Basit makineler ve makaralar: kuvvetten kazanç, yoldan kayıp, palanga
MEB 8. sınıf · Basit makineler · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Basit makine nedir, işten kazanç sağlar mı? Sabit makara, hareketli makara ve palanga ne işe yarar?
Kısa cevap: Basit makineler az parçalı araçlardır; kuvvetin yönünü ya da büyüklüğünü değiştirerek işi kolaylaştırır. Sabit makara yalnız yönü değiştirir. Hareketli makara kuvveti yarıya indirir ama ip iki kat çekilir. Hiçbir basit makine işten kazandırmaz.
Çatıya malzeme taşıyan usta ipi aşağı çektikçe kova yukarı çıkar.
Basit makine nedir?
Az sayıda parçadan oluşan ve işi kolaylaştıran araçlara basit makine denir. Makas, şişe açacağı, rampa ve bayrak direğindeki makara birer basit makinedir.
Makineye uyguladığın kuvvete giriş kuvveti, makinenin yüke uyguladığı kuvvete çıkış kuvveti denir. Basit makine kuvvetin yönünü değiştirebilir ya da işi daha küçük bir kuvvetle yapmanı sağlayabilir.
Kuvvetten kazanç, yoldan kayıp
Yükü daha küçük bir kuvvetle kaldırabiliyorsan kuvvetten kazanç vardır. Bunun bedeli, kuvveti daha uzun bir yol boyunca uygulamaktır; buna yoldan kayıp denir. Kuvvetten kaybettiren makine ise yoldan kazandırır.
Fen bilimlerinde iş, uygulanan kuvvete ve cismin o yönde aldığı yola bağlıdır. Kuvvet azalınca yol aynı oranda uzar, yapılan iş değişmez. Bu yüzden basit makineler işten ve enerjiden kazanç sağlamaz, yalnız işi kolaylaştırır.
Sabit ve hareketli makara
Makara, çevresindeki oluktan ip geçen ve ekseni etrafında dönen bir tekerlektir. Bir yere sabitlenmiş makaraya sabit makara denir. Sabit makarada kuvvet yüke eşittir; makara yalnız kuvvetin yönünü değiştirir.
Sabit makara yönü, hareketli makara kuvveti değiştirir; makara ağırlığı ve sürtünme önemsenmiyor.Görsel: Sınav Defteri
Yükle birlikte hareket eden makaraya hareketli makara denir. Yükü iki ip parçası taşıdığı için kuvvet yükün yarısına iner. Bedeli: yükü 1 m kaldırmak için ipi 2 m çekmek gerekir.
Sabit ve hareketli makaraların birlikte kullanıldığı düzeneğe palanga denir. Palanga hem kuvvetten kazandırır hem de yönü değiştirir. Hareketli makara sayısı arttıkça kuvvet azalır, çekilen ip aynı oranda uzar. Vinçler ve yelkenliler palanga kullanır.
Akılda kalsın:Sabit makara yön, hareketli makara kuvvet kazandırır. Kuvvetten kazanılan oranda yoldan kaybedilir; işten kazanç hiçbir zaman yoktur.
LGS'de
Nasıl sorulurMakaralı düzenekler çizilir ya da ölçümler verilir; kuvvetler ve çekilen ip uzunlukları karşılaştırılır.
TuzakKuvvet azaldığı için yapılan işin de azaldığını sanmak.
İpucuYükü taşıyan ip parçalarını say; kuvvet o oranda azalır, yol o oranda uzar.
?Soru çöz ölçüm tablosu
Bir inşaatta 400 N ağırlığındaki çimento torbası üç düzenekle 3 m yukarı çıkarılıyor. Makaraların ağırlığı ve sürtünme önemsenmiyor.
Düzeneklerde ölçülen değerler
Düzenek
Uygulanan kuvvet
Çekilen ip
İp hangi yöne çekildi?
Sabit makara
400 N
3 m
aşağı
Hareketli makara
200 N
6 m
yukarı
Palanga (1 sabit + 1 hareketli)
200 N
6 m
aşağı
Buna göre, I. Sabit makara yalnız kuvvetin yönünü değiştirmiştir. II. Hareketli makarada kuvvet yarıya inerken çekilen ip iki katına çıkmıştır. III. Palangayla yapılan iş, sabit makarayla yapılan işten azdır. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ C. Sabit makarada kuvvet yüke eşit, ip ile yük aynı yolu alıyor; değişen yalnız yön (I). Hareketli makarada kuvvet 400 N'dan 200 N'a inerken ip 3 m'den 6 m'ye çıkıyor (II). III yanlış: kuvvet yarıya inince yol iki katına çıkar, yapılan iş aynıdır. B ve D basit makinenin işten kazandırdığını sanıyor; A yol kaybını gözden kaçırıyor.
▭Boşluk doldurma
Bayrak direğinin tepesindeki makara kuvvetin yalnız değiştirir. Usta 400 N'luk kovayı 200 N'luk kuvvetle kaldırıyorsa makara kullanıyordur; bunun bedeli yoldan olur.
kazançsabitbüyüklüğünükayıphareketliyönünü
MODEL · KALDIRAÇ
Kaldıraçlar: destek, yük kolu, kuvvet kolu ve üç kaldıraç türü
MEB 8. sınıf · Basit makineler · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Kaldıraç nedir, kuvvet kolu ve yük kolu neye denir? Kaldıraç türleri nelerdir?
Kısa cevap: Kaldıraç, bir destek etrafında dönebilen çubuktur. Kuvvetin desteğe uzaklığı kuvvet kolu, yükün uzaklığı yük koludur. Kuvvet kolu uzunsa kuvvetten, kısaysa yoldan kazanılır. Ortada destek, yük ya da kuvvetin bulunmasına göre üç tür kaldıraç vardır.
Tahterevallide senden ağır bir arkadaşınla dengede kalmak için ortadan uzaklaşıp ucuna oturursun.
Destek, yük kolu, kuvvet kolu
Sabit bir nokta etrafında dönebilen çubuğa kaldıraç denir. Çubuğun döndüğü noktaya destek denir. Kuvvetin desteğe uzaklığı kuvvet kolu, yükün desteğe uzaklığı yük koludur.
Kuvvet kolu uzadıkça ya da yük desteğe yaklaştıkça yükü daha küçük kuvvetle kaldırırsın. Uzun bir demir çubukla ağır bir taşı yerinden oynatabilmenin sırrı budur. Ama kolun ucu daha uzun bir yay çizer; yine yoldan kaybedersin.
Üç tür kaldıraç
Türü ortadaki öğe belirler.Görsel: Sınav Defteri
Destek arada olan kaldıraçta kuvvet ile yük zıt yönde hareket eder. Makas, pense, tahterevalli ve eşit kollu terazi böyledir. Kuvvet kolu uzunsa kuvvetten, kısaysa yoldan kazanılır; kollar eşitse yalnız yön değişir.
Yük arada olan kaldıraçta kuvvet kolu her zaman yük kolundan uzundur. Bu yüzden el arabası ve şişe açacağı gibi araçlar hep kuvvetten kazandırır.
Kuvvet arada olan kaldıraçta yük kolu daha uzundur. Kuvvetten kaybettirir ama yoldan kazandırır. Cımbızda ve olta kamışında elin az hareket eder, uç çok hareket eder.
Akılda kalsın:Ortadaki öğe türü belirler. Yük arada: hep kuvvet kazancı. Kuvvet arada: hep yol kazancı. Destek arada: kollara bak.
LGS'de
Nasıl sorulurBir araç ya da tasarım çizilir; destek, yük veya kuvvetin yeri değiştirilip kuvvetin nasıl değiştiği sorulur.
İpucuÖnce desteği bul, sonra iki kolu karşılaştır; kuvvet kolu yük kolundan uzunsa kuvvet yükten küçüktür.
?Soru çöz deney düzeneği
Ece, 30 cm'lik bir cetveli tam ortasından bir kalemin üstüne koyarak kaldıraç kuruyor. Cetvelin sol yanına 6 özdeş bozuk para koyuyor. Sağ yanda, desteğe hep 12 cm uzaklığa para ekleyerek cetveli dengeliyor.
Ece'nin ölçümleri
Deney
6 paranın desteğe uzaklığı
Dengeyi sağlayan para sayısı
1
4 cm
2
2
8 cm
4
3
12 cm
6
Buna göre, I. Deneyin bağımsız değişkeni, yükün desteğe uzaklığıdır. II. Bağımlı değişken, dengeyi sağlayan para sayısıdır. III. Yük desteğe yaklaştıkça onu dengelemek için gereken kuvvet artmıştır. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ B. Ece yalnız 6 paranın desteğe uzaklığını değiştirmiş (I), her seferinde dengeyi sağlayan para sayısını ölçmüş (II). Yükteki para sayısı ve sağdaki 12 cm uzaklık kontrol değişkenidir. III yanlış: yük 12 cm'den 4 cm'ye yaklaşınca gereken para 6'dan 2'ye inmiş, kuvvet azalmıştır. C ve D yükü desteğe yaklaştırmanın kuvveti artırdığını sanıyor; A neyin değiştirildiğini gözden kaçırıyor.
⇄Bilgi eşleştirme araç ve kaldıraç
UYGULAMA · EĞİK DÜZLEM
Eğik düzlem ve vida: uzun yol, küçük kuvvet
MEB 8. sınıf · Basit makineler · Okuma 3 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaBasit makine nedir, işten kazanç sağlar mı? Sabit makara, hareketli makara ve palanga ne işe yarar?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.
Basit makineler az parçalı araçlardır; kuvvetin yönünü ya da büyüklüğünü değiştirerek işi kolaylaştırır. Sabit makara yalnız yönü değiştirir. Hareketli makara kuvveti yarıya indirir ama ip iki kat çekilir. Hiçbir basit makine işten kazandırmaz.
Eğik düzlem nedir, boyu ve yüksekliği kuvveti nasıl değiştirir? Vida neden bir basit makinedir?
Kısa cevap: Eğik düzlem, yükü bir yükseltiye daha küçük kuvvetle çıkarmaya yarayan eğimli yüzeydir. Yükseklik aynıyken eğik düzlemin boyu uzadıkça gereken kuvvet azalır, alınan yol artar. Vida, silindirin çevresine sarılmış bir eğik düzlemdir.
Taşınma günü ağır dolabı kamyonete kaldırmak yerine bir tahta rampadan iterek çıkarırsın.
Eğik düzlem
Ağır bir yükü daha yükseğe çıkarmak için kullanılan eğimli yüzeye eğik düzlem denir. Yükün üzerinde ilerlediği eğik yüzeyin uzunluğu eğik düzlemin boyudur. Alt uç ile üst uç arasındaki dik uzaklık ise yüksekliğidir.
Yükseklik aynıyken boy uzadıkça gereken kuvvet azalır.Görsel: Sınav Defteri
Yükseklik aynı kalıp boy uzadıkça yükü çıkarmak için gereken kuvvet azalır. Boy aynı kalıp yükseklik artarsa kuvvet de artar. Kısacası rampanın eğimi (yükseklik ÷ yatay uzunluk) azaldıkça gereken kuvvet azalır. Uzun rampada kuvvetten kazanılır, yoldan kaybedilir; yapılan iş yine aynıdır.
Engelli rampaları, yükleme rampaları ve dağlardaki virajlı yollar eğik düzlemdir. Dağ yolları tepeye dümdüz değil kıvrılarak çıkar; yol uzar ama araçlar daha az zorlanır. Eğik düzlem deneyinin değişkenlerini Bilimsel süreç ve deney okuma sayfasında gördük.
Vida
Bir silindirin çevresine sarılmış eğik düzleme vida denir. Kavanoz kapakları, ampul dipleri ve tahtaya giren vidalar bu düzenle çalışır.
Akılda kalsın:Yükseklik aynıysa uzun rampa küçük kuvvet ister. Yol uzar, iş değişmez.
LGS'de
Nasıl sorulurBoyu ya da yüksekliği farklı rampalar ya da yollar verilir; gereken kuvvetler karşılaştırılır.
TuzakUzun rampada yapılan işin de azaldığını sanmak.
İpucuÖnce yükseklikleri karşılaştır, sonra boyları; boy uzadıkça kuvvet küçülür.
?Soru çöz öncüllü
Bir tepeye iki yol çıkıyor: dik ve kısa bir patika ile tepenin çevresinde kıvrılarak çıkan uzun bir asfalt yol. Ece bisikletini bir gün patikadan, bir gün asfalt yoldan tepeye çıkarıyor.
Buna göre, I. Asfalt yolda bisikleti ilerletmek için gereken kuvvet daha küçüktür. II. Asfalt yolda tepeye ulaşana kadar alınan yol daha uzundur. III. Asfalt yolda tepeye çıkmak için yapılan iş daha azdır. yargılarından hangileri doğrudur? (Sürtünmeler önemsenmiyor.)
✓ D. İki yol da aynı yüksekliğe çıkıyor; kıvrılan yol daha uzun bir eğik düzlemdir. Boy uzayınca gereken kuvvet azalır (I), alınan yol artar (II). III yanlış: kuvvetten kazanılan oranda yoldan kaybedilir, iş değişmez. B ve C işten kazanç olduğunu sanıyor; A kuvvet kazancını gözden kaçırıyor.
↕Sıralama kuvvet büyükten küçüğe
Aynı koli 1 m yükseklikteki bir rafa çıkarılıyor. Gereken kuvveti büyükten küçüğe sırala. (Sürtünme önemsenmiyor.)
3 m boyunda rampadan çekmek
Koliyi doğrudan yukarı kaldırmak
6 m boyunda rampadan çekmek
1,5 m boyunda rampadan çekmek
UYGULAMA · TEKNOLOJİ
Çıkrık, dişli çark, kasnak ve bileşik makineler
MEB 8. sınıf · Basit makineler · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaKaldıraç nedir, kuvvet kolu ve yük kolu neye denir? Kaldıraç türleri nelerdir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.
Kaldıraç, bir destek etrafında dönebilen çubuktur. Kuvvetin desteğe uzaklığı kuvvet kolu, yükün uzaklığı yük koludur. Kuvvet kolu uzunsa kuvvetten, kısaysa yoldan kazanılır. Ortada destek, yük ya da kuvvetin bulunmasına göre üç tür kaldıraç vardır.
Çıkrık nasıl çalışır? Dişli çark ve kasnak nedir, bileşik makine neye denir?
Kısa cevap: Çıkrık, aynı eksende dönen biri büyük biri küçük iki silindirden oluşur; kuvvet büyük çembere uygulanınca yük daha küçük kuvvetle kalkar. Dişli çarklar dişlerle, kasnaklar kayışla birbirini döndürür. Birden çok basit makineden oluşan araca bileşik makine denir.
Kapı topuzunu çevirmek kolaydır; topuzu çıkarılmış bir kapının ince milini parmaklarınla çevirmeyi dene.
Çıkrık
Çıkrık, aynı eksen etrafında birlikte dönen, biri büyük biri küçük iki silindirden oluşur. Yük küçük silindire sarılan ipe bağlanır, kuvvet büyük silindire ya da kola uygulanır. Kuvvet daha büyük bir çember çizdiği için yük, ağırlığından küçük bir kuvvetle kalkar.
Bedeli yine yoldur: kol bir tur dönerken elin, kovanın yükseldiğinden çok daha uzun yol alır. Kuyu çıkrığı, tornavida, kapı topuzu, musluk başı ve el ile çevrilen kahve değirmeni çıkrık gibi çalışır.
Dişli çark ve kasnak
Dişleriyle birbirini döndüren çarklara dişli çark denir; saatlerde, mikserlerde ve bisiklette bulunur. Kayışla birbirini döndüren tekerleklere kasnak denir; çamaşır makinelerinde ve araç motorlarında kullanılır.
Çıkrıkta kol büyük çember çizer; dişliler dişlerle, kasnaklar kayışla dönüşü aktarır.Görsel: Sınav Defteri
Bileşik makineler
Birden çok basit makinenin bir araya gelmesiyle oluşan araca bileşik makine denir. Bisiklette pedal ve aynakol çıkrık gibi çalışır, zincir dişlileri döndürür, fren kolu bir kaldıraçtır. Vinç de makara ve kaldıraçtan oluşur. Bileşik makine de işten kazandırmaz; yalnız işi kolaylaştırır.
Hepsi bir arada
Basınç sayfasında gördüğümüz hidrolik lift de aynı kurala uyar. Küçük pistonu az kuvvetle ama uzun bir yol itersin; büyük piston ağır arabayı kısa bir yol kaldırır.
Basit makineler: ne kazandırır, ne kaybettirir?
Makine
Kazandırır
Kaybettirir
Örnek
Sabit makara
yön
hiçbir şey
bayrak direği
Hareketli makara
kuvvet
yol
inşaat makarası
Palanga
kuvvet ve yön
yol
vinç
Kaldıraç, destek arada
kollara bağlı
tahterevalli
Kaldıraç, yük arada
kuvvet
yol
el arabası
Kaldıraç, kuvvet arada
yol
kuvvet
cımbız
Eğik düzlem, vida
kuvvet
yol
rampa, kavanoz kapağı
Çıkrık
kuvvet
yol
kuyu çıkrığı
Akılda kalsın:Çıkrıkta kuvvet büyük çemberde, yük küçük silindirde. Kol uzadıkça kuvvet azalır, elin aldığı yol artar.
LGS'de
Nasıl sorulurBisiklet, vinç ya da bir mutfak aleti gösterilir; parçaların hangi basit makine olduğu ya da ne kazandırdığı sorulur.
TuzakMakinenin işi azalttığını düşünmek.
İpucuHer parçada kuvvetin ve yükün yerini bul, hangisinin daha büyük çember çizdiğine bak.
?Soru çöz gündelik bağlam
Zehra köydeki kuyudan suyu bir çıkrıkla çekiyor. Çıkrığın kolu, ipin sarıldığı silindirden çok daha büyük bir çember çizerek dönüyor.
Buna göre bu çıkrıkla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✓ A. Kuvvet büyük çemberde, yük küçük silindirde olduğu için kuvvetten kazanılır. B tersini söylüyor: el, kovadan uzun yol alır. C işten kazanç olduğunu sanıyor. D yanlış: kol kısalınca çember küçülür, daha çok kuvvet gerekir.
Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.
?Soru 1
Elif gün içinde şu olayları gözlemliyor: I. Güneşte unuttuğu çikolata yumuşayıp akıyor. II. Kış sabahı otobüsün camları içeriden buğulanıyor. III. Islak saçını saç kurutma makinesiyle kurutuyor.
Buna göre bu olayların hangilerinde madde çevresinden ısı alır?
✓ C. Çikolatanın erimesi (I) ve saçtaki suyun buharlaşması (III) ısı alan değişimlerdir. II yoğuşmadır: su buharı soğuk camda sıvıya dönerken çevresine ısı verir. A buharlaşmayı gözden kaçırıyor; B ve D buğulanmayı ısı alan bir olay sanıyor.Kaynak: Maddenin ısı ile etkileşimi · Hâl değişimi ve ısı alışverişi
?Soru 2
Mehmet özdeş üç demir çiviyi üç kavanoza koyup kavanozların ağzını kapatıyor. Bir hafta sonra çivileri inceliyor.
Mehmet'in deneyi
Kavanoz
İçindeki ortam
Bir hafta sonra
1
Kuru hava
Değişiklik yok
2
Musluk suyu
Çivide pas var
3
Tuzlu su
Çivide daha çok pas var
Buna göre, I. Deneyde bağımsız değişken çivinin bulunduğu ortamdır. II. Pas demirden farklı bir madde olduğu için paslanma kimyasal değişimdir. III. Tuzlu sudaki çivinin daha çok paslanması, paslanmanın fiziksel değişim olduğunu gösterir. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ C. Değiştirilen tek şey ortamdır, bağımsız değişken odur (I); çivi, süre ve kavanoz aynıdır. Pas demirden farklı bir maddedir (II). III yanlış: tuz paslanmayı hızlandırır ama değişimin türünü değiştirmez. A paslanmada yeni madde oluştuğunu gözden kaçırıyor; B değiştirilen değişkeni görmüyor; D tuzun etkisini değişimin türüyle karıştırıyor.Kaynak: Periyodik sistem · Kimyasal değişimin belirtileri
?Soru 3
Bir belediye, mermer tarihî eserleri korumak için şu önerileri tartışıyor: I. Raylı sistem hatlarını ve bisiklet yollarını artırmak II. Kömürle ısınan binaları temiz yakıta ya da yenilenebilir enerjiye geçirmek III. Eserlerin çevresine yüksek tel örgü yaptırmak
Buna göre bu önerilerden hangileri asit yağmurunun zararını azaltmaya yöneliktir?
✓ A. Raylı sistem ve bisiklet trafiği azaltır, egzozdan çıkan azot gazları düşer (I). Kömürden vazgeçmek kükürt gazını azaltır (II). III yanlış: tel örgü ne yağmuru ne de havadaki gazı durdurur. B, C ve D tel örgüyü etkili bir önlem sanıyor.Kaynak: Kimyasal tepkimeler ve asit-baz · Zararlar, güvenlik, asit yağmuru
?Soru 4
Bir haberde şöyle yazıyor: “Kimya sektörünün kullandığı ham maddenin büyük kısmı yurt dışından alınıyor. Sektörde ithalat, ihracattan çok daha fazla.”
Buna göre aşağıdakilerden hangisi bu durumu iyileştirmeye yönelik bir öneridir?
✓ A. Sorun dışa bağımlılıktır; yerli ham madde ve AR-GE ithal girdiyi azaltır. B bağımlılığı artırır. C ham madde sorununu çözmez, taşımayı zorlaştırır. D sektörün ihtiyaç duyduğu uzmanları azaltır.Kaynak: Maddenin ısı ile etkileşimi · Türkiye'de kimya endüstrisi
?Soru 5
Can, ilk sıcaklıkları 20 °C olan sıvıları özdeş ısıtıcılarla aynı süre ısıtıyor ve son sıcaklıkları ölçüyor.
Can'ın ölçümleri
Kap
Sıvı
Kütle
Son sıcaklık
K
su
100 g
30 °C
L
su
200 g
25 °C
M
ayçiçek yağı
100 g
41 °C
Buna göre, I. K ile L karşılaştırılarak kütlenin ısınmaya etkisi incelenebilir. II. K ile M karşılaştırılırsa bağımsız değişken sıvının cinsidir. III. Ayçiçek yağının öz ısısı suyunkinden büyüktür. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ B. K ile L'de sıvı aynı, yalnız kütle farklıdır (I). K ile M'de kütle aynı, yalnız sıvının cinsi farklıdır (II). III yanlış: aynı ısıyı alan yağın sıcaklığı daha çok arttığına göre öz ısısı sudan küçüktür. A ikinci karşılaştırmayı kaçırıyor; C ve D çok ısınan maddenin öz ısısını büyük sanıyor.Kaynak: Maddenin ısı ile etkileşimi · Isınma ve öz ısı
?Soru 6
Mert, düzeneklerin kütlesini tepkimeden önce ve sonra tartıyor. 3. deneyi öğretmeni gösteri olarak yapıyor.
Tartım sonuçları
Deney
Ne yapıldı?
Önce
Sonra
1
Açık kapta yumurta kabuğuna sirke eklendi, kabarcıklar çıktı.
180 g
176 g
2
Aynı karışım kilitli poşette hazırlandı, poşet şişti.
180 g
180 g
3
Isıya dayanıklı bir tabakta bir tutam çelik yünü yakıldı.
6 g
7 g
Buna göre, I. 1. deneyde kütle azaldığı için kütlenin korunumu geçerli değildir. II. 2. deneyde girenlerin toplam kütlesi ürünlerin toplam kütlesine eşittir. III. 3. deneydeki artış, havadaki oksijenin tepkimeye katılmasıyla açıklanabilir. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ C. Kilitli poşete madde girip çıkamaz; terazi değişmediğine göre girenler ile ürünlerin kütlesi eşittir (II). Çelik yünü havadaki oksijenle birleşir, tabaktaki kütle artar (III). I yanlış: açık kapta gaz havaya karıştı, kütle yok olmadı. A ve D bu yanılgıya düşüyor; B dışarıdan oksijen katılabileceğini unutuyor.Kaynak: Kimyasal tepkimeler ve asit-baz · Kimyasal tepkime ve kütlenin korunumu
?Soru 7
Bir öğrenci X, Y ve Z elementleriyle ilgili gözlemlerini şöyle not ediyor: X: Oda sıcaklığında parlak bir katıdır, elektriği çok iyi iletir. Y: Oda sıcaklığında renksiz bir gazdır, elektriği iletmez. Z: Oda sıcaklığında parlak bir katıdır; elektriği X'ten az, Y'den iyi iletir.
Buna göre X, Y ve Z sırasıyla hangi sınıftadır?
✓ D. Parlak ve çok iyi iletken X metaldir; iletmeyen gaz Y ametaldir; iletkenliği ikisinin arasında kalan Z yarımetaldir. A iletmeyen gazı yarımetal sanıyor; B parlaklığı ve iletkenliği hiç kullanmıyor; C ara iletkenliği metale ait sanıyor.Kaynak: Periyodik sistem · Metal, ametal, yarımetal, soygaz
?Soru 8
Ece, zerdeçal tozunu suyla karıştırarak sarı bir ayıraç hazırlıyor. Bu ayıraç asitte ve nötr ortamda sarı kalır, bazda kırmızı-kahverengiye döner. Ece ayıracı renksiz K, L ve M sıvılarına damlatıyor, sonra her sıvıya mavi turnusol kâğıdı batırıyor.
Ece'nin gözlemleri
Sıvı
Zerdeçal ayıracı
Mavi turnusol kâğıdı
K
sarı
kırmızı oldu
L
sarı
değişmedi
M
kırmızı-kahverengi
değişmedi
Buna göre, I. K asidiktir. II. Yalnız zerdeçal ayıracı kullanılsaydı K ile L'nin farklı olduğu anlaşılamazdı. III. M'nin pH değeri L'ninkinden küçüktür. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ B. Mavi turnusolü kırmızıya çeviren K asittir (I). Zerdeçal hem asitte hem nötrde sarı kaldığı için K ile L'yi tek başına ayıramaz (II). III yanlış: M bazdır, pH'ı 7'den büyüktür; L ise nötrdür. A ikinci yargıyı gözden kaçırıyor; C ve D bazın pH'ını küçük sanıyor.Kaynak: Kimyasal tepkimeler ve asit-baz · Ayıraçlar ve pH ölçeği
?Soru 9
Elif kahvaltı hazırlarken şunları gözlüyor: I. Tavadaki tereyağı ısınınca eriyor. II. Kızartma makinesindeki ekmek kararıyor. III. Çaya attığı şeker çözünüyor. IV. Haşlanan yumurtanın içi katılaşıyor.
Buna göre bu olaylardan hangileri kimyasal değişimdir?
✓ A. Kararan ekmekte ve katılaşan yumurtada yeni maddeler oluşur. B erimeyi ve çözünmeyi kimyasal sayıyor; C tereyağının erimesini, D şekerin çözünmesini yeni madde oluşumu sanıyor; ikisi de yalnız hâli ya da dağılışı değişen maddeyi yeni madde sayıyor.Kaynak: Periyodik sistem · Fiziksel ve kimyasal değişim
?Soru 10
Defne, bir temizlik ürününün etiketinde şu bilgileri okuyor: “Ele kayganlık hissi verir. Kırmızı turnusol kâğıdını maviye çevirir. Göz ve ciltle temasından kaçınınız.”
Buna göre bu ürünle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
✓ D. Kayganlık ve kırmızı turnusolün maviye dönmesi ürünün baz olduğunu gösterir; bazların sulu çözeltisi elektriği iletir. A, B ve C asitlerin özelliklerini sayıyor: hidrojen iyonu, 7'den küçük pH ve ekşi tat. Bu şıklar ürünü asit sanan öğrenciyi yakalar.Kaynak: Kimyasal tepkimeler ve asit-baz · Asit ve bazların özellikleri