Mevsimler nasıl oluşur: dönme ekseni, eksen eğikliği ve dolanma
MEB 8. sınıf · Mevsimler ve iklim · Okuma 3 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Mevsimler neden oluşur? Eksen eğikliği nedir?
Kısa cevap: Mevsimler, Dünya'nın dönme ekseninin eğik olması ve Güneş çevresinde dolanması sonucu oluşur. Eğiklik yüzünden yarım küreler ışınları yıl içinde farklı açılarla alır. Güneş'e uzaklık mevsimin nedeni değildir.Avustralya'daki kuzenin yılbaşında denize girerken sen İstanbul'da kartopu oynuyor olabilirsin.
Dönme ve dolanma
Dünya'nın kutuplarından ve merkezinden geçtiği düşünülen hayalî doğruya dönme ekseni denir. Dünya bu eksen çevresinde dönerken Güneş'in çevresinde de dolanır; bir turu yaklaşık 365 gün 6 saat sürer.
Dünya'nın Güneş çevresinde izlediği yola yörünge, bu yolun oluşturduğu düz yüzeye dolanma (yörünge) düzlemi denir.
Eğik duran eksen
Dönme ekseni, yörünge düzlemine dik durmaz; 23° 27' eğiktir. Buna eksen eğikliği denir. Dünya dolanırken eksen hep aynı yöne eğik kalır.
Bu yüzden haziranda kuzey yarım küre Güneş'e doğru, aralıkta Güneş'ten uzağa eğiktir. Güneş'e eğik yarım küre ışınları daha dik alır ve yaz yaşar; öteki yarım kürede kış vardır.
Uzaklık mevsimi belirlemez
Dünya'nın Güneş'e uzaklığı yıl içinde biraz değişir, ama mevsimin nedeni bu değildir. Dünya Güneş'e en çok ocak başında yaklaşır; o sırada Türkiye'de kış vardır.
Nasıl sorulurDünya'nın yörüngedeki konumları çizilir; bir yarım kürede yaşanan mevsim ya da mevsimin nedeni sorulur.
TuzakMevsimi Dünya'nın Güneş'e uzaklığına bağlamak.
İpucuEksenin kuzey ucu Güneş'e eğikse kuzeyde yaz vardır.
▭Boşluk doldurma
Dünya'nın kutuplarından geçtiği düşünülen hayalî doğruya denir. Bu doğru, yörünge düzlemine göre 23° 27' . Dünya Güneş'e en çok yaklaştığında kuzey yarım kürede yaşanır.
?Soru çöz yanılgıyı çürüt
Ece, “Dünya Güneş'e yaklaşınca yaz, uzaklaşınca kış olur.” diyor. Öğretmeni şu bilgileri yazıyor:
I. Kuzey ve güney yarım kürede aynı anda farklı mevsimler yaşanır.
II. Dünya Güneş'e en çok ocak başında yaklaşır; o sırada Türkiye'de kış vardır.
III. Dünya, Güneş çevresindeki bir turunu yaklaşık bir yılda tamamlar.
Buna göre bu bilgilerden hangileri Ece'nin düşüncesinin yanlış olduğunu gösterir?