Maddenin ısı ile etkileşimi: öz ısı, hâl değişimi, ısınma grafiği, kimya endüstrisi
Kumsalda kum ayağını yakarken deniz neden serin kalır? Isınmayı etkileyen değişkenleri ve hâl değişim grafiğini hesap yapmadan, deneylerle okumayı öğren.
4 durakLGS · 8. sınıf · 4. ünite
8 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 8tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
Bu sayfada
4 konu · okuma ≈ 16 dk · 8 etkinlik · sonda 10 soruluk karma tekrar. Bu sayfa şu sorulara cevap veriyor:
Isınmanın bağlı olduğu etkenler: maddenin cinsi, kütlesi ve öz ısı
MEB 8. sınıf · Madde ve endüstri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaBağımlı, bağımsız ve kontrol edilen değişken nedir, deneyde nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Bilimsel süreç ve deney okuma). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Deneyde bilerek değiştirilen etken bağımsız değişkendir. Bu değişikliğe bağlı olarak ölçülen sonuç bağımlı değişkendir. Sonucu etkileyebileceği için bütün düzeneklerde aynı tutulan koşullar ise kontrol edilen değişkenlerdir.
Isı ile sıcaklık arasındaki fark nedir? Bir maddenin ısınması neye bağlıdır, öz ısı nedir?
Kısa cevap: Isı, sıcaklık farkı yüzünden sıcak maddeden soğuk maddeye aktarılan enerjidir. Bir maddeyi ısıtmak için gereken ısı maddenin cinsine, kütlesine ve istenen sıcaklık artışına bağlıdır. Öz ısısı büyük olan madde geç ısınır ve geç soğur.
Ocağa boş bir tava ile içi su dolu bir tencere koyarsan tava birkaç saniyede ısınır, tenceredeki su ise dakikalarca bekletir.
Isı ve sıcaklık aynı şey değil
Bir maddenin sıcaklığı arttıkça tanecikleri ortalamada daha hızlı hareket eder. Sıcaklık termometreyle ölçülür, birimi derece Celsius'tur (°C).
Isı ise sıcaklık farkı yüzünden sıcak maddeden soğuk maddeye geçen enerjidir. Birimi joule (J) ya da kaloridir (cal). Isı alan maddenin sıcaklığı genellikle artar, ısı verenin sıcaklığı azalır.
Maddenin cinsi ve öz ısı
Eşit kütlede su ve kumu güneşte aynı süre bırakırsan kumun sıcaklığı çok daha fazla artar. Her maddenin ısınmaya karşı kendine özgü bir tutumu vardır. Bir maddenin 1 gramının sıcaklığını 1 °C artırmak için gereken ısıya öz ısı denir.
Su, çevremizdeki maddeler arasında öz ısısı en büyük olanlardandır.Görsel: Sınav Defteri
Öz ısı maddeye özgü olduğu için ayırt edici bir özelliktir. Öz ısısı büyük madde geç ısınır, geç soğur; küçük madde çabuk ısınır, çabuk soğur. Bilimsel süreç ve deney okuma sayfasında gördüğümüz kumsal grafiğinde kumun hızlı ısınmasının nedeni budur.
Kütle ve sıcaklık artışı
Aynı maddeden kütlesi büyük olanı ısıtmak daha çok ısı ister, çünkü içinde daha çok tanecik vardır. Bir bardak suyu bir tencere sudan çabuk ısıtırsın. Aynı başlangıçtan 80 °C'a çıkmak da 40 °C'a çıkmaktan daha çok ısı ister.
Bu üç etkeni deneyle incelerken her seferinde yalnız birini değiştiririz. Cinsin etkisine bakılıyorsa bağımsız değişken maddenin cinsi, bağımlı değişken sıcaklık artışıdır. Kütle, ısıtıcı ve süre sabit tutulur.
Akılda kalsın:Isı aktarılan enerjidir, sıcaklık ise ölçülen bir değerdir. Gereken ısı; cins (öz ısı), kütle ve sıcaklık artışı büyüdükçe artar.
LGS'de
Nasıl sorulurKaplardaki sıvılar özdeş ısıtıcılarla ısıtılır, sıcaklıklar tabloda verilir; değişkenler ya da karşılaştırılacak kaplar sorulur.
TuzakAynı ısıyı alan maddelerin sıcaklığının eşit artacağını sanmak.
İpucuÖzdeş ısıtıcı ve eşit süre, eşit ısı demektir; farkı cins ya da kütle yapar.
?Soru çöz deney düzeneği
Can, ilk sıcaklıkları 20 °C olan sıvıları özdeş ısıtıcılarla aynı süre ısıtıyor ve son sıcaklıkları ölçüyor.
Can'ın ölçümleri
Kap
Sıvı
Kütle
Son sıcaklık
K
su
100 g
30 °C
L
su
200 g
25 °C
M
ayçiçek yağı
100 g
41 °C
Buna göre, I. K ile L karşılaştırılarak kütlenin ısınmaya etkisi incelenebilir. II. K ile M karşılaştırılırsa bağımsız değişken sıvının cinsidir. III. Ayçiçek yağının öz ısısı suyunkinden büyüktür. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ B. K ile L'de sıvı aynı, yalnız kütle farklıdır (I). K ile M'de kütle aynı, yalnız sıvının cinsi farklıdır (II). III yanlış: aynı ısıyı alan yağın sıcaklığı daha çok arttığına göre öz ısısı sudan küçüktür. A ikinci karşılaştırmayı kaçırıyor; C ve D çok ısınan maddenin öz ısısını büyük sanıyor.
↕Sıralama sıcaklık artışı büyükten küçüğe
Hepsine eşit ısı veriliyor. Sıcaklığı en çok artandan en az artana doğru sırala.
100 g su
100 g bakır
200 g su
100 g alüminyum
KAVRAM · HÂL DEĞİŞİMİ
Hâl değişimi: erime, donma, buharlaşma, yoğuşma ve ısı alışverişi
MEB 8. sınıf · Madde ve endüstri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaFiziksel değişim ile kimyasal değişim arasındaki fark nedir? Örnekler nelerdir?Bağlantılı konudan (Periyodik sistem). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Maddenin yalnız şekli, büyüklüğü ya da hâli değişiyorsa fiziksel değişimdir; madde yine aynı maddedir. İç yapısı değişip yeni bir madde oluşuyorsa kimyasal değişimdir. Erime ve çözünme fiziksel, yanma ve paslanma kimyasal değişimdir.
Hâl değişimi nedir? Hangi hâl değişimlerinde madde ısı alır, hangilerinde ısı verir?
Kısa cevap: Erime, buharlaşma ve süblimleşmede madde ısı alır; donma, yoğuşma ve kırağılaşmada ısı verir. Hâl değiştirmek için gereken ısı maddenin cinsine ve kütlesine bağlıdır. Saf madde hâl değiştirirken sıcaklığı sabit kalır.
Sıcak bir yaz günü dondurman külahtan damlamaya başlar; aynı anda buzlu limonata bardağının dışı terler.
Hâl değişimi nedir?
Katı, sıvı ve gaz maddenin üç hâlidir. Maddenin ısı alıp vererek bir hâlden başka bir hâle geçmesine hâl değişimi denir. Tanecikler değişmez, yalnız aralarındaki uzaklık ve çekim değişir. Periyodik sistem sayfasında gördük: bu fiziksel bir değişimdir.
Isı alan ve ısı veren değişimler
Altı hâl değişimi
Değişim
Hâller
Isı
Örnek
Erime
katı → sıvı
alır
tavadaki tereyağı
Donma
sıvı → katı
verir
buz kalıbındaki su
Buharlaşma
sıvı → gaz
alır
kuruyan su birikintisi
Yoğuşma
gaz → sıvı
verir
buğulanan banyo aynası
Süblimleşme
katı → gaz
alır
küçülen naftalin
Kırağılaşma
gaz → katı
verir
dondurucu duvarındaki karlanma
Isı alan değişim çevresini soğutur, ısı veren değişim çevresini ısıtır. Terin buharlaşması vücudu serinletir. Bardaktaki buz erirken içeceği soğutur.
Bulutta su buharı yoğuşurken çevresine ısı verir. Tencereden çıkan buhar eline değip yoğuşursa kaynar sudan daha çok yakar, çünkü yoğuşurken de ısı verir.
Gereken ısı neye bağlı?
Hâl değiştirmek için gereken ısı maddenin cinsine bağlıdır. Örneğin suyu buhara çevirmek, aynı kütledeki buzu eritmekten çok daha fazla ısı ister. Gereken ısı kütleyle de artar: büyük bir buz kalıbı, küçük bir buz küpünden geç erir.
Saf bir madde hâl değiştirirken aldığı ısıyı tanecikleri birbirinden ayırmaya harcar; bu yüzden sıcaklığı sabit kalır. Deniz seviyesinde kaynayan suyun altını sonuna kadar açsan da sıcaklık 100 °C'ın üstüne çıkmaz.
Akılda kalsın:Erime, buharlaşma, süblimleşme ısı alır; donma, yoğuşma, kırağılaşma ısı verir. Saf madde hâl değiştirirken sıcaklık değişmez.
LGS'de
Nasıl sorulurGündelik olaylar sıralanır; hangilerinde maddenin ısı aldığı ya da çevresini ısıttığı sorulur.
Tuzak“soğuk” görünen donma ve buğulanmayı ısı alan değişim sanmak.
İpucuÖnce hâl değişiminin adını yaz, sonra ısı alıp almadığına karar ver.
?Soru çöz öncüllü
Elif gün içinde şu olayları gözlemliyor: I. Güneşte unuttuğu çikolata yumuşayıp akıyor. II. Kış sabahı otobüsün camları içeriden buğulanıyor. III. Islak saçını saç kurutma makinesiyle kurutuyor.
Buna göre bu olayların hangilerinde madde çevresinden ısı alır?
✓ C. Çikolatanın erimesi (I) ve saçtaki suyun buharlaşması (III) ısı alan değişimlerdir. II yoğuşmadır: su buharı soğuk camda sıvıya dönerken çevresine ısı verir. A buharlaşmayı gözden kaçırıyor; B ve D buğulanmayı ısı alan bir olay sanıyor.
⇄Bilgi eşleştirme olay ve hâl değişimi
GRAFİK · HÂL DEĞİŞİMİ
Isınma ve hâl değişim grafiği: sıcaklık nerede sabit kalır?
MEB 8. sınıf · Madde ve endüstri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaHâl değişimi nedir? Hangi hâl değişimlerinde madde ısı alır, hangilerinde ısı verir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.
Erime, buharlaşma ve süblimleşmede madde ısı alır; donma, yoğuşma ve kırağılaşmada ısı verir. Hâl değiştirmek için gereken ısı maddenin cinsine ve kütlesine bağlıdır. Saf madde hâl değiştirirken sıcaklığı sabit kalır.
Isınma ve hâl değişim grafiği nasıl okunur? Hâl değişirken sıcaklık neden sabit kalır?
Kısa cevap: Isıtılan saf maddenin sıcaklık-zaman grafiğinde eğik bölümler sıcaklığın arttığı tek hâli, yatay bölümler hâl değişimini gösterir. Yatay bölümün yüksekliği erime ya da kaynama sıcaklığıdır. Aynı ısıtıcıyla bu bölüm ne kadar uzunsa hâl değişimi o kadar çok ısı istemiştir.
Buzdolabından çıkardığın buzu ocakta ısıtıp her dakika sıcaklığını ölçersen şaşırtıcı bir şey görürsün: sıcaklık bazen hiç artmaz.
Grafiği okumak
Eğik bölümde sıcaklık artar, yatay bölümde madde hâl değiştirir.Görsel: Sınav Defteri
Eğik bölümlerde madde tek hâldedir: önce yalnız buz, sonra yalnız su, en sonda yalnız buhar vardır. Alınan ısı tanecikleri hızlandırır, sıcaklık yükselir.
Yatay bölümlerde madde hâl değiştirir ve iki hâl bir arada bulunur. 0 °C'ta buz erir, 100 °C'ta su kaynar. Isı alındığı hâlde sıcaklık artmaz; ısı, tanecikleri birbirinden ayırmaya harcanır.
Yükseklik maddeyi, uzunluk miktarı anlatır
Yatay bölümün yüksekliği maddeye özgüdür. Erime ve kaynama sıcaklığı saf maddeyi tanıtan ayırt edici özelliklerdir; kütle ya da ısıtıcı değişse de değişmez.
Yatay bölümün uzunluğu ise kütleye bağlıdır. Aynı ısıtıcıyla daha çok buz ısıtılırsa düzlükler uzar. Daha güçlü ısıtıcı kullanılırsa her şey kısa sürer ama düzlükler yine aynı sıcaklıkta kalır.
Soğuma grafiği
Soğuyan maddenin grafiği bunun tersidir: sıcaklık düşer, yoğuşma ve donma sırasında sabit kalır. Saf maddede erime ile donma sıcaklığı aynıdır. Tuzlu su gibi karışımlarda ise hâl değişirken sıcaklık sabit kalmaz.
Akılda kalsın:Eğik çizgide sıcaklık artar ve tek hâl vardır; yatay çizgide hâl değişir, sıcaklık sabittir. Düzlüğün yüksekliği maddeyi, uzunluğu kütleyi söyler.
LGS'de
Nasıl sorulurBir ya da iki saf maddenin sıcaklık-zaman grafiği ya da ölçüm tablosu verilir; hâl, erime-kaynama sıcaklığı ya da kütle karşılaştırması sorulur.
TuzakYatay bölümde ısı alınmadığını sanmak.
İpucuÖnce yatay bölümleri bul, sonra yüksekliklerini ve uzunluklarını ayrı ayrı karşılaştır.
?Soru çöz grafik okuma
Başlangıçta katı hâlde olan saf X maddesi bir ısıtıcıyla ısıtılıyor. Sıcaklığın zamanla değişimi grafikteki gibidir.
Isıtma boyunca ısıtıcı aynı kalıyor.Görsel: Sınav Defteri
Buna göre, I. X'in erime sıcaklığı 50 °C'tır. II. 2. ile 6. dakikalar arasında X ısı almamıştır. III. Aynı ısıtıcıyla daha fazla X ısıtılsaydı 50 °C'taki yatay bölüm daha uzun sürerdi. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ D. Katı X'in sıcaklığı ilk kez 50 °C'ta sabit kalıyor; burada erir (I). Kütle artarsa erime için daha çok ısı gerekir, yatay bölüm uzar (III). II yanlış: ısıtıcı çalıştığı için X ısı alır, ısı erimeye harcanır. A ve B yatay bölümde ısı alınmadığını sanıyor; C erime sıcaklığını okuyamıyor.
▭Boşluk doldurma
Isınma grafiğinin yatay bölümünde saf madde . Bu sırada madde ısı ama sıcaklığı .
Türkiye'de kimya endüstrisi: gelişimi, ithalat ve ihracat, kurumlar ve meslekler
MEB 8. sınıf · Madde ve endüstri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Türkiye'de kimya endüstrisi nasıl gelişti? Hangi ürünler ithal ve ihraç ediliyor, hangi kurumlar ve meslekler var?
Kısa cevap: Kimya endüstrisi petrol, doğal gaz ve mineralleri ilaç, gübre, plastik, deterjan gibi ürünlere çevirir. Türkiye'de Cumhuriyet'le gelişti; bugün kimya ürünlerinde ithalat ihracattan fazladır. Kurumlar, dernekler ve kimya meslekleri sektörü büyütür.
Bu sabah kullandığın diş macunu, şampuan ve çantanın plastik tokası aynı sanayi dalının ürünü.
Kimya endüstrisi ne yapar?
Kimya endüstrisi, doğal ya da yapay ham maddeleri işleyip başka sektörlere ve tüketiciye ürün veren sanayi dalıdır. Tarımdan sağlığa, tekstilden inşaata hemen her alan bu ürünleri kullanır.
Geçmişten bugüne
Cumhuriyet'ten önce sabun, barut, yağ ve gül yağı üreten küçük tesisler vardı. Cumhuriyet'in ilk yıllarında özel sermaye yetersizdi, yatırımları devlet yaptı. 1930'larda kâğıt, şeker, seramik ve kimya fabrikaları kuruldu.
1955'te ilk petrol rafinerisi Batman'da açıldı. Sonraki yıllarda petrokimya tesisleri ve pek çok özel şirket kuruldu; dışa açılmayla üretim ve ihracat büyüdü.
İthalat ve ihracat
Kimya ürünlerinde dış ticaret
Başlıca ürünler
Çok ithal edilen
plastik ve plastik eşya, fosil yakıtlar, organik kimyasallar, ilaç
İhraç edilen
plastik ürünler, ilaç, gübre, sabun ve deterjan
Genel durum
ithalat ihracattan çok fazla; ham maddenin yaklaşık %70'i yurt dışından
Sektör ham maddede ve teknolojide dışa bağımlıdır. Bunu azaltmak için yerli ham madde, araştırma-geliştirme (AR-GE) ve yüksek teknolojili üretim desteklenmelidir.
Kurumlar ve meslekler
TÜBİTAK araştırmalarıyla, BOREN bor projeleriyle, KOSGEB küçük işletmelere desteğiyle katkı verir; MKE ve ROKETSAN savunma alanında üretir. Türkiye Kimya Derneği gibi sivil toplum kuruluşları burs, ödül ve kongreler düzenler.
Kimyager maddeleri inceler ve analiz eder, kimya mühendisi üretim süreçlerini tasarlar. Tekstil, petrol ve doğal gaz, metalürji ve malzeme mühendisleri de bu sektördedir. Gelecekte geri dönüşüm ve pil teknolojisinde yeni meslekler doğabilir.
Akılda kalsın:Kimya endüstrisi her sektöre girdi verir. Türkiye'de ithalat ihracattan fazladır; çıkış yolu AR-GE'dir.
LGS'de
Nasıl sorulurİthalat-ihracat tablosu ya da bir mesleğin tanımı verilir; tablodan çıkarım ya da doğru eşleştirme istenir.
TuzakTabloda olmayan “her yıl arttı” gibi bir genellemeyi doğru saymak.
İpucuYalnız sayıların söylediğini kabul et, yılları tek tek karşılaştır.
?Soru çöz çıkarım
Bir haberde şöyle yazıyor: “Kimya sektörünün kullandığı ham maddenin büyük kısmı yurt dışından alınıyor. Sektörde ithalat, ihracattan çok daha fazla.”
Buna göre aşağıdakilerden hangisi bu durumu iyileştirmeye yönelik bir öneridir?
✓ A. Sorun dışa bağımlılıktır; yerli ham madde ve AR-GE ithal girdiyi azaltır. B bağımlılığı artırır. C ham madde sorununu çözmez, taşımayı zorlaştırır. D sektörün ihtiyaç duyduğu uzmanları azaltır.
↕Sıralama gelişim sırası
Gelişim aşamalarını eskiden yeniye doğru sırala.
Batman'da ilk petrol rafinerisi açılır.
Sabun, barut ve gül yağı üreten küçük tesisler çalışır.
Dışa açılmayla üretim kapasitesi ve ihracat hızla büyür.
Devlet kâğıt, şeker ve kimya fabrikaları kurar.
Petrokimya tesisleri ve çok sayıda özel şirket kurulur.
Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.
?Soru 1
Zeynep, özdeş tahta blokları oyun hamurunun üstüne koyup hamurda kalan izin derinliğini ölçüyor.
Zeynep'in deney düzenekleri
Düzenek
Blok sayısı
Hamura değen yüz
İz derinliği
K
1
geniş
az
L
1
dar
çok
M
2 (üst üste)
geniş
orta
N
2 (üst üste)
dar
en çok
Zeynep, katı basıncının yüzey alanına bağlı olduğunu göstermek istiyor. Buna göre hangi iki düzeneği karşılaştırmalıdır?
✓ D. M ve N'de blok sayısı yani ağırlık aynıdır, yalnız hamura değen yüz farklıdır; değişen tek şey yüzey alanıdır. A yüzeyi değil ağırlığı değiştiriyor; B ve C hem ağırlığı hem yüzeyi değiştiriyor, böylece hangisinin etkili olduğu anlaşılamaz.Kaynak: Basınç · Katı basıncı
?Soru 2
Ahmet vantuzlu bir askıyı banyonun düz fayansına bastırınca askı sıkıca tutunuyor. Aynı askıyı pürüzlü bir taş duvara bastırınca askı hemen düşüyor.
Buna göre bu farkın nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
✓ B. Vantuz, içindeki hava azalınca dışarıdaki açık hava basıncıyla yüzeye bastırılır; pürüzlü yüzeydeki aralıklardan hava girince basınçlar eşitlenir. A vantuzu yüzeyin “çektiğini” sanıyor; C duvarın ağırlığını etken sanıyor, oysa bu ağırlık vantuza etki etmez; D açık hava basıncının her yönden etki ettiğini unutuyor.Kaynak: Basınç · Açık hava basıncı
?Soru 3
Ece, zerdeçal tozunu suyla karıştırarak sarı bir ayıraç hazırlıyor. Bu ayıraç asitte ve nötr ortamda sarı kalır, bazda kırmızı-kahverengiye döner. Ece ayıracı renksiz K, L ve M sıvılarına damlatıyor, sonra her sıvıya mavi turnusol kâğıdı batırıyor.
Ece'nin gözlemleri
Sıvı
Zerdeçal ayıracı
Mavi turnusol kâğıdı
K
sarı
kırmızı oldu
L
sarı
değişmedi
M
kırmızı-kahverengi
değişmedi
Buna göre, I. K asidiktir. II. Yalnız zerdeçal ayıracı kullanılsaydı K ile L'nin farklı olduğu anlaşılamazdı. III. M'nin pH değeri L'ninkinden küçüktür. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ B. Mavi turnusolü kırmızıya çeviren K asittir (I). Zerdeçal hem asitte hem nötrde sarı kaldığı için K ile L'yi tek başına ayıramaz (II). III yanlış: M bazdır, pH'ı 7'den büyüktür; L ise nötrdür. A ikinci yargıyı gözden kaçırıyor; C ve D bazın pH'ını küçük sanıyor.Kaynak: Kimyasal tepkimeler ve asit-baz · Ayıraçlar ve pH ölçeği
?Soru 4
Bir öğrenci X, Y ve Z elementleriyle ilgili gözlemlerini şöyle not ediyor: X: Oda sıcaklığında parlak bir katıdır, elektriği çok iyi iletir. Y: Oda sıcaklığında renksiz bir gazdır, elektriği iletmez. Z: Oda sıcaklığında parlak bir katıdır; elektriği X'ten az, Y'den iyi iletir.
Buna göre X, Y ve Z sırasıyla hangi sınıftadır?
✓ D. Parlak ve çok iyi iletken X metaldir; iletmeyen gaz Y ametaldir; iletkenliği ikisinin arasında kalan Z yarımetaldir. A iletmeyen gazı yarımetal sanıyor; B parlaklığı ve iletkenliği hiç kullanmıyor; C ara iletkenliği metale ait sanıyor.Kaynak: Periyodik sistem · Metal, ametal, yarımetal, soygaz
?Soru 5
Defne, bir temizlik ürününün etiketinde şu bilgileri okuyor: “Ele kayganlık hissi verir. Kırmızı turnusol kâğıdını maviye çevirir. Göz ve ciltle temasından kaçınınız.”
Buna göre bu ürünle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
✓ D. Kayganlık ve kırmızı turnusolün maviye dönmesi ürünün baz olduğunu gösterir; bazların sulu çözeltisi elektriği iletir. A, B ve C asitlerin özelliklerini sayıyor: hidrojen iyonu, 7'den küçük pH ve ekşi tat. Bu şıklar ürünü asit sanan öğrenciyi yakalar.Kaynak: Kimyasal tepkimeler ve asit-baz · Asit ve bazların özellikleri
?Soru 6
Mert, düzeneklerin kütlesini tepkimeden önce ve sonra tartıyor. 3. deneyi öğretmeni gösteri olarak yapıyor.
Tartım sonuçları
Deney
Ne yapıldı?
Önce
Sonra
1
Açık kapta yumurta kabuğuna sirke eklendi, kabarcıklar çıktı.
180 g
176 g
2
Aynı karışım kilitli poşette hazırlandı, poşet şişti.
180 g
180 g
3
Isıya dayanıklı bir tabakta bir tutam çelik yünü yakıldı.
6 g
7 g
Buna göre, I. 1. deneyde kütle azaldığı için kütlenin korunumu geçerli değildir. II. 2. deneyde girenlerin toplam kütlesi ürünlerin toplam kütlesine eşittir. III. 3. deneydeki artış, havadaki oksijenin tepkimeye katılmasıyla açıklanabilir. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ C. Kilitli poşete madde girip çıkamaz; terazi değişmediğine göre girenler ile ürünlerin kütlesi eşittir (II). Çelik yünü havadaki oksijenle birleşir, tabaktaki kütle artar (III). I yanlış: açık kapta gaz havaya karıştı, kütle yok olmadı. A ve D bu yanılgıya düşüyor; B dışarıdan oksijen katılabileceğini unutuyor.Kaynak: Kimyasal tepkimeler ve asit-baz · Kimyasal tepkime ve kütlenin korunumu
?Soru 7
Mehmet özdeş üç demir çiviyi üç kavanoza koyup kavanozların ağzını kapatıyor. Bir hafta sonra çivileri inceliyor.
Mehmet'in deneyi
Kavanoz
İçindeki ortam
Bir hafta sonra
1
Kuru hava
Değişiklik yok
2
Musluk suyu
Çivide pas var
3
Tuzlu su
Çivide daha çok pas var
Buna göre, I. Deneyde bağımsız değişken çivinin bulunduğu ortamdır. II. Pas demirden farklı bir madde olduğu için paslanma kimyasal değişimdir. III. Tuzlu sudaki çivinin daha çok paslanması, paslanmanın fiziksel değişim olduğunu gösterir. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ C. Değiştirilen tek şey ortamdır, bağımsız değişken odur (I); çivi, süre ve kavanoz aynıdır. Pas demirden farklı bir maddedir (II). III yanlış: tuz paslanmayı hızlandırır ama değişimin türünü değiştirmez. A paslanmada yeni madde oluştuğunu gözden kaçırıyor; B değiştirilen değişkeni görmüyor; D tuzun etkisini değişimin türüyle karıştırıyor.Kaynak: Periyodik sistem · Kimyasal değişimin belirtileri
?Soru 8
Elif kahvaltı hazırlarken şunları gözlüyor: I. Tavadaki tereyağı ısınınca eriyor. II. Kızartma makinesindeki ekmek kararıyor. III. Çaya attığı şeker çözünüyor. IV. Haşlanan yumurtanın içi katılaşıyor.
Buna göre bu olaylardan hangileri kimyasal değişimdir?
✓ A. Kararan ekmekte ve katılaşan yumurtada yeni maddeler oluşur. B erimeyi ve çözünmeyi kimyasal sayıyor; C tereyağının erimesini, D şekerin çözünmesini yeni madde oluşumu sanıyor; ikisi de yalnız hâli ya da dağılışı değişen maddeyi yeni madde sayıyor.Kaynak: Periyodik sistem · Fiziksel ve kimyasal değişim
?Soru 9
Bir oto tamircisi, sıvıyla dolu hidrolik liftin küçük pistonuna elle kuvvet uyguluyor. Büyük pistonun üstündeki araba yavaşça yükseliyor.
Buna göre, I. Küçük pistona uygulanan basınç büyük pistona aynen iletilir. II. Büyük pistonun arabayı iten kuvveti, tamircinin uyguladığı kuvvetten büyüktür. III. Büyük pistondaki basınç küçük pistondakinden büyüktür. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ A. Pascal prensibine göre basınç sıvıyla aynen iletilir (I); büyük pistonun yüzeyi geniş olduğu için ona etki eden kuvvet büyüktür (II). III yanlış: iki pistonda basınç eşittir. B ve D büyük pistonda basıncın da büyüdüğünü sanıyor; C buna ek olarak basıncın aynen iletildiğini gözden kaçırıyor.Kaynak: Basınç · Pascal prensibi ve uygulamaları
?Soru 10
Bir belediye, mermer tarihî eserleri korumak için şu önerileri tartışıyor: I. Raylı sistem hatlarını ve bisiklet yollarını artırmak II. Kömürle ısınan binaları temiz yakıta ya da yenilenebilir enerjiye geçirmek III. Eserlerin çevresine yüksek tel örgü yaptırmak
Buna göre bu önerilerden hangileri asit yağmurunun zararını azaltmaya yöneliktir?
✓ A. Raylı sistem ve bisiklet trafiği azaltır, egzozdan çıkan azot gazları düşer (I). Kömürden vazgeçmek kükürt gazını azaltır (II). III yanlış: tel örgü ne yağmuru ne de havadaki gazı durdurur. B, C ve D tel örgüyü etkili bir önlem sanıyor.Kaynak: Kimyasal tepkimeler ve asit-baz · Zararlar, güvenlik, asit yağmuru