Kareköklü ifadeler: tam kare sayılar, kök tahmini, a√b biçimi

Alanı 49 m² olan karenin kenarı 7 m’dir; alan 50 m² olunca ne olur? Karekökü kare modeliyle anlıyor, tam kare olmayan sayıların kökünü tahmin edip sadeleştiriyoruz.

4 durakLGS · 8. sınıf · 2. ünite
8 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 8tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
MODEL · ALAN

Tam kare sayılar ve karekök: alandan kenara

MEB 8. sınıf · Kareköklü ifadeler · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaNegatif bir sayının kuvveti nasıl hesaplanır?Bağlantılı konudan (Üslü ifadeler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

an, a sayısının n kez kendisiyle çarpımıdır; a taban, n üstür. Negatif taban parantezle yazılır. Negatif sayının çift kuvveti pozitif, tek kuvveti negatiftir: (−2)4 = 16, (−2)3 = −8. Parantezsiz −24 ise −16'dır.

Tam sayıların kuvvetleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Karekök nedir, tam kare sayı nasıl anlaşılır?

Kısa cevap: Bir pozitif tam sayının karesine tam kare sayı denir: 1, 4, 9, 16, 25… Karekök bunun tersidir: alanı 49 olan karenin kenarı 7'dir, √49 = 7 yazılır. Karesi 36 olan iki sayı vardır, 6 ve −6; ama √36 yalnız 6'dır.

Kareli defterinde 49 kareyi büyük bir kare oluşturacak biçimde boyamak istiyorsun. Bir kenara kaç kare koymalısın?

7 · 7 = 49 olduğu için bir kenara 7 kare gelir. 1², 2², 3²… diye yazılabilen 1, 4, 9… sayılarına tam kare sayı denir. 49 tam karedir, 50 değildir: 50 kareyle tam bir kare kurulamaz.

Alanı bilinen karenin kenarını bulmaya karekök alma denir; √ sembolüyle yazılır. Kare modelinde sayı alanı, karekökü ise kenarı gösterir.

√4 = 2, √9 = 3, √16 = 4, √25 = 5.Görsel: Sınav Defteri

Karesi 36 olan iki tam sayı vardır: 62 = 36 ve (−6)2 = 36. Ama √36 yalnız pozitif olanı, 6'yı gösterir; bir karenin kenarı da negatif olamaz.

Tablo: İlk 15 tam kare sayı
nn²nn²nn²
1163611121
2474912144
3986413169
41698114196
5251010015225
Çözümlü örnek

64, 90, 121 ve 150 sayılarından hangileri tam karedir?

  1. 64 = 82 ve 121 = 112.
  2. 90, 81 ile 100 arasında; 150, 144 ile 169 arasında kalır.

Cevap: 64 ve 121 (√64 = 8, √121 = 11)

Çözümlü örnek · LGS tarzı

Kare biçimli bir tören alanı 225 m²'dir. Çevresine, köşelerden başlayarak 3 metrede bir bayrak direği dikilecek. Buna göre kaç direk gerekir?

  1. Kenar: √225 = 15 m; çevre 4 · 15 = 60 m.
  2. Kapalı çevrede direk sayısı çevre ÷ aralıktır; bunu Çarpanlar ve katlar sayfasında görmüştük: 60 ÷ 3 = 20.

Cevap: 20 direk

Akılda kalsın: Alan = sayı, kenar = karekök. √ sembolü negatif olmayan kökü verir: √36 = 6, −6 değil.
LGS'de

Nasıl sorulurAlanı verilen kare bahçe, fayans ya da kâğıt verilir; kenar, çevre ya da bir kenara kaç parça sığacağı sorulur.

TuzakKenarı bulmak için alanı 4'e bölmek.

İpucuÖnce karekökle kenarı bul, çevreyi sonra hesapla.

⇄Bilgi eşleştirme

?Soru çöz LGS tarzı

Kare biçimli iki bahçe, alt kenarları aynı çizgide olacak biçimde yan yana birleştirildi. Birleşik bahçenin dış çevresine çit çekilecek.

Buna göre kaç metre çit gerekir?

✓ B. Kenarlar √49 = 7 m ve √16 = 4 m. Dış çevre: 7 + 7 + 3 + 4 + 4 + 11 = 36 m. A ortak kenarı 7 m sanıp iki kez 7 çıkarır; C iki bahçenin çevrelerini ayrı ayrı toplar; D alanları toplar.
KAVRAM · KÖK TAHMİNİ

Tam kare olmayan sayıların karekökü: hangi iki doğal sayı arasında?

MEB 8. sınıf · Kareköklü ifadeler · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKarekök nedir, tam kare sayı nasıl anlaşılır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir pozitif tam sayının karesine tam kare sayı denir: 1, 4, 9, 16, 25… Karekök bunun tersidir: alanı 49 olan karenin kenarı 7'dir, √49 = 7 yazılır. Karesi 36 olan iki sayı vardır, 6 ve −6; ama √36 yalnız 6'dır.

Tam kare sayılar ve karekök

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Tam kare olmayan bir sayının karekökü hangi iki sayı arasındadır?

Kısa cevap: Tam kare olmayan bir sayının karekökü doğal sayı değildir, iki ardışık doğal sayı arasındadır. Sayının hemen altındaki ve üstündeki tam kareleri bul: 36 < 40 < 49 ise 6 < √40 < 7. Sayı hangi tam kareye yakınsa kökü de o tam karenin köküne yakındır.

Alanı 40 m² olan kare bir odanın kenarı tam sayı çıkmaz. Yine de 6 m ile 7 m arasında olduğunu hemen söyleyebilirsin.

40, 36 ile 49 arasındadır. Kare büyüdükçe kenarı da uzar. Bu yüzden √40, √36 = 6 ile √49 = 7 arasındadır.

Hangisine daha yakın?

40, 36'ya 4, 49'a 9 uzaklıktadır. Daha yakın olduğu tam kare 36'dır; bu yüzden √40, 6'ya daha yakındır. Denetleyelim: 6,3 · 6,3 = 39,69, yani √40 yaklaşık 6,3'tür.

Üstte sayılar, altta karekökleri.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü örnek

√70 hangi iki doğal sayı arasındadır, hangisine daha yakındır?

  1. 64 < 70 < 81, yani 8 < √70 < 9.
  2. Uzaklıklar: 70 − 64 = 6, 81 − 70 = 11.

Cevap: 8 ile 9 arasında, 8'e daha yakın

Çözümlü örnek · LGS tarzı

Kare biçimli bir fayansın alanı 45 cm²'dir. Elif kenarı, yalnız tam santimetre çizgileri olan bir cetvelle ölçüyor. Buna göre kenarın ucu hangi iki çizgi arasına düşer, hangisine daha yakındır?

  1. 36 < 45 < 49, yani kenar 6 cm ile 7 cm arasında.
  2. 45 − 36 = 9, 49 − 45 = 4; 49'a daha yakın.

Cevap: 6 ile 7 arasında, 7'ye daha yakın

Akılda kalsın: Sayıyı iki tam kare arasına sıkıştır, sonra köklerini al. Hangi tam kareye daha yakınsa kökü de o sayıya yakındır.
LGS'de

Nasıl sorulurKareköklü bir uzunluk ya da sayı doğrusunda bir nokta verilir. Hangi iki tam sayı arasında olduğu ya da en yakın tam sayı sorulur.

TuzakKarekökü sayının yarısı sanmak (√40 ≈ 20).

İpucuTam kareler tablosundan alt ve üst komşuyu bul.

▭Boşluk doldurma

√30, ile arasındadır. √60 ise doğal sayısına daha yakındır.

568715

?Soru çöz LGS tarzı

Öğretmen tahtaya bir sayı doğrusu çizdi. Üç öğrenci birer kareköklü sayıyı doğruya yerleştirip şunları söyledi:
I. Ece: “√20, 4 ile 5 arasında ve 4'e daha yakın.”
II. Mert: “√60, 7 ile 8 arasında ve 7'ye daha yakın.”
III. Su: “√14, 3 ile 4 arasında ve 4'e daha yakın.”
Buna göre hangi öğrencilerin söyledikleri doğrudur?

✓ C. √20: 16 ile 25 arası, 16'ya 4, 25'e 5 uzaklık; 4'e yakın. √14: 9 ile 16 arası, 16'ya 2 uzaklık; 4'e yakın. √60 ise 64'e 4, 49'a 11 uzaklıktadır; 8'e yakındır, Mert yanılıyor. A ile B uzaklıkları yanlış hesaplar; D yakınlığa bakmadan aralığı yeterli sayar.
YÖNTEM · KAREKÖK DIŞINA ÇIKARMA

a√b biçimi: tam kare çarpanı karekök dışına çıkarma

MEB 8. sınıf · Kareköklü ifadeler · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBir sayı asal çarpanlarına nasıl ayrılır?Bağlantılı konudan (Çarpanlar ve katlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Asal çarpanlara ayırmak, sayıyı yalnız asal sayıların çarpımı olarak yazmaktır. Bölen listesi yönteminde sayı, en küçük asal böleniyle art arda bölünür; 1'e ulaşınca durulur. Tekrar eden çarpanlar üslü yazılır: 180 = 22 · 32 · 5.

