Kimyasal tepkimeler ve asit-baz: kütlenin korunumu, ayıraçlar, pH, asit yağmurları

Sirkeye karbonat atınca çıkan köpük de mor lahana suyunun renk değiştirmesi de birer kimya olayı. Tepkimeleri ve asit-bazı formülsüz, deneylerle öğren.

4 durakLGS · 8. sınıf · 4. ünite
8 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 8tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
MODEL · KİMYASAL TEPKİME

Kimyasal tepkimeler: girenler, ürünler ve kütlenin korunumu

MEB 8. sınıf · Madde ve endüstri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaFiziksel değişim ile kimyasal değişim arasındaki fark nedir? Örnekler nelerdir?Bağlantılı konudan (Periyodik sistem). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Maddenin yalnız şekli, büyüklüğü ya da hâli değişiyorsa fiziksel değişimdir; madde yine aynı maddedir. İç yapısı değişip yeni bir madde oluşuyorsa kimyasal değişimdir. Erime ve çözünme fiziksel, yanma ve paslanma kimyasal değişimdir.

Fiziksel ve kimyasal değişim

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kimyasal tepkime nedir, bileşik nasıl oluşur? Tepkimede kütle korunur mu?

Kısa cevap: Kimyasal tepkimede atomlar arasındaki bağlar kopar, atomlar yeni biçimde birleşir ve özellikleri farklı yeni maddeler oluşur. Bileşikler böyle oluşur. Atomların cinsi ve sayısı değişmediği için kapalı bir kapta toplam kütle tepkimeden önce ve sonra aynıdır.

Mangalda kömür yanıp bitince geriye bir avuç kül kalır. Peki kömürün geri kalanı nereye gitti?

Tepkimede ne olur?

Periyodik sistem sayfasında fiziksel ve kimyasal değişimin farkını gördük. Kimyasal değişimin gerçekleştiği olaya kimyasal tepkime denir. Tepkimede maddelerin yapısı değişir ve ortaya yeni maddeler çıkar.

Tepkimenin başında bulunan maddelere girenler, tepkime sonunda oluşan maddelere ürünler denir. Gösterirken girenler okun soluna, ürünler sağına yazılır.

Atomlar kaybolmaz, yalnız yer değiştirir

Tepkimede yeni atom oluşmaz, var olan atom da yok olmaz. Yalnız atomları bir arada tutan bağlar kopar, atomlar yeni bağlarla birleşir. Bu yüzden girenlerde hangi atomdan kaç tane varsa ürünlerde de o kadar bulunur.

Molekül sayısı ise değişebilir. Aşağıdaki modelde dört molekül tepkimeye girer, iki molekül oluşur; atom sayısı aynı kalır.

Molekül sayısı dörtten ikiye iner; atomların cinsi ve sayısı aynı kalır.Görsel: Sınav Defteri

Bileşik nasıl oluşur?

Farklı elementlerin atomları tepkimeyle belirli oranlarda birleşirse bileşik oluşur. Bileşiğin özellikleri, onu oluşturan elementlerinkine benzemez. Sofra tuzu sodyum metali ile zehirli klor gazından oluşur; yine de onu yemeğe katarız.

Kütlenin korunumu

Atomlar korunduğu için girenlerin toplam kütlesi ürünlerin toplam kütlesine eşittir. Buna kütlenin korunumu denir. Kapalı bir kapta tepkime olursa terazi önce ve sonra aynı değeri gösterir.

Açık kapta terazi yanıltabilir. Oluşan gaz havaya karışırsa azalma, havadaki oksijen tepkimeye katılırsa artış görülür. Kömür de kaybolmadı: büyük kısmı karbon dioksit gazı olarak havaya karıştı.

Akılda kalsın: Atomlar ne yok olur ne de yoktan var olur; yalnız yeniden dizilir. Açık kapta terazinin değişmesi, kütlenin kaybolduğunu değil, gazın kaçtığını ya da katıldığını gösterir.
LGS'de

Nasıl sorulurTanecik modeliyle çizilmiş bir tepkime ya da açık ve kapalı kapta tartım sonuçları verilir; doğru yargılar sorulur.

TuzakAçık kapta gaz çıkınca kütlenin yok olduğunu sanmak.

İpucuÖnce kabın kapalı olup olmadığına bak, sonra iki taraftaki atomları say.

?Soru çöz deney düzeneği

Mert, düzeneklerin kütlesini tepkimeden önce ve sonra tartıyor. 3. deneyi öğretmeni gösteri olarak yapıyor.

Tartım sonuçları
DeneyNe yapıldı?ÖnceSonra
1Açık kapta yumurta kabuğuna sirke eklendi, kabarcıklar çıktı.180 g176 g
2Aynı karışım kilitli poşette hazırlandı, poşet şişti.180 g180 g
3Isıya dayanıklı bir tabakta bir tutam çelik yünü yakıldı.6 g7 g

Buna göre,
I. 1. deneyde kütle azaldığı için kütlenin korunumu geçerli değildir.
II. 2. deneyde girenlerin toplam kütlesi ürünlerin toplam kütlesine eşittir.
III. 3. deneydeki artış, havadaki oksijenin tepkimeye katılmasıyla açıklanabilir.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ C. Kilitli poşete madde girip çıkamaz; terazi değişmediğine göre girenler ile ürünlerin kütlesi eşittir (II). Çelik yünü havadaki oksijenle birleşir, tabaktaki kütle artar (III). I yanlış: açık kapta gaz havaya karıştı, kütle yok olmadı. A ve D bu yanılgıya düşüyor; B dışarıdan oksijen katılabileceğini unutuyor.

▭Boşluk doldurma

Mangalda kömür yanarken karbon ile oksijen tepkimenin , oluşan karbon dioksit ise tepkimenin olur. Kömür bitse de tepkimeden önceki ve sonraki atom sayısı .

ürünüartargirenlerbileşiklerdeğişmezazalır
KAVRAM · ASİT VE BAZ

Asitler ve bazlar: genel özellikler ve günlük hayattan örnekler

MEB 8. sınıf · Madde ve endüstri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Asit ve baz nedir, özellikleri nelerdir? Günlük hayatta hangi maddeler asit, hangileri bazdır?

Kısa cevap: Asitler suda hidrojen iyonu, bazlar hidroksit iyonu oluşturur. Asitlerin tadı ekşidir; bazların tadı acıdır ve ele kayganlık verir. İkisinin de sulu çözeltisi elektriği iletir. Limon ve sirke asit, sabun ve çamaşır suyu baz örneğidir.

Limon dilimini ısırınca yüzün buruşur, sabunlu ellerin ise kayganlaşır. İki durumda da iş başında kimya var.

Asit ve baz nedir?

Çevremizdeki pek çok madde asit ya da baz olarak gruplanır. Bir madde suda hidrojen iyonu (H⁺) oluşturuyorsa asittir. Hidroksit iyonu (OH⁻) oluşturuyorsa bazdır.

Ortak ve farklı özellikler

Asit ve bazları ayıran özellikler
ÖzellikAsitBaz
Tadıekşiacı
Ele verdiği hiskayganlık yok, yakabilirkayganlık, yakabilir
Turnusol kâğıdımaviyi kırmızıya çevirirkırmızıyı maviye çevirir
pH değeri7'den küçük7'den büyük
Sulu çözeltisielektriği iletirelektriği iletir

Tablodaki son satır ortak bir özelliktir; asidi bazdan ayırmaya yaramaz. Bir maddenin tadına ya da kokusuna bakarak türünü anlamaya çalışmak tehlikelidir. Bu iş için ayıraç kullanılır, bir sonraki konuda göreceğiz.

Günlük hayatta asitler

Limon, portakal, çilek, domates, yoğurt, sirke ve gazlı içecekler asit içerir. Karıncanın salgısındaki ve ısırgan otundaki asit ciltte yanma hissi yapar. Midemiz de besinleri sindirmek için kuvvetli bir asit salgılar.

Banyo temizliğinde kullanılan tuz ruhu ve otomobil aküsündeki sıvı birer asittir. Asitler gübre, boya ve patlayıcı yapımında kullanılır. Reçel ve ketçap gibi ürünlerin bozulmadan kalmasına da yardım eder.

Günlük hayatta bazlar

Sabun, şampuan, diş macunu, çamaşır suyu, cam temizleyici ve lavabo açıcı baz özelliği gösterir. Mutfaktaki karbonat (yemek sodası) zayıf bir bazdır. İnşaatta kullanılan sönmüş kireç ve bazı temizlik ürünlerindeki amonyak da bazdır.

Akılda kalsın: Asit ekşi, baz acı ve kaygan; ama tadına bakmak yasak. Elektriği iletmek ikisinde de vardır, bu yüzden ayırt edici değildir.
LGS'de

Nasıl sorulurBir ürünün etiketindeki ya da bir deneydeki gözlemler verilir; maddenin asit mi baz mı olduğu ve ona ait başka bir özellik sorulur.

TuzakElektrik iletkenliğini yalnız asitlere ya da yalnız bazlara ait sanmak.

İpucuÖnce tat, kayganlık ve turnusol rengi gibi ayırt edici ipucunu bul.

?Soru çöz gözlemden sonuç

Defne, bir temizlik ürününün etiketinde şu bilgileri okuyor: “Ele kayganlık hissi verir. Kırmızı turnusol kâğıdını maviye çevirir. Göz ve ciltle temasından kaçınınız.”

Buna göre bu ürünle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ D. Kayganlık ve kırmızı turnusolün maviye dönmesi ürünün baz olduğunu gösterir; bazların sulu çözeltisi elektriği iletir. A, B ve C asitlerin özelliklerini sayıyor: hidrojen iyonu, 7'den küçük pH ve ekşi tat. Bu şıklar ürünü asit sanan öğrenciyi yakalar.

⇄Bilgi eşleştirme madde ve özelliği

DENEY · AYIRAÇ

Ayıraçlar ve pH ölçeği: turnusol kâğıdından mor lahanaya

MEB 8. sınıf · Madde ve endüstri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAsit ve baz nedir, özellikleri nelerdir? Günlük hayatta hangi maddeler asit, hangileri bazdır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Asitler suda hidrojen iyonu, bazlar hidroksit iyonu oluşturur. Asitlerin tadı ekşidir; bazların tadı acıdır ve ele kayganlık verir. İkisinin de sulu çözeltisi elektriği iletir. Limon ve sirke asit, sabun ve çamaşır suyu baz örneğidir.

Asit ve bazların özellikleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Ayıraç (belirteç) nedir, turnusol kâğıdı nasıl kullanılır? pH değeri neyi gösterir?

Kısa cevap: Ayıraç (belirteç), asitte ve bazda farklı renk alarak maddeyi tanıtan maddedir. Asit mavi turnusolü kırmızıya, baz kırmızı turnusolü maviye çevirir. pH ölçeği 0'dan 14'e uzanır: 7 nötrdür, 7'nin altı asidik, üstü baziktir.

Mor lahanayı haşlarken suya sirke eklersen suyun pembeleştiğini görürsün.

Ayıraç (belirteç)

Asit ve bazları güvenle ayırmak için ayıraç (belirteç) kullanılır. Ayıraç, asitte bir renk, bazda başka bir renk alan maddedir. En bilineni turnusol kâğıdıdır.

Asit, mavi turnusol kâğıdını kırmızıya çevirir. Baz, kırmızı turnusol kâğıdını maviye çevirir. Nötr bir madde iki kâğıdın da rengini değiştirmez. Laboratuvarda kullanılan fenolftalein ise asitte ve nötr ortamda renksiz kalır, bazda pembeleşir.

Doğal ayıraçlar

Bazı bitkilerin suyu da ayıraç olarak kullanılır. Mor lahana suyu asitte kırmızı-pembe, bazda mavi-yeşil olur; nötr suda mor kalır. Karadut suyu ve zerdeçal da evde ayıraç yapılabilir. Mor lahana suyuyla yapılan bir araştırmayı Bilimsel süreç ve deney okuma sayfasında gördük.

pH ölçeği

pH, bir maddenin ne kadar asidik ya da bazik olduğunu gösteren sayıdır. Ölçek 0'dan 14'e uzanır. pH değeri 7 olan madde nötrdür; saf su böyledir.

pH 7'den küçükse madde asidiktir ve 0'a yaklaştıkça asitlik artar. pH 7'den büyükse madde baziktir ve 14'e yaklaştıkça bazlık artar. pH'ı 0'a yakın asitlere kuvvetli, 7'ye yakın olanlara zayıf asit denir; bazlarda kuvvetli olan 14'e yakındır.

pH 7'den uzaklaştıkça asitlik ya da bazlık artar; değerler yaklaşıktır.Görsel: Sınav Defteri

pH, pH kâğıdının aldığı renk ölçekteki renklerle karşılaştırılarak ya da pH metreyle ölçülür. Süt nötre çok yakındır, hafifçe asidiktir.

Akılda kalsın: Asit maviyi kırmızı, baz kırmızıyı mavi yapar. pH'ta ölçü 7'dir: altı asit, üstü baz; 7'den uzaklaştıkça etki güçlenir.
LGS'de

Nasıl sorulurBir ayıracın asit ve bazdaki renkleri verilir, birkaç sıvıda gözlenen renklerden pH ya da madde türü çıkarılır.

TuzakAynı rengi veren iki sıvıyı kesinlikle aynı türden sanmak.

İpucuAyıracın hangi aralıkta hangi rengi verdiğini yaz, sonra her sıvıyı bu aralıklara yerleştir.

?Soru çöz deney düzeneği

Ece, zerdeçal tozunu suyla karıştırarak sarı bir ayıraç hazırlıyor. Bu ayıraç asitte ve nötr ortamda sarı kalır, bazda kırmızı-kahverengiye döner. Ece ayıracı renksiz K, L ve M sıvılarına damlatıyor, sonra her sıvıya mavi turnusol kâğıdı batırıyor.

Ece'nin gözlemleri
SıvıZerdeçal ayıracıMavi turnusol kâğıdı
Ksarıkırmızı oldu
Lsarıdeğişmedi
Mkırmızı-kahverengideğişmedi

Buna göre,
I. K asidiktir.
II. Yalnız zerdeçal ayıracı kullanılsaydı K ile L'nin farklı olduğu anlaşılamazdı.
III. M'nin pH değeri L'ninkinden küçüktür.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ B. Mavi turnusolü kırmızıya çeviren K asittir (I). Zerdeçal hem asitte hem nötrde sarı kaldığı için K ile L'yi tek başına ayıramaz (II). III yanlış: M bazdır, pH'ı 7'den büyüktür; L ise nötrdür. A ikinci yargıyı gözden kaçırıyor; C ve D bazın pH'ını küçük sanıyor.

↕Sıralama pH küçükten büyüğe

Aşağıdaki maddeleri pH değeri en küçük olandan en büyük olana doğru sırala.

  1. Süt
  2. Lavabo açıcı
  3. Mide asidi
  4. Karbonatlı su
  5. Sirke
ÇEVRE · ASİT YAĞMURU

Asit ve bazların zararları: aşınma, temizlikte güvenlik ve asit yağmurları

MEB 8. sınıf · Madde ve endüstri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAyıraç (belirteç) nedir, turnusol kâğıdı nasıl kullanılır? pH değeri neyi gösterir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ayıraç (belirteç), asitte ve bazda farklı renk alarak maddeyi tanıtan maddedir. Asit mavi turnusolü kırmızıya, baz kırmızı turnusolü maviye çevirir. pH ölçeği 0'dan 14'e uzanır: 7 nötrdür, 7'nin altı asidik, üstü baziktir.

Ayıraçlar ve pH ölçeği

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Asit ve bazlar maddelere nasıl zarar verir, temizlik ürünleri nasıl güvenle kullanılır? Asit yağmuru nasıl oluşur, nasıl önlenir?

Kısa cevap: Asitler mermeri ve birçok metali, bazlar camı ve porseleni aşındırır. Temizlik ürünleri karıştırılmaz, eldivenle kullanılır. Fosil yakıtlardan çıkan kükürt ve azot gazları yağmuru asitleştirir; asit yağmuru göllere, ormanlara ve tarihî eserlere zarar verir.

Şehir meydanındaki eski mermer heykelin yüzü yıllar içinde aşınıp silikleşmiş.

Maddelere etkileri

Asitler mermeri aşındırır; bu sırada gaz kabarcıkları çıkar. Demir, çinko gibi birçok metali de aşındırırlar. Bu yüzden asitler metal kapta değil, cam ya da plastik kapta saklanır.

Bazlar cam ve porseleni zamanla matlaştırır, plastik kapta saklanır. Kuvvetli asit ve bazlar deriyi, kumaşı ve yaprağı yakar. Asitli içecekler diş minesine de zarar verir.

Temizlikte güvenlik

  • Etiketi ve tehlike işaretlerini oku; eldiven tak, ortamı havalandır.
  • Çamaşır suyunu tuz ruhu gibi başka bir ürünle karıştırma; zehirli gaz çıkar.
  • Ürünü kendi kabında, çocukların ulaşamayacağı yerde sakla; su şişesine aktarma.
  • Cilde sıçrarsa bol suyla yıka; yutulursa 114 Zehir Danışma hattını ara.

Asit yağmurları

Kömür, petrol ve doğal gaz gibi fosil yakıtlar santrallerde, fabrikalarda, taşıtlarda ve evlerde yakılır. Havaya kükürt dioksit ve azot oksitler gibi gazlar karışır. Yanardağ patlamaları da bu gazları çıkarır.

Bu gazlar havadaki su damlacıklarıyla tepkimeye girip asit oluşturur. Asitli su yağmur, kar ya da sis olarak yere iner; buna asit yağmuru denir. Karbon dioksit de yağmuru biraz asitleştirir; asıl sorun kükürt ve azot gazlarıdır.

Gazlar rüzgârla taşınır, asit yağmuru uzakta yağabilir.Görsel: Sınav Defteri

Asit yağmuru göl ve akarsuların pH'ını düşürür, sudaki canlılar zarar görür. Toprak bozulur, tarımda verim düşer, ağaçlar kurur. Mermer tarihî eserler aşınır, metal ve boyalı yüzeyler bozulur.

Ne yapabiliriz?

Baca filtreleri ve kükürdü az yakıtlar bu gazları kaynağında azaltır. Yenilenebilir enerji, toplu taşıma, bisiklet ve düzenli araç bakımı da işe yarar. Enerji tasarrufu da herkesin katkısıdır.

Bu gazların madde döngüleriyle ilişkisini Madde döngüleri ve sürdürülebilirlik sayfasında göreceksin.

Akılda kalsın: Asit metali ve mermeri, baz camı ve porseleni aşındırır. Asit yağmurunun çaresi, kükürt ve azot gazlarını kaynağında azaltmaktır.
LGS'de

Nasıl sorulurBir şehrin kirlilik kaynakları ya da önerilen önlemler sıralanır; hangilerinin asit yağmurunu azaltacağı sorulur.

TuzakHavaya giden gazı azaltmayan bir önlemi de etkili saymak.

İpucuHer öneri için “kükürt ya da azot gazının havaya çıkışını azaltıyor mu?” diye sor.

?Soru çöz öncüllü

Bir belediye, mermer tarihî eserleri korumak için şu önerileri tartışıyor:
I. Raylı sistem hatlarını ve bisiklet yollarını artırmak
II. Kömürle ısınan binaları temiz yakıta ya da yenilenebilir enerjiye geçirmek
III. Eserlerin çevresine yüksek tel örgü yaptırmak

Buna göre bu önerilerden hangileri asit yağmurunun zararını azaltmaya yöneliktir?

✓ A. Raylı sistem ve bisiklet trafiği azaltır, egzozdan çıkan azot gazları düşer (I). Kömürden vazgeçmek kükürt gazını azaltır (II). III yanlış: tel örgü ne yağmuru ne de havadaki gazı durdurur. B, C ve D tel örgüyü etkili bir önlem sanıyor.

⇄Bilgi eşleştirme olay ve nedeni

Lisede bu konunun ayrıntısı Kimya serisindeki Asitler, bazlar ve tuzlar sayfasında.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Mehmet özdeş üç demir çiviyi üç kavanoza koyup kavanozların ağzını kapatıyor. Bir hafta sonra çivileri inceliyor.

Mehmet'in deneyi
Kavanozİçindeki ortamBir hafta sonra
1Kuru havaDeğişiklik yok
2Musluk suyuÇivide pas var
3Tuzlu suÇivide daha çok pas var

Buna göre,
I. Deneyde bağımsız değişken çivinin bulunduğu ortamdır.
II. Pas demirden farklı bir madde olduğu için paslanma kimyasal değişimdir.
III. Tuzlu sudaki çivinin daha çok paslanması, paslanmanın fiziksel değişim olduğunu gösterir.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ C. Değiştirilen tek şey ortamdır, bağımsız değişken odur (I); çivi, süre ve kavanoz aynıdır. Pas demirden farklı bir maddedir (II). III yanlış: tuz paslanmayı hızlandırır ama değişimin türünü değiştirmez. A paslanmada yeni madde oluştuğunu gözden kaçırıyor; B değiştirilen değişkeni görmüyor; D tuzun etkisini değişimin türüyle karıştırıyor.Kaynak: Periyodik sistem · Kimyasal değişimin belirtileri

?Soru 2

Bir oto tamircisi, sıvıyla dolu hidrolik liftin küçük pistonuna elle kuvvet uyguluyor. Büyük pistonun üstündeki araba yavaşça yükseliyor.

Buna göre,
I. Küçük pistona uygulanan basınç büyük pistona aynen iletilir.
II. Büyük pistonun arabayı iten kuvveti, tamircinin uyguladığı kuvvetten büyüktür.
III. Büyük pistondaki basınç küçük pistondakinden büyüktür.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ A. Pascal prensibine göre basınç sıvıyla aynen iletilir (I); büyük pistonun yüzeyi geniş olduğu için ona etki eden kuvvet büyüktür (II). III yanlış: iki pistonda basınç eşittir. B ve D büyük pistonda basıncın da büyüdüğünü sanıyor; C buna ek olarak basıncın aynen iletildiğini gözden kaçırıyor.Kaynak: Basınç · Pascal prensibi ve uygulamaları

?Soru 3

Bir ülkede kuraklığa dayanıklı GDO'lu buğday ekilmesi tartışılıyor. Dört kişi görüşünü söylüyor.

Buna göre hangi görüş bu uygulamanın olası bir riskini dile getirmektedir?

✓ C. Gen yabani bitkilere geçerse doğal denge bozulabilir; bu bir risktir. A verim artışını, B kuraklıkta üretimi, D su tasarrufunu anlatıyor; bunları risk sanmak yararı endişeyle karıştırmaktır.Kaynak: Mutasyon, modifikasyon ve biyoteknoloji · GDO, yarar ve riskler

?Soru 4

Ahmet vantuzlu bir askıyı banyonun düz fayansına bastırınca askı sıkıca tutunuyor. Aynı askıyı pürüzlü bir taş duvara bastırınca askı hemen düşüyor.

Buna göre bu farkın nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Vantuz, içindeki hava azalınca dışarıdaki açık hava basıncıyla yüzeye bastırılır; pürüzlü yüzeydeki aralıklardan hava girince basınçlar eşitlenir. A vantuzu yüzeyin “çektiğini” sanıyor; C duvarın ağırlığını etken sanıyor, oysa bu ağırlık vantuza etki etmez; D açık hava basıncının her yönden etki ettiğini unutuyor.Kaynak: Basınç · Açık hava basıncı

?Soru 5

Ece'nin dedesi yıllarca tarlada şapkasız çalışmış. Doktor, yanağındaki lekenin güneş ışınlarının deri hücrelerinde yol açtığı bir mutasyon olduğunu söylüyor.

Buna göre,
I. Bu mutasyon dedenin torunlarına aktarılmaz.
II. Dede bundan sonra güneşten korunursa leke kendiliğinden kaybolur.
III. Güneş ışınları DNA'da kalıcı değişikliğe yol açabilir.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ C. Leke vücut (deri) hücresinde oluştu, torunlara geçmez (I); morötesi ışın DNA'yı kalıcı değiştirebilir (III). A III'ü gözden kaçırıyor; B mutasyonu, etken kalkınca geçen modifikasyonla karıştırıyor; D ayrıca vücut hücresindeki mutasyonun torunlara geçtiğini sanıyor.Kaynak: Mutasyon, modifikasyon ve biyoteknoloji · Mutasyon ve nedenleri

?Soru 6

Bir öğrenci X, Y ve Z elementleriyle ilgili gözlemlerini şöyle not ediyor:
X: Oda sıcaklığında parlak bir katıdır, elektriği çok iyi iletir.
Y: Oda sıcaklığında renksiz bir gazdır, elektriği iletmez.
Z: Oda sıcaklığında parlak bir katıdır; elektriği X'ten az, Y'den iyi iletir.

Buna göre X, Y ve Z sırasıyla hangi sınıftadır?

✓ D. Parlak ve çok iyi iletken X metaldir; iletmeyen gaz Y ametaldir; iletkenliği ikisinin arasında kalan Z yarımetaldir. A iletmeyen gazı yarımetal sanıyor; B parlaklığı ve iletkenliği hiç kullanmıyor; C ara iletkenliği metale ait sanıyor.Kaynak: Periyodik sistem · Metal, ametal, yarımetal, soygaz

?Soru 7

Elif kahvaltı hazırlarken şunları gözlüyor:
I. Tavadaki tereyağı ısınınca eriyor.
II. Kızartma makinesindeki ekmek kararıyor.
III. Çaya attığı şeker çözünüyor.
IV. Haşlanan yumurtanın içi katılaşıyor.

Buna göre bu olaylardan hangileri kimyasal değişimdir?

✓ A. Kararan ekmekte ve katılaşan yumurtada yeni maddeler oluşur. B erimeyi ve çözünmeyi kimyasal sayıyor; C tereyağının erimesini, D şekerin çözünmesini yeni madde oluşumu sanıyor; ikisi de yalnız hâli ya da dağılışı değişen maddeyi yeni madde sayıyor.Kaynak: Periyodik sistem · Fiziksel ve kimyasal değişim

?Soru 8

Bir tarlada her yıl aynı böcek ilacı aynı miktarda kullanılıyor. Teknisyen, ilaçtan sonra yaşayan böceklerin oranını kaydediyor.

İlaçtan sonra hayatta kalan böcekler
Yıl1.2.3.4.
Hayatta kalan (%)5205580

Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ D. İlk yıl da %5'i dayanıklıydı; ilaç dayanıksızları öldürdü, dayanıklılar çoğaldı. A ortamın gereken mutasyonu oluşturduğunu sanıyor; B ömür içinde kazanılan özelliğin yavruya geçtiğini sanıyor; C tabloyu ters okuyor, yaşayan arttıkça ilacın etkisi azalmıştır.Kaynak: Mutasyon, modifikasyon ve biyoteknoloji · Adaptasyon, doğal seçilim, varyasyon

?Soru 9

Zeynep, özdeş tahta blokları oyun hamurunun üstüne koyup hamurda kalan izin derinliğini ölçüyor.

Zeynep'in deney düzenekleri
DüzenekBlok sayısıHamura değen yüzİz derinliği
K1genişaz
L1darçok
M2 (üst üste)genişorta
N2 (üst üste)daren çok

Zeynep, katı basıncının yüzey alanına bağlı olduğunu göstermek istiyor. Buna göre hangi iki düzeneği karşılaştırmalıdır?

✓ D. M ve N'de blok sayısı yani ağırlık aynıdır, yalnız hamura değen yüz farklıdır; değişen tek şey yüzey alanıdır. A yüzeyi değil ağırlığı değiştiriyor; B ve C hem ağırlığı hem yüzeyi değiştiriyor, böylece hangisinin etkili olduğu anlaşılamaz.Kaynak: Basınç · Katı basıncı

?Soru 10

Bir çiftlikte sütü çok bol olan siyah benekli bir ineğin deri hücresinden çekirdek alınıyor. Bu çekirdek, kahverengi bir ineğin çekirdeği çıkarılmış yumurtasına yerleştiriliyor. Oluşan embriyo, beyaz bir ineğin rahminde gelişiyor.

Buna göre doğan buzağı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ B. Klonlamada genleri taşıyan çekirdek siyah benekli inekten gelir, buzağı onun genetik kopyasıdır. A yumurtanın çekirdeği çıkarıldığı hâlde genlerin oradan geldiğini sanıyor; C klonlamanın döllenmesiz olduğunu unutuyor; D rahmi taşıyan canlının genlerini aktardığını sanıyor.Kaynak: Mutasyon, modifikasyon ve biyoteknoloji · Islah, gen aktarımı, klonlama
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?LGS Fen Bilimleri soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →