Eşitsizlik: "en az", "en fazla" ve semboller
MEB 8. sınıf · Eşitsizlikler · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaSözlü bir problem denkleme nasıl çevrilir?Bağlantılı konudan (Doğrusal denklemler). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Problemde aranan niceliğe bir harf verilir. Öbür nicelikler bu harfle yazılır. Sonra eşit olduğu söylenen iki şey eşitlenerek denklem kurulur. Denklem çözülür ve bulunan değer problemin koşullarında denetlenir. Yaş, para ve çevre problemleri bu yolla çözülür.
✎Konu anlatımı
Eşitsizlik nedir, “en az” ve “en fazla” nasıl yazılır?
Kısa cevap: Bir yanın öbüründen büyük ya da küçük olduğunu söyleyen matematik cümlesine eşitsizlik denir. > büyük, < küçük, ≥ büyük veya eşit, ≤ küçük veya eşit demektir. "En az 18" x ≥ 18, "en fazla 18" x ≤ 18 diye yazılır.Kargo şirketi "en fazla 30 kg" diyorsa 30 kg'lık koliyi alır, 31 kg'lık koliyi geri çevirir.
Eşitlik iki yanın aynı olduğunu söyler; eşitsizlik ise hangi yanın büyük olduğunu. 2x + 3 > 11 gibi, bilinmeyenin kuvveti 1 olan eşitsizliklere birinci dereceden bir bilinmeyenli eşitsizlik denir.
Sembolün sivri ucu küçük olanı gösterir: 3 < 7. Altındaki çizgi "veya eşit" demektir: ≥ büyük veya eşit, ≤ küçük veya eşit okunur ve sınırı da içine alır.
| Söz | Sembol | Örnek |
|---|---|---|
| …den fazla, …den büyük | > | 12 yaşından büyük: y > 12 |
| …den az, …den küçük | < | 0 °C'nin altında: s < 0 |
| en az | ≥ | En az 18 yaş: y ≥ 18 |
| en fazla, en çok | ≤ | Koli en fazla 30 kg: k ≤ 30 |
Sınır dâhil mi?
Önce sınır değeri bul, sonra sınırın dâhil olup olmadığını sor. "En az" ve "en fazla" sınırı içine alır; "…den fazla" ve "…den az" almaz. "5'ten fazla" demek 5'i kapsamaz.
İki sınır birlikte verilirse iki yanlı bir eşitsizlik yazılır. "En az 3, en fazla 8 kişilik gruplar" 3 ≤ x ≤ 8 olur.
"Bir sayının 2 eksiğinin 3 katı en az 15'tir" cümlesini eşitsizlikle yazalım.
- 2 eksiği x − 2, 3 katı 3(x − 2).
- "En az 15" sınırı alır: ≥.
Cevap: 3(x − 2) ≥ 15
Bir kafede masa ücreti 30 TL, çayın bardağı 12 TL'dir. Mert'in 100 TL'si vardır. Buna göre Mert'in içebileceği çay sayısını gösteren eşitsizlik nedir?
- Çay sayısı x: ödenecek tutar 30 + 12x.
- Tutar 100 TL'yi geçemez ama 100 olabilir.
Cevap: 30 + 12x ≤ 100
Nasıl sorulurBir levha, kural ya da koşul metni verilir. Uygun eşitsizlik ya da koşulu sağlayan bir değer sorulur.
Tuzak"en az" ile "…den fazla"yı aynı sembolle yazmak.
İpucuSınır değeri yerine koyup koşula uyup uymadığını sına.
⇄Sözü sembolle eşle
?Soru çöz
Bir bilim yarışmasında öğrencilerin yaşı (y) en az 12, en fazla 14 olmalıdır. Takımdaki öğrenci sayısı (t) ise 3'ten fazla, 6'dan az olmalıdır. Buna göre,
I. Yaş koşulu 12 ≤ y ≤ 14 biçiminde yazılır.
II. Öğrenci sayısı koşulu 3 ≤ t ≤ 6 biçiminde yazılır.
III. Hepsi 13 yaşında olan 4 kişilik bir takım yarışmaya katılabilir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?