Veri analizi: çizgi, sütun ve daire grafikleri

LGS’de bir soruda iki grafik birden olabilir. Çizgi, sütun ve daire grafiğini okumayı, birinden ötekine geçmeyi ve hangi verinin hangi grafikle gösterileceğini öğreniyoruz.

4 durakLGS · 8. sınıf · 2. ünite
8 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 8tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
GRAFİK · ÇİZGİ

Çizgi grafiği: zamanla değişimi okumak

MEB 8. sınıf · Veri analizi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Çok gruplu çizgi grafiği nasıl okunur?

Kısa cevap: Çizgi grafiği, bir verinin zaman içindeki değişimini noktaları birleştirerek gösterir. Yatay eksende zaman, dikey eksende değer bulunur. Aynı grafikte en fazla üç veri grubu karşılaştırılabilir; çizgilerin kesiştiği yerde değerler eşittir.

Hava soğudukça okul kantininde ayran satışı düşer, salep satışı artar. İki değişimi tek grafikte görmek ister misin?

Grafiği okumaya başlığından başla: neyin, hangi birimle ölçüldüğünü söyler. Sonra eksenlere bak. Her nokta bir ayın değeridir; çizgi yukarı gidiyorsa artış, aşağı gidiyorsa azalış vardır.

Grafik: Kantinde aylara göre satılan ayran ve salep (bardak). Altın düz çizgi ayran, gri kesikli çizgi salep.Görsel: Sınav Defteri

Ayran 60'tan 20'ye inmiş, salep 10'dan 50'ye çıkmıştır. İki çizgi Kasım'da kesişir: o ay ikisinden de 30 bardak satılmıştır. En büyük değişim, çizginin en dik olduğu aralıktadır: ayranda Ekim–Kasım, salepte Kasım–Aralık.

Grafikte iki çizgi arasındaki dikey boşluk farkı gösterir. Boşluğun en geniş olduğu ay Eylül'dür: 60 − 10 = 50 bardak.

Çözümlü örnek

Grafiğe göre dört ayda toplam kaç bardak ayran satılmıştır?

  1. Noktalar: 60, 50, 30, 20.
  2. 60 + 50 + 30 + 20 = 160.

Cevap: 160 bardak

Çözümlü örnek · LGS tarzı

Kantinde bir bardak ayran 5 TL, bir bardak salep 8 TL'dir. Buna göre salep satışından gelen para, grafikteki hangi ayda ayrandan gelen parayı ilk kez geçmiştir?

  1. Eylül: 60 · 5 = 300 TL ile 10 · 8 = 80 TL. Ekim: 250 TL ile 160 TL.
  2. Kasım: satış sayıları eşit, ama 30 · 8 = 240 TL, 30 · 5 = 150 TL'yi geçer.

Cevap: Kasım

Akılda kalsın: Önce başlık ve eksenler. Kesişim = eşitlik, en dik parça = en hızlı değişim, iki çizgi arası boşluk = fark.
LGS'de

Nasıl sorulurİki ya da üç veri grubunun çizgi grafiği verilir; fark, toplam, en çok artış ya da eşit olduğu an sorulur.

TuzakEn yüksek noktayı en çok artış sanmak.

İpucuArtışı iki ardışık noktanın farkıyla hesapla.

⇄Grafiği oku, eşleştir

?Soru çöz LGS tarzı

Ali, Banu ve Cem dört hafta boyunca koştukları mesafeyi kaydetti. Grafikte Ali altın düz çizgi ve daire, Banu koyu düz çizgi ve kare, Cem gri kesikli çizgi ve üçgenle gösterilmiştir.

Grafik: Haftalara göre koşulan mesafe (km). Buna göre,
I. Ali her hafta bir önceki haftadan 4 km fazla koşmuştur.
II. 2. haftada üçünün koştuğu toplam mesafe 36 km'dir.
III. Cem'in koştuğu mesafe her hafta azalmıştır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

✓ A. Ali: 6, 10, 14, 18; her hafta 4 km artmış. 2. hafta: 10 + 12 + 14 = 36 km. Cem 18, 14, 10 diye azalmış ama 4. haftada 12'ye çıkmıştır; III yanlış. B ve D son aralıktaki yükselişi görmez; C, Ali'nin çizgisini Banu'nunkiyle karıştırır.
GRAFİK · SÜTUN

Sütun grafiği: grupları yan yana karşılaştırmak

MEB 8. sınıf · Veri analizi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÇok gruplu çizgi grafiği nasıl okunur?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Çizgi grafiği, bir verinin zaman içindeki değişimini noktaları birleştirerek gösterir. Yatay eksende zaman, dikey eksende değer bulunur. Aynı grafikte en fazla üç veri grubu karşılaştırılabilir; çizgilerin kesiştiği yerde değerler eşittir.

Çizgi grafiği

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Çok gruplu sütun grafiği nasıl okunur?

Kısa cevap: Sütun grafiği, farklı kategorilerin değerlerini sütun yükseklikleriyle karşılaştırır. Çok gruplu sütun grafiğinde her kategoride en fazla üç grup yan yana durur ve renkleri ayırt edilir. Sütunun boyu dikey eksendeki değerden okunur.

Okulun geri dönüşüm yarışmasında üç sınıf kâğıt, plastik ve cam topladı. Hangi sınıf hangi atıkta önde?

Yatay eksende kategoriler (atık türleri), dikey eksende değer (kilogram) vardır. Her kategoride üç sütun yan yana durur. Aynı renk her yerde aynı sınıfı gösterir; bu yüzden önce açıklamaya bak.

Grafik: Sınıflara göre toplanan atık (kg). Altın 8/A, koyu 8/B, açık 8/C.Görsel: Sınav Defteri

Grafikten iki tür bilgi çıkar. Bir kategoride sınıfları karşılaştırırsın: plastikte en çok 8/C toplamıştır. Bir sınıfın bütün sütunlarını toplarsın: 8/B 40 + 10 + 20 = 70 kg toplamıştır.

7. sınıftan hatırla: kâğıt için sınıf başına ortalama (30 + 40 + 20) ÷ 3 = 30 kg'dır. Dikey eksen 0'dan başlamıyorsa küçük farklar büyük görünür; değerleri her zaman eksenden oku.

Çözümlü örnek

Grafiğe göre üç sınıfın topladığı cam atık toplam kaç kilogramdır?

  1. Cam sütunları: 10, 20 ve 10.
  2. 10 + 20 + 10 = 40.

Cevap: 40 kg

Çözümlü örnek · LGS tarzı

Yarışmada her kilogram kâğıda 2 puan, plastiğe 3 puan, cama 1 puan veriliyor. Buna göre grafikteki sınıflardan hangisi birinci olur?

  1. 8/A: 30 · 2 + 20 · 3 + 10 · 1 = 130.
  2. 8/B: 40 · 2 + 10 · 3 + 20 · 1 = 130; 8/C: 20 · 2 + 30 · 3 + 10 · 1 = 140.

Cevap: 8/C (8/B'den az atık toplasa da)

Akılda kalsın: Önce renk açıklaması, sonra eksen. Bir kategoride karşılaştır ya da bir grubun bütün sütunlarını topla.
LGS'de

Nasıl sorulurÇok gruplu sütun grafiği verilir; bir grubun toplamı, iki grubun farkı ya da grafiğin daire grafiğine dönüşmüş hâli sorulur.

TuzakRenkleri karıştırmak.

İpucuHer grubun değerlerini önce küçük bir tabloya yaz.

?Soru çöz LGS tarzı

Bir fidanlıkta bir günde satılan fidanların sayısı sütun grafiğinde verilmiştir.

Grafik: Bir günde satılan fidanlar. Bu veriler bir daire grafiğiyle gösterilirse aşağıdakilerden hangisi doğru olur?

✓ C. Toplam 120 fidan. Ihlamur ve çınar 30 + 30 = 60, yani yarısı: 180°. A sayıyı açı sanır, çam 120°'dir. B 360°'yi beş eşit parçaya böler, meşe 60°'dir. D bir sütunu unutup 30/90 = 1/3 bulur; doğrusu 30/120 = 1/4.

▭Boşluk doldurma

Atık grafiğine göre en çok plastik toplayan sınıf 8/'dir. 8/A'nın topladığı toplam atık kg'dır. Kâğıtta en çok ve en az toplayan sınıfların farkı kg'dır.

C6020B7010
VERİ · DAİRE GRAFİĞİ

Daire grafiği: bütünün parçaları ve merkez açı

MEB 8. sınıf · Veri analizi · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Daire grafiğinde merkez açı nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Daire grafiği bir bütünün parçalara nasıl paylaştığını gösterir. Bütün 360°'dir; her dilimin merkez açısı, parçanın bütüne oranı ile 360°'nin çarpımıdır. Açılar oranları verir, sayıları bulmak için toplamı ya da bir dilimin değerini bilmek gerekir.

Sınıf gezisi için 60 öğrenciye nereye gitmek istediklerini sordunuz. Sonucu bir pastanın dilimleri gibi göstermek istiyorsunuz.

Dairenin tamamı 60 öğrenciyi, yani 360°'yi gösterir. 15 öğrenci bütünün 15/60'ı, yani dörtte biridir. Dörtte bir daire 90°'dir. Her dilim için aynı oranı kurarız.

merkez açı = parçabütün · 360°Bütün dilimlerin açıları toplamı 360°
Tablo: Gezi tercihleri
YerÖğrenciMerkez açı
Müze1515/60 · 360° = 90°
Hayvanat bahçesi2020/60 · 360° = 120°
Bilim merkezi2525/60 · 360° = 150°
Grafik: 60 öğrencinin gezi tercihleri. 360° ÷ 60 = 6°; her öğrenci 6°.Görsel: Sınav Defteri

Tersinden de gidilir: bir dilimin açısı ve değeri biliniyorsa 1°'nin kaç kişiye karşılık geldiği bulunur. Açı bir yüzde değildir; 90° dilim %90 değil, %25'tir.

Çözümlü örnek

30 öğrenciden 12'si basketbolu seçti. Daire grafiğinde basketbol diliminin merkez açısı kaç derecedir?

  1. Oran: 12/30 = 2/5.
  2. 2/5 · 360° = 144°.

Cevap: 144°

Çözümlü örnek · LGS tarzı

Bir fırının günlük satış grafiğinde simit dilimi 150°, poğaça dilimi 90°, açma dilimi 120°'dir. O gün 180 poğaça satıldığına göre kaç simit satılmıştır?

  1. 90° ↔ 180 poğaça, yani 1° ↔ 2 ürün.
  2. Simit: 150 · 2 = 300.

Cevap: 300 simit

Akılda kalsın: Bütün = 360°. Açı = oran · 360°. Bilinen bir dilimden 1°'nin değerini bul, gerisi çarpmadır.
LGS'de

Nasıl sorulurMerkez açıları verilen bir daire grafiği ile bir dilimin sayısı verilir; başka bir dilimin sayısı ya da toplam sorulur.

TuzakAçıyı yüzde sanmak ya da toplamı 100 almak.

İpucuÖnce 1°'nin kaç birime karşılık geldiğini bul.

↕Adımları sırala Daire grafiği çizmek

  1. Oranı 360° ile çarpıp merkez açıyı bul.
  2. Bütün verilerin toplamını bul.
  3. Dilimleri açıölçerle çiz, başlığı ve adları yaz.
  4. Her parçanın bütüne oranını yaz.

?Soru çöz

Bir okulun 8. sınıf öğrencilerinin gezi tercihleri daire grafiğinde gösterilmiştir. Grafikte müze diliminin merkez açısı 108°'dir ve müzeyi 45 öğrenci seçmiştir. Buna göre ankete kaç öğrenci katılmıştır?

✓ B. 108° ↔ 45 öğrenci, yani 12° ↔ 5 öğrenci. 360° = 30 · 12° olduğundan toplam 30 · 5 = 150. A 108°'yi üçte bir (120°) gibi alıp 45 · 3 yapar. C açıyla öğrenci sayısını toplar; D 360 − 108 ile kalan açıyı sayı sanır.
VERİ · GRAFİK SEÇİMİ

Grafikler arası dönüşüm: hangi veri hangi grafikle?

MEB 8. sınıf · Veri analizi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDaire grafiğinde merkez açı nasıl hesaplanır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Daire grafiği bir bütünün parçalara nasıl paylaştığını gösterir. Bütün 360°'dir; her dilimin merkez açısı, parçanın bütüne oranı ile 360°'nin çarpımıdır. Açılar oranları verir, sayıları bulmak için toplamı ya da bir dilimin değerini bilmek gerekir.

Daire grafiği ve merkez açı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hangi veri hangi grafikle gösterilmelidir?

Kısa cevap: Zamanla değişen veri için çizgi, kategorileri karşılaştırmak için sütun, bir bütünün paylarını göstermek için daire grafiği uygundur. Veriler bir grafikten ötekine dönüştürülebilir. Ama daire grafiğinden sayılara geçmek için toplamı bilmek gerekir.

Telefonunun pil yüzdesini bir gün boyunca saat saat yazdığını düşün. Bunu dilim dilim bir daireyle göstermek anlamsız olur.

Pil yüzdesi zamanla değişir; düşüşü en iyi çizgi grafiği gösterir. Her grafiğin güçlü bir yanı ve bir eksiği vardır. Doğru grafiği seçmek, veriyi okuyanın işini kolaylaştırır.

Tablo: Hangi grafik ne zaman?
GrafikGüçlü yönüZayıf yönü
ÇizgiZamanla artış ve azalışı gösterirParça-bütün ilişkisini göstermez
SütunKategorileri yan yana karşılaştırırBütün içindeki payı doğrudan göstermez
DaireParçaların bütüne oranını gösterirKesin değerleri ve zamanla değişimi göstermez

Gösterimler arası dönüşüm

Sütun grafiğindeki değerleri toplayıp merkez açılara çevirirsen daire grafiği çizersin. Daireden sütuna geçmek için ise toplamı bilmen gerekir; açılar yalnız oranı söyler. Çizgi grafiği yalnız zaman gibi sıralı bir eksende anlamlıdır. Şehirleri ya da renkleri çizgiyle birleştirmek, olmayan bir “değişim” gösterir.

Çözümlü örnek

Aşağıdaki veriler için en uygun grafiği seçelim. a) Bir bebeğin 12 aydaki kilosu. b) Bir sınıftaki öğrencilerin en sevdiği spor. c) Bir ailenin aylık harcamasının kalemlere dağılımı.

  1. a) Zamanla değişim: çizgi grafiği.
  2. b) Kategoriler: sütun grafiği. c) Bütünün payları: daire grafiği.

Cevap: çizgi, sütun, daire

Çözümlü örnek · LGS tarzı

Bir kırtasiyenin bir günlük satış tutarının dağılımını gösteren daire grafiğinde defter 180°, kalem 120°, silgi 60°'dir. O günkü satış 1200 TL'dir. Bu veriler sütun grafiğine dönüştürülürse defter sütunu kaç TL'yi göstermelidir?

  1. Defter payı: 180/360 = 1/2.
  2. 1/2 · 1200 = 600 TL. Kalem 400 TL, silgi 200 TL olur.

Cevap: 600 TL

Akılda kalsın: Zaman → çizgi, kategori → sütun, bütünün payı → daire. Daireden sayıya geçmek için toplam gerekir.
LGS'de

Nasıl sorulurBir tablo ya da grafik verilir; aynı verinin başka bir grafikteki doğru görünümü veya en uygun grafik sorulur.

TuzakToplamı bilmeden daire grafiğinden sayı çıkarmak.

İpucuDönüşümde önce toplamı ve oranları yaz.

⇄Bilgi eşleştirme

?Soru çöz LGS tarzı

Okul gazetesinde grafik hazırlayan Zeynep şu notları aldı:
I. Bir öğrencinin dönem boyunca deneme sınavı netlerindeki değişim için çizgi grafiği uygundur.
II. Daire grafiğinde dilimlerin merkez açıları toplamı 360°'dir.
III. Yalnız merkez açıları bilinen bir daire grafiğinden dilimlerin kesin sayıları bulunamaz.
Buna göre Zeynep'in notlarından hangileri doğrudur?

✓ D. Netler zamanla değişir: çizgi uygundur. Bir dairenin tamamı 360°'dir. Açılar yalnız oranı verir; toplam ya da bir dilimin değeri bilinmeden sayı bulunamaz. A merkez açılar toplamını 100 sanır; B açıdan sayının doğrudan okunabileceğini düşünür; C deneme netleri için yalnız sütun grafiğini uygun görür.

Lisede bu konunun ayrıntısı Temel Matematik serisindeki Veri ve istatistik sayfasında.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 8 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Deniz'in çalışma kâğıdındaki üç eşitlik aşağıdadır.
I. √9 + √16 = √25
II. √18 + √8 = 5√2
III. 2√3 + 3√2 = 5√5
Buna göre hangileri doğrudur?

✓ A. II: 3√2 + 2√2 = 5√2. I yanlış: 3 + 4 = 7, √25 = 5. III yanlış: √3 ile √2 farklı köklerdir, toplam olduğu gibi kalır. B kök içlerini toplar; C katsayıları ve kök içlerini ayrı ayrı toplar; D ikisini birden yapar.Kaynak: Kareköklü işlemler · Toplama ve çıkarma

?Soru 2

Bir tasarımcı, kenarları √75 cm ve √n cm olan dikdörtgen biçimli bir etiket hazırlıyor. Etiketin alanının santimetrekare cinsinden bir doğal sayı olmasını istiyor. Buna göre n aşağıdakilerden hangisi olamaz?

✓ D. 75 = 25 · 3; kök içinin tam kare olması için n, 3 ile bir tam karenin çarpımı olmalı. 3, 12 ve 27 böyledir: √225 = 15, √900 = 30, √2025 = 45. 75 · 15 = 1125 tam kare değildir. A'yı seçen n'nin 75 olması gerektiğini sanır. B ve C'yi seçen 12 ve 27'deki tam kare çarpanları (4 ve 9) görmez.Kaynak: Kareköklü işlemler · Doğal sayı yapan çarpan, ondalık kök

?Soru 3

Üç arkadaş birer sayı seçip sayının türünü söyledi:
I. Ada: “√0,16 irrasyoneldir.”
II. Bora: “1,7 rasyoneldir.”
III. Cem: “√45 irrasyoneldir.”
Buna göre hangilerinin söyledikleri doğrudur?

✓ B. 1,7̄ devirli bir ondalıktır, 16/9 diye yazılır: rasyonel. √45 = 3√5; 45 tam kare değil: irrasyonel. √0,16 = 4/10 = 0,4 olduğundan Ada yanılıyor. A √45'in sadeleşince rasyonel olacağını sanır; C devirli ondalığı bitmediği için irrasyonel sayar; D kök işaretli her sayıyı irrasyonel sayar.Kaynak: Kareköklü işlemler · Rasyonel, irrasyonel, gerçek sayılar

?Soru 4

Ayşe hesap makinesine (−4)² yerine −4² yazınca farklı bir sonuç gördü. Bunun üzerine şu eşitlikleri inceledi:
I. (−4)2 = 42
II. −42 = (−4)2
III. (−4)3 = −43
Buna göre hangileri doğrudur?

✓ B. I: 16 = 16. III: üs tek, iki taraf da −64. II yanlıştır: −4² = −16, (−4)² = 16. A parantezli ve parantezsiz yazılışın her zaman farklı olduğunu sanır; C çift üste de eksiyi korur; D parantezin hiçbir şeyi değiştirmediğini düşünür.Kaynak: Üslü ifadeler · Tam sayıların kuvvetleri

?Soru 5

Belediye, alanları 180 m² ve 120 m² olan kare biçimli iki oyun alanının çevresine çit çekecek. Görevli, kenar uzunluklarını a√b biçiminde yazarak şu notları alıyor:
I. Büyük alanın bir kenarı 6√5 m'dir.
II. Küçük alanın bir kenarı 4√30 m'dir.
III. Büyük alanın çevresine 24√5 m çit gerekir.

Buna göre görevlinin notlarından hangileri doğrudur?

✓ D. 180 = 36 · 5 olduğundan kenar √180 = 6√5 m'dir (I). 120 = 4 · 30; dışarı 4'ün karekökü 2 çıkar: √120 = 2√30, 4√30 değil (II). Çevre 4 · 6√5 = 24√5 m'dir (III). B ve C kök dışına 4'ün kendisini çıkarır; A çevreyi hesaplarken 4'ü kök içine de yazar.Kaynak: Kareköklü ifadeler · a√b biçimi

?Soru 6

Bir okulun hazırladığı üç tanıtım videosunun izlenme sayıları tabloda verilmiştir.

Tablo: Videoların izlenme sayıları
Videoİzlenme sayısı
Bahçe4,2 · 10⁶
Kütüphane9,8 · 10⁵
Laboratuvar3,5 · 10⁶

Buna göre,
I. En çok izlenen video Bahçe'dir.
II. Kütüphane videosu 980 000 kez izlenmiştir.
III. Bahçe ile Laboratuvar videolarının izlenme sayıları toplamı 7,7 · 10¹²'dir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

✓ C. Üssü 6 olan iki video, üssü 5 olandan çoktur; 4,2 > 3,5 olduğundan en çok Bahçe izlenmiştir. 9,8 · 10⁵ = 980 000. Toplamda üsler eklenmez: 4,2 · 10⁶ + 3,5 · 10⁶ = 7,7 · 10⁶. A virgülü yanlış kaydırıp 98 000 bulur; B yalnız baştaki sayılara bakıp 9,8'i en büyük sanır; D toplamada üsleri toplar.Kaynak: Üslü ifadeler · Çözümleme ve bilimsel gösterim

?Soru 7

Bir laboratuvarda bakteriler her 20 dakikada bir ikiye bölünüyor. Tek bir bakteriden başlayan kolonide 4 saat sonra 2¹² bakteri oluyor. Dört öğrenci bu sayıyı farklı biçimde yazdı. Buna göre hangi öğrencinin yazdığı ifade bu sayıya eşit değildir?

✓ A. 4 saatte 12 bölünme olur, sayı 2¹²'dir. 2⁶ + 2⁶ = 2 · 2⁶ = 2⁷'dir. 4⁶ = (2²)⁶, 8⁴ = (2³)⁴, 16³ = (2⁴)³; üçü de 2¹² eder. B, C ve D'yi seçen, kuvvetin kuvvetinde üsleri çarpmak yerine toplar (2⁸, 2⁷, 2⁷ bulur).Kaynak: Üslü ifadeler · Çarpma, bölme, kuvvetin kuvveti

?Soru 8

Öğretmen tahtaya bir sayı doğrusu çizdi. Üç öğrenci birer kareköklü sayıyı doğruya yerleştirip şunları söyledi:
I. Ece: “√20, 4 ile 5 arasında ve 4'e daha yakın.”
II. Mert: “√60, 7 ile 8 arasında ve 7'ye daha yakın.”
III. Su: “√14, 3 ile 4 arasında ve 4'e daha yakın.”
Buna göre hangi öğrencilerin söyledikleri doğrudur?

✓ C. √20: 16 ile 25 arası, 16'ya 4, 25'e 5 uzaklık; 4'e yakın. √14: 9 ile 16 arası, 16'ya 2 uzaklık; 4'e yakın. √60 ise 64'e 4, 49'a 11 uzaklıktadır; 8'e yakındır, Mert yanılıyor. A ile B uzaklıkları yanlış hesaplar; D yakınlığa bakmadan aralığı yeterli sayar.Kaynak: Kareköklü ifadeler · Karekök tahmini
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?LGS Matematik soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →