini açıklayınız. b) Grafiğin köşe noktasını bulunuz. c) g'yi parçalı gösterimle yazınız ve g(−1) değerini hesaplayınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: a) Önce h(x) = 3x − 6 doğrusu çizilir. Doğrunun x ekseninin altında kalan parçası (x < 2) x eksenine göre yansıtılır; x ≥ 2 parçası değişmez. b) h'nin sıfırı 3x − 6 = 0 ⇒ x = 2'dir; köşe noktası (2, 0) olur. c) x ≥ 2 ise g(x) = 3x − 6; x < 2 ise g(x) = −(3x − 6) = −3x + 6. −1 < 2 olduğundan g(−1) = −3 · (−1) + 6 = 9.

  • a) Yansıma adımını doğru açıklamak — 3 puan
  • b) Köşe (2, 0) — 2 puan
  • c) Parçalı gösterim ve g(−1) = 9 — 5 puan

|h(x)|: doğrusal fonksiyonun mutlak değeri

Cevabın nasıldı?
DÖNÜŞÜM · KÖŞE NOKTASI

m(x) = ±|ax ± b| ± c: V'yi taşımak ve ters çevirmek

MEB 9. sınıf · 2. Tema: Nicelikler ve Değişimler · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlag(x) = a·f(x ± r) ± k doğrusal fonksiyonunun grafiği f(x) = x'ten nasıl elde edilir?Bağlantılı konudan (Doğrusal fonksiyonlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

g(x) = a·f(x ± r) ± k biçimindeki fonksiyonlar f(x) = x'ten türetilen doğrusal fonksiyonlardır. a, her görüntüyü a katına çıkarır; a negatifse grafik x eksenine göre yansır. f(x − r) grafiği x ekseni boyunca r birim pozitif yönde (sağa), f(x + r) negatif yönde (sola) öteler. +k ve −k, grafiği y ekseni boyunca k birim yukarı ya da aşağı öteler.

Referans fonksiyondan dönüşümler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

m(x) = ±|ax ± b| ± c fonksiyonunun grafiği, köşesi ve sıfırları nasıl bulunur?

Kısa cevap: m(x) = |ax + b| + c grafiği |ax + b|'nin y ekseni boyunca c birim ötelenmesidir; köşe (−b/a, c) olur ve bu nokta minimum noktasıdır. Mutlak değerin önünde eksi varsa grafik x eksenine göre yansır, V ters döner ve köşe maksimum noktası olur. Sıfırlar, |ax + b| = −c (ya da c) eşitliğinden ya da grafiğin x eksenini kestiği yerden bulunur.

Bir V harfini kâğıtta yukarı aşağı kaydırabilir, baş aşağı çevirebilirsin. Biçimi bozulmaz; yalnız köşesinin yeri ve kollarının yönü değişir.

|h(x)| konusunda V biçimini h'nin sıfırında kırılan grafik olarak elde ettik. Doğrusal fonksiyonlar sayfasındaki dönüşümleri bu V'ye uygularsan bütün m(x) = ±|ax ± b| ± c fonksiyonlarını çizebilirsin.

Önce köşe, sonra kollar

Köşenin x koordinatı mutlak değerin içini sıfır yapan sayıdır. Köşenin y koordinatı dışarıdaki sabittir. m(x) = |x − 2| − 3 için içi sıfır yapan x = 2, dışarıdaki sabit −3'tür; köşe (2, −3) olur. Mutlak değerin önünde eksi yoksa V yukarı açılır ve köşe minimum noktasıdır. Önünde eksi varsa V aşağı açılır ve köşe maksimum noktasıdır.

Köşe 2 birim sağa, 3 birim aşağı taşındı; sıfırlar köşeden 3'er birim uzakta: −1 ve 5.Görsel: Sınav Defteri

Sıfırlar ve işaret

|x − 2| − 3 = 0 ise |x − 2| = 3 olur; 2'ye uzaklığı 3 olan sayılar −1 ve 5'tir. Grafik bu iki noktada x eksenini keser. İki sıfır arasında grafik eksenin altındadır, dışında üstündedir: (−1, 5) aralığında negatif, (−∞, −1) ∪ (5, ∞) aralığında pozitiftir. V aşağı açılıyorsa bu durum tersine döner. Köşe x ekseninin “yanlış tarafındaysa” hiç sıfır olmayabilir: |x| + 2 hiçbir zaman sıfır olmaz.

Çözümlü örnek · yazılı tarzı

m(x) = −|x + 1| + 4 fonksiyonunun köşesini, maksimum ya da minimum noktasını ve sıfırlarını bulunuz.

  1. İçi sıfır yapan x = −1, dıştaki sabit 4: köşe (−1, 4).
  2. Önünde eksi var; V aşağı açılır, köşe maksimum noktasıdır.
  3. Sıfırlar: |x + 1| = 4 ⇒ x + 1 = 4 ya da x + 1 = −4 ⇒ x = 3, x = −5.

Cevap: maksimum noktası (−1, 4); sıfırlar −5 ve 3

Akılda kalsın: Köşe = (içi sıfırlayan x, dıştaki sabit). Eksi yoksa V yukarı, köşe minimum; eksi varsa V aşağı, köşe maksimum.
Yazılıda

Nasıl sorulur±|ax ± b| ± c biçiminde bir fonksiyon verilir; grafiğini çizmen, köşe noktasını, maksimum ya da minimum noktasını ve sıfırlarını bulman istenir. Bazen grafik verilip kuralı istenir.

TuzakKöşenin x koordinatını işaretiyle (|x − 2| için −2) yazmak, aşağı açılan V'de köşeyi minimum sanmak.

Tam puan içinKöşeyi koordinatıyla yaz, V'nin yönünü gerekçelendir, sıfırları grafikte işaretle.

?Soru çöz köşe noktası

m(x) = −|x − 3| + 5 fonksiyonu için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. İçi sıfırlayan x = 3, dıştaki sabit 5; köşe (3, 5). Önde eksi olduğu için V aşağı açılır ve köşe maksimum noktasıdır. A yönü ters okuyor; B köşenin x koordinatını işaretiyle (−3) alıyor; C aşağı açılan grafiğin görüntüsünü yukarıya doğru yazıyor, doğrusu (−∞, 5].

↕Sıralama grafik çizme adımları

m(x) = |x + 2| − 4 fonksiyonunun grafiği çizilirken yapılan adımları sırala.

  1. Köşeden iki yana eğimi 1 ve −1 olan kollar çizilir.
  2. Köşe bulunur: (−2, −4).
  3. Sıfırlar −6 ve 2 olarak grafikte işaretlenir.
  4. Önde eksi olmadığı için V'nin yukarı açıldığı belirlenir.
−31xy−2−1
Yazılı sorusuŞekilde m(x) = |x + p| + q biçimindeki bir mutlak değer fonksiyonunun grafiği verilmiştir. a) Grafiğin köşe noktasını yazınız. b) p ve q değerlerini bularak m'nin kuralını yazınız. c) m'nin sıfırlarını ve negatif olduğu aralığı belirtiniz. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: a) Köşe noktası (−1, −2)'dir. b) Köşenin x koordinatı mutlak değerin içini sıfır yapar: −1 + p = 0 ⇒ p = 1. Köşenin y koordinatı dıştaki sabittir: q = −2. Kural m(x) = |x + 1| − 2'dir. Denetim: m(1) = |2| − 2 = 0. c) Sıfırlar −3 ve 1'dir. V yukarı açıldığı için iki sıfır arasında grafik x ekseninin altındadır; m, (−3, 1) aralığında negatiftir.

  • a) Köşe (−1, −2) — 2 puan
  • b) p = 1, q = −2 ve kural — 4 puan
  • c) Sıfırlar ve negatif olduğu aralık — 4 puan

m(x) = ±|ax ± b| ± c

Cevabın nasıldı?
ÖZET · MODEL

Nitel özellik tablosu ve mutlak değerle modelleme

MEB 9. sınıf · 2. Tema: Nicelikler ve Değişimler · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlam(x) = ±|ax ± b| ± c fonksiyonunun grafiği, köşesi ve sıfırları nasıl bulunur?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

m(x) = |ax + b| + c grafiği |ax + b|'nin y ekseni boyunca c birim ötelenmesidir; köşe (−b/a, c) olur ve bu nokta minimum noktasıdır. Mutlak değerin önünde eksi varsa grafik x eksenine göre yansır, V ters döner ve köşe maksimum noktası olur. Sıfırlar, |ax + b| = −c (ya da c) eşitliğinden ya da grafiğin x eksenini kestiği yerden bulunur.

m(x) = ±|ax ± b| ± c

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Mutlak değer fonksiyonunun nitel özellikleri nasıl çıkarılır, gerçek yaşamda nerede kullanılır?

Kısa cevap: Bir mutlak değer fonksiyonunun bütün nitel özellikleri köşe noktası ve V'nin yönünden okunur: tanım kümesi R, görüntü kümesi köşenin y değerinden başlayan yarı sonsuz aralık, artan ve azalan aralıklar köşede ayrılır, fonksiyon bire bir değildir. Gerçek yaşamda bir hedef değere uzaklık ya da sapma mutlak değer fonksiyonuyla modellenir.

Bir yürüyüş yolunun 8. kilometresinde bir su çeşmesi var. Yolun neresinde olursan ol, çeşmeye kalan mesafe hep pozitif bir sayıdır; çeşmeyi geçince mesafe yeniden artmaya başlar.

m(x) = ±|ax ± b| ± c konusunda köşeyi ve V'nin yönünü bulmayı öğrendik. Yazılıda en çok istenen şey, bu iki bilgiden bütün özellikleri düzenli bir tabloyla çıkarmaktır. Örnek fonksiyon: m(x) = −|2x − 4| + 6. İçi sıfırlayan x = 2, dıştaki sabit 6; önde eksi olduğu için V aşağı açılır.

m(x) = −|2x − 4| + 6 için nitel özellikler
ÖzellikSonuçNereden?
En geniş tanım kümesiRher x için hesaplanır
Görüntü kümesi(−∞, 6]V aşağı, tepe 6
Maksimum · minimum noktası(2, 6) · yokköşe
Sıfırları−1 ve 5|2x − 4| = 6
İşareti(−1, 5)'te pozitif; dışında negatifsıfırlar arası eksen üstü
Artan · azalan(−∞, 2]'de artan · [2, ∞)'da azalanköşede yön değişir
Bire birlikbire bir değilm(−1) = m(5) = 0

Sıfırları bulurken |2x − 4| = 6 eşitliği iki duruma ayrılır: 2x − 4 = 6 ise x = 5; 2x − 4 = −6 ise x = −1. Bu iki sıfır köşeye eşit uzaklıktadır (2'den 3'er birim). V simetrik olduğu için bu her zaman böyledir; birini bulunca öbürünü denetleyebilirsin.

Gerçek yaşamdan model

Çeşme örneğinde yolcu x. kilometredeyse çeşmeye uzaklık d(x) = |x − 8| olur. Köşe (8, 0)'dır; yolcu çeşmenin yanındayken uzaklık en küçük değerini, 0'ı alır. Çeşmeye yaklaşırken (x < 8) d azalır, çeşmeyi geçince (x > 8) artar. Parçalı gösterim bağlamı da anlatır: x < 8 iken d(x) = 8 − x “kalan yol”, x ≥ 8 iken d(x) = x − 8 “geçilen yol”dur.

Bir hedef değerden sapma, ölçüm hatası, bir noktaya uzaklık gibi “yönü önemsiz, büyüklüğü önemli” durumlar mutlak değerle modellenir. Bu tür bir modelde minimum noktası, hedefe ulaşılan andır. Hangi kilometrelerde çeşmeye uzaklığın 3 olduğunu grafikten okuyabilirsin: x = 5 ve x = 11.

Akılda kalsın: Köşe ve yön → bütün özellikler. İki sıfır köşeye eşit uzaklıktadır. Uzaklık ve sapma soruları mutlak değer fonksiyonudur.
Yazılıda

Nasıl sorulurBir mutlak değer fonksiyonu ya da uzaklık/sapma bağlamı verilir; nitel özellikler tablosunu doldurman, parçalı gösterimi yazıp her parçanın bağlamdaki anlamını yorumlaman istenir.

TuzakGörüntü kümesini köşeden ters yöne yazmak, sıfırlardan yalnız birini bulmak, artan ve azalan aralıkları köşeye göre değil sıfırlara göre ayırmak.

Tam puan içinTabloyu eksiksiz doldur, her satırı köşe ya da sıfırla gerekçelendir.

?Soru çöz görüntü kümesi

m(x) = |x + 4| − 1 fonksiyonunun görüntü kümesi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Köşe (−4, −1) ve V yukarı açılıyor; fonksiyonun en küçük değeri −1'dir, görüntü kümesi [−1, ∞) olur. A köşenin x koordinatını görüntü sanıyor; C V'yi aşağı açılıyor sanıyor; D dıştaki sabitin işaretini kaybediyor.

⇄Bilgi eşleştirme fonksiyon → köşe

Yazılı sorusuDüz bir yolun 12. kilometresinde bir otobüs durağı vardır. Yolda x. kilometrede bulunan bir yolcunun durağa uzaklığı d(x) = |x − 12| fonksiyonuyla veriliyor (0 ≤ x ≤ 20). a) d'yi parçalı gösterimle yazınız ve her parçanın bağlamdaki anlamını açıklayınız. b) d'nin minimum noktasını bulup bağlamda yorumlayınız. c) d'nin artan ve azalan olduğu aralıkları yazınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: a) 0 ≤ x < 12 ise d(x) = 12 − x; yolcu durağa varmamıştır, bu parça durağa kalan yoldur. 12 ≤ x ≤ 20 ise d(x) = x − 12; yolcu durağı geçmiştir, bu parça duraktan sonra gidilen yoldur. b) Minimum noktası (12, 0)'dır: yolcu 12. kilometrede durağın yanındadır ve uzaklık 0'dır. c) [0, 12] aralığında d azalandır (durağa yaklaşılır), [12, 20] aralığında artandır (duraktan uzaklaşılır).

  • a) İki parçayı aralıklarıyla yazmak ve yorumlamak — 4 puan
  • b) Minimum noktası ve yorumu — 3 puan
  • c) Artan ve azalan aralıklar — 3 puan

Nitel özellik tablosu ve model

Cevabın nasıldı?

YKS'de bu konunun ayrıntısı Temel Matematik serisindeki Mutlak değer sayfasında.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir sayı doğrusunda −2'de içi dolu, 4'te içi boş birer nokta vardır ve aradaki bölge taranmıştır. Bu aralık aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. İçi dolu nokta sınırın dahil olduğunu ([), içi boş nokta hariç olduğunu ( )) gösterir. B parantezlerin yerini değiştiriyor; C boş noktayı da dahil sayıyor; D dolu noktayı da hariç sayıyor.Kaynak: Gerçek sayı aralıkları · Gerçek sayı aralıkları

?Soru 2

a ve b gerçek sayılardır. Aşağıdakilerden hangisi her a ve b için doğrudur?

✓ B. Çarpmanın çıkarma üzerine dağılma özelliğidir. A çıkarmada değişme özelliği varsayıyor (5 − 2 ≠ 2 − 5); C bölmede değişme varsayıyor (6 ÷ 3 ≠ 3 ÷ 6); D çıkarmada birleşme varsayıyor, oysa iki taraf arasında 6 fark vardır.Kaynak: Sayı kümelerinin özellikleri ve özdeşlikler · İşlem özellikleri

?Soru 3

|x − 3| < 5 koşulunu sağlayan gerçek sayılar hangi aralıktadır?

✓ D. 3'e uzaklığı 5'ten az olan sayılar 3 − 5 = −2 ile 3 + 5 = 8 arasındadır; eşitsizlik katı (<) olduğu için uçlar hariçtir. A orta noktayı 3 yerine 0 alıyor; B uçları dahil ediyor; C “büyüktür” durumundaki dış bölgeyi veriyor.Kaynak: Gerçek sayı aralıkları · Aralıkların mutlak değerle gösterimi

?Soru 4

A = {x | x ∈ Z, x2 < 20} kümesinin eleman sayısı kaçtır?

✓ B. Karesi 20'den küçük tam sayılar −4, −3, −2, −1, 0, 1, 2, 3, 4'tür; 5² = 25 olduğu için 5 giremez. A yalnız pozitif tam sayıları sayıyor; C 0'ı unutuyor; D negatif tam sayıları atıp yalnız 0–4 arasını alıyor.Kaynak: Gerçek sayı aralıkları · Küme dili ve gösterimler

?Soru 5

h(x) = −2x + 8 fonksiyonu için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Sıfır: −2x + 8 = 0 ⇒ x = 4. Eğim negatif olduğu için fonksiyon azalandır; sıfırın sağında negatiftir. A eğimin işaretini gözden kaçırıyor; B denklemde işareti yanlış taşıyor; D eğimi sabit terimle karıştırıyor.Kaynak: Doğrusal fonksiyonlar · Eğim, sıfır, işaret, artanlık

?Soru 6

x2 − 10x + 25 ifadesinin özdeşi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. a = x, b = 5 için (x − 5)² = x² − 2 · 5 · x + 25 = x² − 10x + 25. B ortadaki terimin işaretini (+10x) gözden kaçırıyor; C iki kare farkıyla karıştırıyor (x² − 25 verir); D 25'i karesi alınmış hâliyle b sanıyor.Kaynak: Sayı kümelerinin özellikleri ve özdeşlikler · Özdeşlikler ve alan modeli

?Soru 7

g(x) = f(x + 4) − 2 fonksiyonunun grafiği, f(x) = x grafiğine hangi dönüşümler uygulanarak elde edilir?

✓ A. Parantez içindeki +4 grafiği negatif yönde (sola), dışarıdaki −2 aşağı öteler. B parantez içindeki işareti yön sanıyor (“artı sağa”); C dışarıdaki eksiyi yukarı okuyor; D iki yönü de ters alıyor.Kaynak: Doğrusal fonksiyonlar · Referans fonksiyondan dönüşümler

?Soru 8

f(x) = x fonksiyonu için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. Farklı x değerleri farklı f(x) değerleri verir; her yatay doğru grafiği tek noktada keser. A orijini en küçük değer sanıyor, oysa f(−5) = −5 daha küçüktür; B işareti ters yazıyor; C artanı azalanla karıştırıyor.Kaynak: Doğrusal fonksiyonlar · Doğrusal referans fonksiyon

?Soru 9

Aşağıdaki sayı kümelerinden hangisinde arada olma özelliği vardır?

✓ D. İki rasyonel sayının ortalaması da rasyoneldir ve ikisinin arasındadır. A ve B'de ardışık iki sayının arası boştur (4 ile 5 arasında tam sayı yok); C'de 2 ile 4 arasında başka çift tam sayı yoktur. Sonsuz eleman olması arada olma özelliği için yetmez.Kaynak: Sayı kümelerinin özellikleri ve özdeşlikler · Sıralama ve arada olma

?Soru 10

k bir gerçek sayı olmak üzere h(x) = (k − 3)x + 7 fonksiyonu bir sabit fonksiyondur. Buna göre h(10) kaçtır?

✓ B. Sabit fonksiyonda x'in katsayısı 0'dır: k − 3 = 0, k = 3. Böylece h(x) = 7 olur ve her x için 7 verir. A x'in değerini sonuç sanıyor; C k'nin değerini sonuç olarak yazıyor; D katsayıyı 1 alıp 10 + 7 hesaplıyor.Kaynak: Doğrusal fonksiyonlar · Sabit fonksiyon ve parçalı gösterim
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?9. Sınıf Matematik soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →