Katı basıncı: ağırlık ve yüzey alanı
MEB 8. sınıf · Basınç · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaKontrollü deney nedir? Kontrol grubu ne işe yarar, hangi düzenekler karşılaştırılır?Bağlantılı konudan (Bilimsel süreç ve deney okuma). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Kontrollü deneyde aynı anda yalnız bir değişken değiştirilir, öteki koşullar aynı tutulur. Bağımsız değişkenin uygulanmadığı düzenek kontrol grubudur. Bir etkiyi sınamak için yalnız o değişkende farklı olan iki düzenek karşılaştırılır.
Kontrollü deney ve kontrol grubu
✎Konu anlatımı
Basınç nedir, birimi nedir? Katı basıncı neye bağlıdır?
Kısa cevap: Yüzeyin birim alanına dik etki eden kuvvete basınç denir; birimi Pascal'dır (Pa). Katı basıncı, cismin ağırlığı arttıkça ve yere değen yüzey küçüldükçe artar. İğne ucu ve paten bıçağı basıncı artırır, kar ayakkabısı ve geniş lastik azaltır.Karda botla yürürken dizine kadar batan arkadaşın, kayaklarla yüzeyde kayıp gidebilir.
Ayakta dururken ayakların yere, otururken vücudun sandalyeye kuvvet uygular. Bir yüzeyin birim alanına dik olarak etki eden kuvvete basınç denir. Basıncın birimi Pascaldır ve Pa ile gösterilir.
Katılar, sıvılar ve gazlar değdikleri yüzeylere basınç uygular. Katı cismin yaptığı basınç iki değişkene bağlıdır: ağırlık ve yüzey alanı.
Ağırlık ve yüzey alanı
Su dolu şişeyi kapağının üstüne ters koyunca sünger daha çok çöker. Ağırlık aynıdır ama yere değen yüzey küçülmüştür. Yüzey alanı küçüldükçe basınç artar.
Yarı dolu şişe aynı yüzeyle durduğu hâlde süngeri daha az çökertir. Ağırlık arttıkça basınç da artar. Her karşılaştırmada yalnız bir değişken değişti; nedenini Bilimsel süreç ve deney okuma sayfasında gördük.
Basıncı artırmak ya da azaltmak
Kesici ve delici araçların ucu ince yapılır, çünkü küçük yüzey büyük basınç demektir. Aşı iğnesi, zımba ve buz pateninin ince bıçağı böyledir. İnce topuklu ayakkabı da yere büyük basınç yapar.
Batmamak ya da zemini ezmemek için yüzey büyütülür. Kar ayakkabısı, kayak, traktörün geniş lastikleri ve sırt çantasının geniş askıları basıncı azaltır. Devenin geniş ayak tabanı da kumda batmasını önler.
Nasıl sorulurBloklar kum ya da hamur üstüne farklı yüzleriyle konur; iz derinlikleri ya da deneyin değişkenleri sorulur.
TuzakAğır cismin her zaman daha çok bastığını sanmak.
İpucuÖnce ağırlıkları, sonra değen yüzeyleri karşılaştır.
?Soru çöz deney düzeneği
Zeynep, özdeş tahta blokları oyun hamurunun üstüne koyup hamurda kalan izin derinliğini ölçüyor.
| Düzenek | Blok sayısı | Hamura değen yüz | İz derinliği |
|---|---|---|---|
| K | 1 | geniş | az |
| L | 1 | dar | çok |
| M | 2 (üst üste) | geniş | orta |
| N | 2 (üst üste) | dar | en çok |
Zeynep, katı basıncının yüzey alanına bağlı olduğunu göstermek istiyor. Buna göre hangi iki düzeneği karşılaştırmalıdır?
↕Sıralama basınç küçükten büyüğe
Aynı öğrencinin karın üstündeki dört durumunu, kara yaptığı basınca göre küçükten büyüğe sırala.
- Botlarla iki ayak üstünde duruyor.
- Karın üstüne sırtüstü uzanıyor.
- Botla tek ayak üstünde duruyor.
- Kayaklarla ayakta duruyor.