Tam sayıların kuvvetleri: taban, üs ve işaret
MEB 8. sınıf · Üslü ifadeler · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaBir sayı asal çarpanlarına nasıl ayrılır?Bağlantılı konudan (Çarpanlar ve katlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Asal çarpanlara ayırmak, sayıyı yalnız asal sayıların çarpımı olarak yazmaktır. Bölen listesi yönteminde sayı, en küçük asal böleniyle art arda bölünür; 1'e ulaşınca durulur. Tekrar eden çarpanlar üslü yazılır: 180 = 22 · 32 · 5.
✎Konu anlatımı
Negatif bir sayının kuvveti nasıl hesaplanır?
Kısa cevap: an, a sayısının n kez kendisiyle çarpımıdır; a taban, n üstür. Negatif taban parantezle yazılır. Negatif sayının çift kuvveti pozitif, tek kuvveti negatiftir: (−2)4 = 16, (−2)3 = −8. Parantezsiz −24 ise −16'dır.Bir mesajı 3 arkadaşına gönderiyorsun, her biri 3 kişiye daha gönderiyor. Dördüncü turda mesajı ilk kez alan kişi sayısı 3 · 3 · 3 · 3'tür.
Aynı sayının tekrar eden çarpımını kısaca 34 diye yazarız. Bu bir üslü ifadedir: 3 taban, 4 üstür; “3'ün 4. kuvveti” diye okunur. 34 = 81 eder, 3 · 4 = 12 etmez.
Negatif tabanda işaret
Taban negatifse parantezle yazılır: (−2)4 = (−2) · (−2) · (−2) · (−2) = 16. Eksiler ikişer ikişer eşleşip artıya döner. Üs çiftse sonuç pozitif, üs tekse negatif olur: (−2)3 = −8.
Parantez yoksa üs yalnız sayıya etki eder, eksi dışarıda bekler. Her sayının 1. kuvveti kendisidir; 1'in her kuvveti 1'dir.
| İfade | Çarpım | Sonuç |
|---|---|---|
| (−3)² | (−3) · (−3) | 9 |
| −3² | −(3 · 3) | −9 |
| (−3)³ | (−3) · (−3) · (−3) | −27 |
| −3³ | −(3 · 3 · 3) | −27 |
Tek üste iki yazılış aynı sonucu verir, çift üste vermez.
(−5)2 − 52 + (−1)7 işleminin sonucunu bulalım.
- (−5)2 = 25 ve 52 = 25.
- Üs tek: (−1)7 = −1.
- 25 − 25 + (−1) = −1.
Cevap: −1
Bir kart oyununda herkes 1 puanla başlar. Kırmızı kart çeken puanını −3 ile, mavi kart çeken 3 ile çarpar. Selin 2 kırmızı ve 2 mavi, Kerem 3 kırmızı ve 1 mavi kart çekti. Buna göre Selin'in puanı Kerem'inkinden kaç fazladır?
- Selin: (−3)2 · 32 = 9 · 9 = 81.
- Kerem: (−3)3 · 3 = −27 · 3 = −81.
- Fark: 81 − (−81) = 162.
Cevap: 162
Nasıl sorulurNegatif tabanlı ve parantezsiz ifadeler bir arada verilir; işlemin sonucu ya da hangisinin negatif olduğu sorulur.
Tuzak−3² ile (−3)²'yi aynı sanmak.
İpucuÖnce parantezi ve üssün tek-çift oluşunu belirle, işareti sonra yaz.
⇄Bilgi eşleştirme
?Soru çöz LGS tarzı
Ayşe hesap makinesine (−4)² yerine −4² yazınca farklı bir sonuç gördü. Bunun üzerine şu eşitlikleri inceledi:
I. (−4)2 = 42
II. −42 = (−4)2
III. (−4)3 = −43
Buna göre hangileri doğrudur?