Olasılık: olası durumlar, eş olasılık, basit olayların olasılığı

Torbadan top çekmek, zar atmak, kura çekmek… Bir olayın ne kadar olası olduğunu önce sezgiyle karşılaştırıyor, sonra 0 ile 1 arasında bir sayıyla ölçüyoruz.

4 durakLGS · 8. sınıf · 3. ünite
8 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 8tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · OLASI DURUM

Olay, çıktı ve olası durumlar: önce neler olabileceğini say

MEB 8. sınıf · Basit olayların olma olasılığı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Olasılıkta olay, çıktı ve olası durum ne demektir?

Kısa cevap: Zar atmak gibi sonucu önceden bilinmeyen bir işte ortaya çıkabilecek her sonuca çıktı denir. Çıktıların hepsi olası durumları oluşturur; zarda olası durum sayısı 6'dır. Sonucunu merak ettiğimiz duruma olay denir: “çift sayı gelmesi” olayının 3 çıktısı vardır.

Sınıf başkanı kurayla seçilecek: 28 öğrencinin adı katlanmış kâğıtlara yazılıp bir kutuya atıldı. Kimin adının çıkacağını kimse bilmiyor ama kaç farklı sonuç olabileceğini herkes söyleyebilir.

Kutudan çıkabilecek her ad bir çıktıdır. Çıktıların hepsi birlikte olası durumları oluşturur; burada olası durum sayısı 28'dir. Madenî parada bu sayı 2'dir: yazı ya da tura.

Sonucunu incelediğimiz duruma olay denir. Örneğin “adı A harfiyle başlayan birinin seçilmesi” bir olaydır. Sınıfta adı A ile başlayan 4 öğrenci varsa bu olayın 4 çıktısı vardır.

Olayın çıktıları, olası durumların bir parçasıdır.Görsel: Sınav Defteri

Olası durumları sayarken

Nesnelerin türüne değil, sayısına bak. Torbada 4 mavi ve 7 kırmızı bilye varsa yalnız iki renk vardır. Ama her bilye ayrı bir çıktıdır; olası durum sayısı 11'dir.

Çözümlü örnek

Bir kutuda 1'den 12'ye kadar numaralanmış 12 top var. Kutudan bakmadan bir top alınıyor. Olası durum sayısını ve “4'ün katı yazan top gelmesi” olayının çıktılarını bulalım.

  1. Her top bir çıktıdır: olası durum sayısı 12.
  2. 12'ye kadar 4'ün katları 4, 8 ve 12'dir.

Cevap: 12 olası durum; olayın çıktıları 4, 8, 12

Çözümlü örnek · LGS tarzı

Okul kantininin dondurucusunda 6 kakaolu, 9 limonlu ve 5 çilekli dondurma var. Ece bakmadan bir dondurma alacak. Buna göre olası durum sayısı ve “meyveli dondurma alınması” olayının çıktı sayısı kaçtır?

  1. Her dondurma bir çıktıdır: 6 + 9 + 5 = 20.
  2. Meyveli olanlar limonlu ve çileklidir: 9 + 5 = 14.

Cevap: 20 olası durum, 14 çıktı

Akılda kalsın: Olası durum sayısı, bütün çıktıların sayısıdır; her nesne ayrı sayılır. Olayın çıktıları her zaman olası durumların içinden seçilir.
LGS'de

Nasıl sorulurTorba, kart, çark ya da bir liste verilir; olası durum sayısı ya da bir olayın çıktı sayısı istenir.

TuzakOlası durum sayısını renk ya da tür sayısı sanmak.

İpucuÖnce her nesneyi tek tek say, sonra olayı sağlayanları ayır.

⇄Kavram eşleştirme 1–15 numaralı biletlerden biri çekiliyor

?Soru çöz

Spor salonunun dolabında 9 voleybol topu ve 12 basketbol topu var. Görevli, dolaba bakmadan bir top alıyor. Buna göre olası durum sayısı ile “voleybol topu alınması” olayının çıktı sayısı sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

✓ C. Dolaptaki her top bir çıktıdır: 9 + 12 = 21 olası durum. Voleybol topları olayın 9 çıktısıdır. A top türlerini sayar; B iki kavramın yerini karıştırır; D olası durumları yalnız olayın dışında kalan toplar sanır.
KAVRAM · OLASILIK KARŞILAŞTIRMA

Daha fazla, eşit, daha az olası: olayları hesapsız karşılaştırma

MEB 8. sınıf · Basit olayların olma olasılığı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaOlasılıkta olay, çıktı ve olası durum ne demektir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Zar atmak gibi sonucu önceden bilinmeyen bir işte ortaya çıkabilecek her sonuca çıktı denir. Çıktıların hepsi olası durumları oluşturur; zarda olası durum sayısı 6'dır. Sonucunu merak ettiğimiz duruma olay denir: “çift sayı gelmesi” olayının 3 çıktısı vardır.

Olay, çıktı ve olası durumlar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hangi olay daha olasıdır, eşit şansa sahip olay ne demektir?

Kısa cevap: Aynı olası durumlar içinde çıktısı çok olan olay daha fazla olasıdır; çıktı sayıları eşitse olaylar eşit olasılıklıdır. Bütün çıktıların şansı aynıysa olaya eşit şansa sahip olay denir. Böyle bir olayda n çıktının her birinin olasılığı 1/n'dir.

Maç başında hakem yazı-tura atar; iki takımın şansı aynıdır. Kutuda 10 kırmızı ve 2 sarı kart olsaydı kırmızı gelmesi çok daha olası olurdu.

Aynı kutudan yapılan seçimde iki olayı karşılaştırmak için çıktılarını saymak yeter. Kırmızı kartın 10, sarı kartın 2 çıktısı var. Bu yüzden kırmızı gelmesi daha fazla olası, sarı gelmesi daha az olasıdır.

Kutuda 6 kırmızı, 6 sarı kart olsaydı iki olay eşit olasılıklı olurdu. Olasılık, bir olayın olma şansını ölçer.

Eşit şansa sahip olaylar

Hilesiz zarda altı yüzün şansı aynıdır. Bütün çıktıların şansı eşit olan olaylara eşit şansa sahip (eş olasılıklı) olaylar denir. n çıktının şansı eşitse her birinin olasılığı 1/n'dir: zarda her sayı 1/6.

Dilim sayısı aynı, dilimlerin büyüklüğü farklı.Görsel: Sınav Defteri

Çarkta dilimler eş değilse şansları da eş değildir. Sağdaki çarkta A dilimi çarkın yarısını kaplar; A gelmesi, B ya da C gelmesinden daha olasıdır. Üç dilim olsa da her dilimin olasılığı 1/3 değildir.

Her çıktının olasılık değeri = 1nn: olası durum sayısı
Çözümlü örnek

Kalem kutusunda 7 kurşun, 7 tükenmez ve 3 keçeli kalem var. Bakmadan bir kalem alınıyor. Olayları karşılaştıralım.

  1. Kurşun ve tükenmezin 7'şer çıktısı var: eşit olasılıklı.
  2. Keçelinin 3 çıktısı var: daha az olası.

Cevap: kurşun = tükenmez; keçeli daha az olası

Çözümlü örnek · LGS tarzı

Küp biçimli bir silginin 3 yüzü kırmızı, 2 yüzü mavi, 1 yüzü yeşil. Silgi atılıyor. Buna göre üst yüze gelen renkler eşit şansa sahip midir, bir yüzün gelme olasılığı kaçtır?

  1. Altı yüz eşit şansa sahiptir: her yüz 1/6.
  2. Renklerin yüz sayıları farklı (3, 2, 1): renkler eşit şansa sahip değil.

Cevap: hayır; her yüz 1/6

Akılda kalsın: Çıktısı çok olan olay daha olasıdır. 1/n yalnız eşit şanslı çıktılarda geçerlidir; dilimler eş değilse işlemez.
LGS'de

Nasıl sorulurTorba, çark ya da kart grubu verilir; hangi olayın daha olası olduğu ya da olayları eşitlemek için kaç nesne ekleneceği sorulur.

TuzakÇarkın dilimlerini sayıp büyüklüklerine bakmamak.

İpucuHer olayın çıktılarını say, sonra karşılaştır.

↕Olasılığı azdan çoğa sırala 2 mor, 3 kırmızı, 6 sarı, 9 yeşil şeker

  1. Sarı şeker gelmesi
  2. Mor şeker gelmesi
  3. Yeşil olmayan şeker gelmesi
  4. Kırmızı şeker gelmesi

?Soru çöz LGS tarzı

Bir oyun küpünün altı yüzüne 1, 1, 2, 3, 3 ve 3 yazılmıştır. Küp atılıyor. Buna göre üst yüze gelen sayı için,
I. 3 gelmesi, 1 gelmesinden daha olasıdır.
II. 1 gelmesi ile 2 gelmesi eşit olasılıklıdır.
III. 1, 2 ve 3 sayıları eşit şansa sahiptir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

✓ A. 3 üç yüzde, 1 iki yüzde, 2 tek yüzde yazılı: I doğru, II ve III yanlış. B, 1 ile 2'yi küpteki birer sayı diye eşit sanır. C, yüzler eşit şanslı olduğu için sayıları da öyle sanır; D iki yanılgıyı birlikte yapar.
KURAL · 0 İLE 1 ARASI

Olasılık 0 ile 1 arasındadır: imkânsız olay ve kesin olay

MEB 8. sınıf · Basit olayların olma olasılığı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHangi olay daha olasıdır, eşit şansa sahip olay ne demektir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Aynı olası durumlar içinde çıktısı çok olan olay daha fazla olasıdır; çıktı sayıları eşitse olaylar eşit olasılıklıdır. Bütün çıktıların şansı aynıysa olaya eşit şansa sahip olay denir. Böyle bir olayda n çıktının her birinin olasılığı 1/n'dir.

Daha fazla, eşit, daha az olası

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Olasılık değeri neden 0 ile 1 arasındadır, imkânsız ve kesin olay nedir?

Kısa cevap: Bir olayın olasılık değeri 0 ile 1 arasında bir sayıdır; 0 ve 1 de dâhildir. Hiç gerçekleşemeyen imkânsız olayın olasılığı 0, her durumda gerçekleşen kesin olayın olasılığı 1'dir. Bir olayın olma ve olmama olasılıklarının toplamı 1'dir.

Torbadaki bilyelerin hepsi kırmızıysa elini daldırdığında kırmızı bilye çekeceğinden eminsin. Mavi bilye çekmen ise mümkün değil.

Olasılık değeri, olayın çıktılarının bütün olası durumlar içindeki payını gösterir. Çıktı sayısı 0'dan az olamaz, olası durum sayısını da aşamaz. Bu yüzden olasılık değeri 0 ile 1 arasındadır; 5/4 ya da −0,2 bir olasılık olamaz.

Hiç çıktısı olmayan olaya imkânsız olay denir; olasılığı 0'dır. Zarda 7 gelmesi imkânsızdır. Bütün olası durumları kapsayan olay ise kesin olaydır ve olasılığı 1'dir. Zarda 7'den küçük bir sayı gelmesi kesindir.

Değer 1'e yaklaştıkça olay daha olası olur.Görsel: Sınav Defteri

Olma ve olmama

Bir olay ya gerçekleşir ya da gerçekleşmez. Bu yüzden olma ve olmama olasılıklarının toplamı 1'dir: olma olasılığı 2/7 ise olmama olasılığı 5/7'dir.

0 ≤ olasılık değeri ≤ 1olma olasılığı + olmama olasılığı = 1
Çözümlü örnek

Bir kutuda yalnız mavi ve yeşil kalemler var. Rastgele alınan bir kalemin mavi olma olasılığı 58'dir. Kalemin yeşil olma ve kırmızı olma olasılıklarını bulalım.

  1. Mavi olmayan kalem yeşildir: 1 − 5/8 = 3/8.
  2. Kutuda kırmızı kalem yok: imkânsız olay, olasılık 0.

Cevap: yeşil 3/8, kırmızı 0

Çözümlü örnek · LGS tarzı

Bir hava durumu uygulaması yağış olasılığını pazartesi %35, salı %0, çarşamba %100 veriyor. Buna göre hangi gün yağış kesin, hangi gün imkânsızdır? Pazartesi yağmama olasılığı kaçtır?

  1. %100 = 1: çarşamba kesin; %0 = 0: salı imkânsız.
  2. Pazartesi: %100 − %35 = %65, yani 0,65.

Cevap: çarşamba kesin, salı imkânsız; %65

Akılda kalsın: Olasılık 0'dan küçük, 1'den büyük olamaz. İmkânsız olay 0, kesin olay 1'dir. Olmama olasılığı = 1 − olma olasılığı.
LGS'de

Nasıl sorulurTorba, tablo ya da günlük bir durum verilir; imkânsız ve kesin olayı ayırmak ya da olmama olasılığını bulmak istenir.

TuzakOlmama sorulmuşken olma olasılığını işaretlemek.

İpucuKökteki “olmama” sözcüğünün altını çiz, değeri 1'den çıkar.

⇄Bilgi eşleştirme

?Soru çöz LGS tarzı

Bir kırtasiyedeki üç kutunun kalemleri tabloda verilmiştir. Her kutudan bakmadan birer kalem alınacaktır.

Tablo: Kutulardaki kalem sayıları
KutuMaviKırmızıSiyah
1. kutu404
2. kutu060
3. kutu334

Buna göre,
I. 1. kutudan kırmızı kalem alınması imkânsız olaydır.
II. 2. kutudan kırmızı kalem alınması kesin olaydır.
III. 3. kutudan alınan kalemin siyah olmama olasılığı 3/5'tir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

✓ D. 1. kutuda kırmızı yok: olasılık 0. 2. kutudakilerin hepsi kırmızı: olasılık 1. 3. kutuda 10 kalemin 4'ü siyah: 1 − 4/10 = 3/5. A olmama yerine olma olasılığını (2/5) hesaplar. B olasılığın 1 olamayacağını sanır; C, hiç çıktısı olmayan durumu olay saymaz.
BAĞINTI · OLASILIK DEĞERİ

Olasılık değeri: olayın çıktı sayısı bölü olası durum sayısı

MEB 8. sınıf · Basit olayların olma olasılığı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaOlasılık değeri neden 0 ile 1 arasındadır, imkânsız ve kesin olay nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir olayın olasılık değeri 0 ile 1 arasında bir sayıdır; 0 ve 1 de dâhildir. Hiç gerçekleşemeyen imkânsız olayın olasılığı 0, her durumda gerçekleşen kesin olayın olasılığı 1'dir. Bir olayın olma ve olmama olasılıklarının toplamı 1'dir.

İmkânsız ve kesin olay

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Basit bir olayın olma olasılığı nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Basit bir olayın olasılık değeri, olayın çıktı sayısı olası durum sayısına bölünerek bulunur. Zar atıldığında tek sayı gelmesi olayının 3 çıktısı, 6 olası durumu vardır: olasılık 3/6 = 1/2. Sonuç kesir, ondalık gösterim ya da yüzde olarak yazılabilir.

Okul şenliğinde 1'den 50'ye kadar numaralı biletlerden birini çekiyorsun; biletlerin 5'i hediyeli. Hediye kazanma şansını tek bir sayıyla söyleyebilirsin.

Önce olası durumları, sonra olayın çıktılarını say ve böl. Şenlikte 50 olası durum, 5 hediyeli bilet var: olasılık 5/50 = 1/10 olur. Bu kesri 0,1 ya da %10 diye de yazabilirsin.

Olasılık değeri = Olayın çıktı sayısıOlası durum sayısıÇıktılar eşit şansa sahipse

Bu bağıntı yalnız çıktılar eşit şansa sahipse kullanılır: bilyeler özdeş, zar hilesiz, çarkın dilimleri eş olmalıdır.

Zar atınca: olaydan olasılığa (6 olası durum)
OlayÇıktı sayısıOlasılık
7 gelmesi (imkânsız)00
5 gelmesi116
tek sayı gelmesi312
7'den küçük gelmesi (kesin)61

Sayılar, harfler, grafikler

Numaralı kartlarda Çarpanlar ve katlar sayfasında öğrendiğimiz asal sayılar ve bölenler işe yarar. Harf kartlarında aynı harf birkaç kez geçebilir; her kartı ayrı say. Grafikte sütunların toplamı olası durum sayısıdır; sütun grafiğini Veri analizi sayfasında görmüştük.

Çözümlü örnek

1'den 30'a kadar numaralanmış 30 karttan biri rastgele çekiliyor. Kartta asal sayı yazma olasılığını bulalım.

  1. Olası durum sayısı 30'dur.
  2. Asal olanlar 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29: 10 çıktı (1 asal değildir).
  3. 10/30 = 1/3.

Cevap: 1/3

Çözümlü örnek · LGS tarzı

“KAPADOKYA” sözcüğünün harfleri özdeş kartlara tek tek yazılıp bir torbaya atılıyor. Torbadan rastgele bir kart çekilecek. Buna göre kartta sesli harf yazma olasılığı kaçtır? Torbaya bir “E” kartı eklenirse bu olasılık kaç olur?

  1. 9 harf, 9 kart: olası durum sayısı 9.
  2. Sesli harfler A, A, O ve A: 4 çıktı. Olasılık 4/9.
  3. E eklenince 10 kartın 5'i sesli olur: 5/10 = 1/2.

Cevap: 4/9; E eklenince 1/2

Akılda kalsın: Olasılık = olayın çıktı sayısı ÷ olası durum sayısı. Aynı harfli ya da aynı renkli her nesneyi ayrı say.
LGS'de

Nasıl sorulurNumaralı kartlar, harf kartları, bir tablo ya da grafik verilir; bir olayın olma ya da olmama olasılığı istenir.

TuzakBütün nesneler yerine bir grubun sayısına bölüp 1'den büyük sonuç bulmak.

İpucuÖnce toplamı yaz, kesri en son sadeleştir.

?Soru çöz LGS tarzı

Bir okul kütüphanesinden bir haftada ödünç alınan kitaplar aşağıdaki grafikte türlerine göre gösterilmiştir.

Grafik: Ödünç alınan kitapların türlere göre dağılımı

Bu kitaplardan rastgele biri seçiliyor. Buna göre seçilen kitabın şiir kitabı olmama olasılığı kaçtır?

✓ B. Olası durum 10 + 15 + 5 = 30, şiir olmayan 25: 25/30 = 5/6. A olma olasılığını (5/30) verir. C üç türü eşit şanslı sanıp 1 − 1/3 alır; D 25'i şiir sayısına bölüp 1'den büyük olasılık bulur.

▭Boşluk doldurma

1'den 20'ye kadar numaralı 20 zarftan biri rastgele seçiliyor. “Zarfın numarası 20'nin bölenidir” olayının çıktısı vardır. Bu olayın olasılığı ondalık gösterimle , yüzde olarak % olur.

60,33043

Lisede bu konunun ayrıntısı Temel Matematik serisindeki Olasılık sayfasında.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 5 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Öğretmen tahtaya bir sayı doğrusu çizdi. Üç öğrenci birer kareköklü sayıyı doğruya yerleştirip şunları söyledi:
I. Ece: “√20, 4 ile 5 arasında ve 4'e daha yakın.”
II. Mert: “√60, 7 ile 8 arasında ve 7'ye daha yakın.”
III. Su: “√14, 3 ile 4 arasında ve 4'e daha yakın.”
Buna göre hangi öğrencilerin söyledikleri doğrudur?

✓ C. √20: 16 ile 25 arası, 16'ya 4, 25'e 5 uzaklık; 4'e yakın. √14: 9 ile 16 arası, 16'ya 2 uzaklık; 4'e yakın. √60 ise 64'e 4, 49'a 11 uzaklıktadır; 8'e yakındır, Mert yanılıyor. A ile B uzaklıkları yanlış hesaplar; D yakınlığa bakmadan aralığı yeterli sayar.Kaynak: Kareköklü ifadeler · Karekök tahmini

?Soru 2

Deniz'in çalışma kâğıdındaki üç eşitlik aşağıdadır.
I. √9 + √16 = √25
II. √18 + √8 = 5√2
III. 2√3 + 3√2 = 5√5
Buna göre hangileri doğrudur?

✓ A. II: 3√2 + 2√2 = 5√2. I yanlış: 3 + 4 = 7, √25 = 5. III yanlış: √3 ile √2 farklı köklerdir, toplam olduğu gibi kalır. B kök içlerini toplar; C katsayıları ve kök içlerini ayrı ayrı toplar; D ikisini birden yapar.Kaynak: Kareköklü işlemler · Toplama ve çıkarma

?Soru 3

Belediye, alanları 180 m² ve 120 m² olan kare biçimli iki oyun alanının çevresine çit çekecek. Görevli, kenar uzunluklarını a√b biçiminde yazarak şu notları alıyor:
I. Büyük alanın bir kenarı 6√5 m'dir.
II. Küçük alanın bir kenarı 4√30 m'dir.
III. Büyük alanın çevresine 24√5 m çit gerekir.

Buna göre görevlinin notlarından hangileri doğrudur?

✓ D. 180 = 36 · 5 olduğundan kenar √180 = 6√5 m'dir (I). 120 = 4 · 30; dışarı 4'ün karekökü 2 çıkar: √120 = 2√30, 4√30 değil (II). Çevre 4 · 6√5 = 24√5 m'dir (III). B ve C kök dışına 4'ün kendisini çıkarır; A çevreyi hesaplarken 4'ü kök içine de yazar.Kaynak: Kareköklü ifadeler · a√b biçimi

?Soru 4

Bir tasarımcı, kenarları √75 cm ve √n cm olan dikdörtgen biçimli bir etiket hazırlıyor. Etiketin alanının santimetrekare cinsinden bir doğal sayı olmasını istiyor. Buna göre n aşağıdakilerden hangisi olamaz?

✓ D. 75 = 25 · 3; kök içinin tam kare olması için n, 3 ile bir tam karenin çarpımı olmalı. 3, 12 ve 27 böyledir: √225 = 15, √900 = 30, √2025 = 45. 75 · 15 = 1125 tam kare değildir. A'yı seçen n'nin 75 olması gerektiğini sanır. B ve C'yi seçen 12 ve 27'deki tam kare çarpanları (4 ve 9) görmez.Kaynak: Kareköklü işlemler · Doğal sayı yapan çarpan, ondalık kök

?Soru 5

Üç arkadaş birer sayı seçip sayının türünü söyledi:
I. Ada: “√0,16 irrasyoneldir.”
II. Bora: “1,7 rasyoneldir.”
III. Cem: “√45 irrasyoneldir.”
Buna göre hangilerinin söyledikleri doğrudur?

✓ B. 1,7̄ devirli bir ondalıktır, 16/9 diye yazılır: rasyonel. √45 = 3√5; 45 tam kare değil: irrasyonel. √0,16 = 4/10 = 0,4 olduğundan Ada yanılıyor. A √45'in sadeleşince rasyonel olacağını sanır; C devirli ondalığı bitmediği için irrasyonel sayar; D kök işaretli her sayıyı irrasyonel sayar.Kaynak: Kareköklü işlemler · Rasyonel, irrasyonel, gerçek sayılar
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?LGS Matematik soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →