Nükleotid, gen, DNA ve kromozom: kalıtım birimleri büyükten küçüğe
MEB 8. sınıf · DNA ve genetik kod · Okuma 3 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Nükleotid, gen, DNA ve kromozom nedir, aralarındaki ilişki nasıldır?
Kısa cevap: DNA, canlının kalıtsal bilgisini taşıyan moleküldür. DNA'nın yapı birimi nükleotiddir; belirli bir özellikten sorumlu DNA parçasına gen denir. DNA, proteinlerle paketlenip kromozomu oluşturur. Büyükten küçüğe sıra: kromozom, DNA, gen, nükleotid.Annenin gözleri, babanın gülüşü… Sende ikisinden de izler var ve bunların talimatı hücrelerinin içinde yazılı.
Göz rengi, saç kıvrımı, kan grubu gibi anne babadan geçen özelliklere kalıtsal özellik denir. Bu özelliklerin bilgisi DNA adlı molekülde saklanır. DNA bütün canlıların hücrelerinde bulunur; çekirdekli hücrelerde çekirdeğin içindedir.
Dört kavram, iç içe
Nükleotid, DNA'nın yapı birimidir; DNA, çok sayıda nükleotidin art arda dizilmesiyle oluşur. DNA'nın belirli bir özellikten sorumlu bölümüne gen denir. Bir DNA üzerinde çok sayıda gen bulunur.
DNA özel proteinlerle sarılıp paketlenir. Hücre bölüneceği zaman bu paket kısalıp kalınlaşır ve kromozom adını alır. Böylece büyükten küçüğe sıra kromozom → DNA → gen → nükleotid olur.
| Kalıtım birimi | Kütüphanedeki karşılığı |
|---|---|
| Kromozom | Raftaki bir kitap |
| DNA | Kitabın içindeki metin |
| Gen | Metindeki bir tarif |
| Nükleotid | Tarifi oluşturan tek bir harf |
Kromozom sayısı
Her türün vücut hücrelerinde belirli sayıda kromozom vardır; insanda bu sayı 46'dır. Kromozom sayısı canlının gelişmişliğini ya da büyüklüğünü göstermez. Örneğin atın 64 kromozomu vardır.
Nasıl sorulurKavramlar bir şemayla ya da büyüklük sırasıyla verilir; aralarındaki ilişki sorulur. Bazen birkaç canlının kromozom sayısı verilir.
TuzakKromozomu çok olan canlıyı daha gelişmiş sanmak.
İpucu“içinde ne var?” diye sor; kromozomda DNA, DNA'da gen, gende nükleotid.
⇄Bilgi eşleştirme örnekten kavrama
?Soru çöz ulaşılabilir mi?
Bazı canlıların vücut hücrelerindeki kromozom sayıları şöyledir: insan 46, köpek 78, şempanze 48, patates 48.
Buna göre,
I. Farklı türlerin kromozom sayısı aynı olabilir.
II. Kromozom sayısı arttıkça canlı daha gelişmiş olur.
III. Bitkilerin kromozom sayısı hayvanlarınkinden azdır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?