Asal çarpanlara ayırma

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kareköklü bir ifade a√b biçiminde nasıl yazılır?

Kısa cevap: Karekökün içindeki sayı bir tam kare çarpan taşıyorsa o çarpanın karekökü dışarı çıkar: √72 = √(36 · 2) = 6√2. Dışarıdaki sayıya katsayı denir. En büyük tam kare çarpanı seçersen iş tek adımda biter.

Hesap makinesi √72 için 8,485… gösterir. Oysa bu sayı 6√2 diye çok daha kısa ve tam olarak yazılabilir.

Çarpımın karekökü, kareköklerin çarpımıdır: √(36 · 2) = √36 · √2 = 6√2. Bu yüzden içerideki sayıyı bir tam kare ile başka bir sayının çarpımı olarak yaz. Tam kare olan kısmın kökü dışarı katsayı olarak çıkar.

Tablo: En büyük tam kare çarpanı ayırma
İfadeAyrılışa√b
√12√(4 · 3)2√3
√50√(25 · 2)5√2
√72√(36 · 2)6√2
√200√(100 · 2)10√2

Asal çarpanlarla

Tam kare çarpanı göremiyorsan sayıyı asal çarpanlarına ayır; bunu Çarpanlar ve katlar sayfasında öğrenmiştik. Karesi olan her asal, karekök dışına bir kez çıkar: √180 = √(22 · 32 · 5) = 2 · 3 · √5 = 6√5.

Çözümlü örnek

√48'i a√b biçiminde yazalım.

  1. En büyük tam kare çarpan 16: √48 = √(16 · 3) = 4√3.
  2. 4 ile başlasaydın: √48 = 2√12 = 2 · 2√3 = 4√3; sonuç aynı, yol uzun.

Cevap: 4√3

Çözümlü örnek · LGS tarzı

Bir ustanın kare fayanslarının alanları 8 cm², 18 cm², 32 cm² ve 50 cm²'dir. Fayansların kenarları aynı düzenle büyüyor. Buna göre bir sonraki fayansın alanı kaç cm² olur?

  1. Kenarlar: √8 = 2√2, √18 = 3√2, √32 = 4√2, √50 = 5√2.
  2. Sıradaki kenar 6√2; alanı 62 · 2 = 72.

Cevap: 72 cm²

Akılda kalsın: Kökün içinde tam kare çarpan ara: 4, 9, 16, 25, 36, 49… Dışarı tam karenin kendisi değil, karekökü çıkar.
LGS'de

Nasıl sorulurSeçenekler a√b biçiminde verilir; uzunluk sadeleştirilip eşi bulunur.

TuzakTam kare çarpanın kendisini dışarı yazmak, √120'yi 4√30 sanmak.

İpucuİçeriyi “tam kare · kalan” diye ayır, tam karenin kökünü al.

↕Adımları sırala √180

  1. Kareköklerini al: 2 · 3 · √5.
  2. 180'i asal çarpanlarına ayır: 2² · 3² · 5.
  3. Dışarıdaki sayıları çarp: 6√5.
  4. Kareleri ayrı yaz: √(2²) · √(3²) · √5.

?Soru çöz LGS tarzı

Belediye, alanları 180 m² ve 120 m² olan kare biçimli iki oyun alanının çevresine çit çekecek. Görevli, kenar uzunluklarını a√b biçiminde yazarak şu notları alıyor:
I. Büyük alanın bir kenarı 6√5 m'dir.
II. Küçük alanın bir kenarı 4√30 m'dir.
III. Büyük alanın çevresine 24√5 m çit gerekir.

Buna göre görevlinin notlarından hangileri doğrudur?

✓ D. 180 = 36 · 5 olduğundan kenar √180 = 6√5 m'dir (I). 120 = 4 · 30; dışarı 4'ün karekökü 2 çıkar: √120 = 2√30, 4√30 değil (II). Çevre 4 · 6√5 = 24√5 m'dir (III). B ve C kök dışına 4'ün kendisini çıkarır; A çevreyi hesaplarken 4'ü kök içine de yazar.
YÖNTEM · KATSAYIYI İÇERİ ALMA

Katsayıyı karekök içine alma ve kareköklü ifadeleri karşılaştırma

MEB 8. sınıf · Kareköklü ifadeler · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKareköklü bir ifade a√b biçiminde nasıl yazılır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Karekökün içindeki sayı bir tam kare çarpan taşıyorsa o çarpanın karekökü dışarı çıkar: √72 = √(36 · 2) = 6√2. Dışarıdaki sayıya katsayı denir. En büyük tam kare çarpanı seçersen iş tek adımda biter.

a√b biçimi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

a√b ifadesinde katsayı karekök içine nasıl alınır?

Kısa cevap: a√b ifadesinde katsayının karesi alınıp içeri yazılır: 3√5 = √(9 · 5) = √45. Böylece katsayıları farklı ifadeler tek bir karekök olarak yazılır ve karşılaştırılır. Karekökün içi büyük olan ifade daha büyüktür.

3√5 mi büyük, 2√11 mi? Katsayıya bakarsan 3, köke bakarsan 11 büyük. Karar vermek için ikisini aynı biçime getirmelisin.

Dışarı çıkarmanın tersini yap: katsayının karesini al, içeri çarp. 3√5 = √9 · √5 = √45 ve 2√11 = √4 · √11 = √44. Karekökün içi büyüdükçe değer de büyür; bu yüzden 3√5, 2√11'den büyüktür.

a√b = √(a2 · b)Katsayı içeri girerken karesi alınır

Bu yöntem kök tahminine de yarar. 4√3 = √48 olduğundan 4√3, 6 ile 7 arasındadır ve 7'ye çok yakındır.

√44 < √45 < √48.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü örnek

5√2, 3√6 ve 2√13 ifadelerini küçükten büyüğe sıralayalım.

  1. 5√2 = √50, 3√6 = √54, 2√13 = √52.
  2. 50 < 52 < 54.

Cevap: 5√2 < 2√13 < 3√6

Çözümlü örnek · LGS tarzı

Kare biçimli bir bahçenin alanı 150 m²'dir. Bahçenin çevresine çit çekilecek; çit yalnız tam metre olarak satılıyor. Buna göre en az kaç metre çit alınmalıdır?

  1. Kenar √150 = 5√6 m; çevre 4 · 5√6 = 20√6 m.
  2. Katsayıyı içeri al: 20√6 = √(400 · 6) = √2400.
  3. 482 = 2304 ve 492 = 2401; çevre 48 m'den uzun, 49 m'den kısa.

Cevap: 49 m

Akılda kalsın: Karşılaştırmak için katsayıyı içeri al: a√b = √(a² · b). İçeri katsayının kendisi değil karesi girer.
LGS'de

Nasıl sorulurKareköklü uzunluklar verilir; en uzun, en kısa ya da hangi tam sayılar arasında olduğu sorulur.

Tuzak3√5'i √15 yazmak.

İpucuÖnce hepsini √n biçimine getir, sonra n'leri karşılaştır.

?Soru çöz LGS tarzı

Ali, Banu ve Can kare biçimli birer fotoğraf çerçevesi yaptı. Çerçevelerin kenar uzunlukları şekilde verilmiştir (şekil ölçekli değildir).

Buna göre,
I. En uzun kenar Can'ın çerçevesindedir.
II. Banu'nun çerçevesinin kenarı Ali'ninkinden kısadır.
III. Çerçevelerden birinin kenarı 6 cm'den uzundur.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

✓ A. Katsayıları içeri alalım: 2√7 = √28, 3√3 = √27, 4√2 = √32. En büyüğü √32: I doğru. √27 < √28: II doğru. √32 < √36 = 6: III yanlış. B katsayısı büyük olanı uzun sanır ve 4√2'yi 8 alır; C ile D, √32'nin 6'dan küçük olduğunu denetlemez.

▭Boşluk doldurma

3√5 = √, 2√10 = √ ve 7√2 = √ olur.

454098152014

Lisede bu konunun ayrıntısı Temel Matematik serisindeki Köklü sayılar sayfasında.

Karma tekrar

Önceki 2 sayfadan karışık 6 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

İki otobüs hattı 07.00'de duraktan birlikte kalkmıştır. Kalkış aralıkları tabloda verilmiştir.

Tablo: Hatların kalkış aralıkları
HatKalkış aralığı
Sahil hattı15 dakika
Çarşı hattı25 dakika

Buna göre,
I. İki hat 08.15'te yeniden birlikte kalkar.
II. 07.00 ile 12.00 arasında, bu iki saat de dâhil, 5 kez birlikte kalkarlar.
III. 15 ile 25 aralarında asal olduğu için ortak kalkışlar 375 dakikada bir olur.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

✓ C. 15 = 3 · 5, 25 = 5²; EKOK = 75 dakika, ilk ortak kalkış 08.15: I doğru. 300 ÷ 75 = 4 aralık, 07.00 ile birlikte 5 kalkış: II doğru. 15 ile 25'in ortak böleni 5'tir: III yanlış. A ilk kalkışı saymaz; B ve D iki tek sayıyı aralarında asal sanıp EKOK'u çarpım alır.Kaynak: Çarpanlar ve katlar · EKOK ve aralarında asal

?Soru 2

Nehir 60 kitabını raflara dizecek. Her rafta eşit sayıda kitap olacak ve dışarıda kitap kalmayacak. Buna göre,
I. Her rafa 8 kitap konabilir.
II. Her rafa 12 kitap konursa 5 raf kullanılır.
III. Raf sayısı asal bir sayıysa en çok 5 raf kullanılır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

✓ D. 60 = 12 · 5 olduğundan II doğrudur. 60'ın asal çarpanları 2, 3 ve 5'tir; asal raf sayısı en çok 5 olur, III de doğrudur. 60 ÷ 8 kalanlıdır, I yanlıştır. A asal çarpanları atlar; B 12 · 5 = 60'ı denetlemez; C 8'i 60'ın çarpanı sanır.Kaynak: Çarpanlar ve katlar · Çarpanlar ve asal çarpanlar

?Soru 3

Ayşe hesap makinesine (−4)² yerine −4² yazınca farklı bir sonuç gördü. Bunun üzerine şu eşitlikleri inceledi:
I. (−4)2 = 42
II. −42 = (−4)2
III. (−4)3 = −43
Buna göre hangileri doğrudur?

✓ B. I: 16 = 16. III: üs tek, iki taraf da −64. II yanlıştır: −4² = −16, (−4)² = 16. A parantezli ve parantezsiz yazılışın her zaman farklı olduğunu sanır; C çift üste de eksiyi korur; D parantezin hiçbir şeyi değiştirmediğini düşünür.Kaynak: Üslü ifadeler · Tam sayıların kuvvetleri

?Soru 4

Bir bilgisayar oyununda kapı, A = 23 · 32 · 5 sayısını kalansız bölen bir sayı girilince açılıyor. Buna göre aşağıdaki sayılardan hangisi girilirse kapı açılmaz?

✓ A. 16 = 2⁴ dört tane 2 ister, A'da üç tane vardır. 40 = 2³ · 5, 45 = 3² · 5 ve 72 = 2³ · 3²; hiçbirinin üssü A'dakini aşmaz. B ve D, üssün A'dakine eşit olmasını sorun sanır; C, 45'i 9 · 5 diye bırakıp A'da 9 aramaya çalışır.Kaynak: Çarpanlar ve katlar · Asal çarpanlara ayırma

?Soru 5

Bir laboratuvarda bakteriler her 20 dakikada bir ikiye bölünüyor. Tek bir bakteriden başlayan kolonide 4 saat sonra 2¹² bakteri oluyor. Dört öğrenci bu sayıyı farklı biçimde yazdı. Buna göre hangi öğrencinin yazdığı ifade bu sayıya eşit değildir?

✓ A. 4 saatte 12 bölünme olur, sayı 2¹²'dir. 2⁶ + 2⁶ = 2 · 2⁶ = 2⁷'dir. 4⁶ = (2²)⁶, 8⁴ = (2³)⁴, 16³ = (2⁴)³; üçü de 2¹² eder. B, C ve D'yi seçen, kuvvetin kuvvetinde üsleri çarpmak yerine toplar (2⁸, 2⁷, 2⁷ bulur).Kaynak: Üslü ifadeler · Çarpma, bölme, kuvvetin kuvveti

?Soru 6

Bir okulun hazırladığı üç tanıtım videosunun izlenme sayıları tabloda verilmiştir.

Tablo: Videoların izlenme sayıları
Videoİzlenme sayısı
Bahçe4,2 · 10⁶
Kütüphane9,8 · 10⁵
Laboratuvar3,5 · 10⁶

Buna göre,
I. En çok izlenen video Bahçe'dir.
II. Kütüphane videosu 980 000 kez izlenmiştir.
III. Bahçe ile Laboratuvar videolarının izlenme sayıları toplamı 7,7 · 10¹²'dir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

✓ C. Üssü 6 olan iki video, üssü 5 olandan çoktur; 4,2 > 3,5 olduğundan en çok Bahçe izlenmiştir. 9,8 · 10⁵ = 980 000. Toplamda üsler eklenmez: 4,2 · 10⁶ + 3,5 · 10⁶ = 7,7 · 10⁶. A virgülü yanlış kaydırıp 98 000 bulur; B yalnız baştaki sayılara bakıp 9,8'i en büyük sanır; D toplamada üsleri toplar.Kaynak: Üslü ifadeler · Çözümleme ve bilimsel gösterim
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?LGS Matematik soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →