Besin zinciri, fotosentez ve solunum: enerji akışı, ekoloji piramidi, fotosentez hızı

Kahvaltıdaki ekmeğin enerjisi aslında Güneş'ten gelir. Bu enerjinin bitkiden sana nasıl ulaştığını ve hücrelerinde nasıl açığa çıktığını öğren.

4 durakLGS · 8. sınıf · 6. ünite
8 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 8tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · BESİN ZİNCİRİ

Besin zinciri ve besin ağı: üretici, tüketici, ayrıştırıcı

MEB 8. sınıf · Enerji dönüşümleri ve çevre bilimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Üretici, tüketici ve ayrıştırıcı nedir? Besin zinciri ile besin ağı arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Işıktan yararlanıp kendi besinini yapan bitki ve algler üreticidir. Besinini hazır alan canlılar tüketicidir; otçul, etçil ya da hepçil olabilir. Ayrıştırıcılar ölü canlıları ve atıkları parçalar. Beslenme ilişkisinin dizisine besin zinciri, birbirine bağlı zincirlere besin ağı denir.

Bahçedeki serçe bir tırtılı yakaladığında, tırtılın yapraklardan topladığı enerji serçeye geçer.

Her canlı yaşamak için enerjiye ihtiyaç duyar ve bu enerjiyi besinlerden alır. Ama her canlı besinini aynı yoldan bulmaz. Canlılar bu yüzden beslenme şekline göre üç gruba ayrılır.

Üretici, tüketici, ayrıştırıcı

Üreticiler güneş ışığının enerjisiyle havadaki karbondioksit ve sudan kendi besinini yapar. Yeşil bitkiler, algler ve mavi-yeşil algler böyledir. Besin zincirleri hep bir üreticiyle başlar.

Tüketiciler besinini dışarıdan hazır alır; hayvanlar, mantarlar ve birçok bakteri bu gruptadır. Koyun ve sincap yalnız bitkiyle beslenir, otçuldur. Kurt ve kartal başka hayvanları avlar, etçildir. Ayı ve insan ikisini de yer; bunlara hepçil denir.

Ayrıştırıcılar bazı bakteri ve mantarlardır. Ölü yaprakları, hayvan kalıntılarını ve dışkıları parçalayıp içlerindeki maddeleri toprağa geri verirler. Zincirin yalnız sonunda değil, her basamağında görev yaparlar; ölen her canlı onlara ulaşır.

Besin zinciri ve besin ağı

Bir canlının ötekine besin olmasıyla kurulan diziye besin zinciri denir: çimen → çekirge → serçe → şahin. Oklar besin olandan onu yiyene doğru çizilir; enerji de bu yönde akar.

Üreticiyi yiyen canlı birinci dereceden, onu yiyen ikinci dereceden tüketicidir. Derece canlının türüne değil, o zincirdeki yerine bağlıdır.

Oklar besin olandan yiyene doğrudur. Ayrıştırıcılar her basamaktan ölü madde alır.Görsel: Sınav Defteri

Doğada çoğu canlı birden çok canlıyı yer ve birden çok canlıya besin olur. Birbirine bağlanan zincirlerin oluşturduğu yapıya besin ağı denir. Şemadaki şahin, serçeyi yerken üçüncü, fareyi yerken ikinci dereceden tüketicidir.

Ağda bir halka değişirse öteki halkalar da etkilenir. Yılanlar azalırsa önce fareler çoğalır, artan fareler çimeni daha çok tüketir. Üreticiler azalırsa bütün tüketiciler zarar görür.

Akılda kalsın: Ok, yiyen canlıya bakar. Tüketicinin derecesi türüne değil, zincirdeki yerine bağlıdır. Ayrıştırıcılar her basamaktan pay alır.
LGS'de

Nasıl sorulurHarfli ya da adlı bir besin ağı verilir; bir canlının derecesi, beslenme şekli ya da bir türün azalmasının sonucu sorulur.

TuzakAyrıştırıcıları yalnız zincirin sonuna koymak.

İpucuOkları tek tek izle, her canlının neyi yediğini yanına yaz.

?Soru çöz besin ağı

Bir göldeki bazı canlıların beslenme ilişkileri aşağıdaki besin ağında gösterilmiştir.

Oklar besin olandan yiyene doğrudur.Görsel: Sınav Defteri

Buna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

✓ D. Bütün zincirler su yosunuyla başlar; üretici azalınca her tüketicinin besini azalır. A yanlış: ördek salyangozu yerken ikinci dereceden tüketicidir. B yanlış: salyangoz su piresiyle beslenmez, yosun artarsa çoğalabilir bile. C ayrıştırıcıları zincirin sonuna koyuyor; onlar her basamaktan ölü madde alır.

⇄Bilgi eşleştirme hangi grupta?

MODEL · EKOLOJİ PİRAMİDİ

Ekoloji piramidi: enerji aktarımı ve biyolojik birikim

MEB 8. sınıf · Enerji dönüşümleri ve çevre bilimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÜretici, tüketici ve ayrıştırıcı nedir? Besin zinciri ile besin ağı arasındaki fark nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Işıktan yararlanıp kendi besinini yapan bitki ve algler üreticidir. Besinini hazır alan canlılar tüketicidir; otçul, etçil ya da hepçil olabilir. Ayrıştırıcılar ölü canlıları ve atıkları parçalar. Beslenme ilişkisinin dizisine besin zinciri, birbirine bağlı zincirlere besin ağı denir.

Üretici, tüketici, ayrıştırıcı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Ekoloji piramidi nedir? Basamaklarda enerji, birey sayısı ve zehirli maddeler nasıl değişir?

Kısa cevap: Ekoloji piramidi, besin zincirinin basamaklarını tabanda üreticiler olacak biçimde üst üste dizer. Yukarı çıktıkça aktarılan enerji azalır; birey sayısı genellikle azalır, vücut büyüklüğü genellikle artar. Vücuttan atılamayan zehirli maddeler ise yukarı doğru artar; buna biyolojik birikim denir.

Bir çayırda sayısız çekirge zıplar, ama aynı çayırda gördüğün tilkiler bir elin parmaklarını geçmez.

Besin zincirinin basamaklarını, üreticiler en altta olacak biçimde üst üste dizelim. Tabanı geniş, tepesi dar bir şekil çıkar. Bu modele ekoloji piramidi denir.

Tabanda üreticiler, üstünde birinci, ikinci ve üçüncü dereceden tüketiciler yer alır. Ayrıştırıcılar ayrı bir basamak değildir; her basamaktan gelen ölü maddeyle beslenir.

Yukarı çıktıkça enerji azalır, birikim artar. Birey sayısı da genellikle yukarı doğru azalır.Görsel: Sınav Defteri

Enerji neden azalır?

Bir çekirge yediği otun enerjisinin çoğunu zıplamak, büyümek ve yaşamak için harcar. Bu enerjinin önemli bir kısmı ısı olarak çevreye yayılır. Çekirgeyi yiyen canlıya ancak küçük bir pay kalır.

Bir basamaktan üsttekine enerjinin yalnız yaklaşık onda biri (%10) aktarılır. Bu yüzden üst basamaklarda daha az canlı beslenebilir ve besin zincirleri çok uzun olmaz.

Birey sayısı ve vücut büyüklüğü

Piramitte yukarı çıktıkça birey sayısı genellikle azalır, vücut büyüklüğü genellikle artar. Binlerce ot yüzlerce tavşanı, tavşanlar ise birkaç tilkiyi besler. “Genellikle” sözü önemlidir: tek bir ağaçta yüzlerce tırtıl yaşayabilir.

Biyolojik birikim

Cıva ve kurşun gibi ağır metaller, bazı tarım ilaçları ve radyoaktif maddeler vücuttan kolayca atılamaz. Bu maddeler canlının dokularında kalır. Her tüketici, yaşamı boyunca yediği çok sayıda canlının zehrini kendinde toplar.

Böylece zararlı maddenin miktarı her basamakta artar; buna biyolojik birikim denir. En çok birikim piramidin tepesindeki tüketicilerde görülür. İnsan da çoğu zincirin üst basamağında olduğu için bu birikimden etkilenir. Atık pillerin ayrı toplanması ve tarım ilaçlarının ölçülü kullanılması bu yüzden önemlidir.

Akılda kalsın: Yukarı çık: enerji azalır, zehir artar. Birey sayısı ve vücut büyüklüğündeki değişim genellikle böyledir, her zaman değil.
LGS'de

Nasıl sorulurBir besin zinciri ya da piramit verilir; basamaklardaki enerji, birey sayısı ya da zehirli madde miktarı karşılaştırılır.

TuzakBiyolojik birikimin en çok üreticilerde olduğunu sanmak.

İpucuEnerji ve birey sayısı için tabana, birikim için tepeye bak.

?Soru çöz öncüllü

Bir fabrikanın atıkları yıllarca bir göle karışmış ve göl suyunda cıva birikmiştir. Göldeki besin zincirlerinden biri şöyledir: su yosunu → su piresi → gümüş balığı → balıkçıl.

Buna göre,
I. Vücudunda en çok cıva biriken canlı balıkçıldır.
II. Gümüş balıklarına aktarılan toplam enerji, su pirelerine aktarılandan fazladır.
III. Gölde gümüş balıklarının sayısı genellikle su pirelerinin sayısından azdır.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ C. Cıva atılamadığı için zincirin tepesindeki balıkçılda en çok birikir (I). Üst basamakta birey sayısı genellikle azalır (III). II yanlış: her basamağa alttakinin yaklaşık onda biri geçer, gümüş balıklarına su pirelerinden daha az enerji ulaşır. A III'ü gözden kaçırıyor; B ve D enerjinin yukarı doğru arttığını sanıyor.

↕Sıralama zehrin yolculuğu

  1. Bir yılan yaşamı boyunca çok sayıda fare yer.
  2. Tarlaya püskürtülen ilaç toprağa ve buğday başaklarına karışır.
  3. İlaç en yüksek miktara kartalın vücudunda ulaşır.
  4. Fareler ilaçlı başakları yer; ilaç vücutlarında kalır.
  5. Bir yılan kartalı pek çok yılanla beslenir.
DENEY · FOTOSENTEZ

Fotosentez ve fotosentez hızını etkileyen faktörler

MEB 8. sınıf · Enerji dönüşümleri ve çevre bilimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKontrollü deney nedir? Kontrol grubu ne işe yarar, hangi düzenekler karşılaştırılır?Bağlantılı konudan (Bilimsel süreç ve deney okuma). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kontrollü deneyde aynı anda yalnız bir değişken değiştirilir, öteki koşullar aynı tutulur. Bağımsız değişkenin uygulanmadığı düzenek kontrol grubudur. Bir etkiyi sınamak için yalnız o değişkende farklı olan iki düzenek karşılaştırılır.

Kontrollü deney ve kontrol grubu

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Fotosentez nedir, bitki neleri kullanıp neler üretir? Fotosentez hızını hangi faktörler etkiler?

Kısa cevap: Üreticilerin ışık enerjisiyle karbondioksit ve sudan besin (glikoz) ve oksijen yapmasına fotosentez denir. Güneş ışığında da lamba ışığında da gerçekleşir. Hızını ışık şiddeti, ışığın rengi, karbondioksit miktarı, su miktarı ve sıcaklık etkiler.

Kışın bazı seralarda gece boyunca mor-pembe ışıklar yanar; o ışıklar bitkiler için yakılır.

Üreticiler besinlerini fotosentez ile yapar. Bitki havadaki karbondioksidi yapraklarındaki gözeneklerden, suyu kökleriyle topraktan alır. Işık enerjisini kullanarak bunlardan besin (glikoz) ve oksijen üretir.

Işığı yakalayan ve bitkiye yeşil rengini veren madde klorofildir. Klorofil, yaprak hücrelerindeki kloroplastların içinde bulunur. Işık enerjisi böylece besinin içinde kimyasal enerji olarak saklanır.

Girenler: ışık, karbondioksit, su. Çıkanlar: besin ve oksijen.Görsel: Sınav Defteri

Fotosentez için ışığın Güneş'ten gelmesi gerekmez. Yeterli lamba ışığı alan bitki yapay ışıkta da fotosentez yapar; seralarda bu yüzden lamba kullanılır. Fotosentez yapan bütün canlılar üreticidir. Besin zincirleri fotosentezle başlar; soluduğumuz oksijen de onunla yenilenir.

Fotosentez hızı neye bağlı?

Su bitkilerinde fotosentez hızı, belli bir sürede çıkan oksijen kabarcıklarının sayısıyla ölçülebilir. Hızı beş faktör etkiler:

Faktör artınca fotosentez hızı nasıl değişir?
FaktörHız nasıl değişir?
Işık şiddetiArtar; bir noktadan sonra sabit kalır.
Karbondioksit miktarıArtar; bir noktadan sonra sabit kalır.
Su miktarıBelli bir değere kadar artar, sonra değişmez.
SıcaklıkUygun sıcaklığa kadar artar, sonra azalır ve durur.
Işığın rengiMor-mavi ve kırmızıda en hızlı, yeşilde en yavaştır.

Hız bir noktada sabitlenir, çünkü artık başka bir faktör yetersiz kalır. Çok yüksek sıcaklıkta fotosentezi yürüten enzimler bozulur. Yeşil ışığın çoğu yapraktan yansır; yaprak bu yüzden yeşil görünür.

Akılda kalsın: Girenler: karbondioksit, su, ışık. Çıkanlar: besin ve oksijen. Hız önce artar, sonra sabitlenir; sıcaklıkta ise bir yerden sonra düşer. Yeşil ışık en yavaşıdır.
LGS'de

Nasıl sorulurSu bitkisi, lamba ve ölçüm tablosuyla bir deney verilir; hangi faktörün sınandığı ya da hangi sonuca ulaşılacağı sorulur.

TuzakIşık arttıkça fotosentez hızının hep artacağını sanmak.

İpucuÖnce tabloda değişen tek şeyi, sonra ölçülen şeyi bul.

?Soru çöz deney düzeneği

Elif, ıspanak yaprağından kestiği özdeş disklerin havasını şırıngayla alıp onları kabartma tozlu suya koyuyor; diskler dibe çöküyor. Fotosentezle oluşan oksijen biriktikçe diskler yüzeye çıkıyor. Elif, suyu ısıtmayan bir LED lambayı kaba farklı uzaklıklara koyup süreyi ölçüyor.

Elif'in ölçümleri
DenemeLambanın uzaklığıSu sıcaklığıYarısının yüzeye çıkma süresi
110 cm22 °C7 dk
220 cm22 °C11 dk
330 cm22 °C18 dk

Buna göre,
I. Lambanın kaba uzaklığı bağımsız değişkendir.
II. Lamba yaklaştıkça fotosentez hızı artmıştır.
III. Disklerin yüzeye çıkma süresi kontrol edilen değişkendir.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ A. Değiştirilen tek şey lambanın uzaklığıdır (I). Lamba yaklaşınca diskler daha kısa sürede yüzeye çıktı, yani fotosentez hızlandı (II). III yanlış: süre ölçülen bağımlı değişkendir; su sıcaklığı kontrol edilendir. B ve D III'ü doğru sanıyor; C bağımsız değişkeni (I) atlıyor.

▭Boşluk doldurma

Fotosentezde bitki karbondioksidi , suyu ise kökleriyle alır. Fotosentez sonunda besin ve oluşur. Fotosentez en yavaş ışıkta gerçekleşir.

topraktanazothavadankırmızıoksijenyeşil
KAVRAM · SOLUNUM

Solunum: oksijenli, oksijensiz solunum ve fermantasyon

MEB 8. sınıf · Enerji dönüşümleri ve çevre bilimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaFotosentez nedir, bitki neleri kullanıp neler üretir? Fotosentez hızını hangi faktörler etkiler?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Üreticilerin ışık enerjisiyle karbondioksit ve sudan besin (glikoz) ve oksijen yapmasına fotosentez denir. Güneş ışığında da lamba ışığında da gerçekleşir. Hızını ışık şiddeti, ışığın rengi, karbondioksit miktarı, su miktarı ve sıcaklık etkiler.

Fotosentez ve hız faktörleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Solunum nedir? Bitkiler gece de solunum yapar mı? Oksijenli solunum, oksijensiz solunum ve fermantasyon arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Besinlerin hücrede parçalanarak enerji elde edilmesine solunum denir. Bitkiler dahil bütün canlılar gece gündüz solunum yapar. Oksijenli solunum en çok enerjiyi verir. Oksijensiz solunum ve fermantasyon oksijen kullanmaz, daha az enerji sağlar.

Merdivenleri koşarak çıktığında nefes nefese kalırsın; kasların daha çok enerji, bunun için de daha çok oksijen ister.

Canlı, besindeki enerjiyi kullanmak için besini hücrelerinde parçalar. Bu olaya hücresel solunum ya da kısaca solunum denir. Açığa çıkan enerji önce ATP adlı bir moleküle aktarılır; kasılma ve büyüme gibi işler bu enerjiyle yapılır.

Bitkiler gece de solunum yapar

Solunum için ışık gerekmez; bu yüzden bütün canlılar gece gündüz solunum yapar. Bitkiler gündüz fotosentez ile solunumu birlikte yürütür, gece ise yalnız solunum yapar. Gündüz fotosentez solunumdan hızlı olduğu için bitki dışarıya oksijen verir.

İki olay birbirini tamamlar. Fotosentezin ürettiği besin ve oksijen solunumda kullanılır; solunumda açığa çıkan karbondioksit ve su da fotosentezde kullanılır. Bu alışverişin doğadaki büyük döngüsünü Madde döngüleri ve sürdürülebilirlik sayfasında göreceksin.

Üç yol, üç farklı enerji miktarı

Besinden enerji elde etmenin üç yolu
ÖzellikOksijenli solunumOksijensiz solunumFermantasyon
Oksijen kullanılır mı?EvetHayırHayır
Elde edilen enerjiEn çokDaha azEn az
Örnekİnsan, hayvan, bitkiBataklık çamurundaki bazı bakterilerMaya, yoğurt bakterisi

Oksijenli solunumda besin, karbondioksit ve suya kadar tamamen parçalanır; en çok ATP bu yolla, mitokondrilerde üretilir. Oksijensiz bataklık çamurundaki bazı bakteriler ise oksijensiz solunum yapar ve daha az enerji elde eder.

Fermantasyonda besin oksijensiz ortamda yarım parçalanır, çok az enerji çıkar. Fermantasyon bir solunum türü sayılmaz, ayrı bir enerji elde etme yoludur. Maya ve balon deneyini Bilimsel süreç ve deney okuma sayfasında gördük; balonu şişiren gaz, mayanın fermantasyonla çıkardığı karbondioksitti.

Yoğurt, turşu ve kefir de fermantasyonla yapılır. Ağır egzersizde oksijen yetmeyince kas hücreleri kısa süre fermantasyon yapar.

Akılda kalsın: Bitki solunumu gece gündüz, fotosentezi yalnız ışıkta yapar. Enerji sırası: oksijenli solunum, sonra oksijensiz solunum, en az fermantasyon.
LGS'de

Nasıl sorulurBir bitkinin ışıklı ve karanlık ortamdaki gaz alışverişi ya da mayalı hamur gibi bir örnek verilir; hangi olayın gerçekleştiği sorulur.

TuzakBitkilerin yalnız gece solunum yaptığını sanmak.

İpucuIşık varsa iki olayı, ışık yoksa yalnız solunumu düşün.

?Soru çöz gözlemden sonuç

Bir çiftçi, kapalı serasının havasındaki karbondioksit miktarını iki gün boyunca ölçüyor. Karbondioksit her gece yükseliyor, güneş doğduktan sonra azalıyor ve gün boyu düşük kalıyor.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ B. Bitkiler gündüz hem fotosentez hem solunum yapar; fotosentez daha hızlı olduğu için havadan alınan karbondioksit, verilenden fazladır. A ve C bitkilerin gündüz solunum yapmadığını sanıyor; solunum gece gündüz sürer. D tersini söylüyor: gece ışık olmadığı için fotosentez durur, artışın nedeni solunumdur.

⇄Bilgi eşleştirme nedeni ne?

Lisede bu konunun ayrıntısı Biyoloji serisindeki Hücresel solunum ve fermantasyon sayfasında.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Zehra köydeki kuyudan suyu bir çıkrıkla çekiyor. Çıkrığın kolu, ipin sarıldığı silindirden çok daha büyük bir çember çizerek dönüyor.

Buna göre bu çıkrıkla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Kuvvet büyük çemberde, yük küçük silindirde olduğu için kuvvetten kazanılır. B tersini söylüyor: el, kovadan uzun yol alır. C işten kazanç olduğunu sanıyor. D yanlış: kol kısalınca çember küçülür, daha çok kuvvet gerekir.Kaynak: Basit makineler · Çıkrık, dişli, kasnak, bileşik makine

?Soru 2

Ece, 30 cm'lik bir cetveli tam ortasından bir kalemin üstüne koyarak kaldıraç kuruyor. Cetvelin sol yanına 6 özdeş bozuk para koyuyor. Sağ yanda, desteğe hep 12 cm uzaklığa para ekleyerek cetveli dengeliyor.

Ece'nin ölçümleri
Deney6 paranın desteğe uzaklığıDengeyi sağlayan para sayısı
14 cm2
28 cm4
312 cm6

Buna göre,
I. Deneyin bağımsız değişkeni, yükün desteğe uzaklığıdır.
II. Bağımlı değişken, dengeyi sağlayan para sayısıdır.
III. Yük desteğe yaklaştıkça onu dengelemek için gereken kuvvet artmıştır.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ B. Ece yalnız 6 paranın desteğe uzaklığını değiştirmiş (I), her seferinde dengeyi sağlayan para sayısını ölçmüş (II). Yükteki para sayısı ve sağdaki 12 cm uzaklık kontrol değişkenidir. III yanlış: yük 12 cm'den 4 cm'ye yaklaşınca gereken para 6'dan 2'ye inmiş, kuvvet azalmıştır. C ve D yükü desteğe yaklaştırmanın kuvveti artırdığını sanıyor; A neyin değiştirildiğini gözden kaçırıyor.Kaynak: Basit makineler · Kaldıraçlar

?Soru 3

Bir inşaatta 400 N ağırlığındaki çimento torbası üç düzenekle 3 m yukarı çıkarılıyor. Makaraların ağırlığı ve sürtünme önemsenmiyor.

Düzeneklerde ölçülen değerler
DüzenekUygulanan kuvvetÇekilen ipİp hangi yöne çekildi?
Sabit makara400 N3 maşağı
Hareketli makara200 N6 myukarı
Palanga (1 sabit + 1 hareketli)200 N6 maşağı

Buna göre,
I. Sabit makara yalnız kuvvetin yönünü değiştirmiştir.
II. Hareketli makarada kuvvet yarıya inerken çekilen ip iki katına çıkmıştır.
III. Palangayla yapılan iş, sabit makarayla yapılan işten azdır.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ C. Sabit makarada kuvvet yüke eşit, ip ile yük aynı yolu alıyor; değişen yalnız yön (I). Hareketli makarada kuvvet 400 N'dan 200 N'a inerken ip 3 m'den 6 m'ye çıkıyor (II). III yanlış: kuvvet yarıya inince yol iki katına çıkar, yapılan iş aynıdır. B ve D basit makinenin işten kazandırdığını sanıyor; A yol kaybını gözden kaçırıyor.Kaynak: Basit makineler · Basit makine ve makaralar

?Soru 4

Mert, düzeneklerin kütlesini tepkimeden önce ve sonra tartıyor. 3. deneyi öğretmeni gösteri olarak yapıyor.

Tartım sonuçları
DeneyNe yapıldı?ÖnceSonra
1Açık kapta yumurta kabuğuna sirke eklendi, kabarcıklar çıktı.180 g176 g
2Aynı karışım kilitli poşette hazırlandı, poşet şişti.180 g180 g
3Isıya dayanıklı bir tabakta bir tutam çelik yünü yakıldı.6 g7 g

Buna göre,
I. 1. deneyde kütle azaldığı için kütlenin korunumu geçerli değildir.
II. 2. deneyde girenlerin toplam kütlesi ürünlerin toplam kütlesine eşittir.
III. 3. deneydeki artış, havadaki oksijenin tepkimeye katılmasıyla açıklanabilir.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ C. Kilitli poşete madde girip çıkamaz; terazi değişmediğine göre girenler ile ürünlerin kütlesi eşittir (II). Çelik yünü havadaki oksijenle birleşir, tabaktaki kütle artar (III). I yanlış: açık kapta gaz havaya karıştı, kütle yok olmadı. A ve D bu yanılgıya düşüyor; B dışarıdan oksijen katılabileceğini unutuyor.Kaynak: Kimyasal tepkimeler ve asit-baz · Kimyasal tepkime ve kütlenin korunumu

?Soru 5

Bir belediye, mermer tarihî eserleri korumak için şu önerileri tartışıyor:
I. Raylı sistem hatlarını ve bisiklet yollarını artırmak
II. Kömürle ısınan binaları temiz yakıta ya da yenilenebilir enerjiye geçirmek
III. Eserlerin çevresine yüksek tel örgü yaptırmak

Buna göre bu önerilerden hangileri asit yağmurunun zararını azaltmaya yöneliktir?

✓ A. Raylı sistem ve bisiklet trafiği azaltır, egzozdan çıkan azot gazları düşer (I). Kömürden vazgeçmek kükürt gazını azaltır (II). III yanlış: tel örgü ne yağmuru ne de havadaki gazı durdurur. B, C ve D tel örgüyü etkili bir önlem sanıyor.Kaynak: Kimyasal tepkimeler ve asit-baz · Zararlar, güvenlik, asit yağmuru

?Soru 6

Bir tepeye iki yol çıkıyor: dik ve kısa bir patika ile tepenin çevresinde kıvrılarak çıkan uzun bir asfalt yol. Ece bisikletini bir gün patikadan, bir gün asfalt yoldan tepeye çıkarıyor.

Buna göre,
I. Asfalt yolda bisikleti ilerletmek için gereken kuvvet daha küçüktür.
II. Asfalt yolda tepeye ulaşana kadar alınan yol daha uzundur.
III. Asfalt yolda tepeye çıkmak için yapılan iş daha azdır.
yargılarından hangileri doğrudur? (Sürtünmeler önemsenmiyor.)

✓ D. İki yol da aynı yüksekliğe çıkıyor; kıvrılan yol daha uzun bir eğik düzlemdir. Boy uzayınca gereken kuvvet azalır (I), alınan yol artar (II). III yanlış: kuvvetten kazanılan oranda yoldan kaybedilir, iş değişmez. B ve C işten kazanç olduğunu sanıyor; A kuvvet kazancını gözden kaçırıyor.Kaynak: Basit makineler · Eğik düzlem ve vida

?Soru 7

Can, ilk sıcaklıkları 20 °C olan sıvıları özdeş ısıtıcılarla aynı süre ısıtıyor ve son sıcaklıkları ölçüyor.

Can'ın ölçümleri
KapSıvıKütleSon sıcaklık
Ksu100 g30 °C
Lsu200 g25 °C
Mayçiçek yağı100 g41 °C

Buna göre,
I. K ile L karşılaştırılarak kütlenin ısınmaya etkisi incelenebilir.
II. K ile M karşılaştırılırsa bağımsız değişken sıvının cinsidir.
III. Ayçiçek yağının öz ısısı suyunkinden büyüktür.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ B. K ile L'de sıvı aynı, yalnız kütle farklıdır (I). K ile M'de kütle aynı, yalnız sıvının cinsi farklıdır (II). III yanlış: aynı ısıyı alan yağın sıcaklığı daha çok arttığına göre öz ısısı sudan küçüktür. A ikinci karşılaştırmayı kaçırıyor; C ve D çok ısınan maddenin öz ısısını büyük sanıyor.Kaynak: Maddenin ısı ile etkileşimi · Isınma ve öz ısı

?Soru 8

Bir haberde şöyle yazıyor: “Kimya sektörünün kullandığı ham maddenin büyük kısmı yurt dışından alınıyor. Sektörde ithalat, ihracattan çok daha fazla.”

Buna göre aşağıdakilerden hangisi bu durumu iyileştirmeye yönelik bir öneridir?

✓ A. Sorun dışa bağımlılıktır; yerli ham madde ve AR-GE ithal girdiyi azaltır. B bağımlılığı artırır. C ham madde sorununu çözmez, taşımayı zorlaştırır. D sektörün ihtiyaç duyduğu uzmanları azaltır.Kaynak: Maddenin ısı ile etkileşimi · Türkiye'de kimya endüstrisi

?Soru 9

Elif gün içinde şu olayları gözlemliyor:
I. Güneşte unuttuğu çikolata yumuşayıp akıyor.
II. Kış sabahı otobüsün camları içeriden buğulanıyor.
III. Islak saçını saç kurutma makinesiyle kurutuyor.

Buna göre bu olayların hangilerinde madde çevresinden ısı alır?

✓ C. Çikolatanın erimesi (I) ve saçtaki suyun buharlaşması (III) ısı alan değişimlerdir. II yoğuşmadır: su buharı soğuk camda sıvıya dönerken çevresine ısı verir. A buharlaşmayı gözden kaçırıyor; B ve D buğulanmayı ısı alan bir olay sanıyor.Kaynak: Maddenin ısı ile etkileşimi · Hâl değişimi ve ısı alışverişi

?Soru 10

Defne, bir temizlik ürününün etiketinde şu bilgileri okuyor: “Ele kayganlık hissi verir. Kırmızı turnusol kâğıdını maviye çevirir. Göz ve ciltle temasından kaçınınız.”

Buna göre bu ürünle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ D. Kayganlık ve kırmızı turnusolün maviye dönmesi ürünün baz olduğunu gösterir; bazların sulu çözeltisi elektriği iletir. A, B ve C asitlerin özelliklerini sayıyor: hidrojen iyonu, 7'den küçük pH ve ekşi tat. Bu şıklar ürünü asit sanan öğrenciyi yakalar.Kaynak: Kimyasal tepkimeler ve asit-baz · Asit ve bazların özellikleri
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?LGS Fen Bilimleri soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →