Elektrik yükleri ve elektriklenme: yük çeşitleri, elektriklenme, elektroskop, topraklama

Kazağını çıkarırken duyduğun çıtırtı ile gökyüzünü yaran yıldırım aynı olayın iki ölçeği. Yüklerin nasıl geçtiğini ve topraklamanın seni nasıl koruduğunu öğren.

4 durakLGS · 8. sınıf · 7. ünite
8 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 8tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · ELEKTRİK YÜKÜ

Elektrik yükleri: pozitif, negatif, nötr cisim ve elektroskop

MEB 8. sınıf · Elektrik yükleri ve elektrik enerjisi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Pozitif, negatif ve nötr cisim nedir, nötr cisim yüksüz müdür?

Kısa cevap: İki tür yük vardır: pozitif (+) ve negatif (−). Pozitif yükü fazla olan cisim pozitif, negatif yükü fazla olan negatif yüklüdür. İki yük eşitse cisim nötrdür; nötr, yüksüz demek değildir. Aynı cins yükler iter, zıt cinsler çeker.

Asansör düğmesine basınca parmağın hafifçe çarpıldıysa vücudunda yük birikmiş demektir.

Yer değiştiren hep elektron

7. sınıftan hatırlarsan atomda pozitif protonlar, yüksüz nötronlar ve negatif elektronlar bulunur. Proton çekirdekten ayrılmaz; cisimler arasında yer değiştiren tek parçacık elektrondur.

Elektron kaybeden cisimde pozitif yük fazla kalır; bu cisme pozitif yüklü cisim denir. Elektron kazanan cisim ise negatif yüklü olur.

Nötr, yüksüz demek değil

Pozitif ve negatif yük sayısı eşit olan cisme nötr cisim denir. Masandaki silginin içinde de sayısız yük vardır; sayıları eşit olduğu için birbirini dengeler. Nötr cisim yüksüz değildir.

İtme mi, çekme mi?

Aynı cins yükler birbirini iter, zıt cins yükler çeker. Yüklü cisim nötr cismi de çeker; iki nötr cisim ise etkileşmez. Bu yüzden iten iki cisim kesinlikle aynı cins yüklüdür, çeken iki cisimden biri nötr de olabilir.

Elektroskop

Elektroskop, cismin yüklü olup olmadığını ve yükünün cinsini anlamaya yarayan araçtır. Metal topuz, iletken çubuk ve cam kap içindeki iki ince metal yapraktan oluşur.

Nötr elektroskopta yapraklar kapalı, yüklü elektroskopta açıktır.Görsel: Sınav Defteri

Elektroskop yüklenince yapraklar aynı cins yük taşır ve birbirini iterek açılır. Nötr elektroskopa yüklü cisim yaklaştırınca da yapraklar açılır; nötr cisim yaklaştırınca değişiklik olmaz.

Akılda kalsın: Elektron kazanan eksi, kaybeden artı olur. İtme kesin, çekme şüphelidir: çeken cisimlerden biri nötr olabilir.
LGS'de

Nasıl sorulurAsılı cisimlerin itme-çekme gözlemleri ya da yük sayıları verilir; “kesinlikle” doğru olan yargı sorulur.

TuzakEşit yüklü cismi “yüksüz” saymak, çekmeyi görünce nötr ihtimalini unutmak.

İpucuÖnce birbirini iten çifti bul; yükü kesin bilinen yer orasıdır.

▭Boşluk doldurma

Ali'nin tarağı saçından elektron aldı; tarak artık yüklüdür. Masadaki silginin pozitif ve negatif yük sayısı eşit; silgi bir cisimdir. İple asılı iki balon birbirini itiyorsa yükleri cinstir.

negatifyüksüzaynınötrzıtpozitif

?Soru çöz gözlemden sonuç

Deniz'in yalıtkan iplerle astığı toplardan pozitif yüklü K, L'yi itiyor; L ise M'yi çekiyor.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

✓ D. Pozitif K'nin ittiği L de pozitiftir; itme kesin bilgi verir. A ve B kesin değil: L'yi çeken M negatif de olabilir, nötr de. C yanlış: M negatif de olsa nötr de olsa pozitif K onu çeker.
DENEY · ELEKTRİKLENME

Elektriklenme çeşitleri: sürtünme, dokunma (temas) ve etki

MEB 8. sınıf · Elektrik yükleri ve elektrik enerjisi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMetal, ametal ve yarımetallerin özellikleri nelerdir? Soygazlar neden özeldir?Bağlantılı konudan (Periyodik sistem). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Elementler metal, yarımetal ve ametal olarak sınıflandırılır. Metaller tablonun sol ve ortasında, ametaller sağında, yarımetaller ikisinin arasındadır. Ametallerin özel bir grubu olan soygazlar 8A grubundadır; kararlıdır ve tek atomlu gaz hâlinde bulunur.

Metal, ametal, yarımetal, soygaz

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Elektriklenme çeşitleri nelerdir? Sürtünme, dokunma ve etki ile elektriklenme nasıl olur?

Kısa cevap: Cisimler üç yolla elektriklenir. Sürtünmede iki cisim zıt cins, eşit miktarda yük kazanır. Dokunmada (temasta) yük paylaşılır, cisimler aynı cins olur. Etkide yüklü cisim yalnız yaklaştırılır; yakın taraf zıt, uzak taraf aynı cins yüklenir ve bu durum geçicidir.

Kuru bir günde polar battaniyeni silkelediğinde karanlıkta minik kıvılcımlar görebilirsin.

Cisimlerde fazladan yük birikmesine elektriklenme denir. Üç yolda da hareket eden elektrondur.

Sürtünme ile elektriklenme

Nötr iki cisim sürtülünce elektronlar birinden ötekine geçer. Elektron veren pozitif, alan negatif yüklenir. Geçen elektron sayısı aynı olduğu için yükler eşit miktarda ve zıt cinstir.

Ebonit (sert kauçuk) çubuk yün kumaştan elektron alıp negatif olur. Cam çubuk ise ipek kumaşa elektron verip pozitif olur. Nemli havada yük çabuk boşaldığı için bu deneyler kuru ortamda yapılır. Deneylerdeki değişkenleri Bilimsel süreç ve deney okuma sayfasında gördük.

Dokunma (temas) ile elektriklenme

Yüklü bir cisim nötr bir cisme dokunursa yükünün bir kısmı ona geçer; buna temas (dokunma) ile elektriklenme denir. İki cisim aynı cins yüklenir ve ayrılınca birbirini iter. Geçen yük miktarı cisimlerin büyüklüğüne bağlıdır; toplam yük değişmez. Periyodik sistem sayfasında metallerin elektriği iyi ilettiğini gördük; yük, metal cisme kolayca yayılır.

Etki ile elektriklenme

Yüklü bir cismi nötr cisme değdirmeden yaklaştırınca nötr cisimdeki elektronlar yer değiştirir. Yakın taraf zıt cins, uzak taraf aynı cins yüklenir. Buna etki ile elektriklenme denir; cisim toplamda yine nötrdür.

Yüklü cisim uzaklaşınca yükler eski yerine döner; etki geçicidir. Yüklü cismin nötr cismi çekmesi de bundandır: zıt yüklü taraf daha yakındadır. Bir istisna var: yüklü cisim yakındayken birbirine değen iki iletken ayrılırsa yakındaki zıt, uzaktaki aynı cins yükle kalır.

Üç yolda da yer değiştiren elektrondur.Görsel: Sınav Defteri
Üç yolu karşılaştır
SürtünmeDokunmaEtki
Cisimler değer mi?evetevethayır
Son yüklerzıt cinsaynı cinsyakın taraf zıt, uzak taraf aynı
Kalıcı mı?evetevethayır, geçici
Akılda kalsın: Sürtünme zıt, dokunma aynı, etki geçici.
LGS'de

Nasıl sorulurDeneyin aşamaları çizilir: cisimler sürtülür, dokundurulur ya da yaklaştırılır; son durumdaki yükler sorulur.

TuzakEtkide cismin yüklü cisimle aynı cins yüklendiğini ya da kalıcı yük kazandığını sanmak.

İpucuHer aşamada “dokundu mu, yalnız yaklaştı mı?” diye sor.

?Soru çöz deney düzeneği

Selin, plastik bir pipeti farklı kumaşlara 20'şer kez sürtüyor. Her seferinde pipeti musluktan akan ince suya 2 cm uzaklıktan yaklaştırıp suyun ne kadar saptığını ölçüyor.

Kesikli çizgi, suyun pipet yokken izleyeceği yoldur.Görsel: Sınav Defteri

Buna göre,
I. Kumaşın türü bağımsız değişkendir.
II. Pipetin suya uzaklığı kontrol edilen değişkendir.
III. Su, pipetle aynı cins yükle yüklendiği için pipete doğru sapmıştır.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ A. Değiştirilen tek şey kumaştır, bu bağımsız değişkendir (I); sürtme sayısı ve 2 cm uzaklık kontrol edilen değişkendir (II); ölçülen sapma bağımlı değişkendir. III yanlış: aynı cins yükler iter, oysa su çekiliyor; yüklü pipet nötr suyu çeker. B ve D III'ü doğru sanıyor; C bağımsız değişkeni (I) gözden kaçırıyor.

⇄Bilgi eşleştirme ne olur?

UYGULAMA · TEKNOLOJİ

Doğada ve teknolojide elektriklenme: yıldırım, şimşek, boyama ve fotokopi

MEB 8. sınıf · Elektrik yükleri ve elektrik enerjisi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaElektriklenme çeşitleri nelerdir? Sürtünme, dokunma ve etki ile elektriklenme nasıl olur?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Cisimler üç yolla elektriklenir. Sürtünmede iki cisim zıt cins, eşit miktarda yük kazanır. Dokunmada (temasta) yük paylaşılır, cisimler aynı cins olur. Etkide yüklü cisim yalnız yaklaştırılır; yakın taraf zıt, uzak taraf aynı cins yüklenir ve bu durum geçicidir.

Sürtünme, dokunma, etki

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Yıldırım ve şimşek nasıl oluşur? Elektriklenmeden teknolojide nerelerde yararlanılır?

Kısa cevap: Yıldırım, yüklü bulut ile yer arasındaki büyük elektrik boşalmasıdır; iki bulut arasında ya da bulutun içinde olursa şimşek denir. Teknolojide yüklerin itme ve çekme kuvvetinden yararlanılır: otomobil boyama, fotokopi, parmak izi belirleme ve baca filtreleri buna örnektir.

Yaz akşamı balkondayken gökyüzü bir anda aydınlanır, birkaç saniye sonra gök gürler.

Yıldırım ve şimşek

Fırtına bulutunda çarpışan buz parçacıkları ve su damlacıkları arasında elektron alışverişi olur. Böylece bulutun farklı bölgeleri farklı yüklerle yüklenir. Çoğu zaman bulutun yere bakan alt kısmı negatif olur ve altındaki yeri etki ile pozitif yükler.

Yükler arasındaki fark çok büyüyünce normalde yalıtkan olan havada iletken bir yol açılır. Yük bir anda aktarılır; buna yıldırım denir. Yük buluttan yere de yerden buluta da akabilir.

Aynı boşalma iki bulut arasında ya da tek bir bulutun içinde olursa adı şimşek olur. Şimşek yıldırımdan daha sık görülür; bulutları aydınlatır ve gök gürültüsüyle duyulur.

Bulut ile yer arasındaki boşalma yıldırım, bulutlar arasındaki ya da bulut içindeki şimşektir.Görsel: Sınav Defteri

Yıldırımdan korunma

  • Ağaç, direk gibi yüksek nesnelerin altına sığınma.
  • Açık arazideysen yere uzanma; ayaklarını birleştirip çömel.
  • Denizde ya da havuzdaysan hemen sudan çık; metal uçlu şemsiye kullanma.
  • En güvenli yer kapalı bir binadır. Arabanın içi de güvenlidir. Bazı kaynaklarda bunun nedeni lastiklerin yalıtkan olması diye geçer; doğrusu seni metal gövde korur.

Teknolojide elektriklenme

Otomobil ve beyaz eşya boyanırken boya damlacıkları ile yüzey zıt cins yükle yüklenir. Damlacıklar yüzeye çekilir; birbirini ittikleri için de yüzeye düzgün yayılır.

Fotokopi makinesinde yüklü toz mürekkep (toner), silindirin yalnız kendisini çeken bölgelerine tutunur. Fabrika bacalarındaki filtreler yüklenen tozları zıt yüklü levhalarda tutar. Parmak izi belirlemede ve bazı süpürgelerin toz torbalarında da elektriklenmeden yararlanılır.

Elektriklenme her zaman işe yaramaz. Biriken yük hassas cihazları bozabilir; yakıt buharı olan yerde tek bir kıvılcım yangına yol açabilir. Bu tehlikelere karşı alınan önlem topraklamadır.

Akılda kalsın: Yıldırım bulut ile yer arasında, şimşek bulutlar arasında ya da bulutun içinde olur. Teknolojide hep aynı fikir çalışır: zıt yükler birbirine tutunur, aynı yükler birbirini iterek yayılır.
LGS'de

Nasıl sorulurBir makinenin ya da doğa olayının işleyişi kısa bir metinle anlatılır; neyin neyi çektiği sorulur.

TuzakYüklenen parçaya proton geçtiğini ya da aynı cins yüklerin çektiğini düşünmek.

İpucuHer parçanın yanına + ya da − yaz, sonra çiftleri karşılaştır.

↕Sıralama yıldırımın oluşumu

  1. Bulutun altındaki yer etki ile pozitif yüklenir.
  2. Bulutta çarpışan buz parçacıkları ve damlacıklar elektron alışverişi yapar.
  3. Yük bir anda aktarılır ve yıldırım düşer.
  4. Bulutun yere bakan alt kısmı negatif yüklenir.
  5. Yükler arasındaki fark büyür, havada iletken bir yol açılır.

?Soru çöz teknoloji bağlamı

Bazı tarım ilaçlama makineleri, ilaç damlacıklarını püskürtmeden hemen önce negatif yükle yükler. Bu sayede ilaç yapraklara daha çok tutunur, toprağa ve havaya daha az ilaç gider.

Buna göre bu yöntemle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ B. Aynı cins yüklenen damlacıklar birbirini iter ve yayılır; yüklü cisim nötr cismi çektiği için yapraklara tutunur. A protonun hareket ettiğini sanıyor, yer değiştiren elektrondur. C aynı cins yüklerin çektiğini sanıyor, aynı cins yükler iter. D yükün işe yaramadığını sanıyor; damlacıkları yaprağa çeken şey yüktür.
GÜVENLİK · GÜNLÜK YAŞAM

Topraklama ve paratoner: yükü güvenle toprağa vermek

MEB 8. sınıf · Elektrik yükleri ve elektrik enerjisi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaYıldırım ve şimşek nasıl oluşur? Elektriklenmeden teknolojide nerelerde yararlanılır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yıldırım, yüklü bulut ile yer arasındaki büyük elektrik boşalmasıdır; iki bulut arasında ya da bulutun içinde olursa şimşek denir. Teknolojide yüklerin itme ve çekme kuvvetinden yararlanılır: otomobil boyama, fotokopi, parmak izi belirleme ve baca filtreleri buna örnektir.

Yıldırım, şimşek, teknoloji

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Topraklama nedir, nasıl yapılır? Paratoner (yıldırımsavar) binayı yıldırımdan nasıl korur?

Kısa cevap: Topraklama, yüklü bir cismi iletken bir telle toprağa bağlayarak nötr hâle getirmektir. Negatif cisim fazla elektronlarını toprağa verir, pozitif cisim topraktan elektron alır. Topraklı priz, akaryakıt pompası ve paratoner (yıldırımsavar) topraklamayla can ve mal güvenliğini korur.

Buzdolabının fişine dikkatle bakarsan kenarlarında iki küçük metal şerit görürsün; o şeritler seni korumak için orada.

Yüklü bir cismi nötr yapmanın en kolay yolu onu iletken bir telle toprağa bağlamaktır. Bu işleme topraklama denir. Dünya çok büyük olduğu için aldığı ya da verdiği elektronlar onun yük durumunu fark edilir biçimde değiştirmez.

Elektron hangi yöne gider?

Topraklamada da hareket eden elektrondur. Negatif yüklü cisim fazla elektronlarını toprağa verir. Pozitif yüklü cisim ise eksik elektronlarını topraktan alır. İki durumda da cisim nötr olur; toprağa pozitif yük akmaz.

Paratoner de bir topraklama düzeneğidir: yük, kesintisiz iletken yolla toprağa iner.Görsel: Sınav Defteri

Topraklama nerede kullanılır?

Çamaşır makinesi, buzdolabı ve fırın gibi metal gövdeli aletler topraklı prize takılır. Gövdeye elektrik kaçarsa yük topraklama hattından toprağa gider; gövdeye dokunan kişi çarpılmaz. Akaryakıt pompaları, yakıt tankerleri ve fabrika makineleri de topraklanır, çünkü akan yakıtta biriken yük kıvılcım çıkarabilir. Bazı kaynaklarda tankerlerin topraklanmadığı yazar; doğrusu, yakıt aktarılırken tanker de topraklanır.

Dikkat: cisimleri yalnız birbirine telle bağlamak topraklama değildir. Yol kesintisiz iletken olmalı ve toprakta bitmelidir. Arada lastik, plastik ya da kuru tahta gibi bir yalıtkan varsa yük toprağa geçemez.

Paratoner (yıldırımsavar)

Paratoner (yıldırımsavar), yüksek yapıları yıldırımdan koruyan bir topraklama düzeneğidir. Yapının en yüksek noktasına sivri uçlu bir metal çubuk konur. Çubuk kalın bir iletken kabloyla toprağa gömülü metal bir levhaya bağlanır. Yıldırım düşerse yük binaya zarar vermeden bu yoldan toprağa iner.

Minareler, yüksek binalar, akaryakıt depoları ve dağ tepesindeki iletişim kuleleri böyle korunur. Elektriğin evde güvenli kullanımını Elektrik enerjisinin dönüşümü sayfasında göreceksin.

Akılda kalsın: Topraklamada yolculuk yapan hep elektrondur: eksi cisimden toprağa gider, artı cisme topraktan gelir. Yol kesintisiz iletken değilse ya da toprakta bitmiyorsa topraklama yoktur.
LGS'de

Nasıl sorulurBirkaç düzenek çizilir ya da anlatılır; hangilerinde topraklamanın gerçekleştiği, elektronun hangi yöne aktığı sorulur.

TuzakCisimleri birbirine bağlayan teli topraklama sanmak ve pozitif cisimden toprağa pozitif yük aktığını düşünmek.

İpucuCisimden toprağa giden yolu parmağınla izle; yol hiç kesilmeden iletken gidiyor ve toprakta bitiyorsa topraklama vardır.

▭Boşluk doldurma

Negatif yüklü bir metal küre iletken telle toprağa bağlanınca küredeki fazla toprağa geçer. Pozitif yüklü küre toprağa bağlanınca elektronlar küreye gelir. İki durumda da küre olur.

protonlartopraktannötrelektronlartoprağapozitif

?Soru çöz öncüllü

Bir okulun çatısındaki paratoneri inceleyen teknisyen raporuna şunları yazıyor:
I. Çatıdaki sivri uçlu çubuk metaldir ve sağlamdır.
II. Çubuktan inen bakır kablo, duvara plastik kelepçelerle tutturulmuştur.
III. Kablonun alt ucu toprağa gömülü levhaya ulaşmıyor; bahçedeki ahşap bir kasanın içinde bitiyor.

Buna göre bu tespitlerden hangileri paratonerin binayı yıldırımdan koruyamamasına yol açar?

✓ C. Yük kesintisiz bir iletken yolla toprağa ulaşmalıdır; III'te yol ahşapta bitiyor. I olması gerekendir. II sorun değil: kelepçe yalnız kabloyu tutar, yük bakır kablodan akar. B ve D plastik kelepçeyi yolu kesen yalıtkan sanıyor; A sağlam metal ucu kusur sayıyor.

Lisede bu konunun ayrıntısı Fizik serisindeki Elektrostatik sayfasında.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir çiftçi, kapalı serasının havasındaki karbondioksit miktarını iki gün boyunca ölçüyor. Karbondioksit her gece yükseliyor, güneş doğduktan sonra azalıyor ve gün boyu düşük kalıyor.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ B. Bitkiler gündüz hem fotosentez hem solunum yapar; fotosentez daha hızlı olduğu için havadan alınan karbondioksit, verilenden fazladır. A ve C bitkilerin gündüz solunum yapmadığını sanıyor; solunum gece gündüz sürer. D tersini söylüyor: gece ışık olmadığı için fotosentez durur, artışın nedeni solunumdur.Kaynak: Besin zinciri, fotosentez ve solunum · Solunum ve fermantasyon

?Soru 2

Bir inşaatta 400 N ağırlığındaki çimento torbası üç düzenekle 3 m yukarı çıkarılıyor. Makaraların ağırlığı ve sürtünme önemsenmiyor.

Düzeneklerde ölçülen değerler
DüzenekUygulanan kuvvetÇekilen ipİp hangi yöne çekildi?
Sabit makara400 N3 maşağı
Hareketli makara200 N6 myukarı
Palanga (1 sabit + 1 hareketli)200 N6 maşağı

Buna göre,
I. Sabit makara yalnız kuvvetin yönünü değiştirmiştir.
II. Hareketli makarada kuvvet yarıya inerken çekilen ip iki katına çıkmıştır.
III. Palangayla yapılan iş, sabit makarayla yapılan işten azdır.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ C. Sabit makarada kuvvet yüke eşit, ip ile yük aynı yolu alıyor; değişen yalnız yön (I). Hareketli makarada kuvvet 400 N'dan 200 N'a inerken ip 3 m'den 6 m'ye çıkıyor (II). III yanlış: kuvvet yarıya inince yol iki katına çıkar, yapılan iş aynıdır. B ve D basit makinenin işten kazandırdığını sanıyor; A yol kaybını gözden kaçırıyor.Kaynak: Basit makineler · Basit makine ve makaralar

?Soru 3

Bir fabrikanın atıkları yıllarca bir göle karışmış ve göl suyunda cıva birikmiştir. Göldeki besin zincirlerinden biri şöyledir: su yosunu → su piresi → gümüş balığı → balıkçıl.

Buna göre,
I. Vücudunda en çok cıva biriken canlı balıkçıldır.
II. Gümüş balıklarına aktarılan toplam enerji, su pirelerine aktarılandan fazladır.
III. Gölde gümüş balıklarının sayısı genellikle su pirelerinin sayısından azdır.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ C. Cıva atılamadığı için zincirin tepesindeki balıkçılda en çok birikir (I). Üst basamakta birey sayısı genellikle azalır (III). II yanlış: her basamağa alttakinin yaklaşık onda biri geçer, gümüş balıklarına su pirelerinden daha az enerji ulaşır. A III'ü gözden kaçırıyor; B ve D enerjinin yukarı doğru arttığını sanıyor.Kaynak: Besin zinciri, fotosentez ve solunum · Ekoloji piramidi ve birikim

?Soru 4

Zehra köydeki kuyudan suyu bir çıkrıkla çekiyor. Çıkrığın kolu, ipin sarıldığı silindirden çok daha büyük bir çember çizerek dönüyor.

Buna göre bu çıkrıkla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Kuvvet büyük çemberde, yük küçük silindirde olduğu için kuvvetten kazanılır. B tersini söylüyor: el, kovadan uzun yol alır. C işten kazanç olduğunu sanıyor. D yanlış: kol kısalınca çember küçülür, daha çok kuvvet gerekir.Kaynak: Basit makineler · Çıkrık, dişli, kasnak, bileşik makine

?Soru 5

Elif, ıspanak yaprağından kestiği özdeş disklerin havasını şırıngayla alıp onları kabartma tozlu suya koyuyor; diskler dibe çöküyor. Fotosentezle oluşan oksijen biriktikçe diskler yüzeye çıkıyor. Elif, suyu ısıtmayan bir LED lambayı kaba farklı uzaklıklara koyup süreyi ölçüyor.

Elif'in ölçümleri
DenemeLambanın uzaklığıSu sıcaklığıYarısının yüzeye çıkma süresi
110 cm22 °C7 dk
220 cm22 °C11 dk
330 cm22 °C18 dk

Buna göre,
I. Lambanın kaba uzaklığı bağımsız değişkendir.
II. Lamba yaklaştıkça fotosentez hızı artmıştır.
III. Disklerin yüzeye çıkma süresi kontrol edilen değişkendir.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ A. Değiştirilen tek şey lambanın uzaklığıdır (I). Lamba yaklaşınca diskler daha kısa sürede yüzeye çıktı, yani fotosentez hızlandı (II). III yanlış: süre ölçülen bağımlı değişkendir; su sıcaklığı kontrol edilendir. B ve D III'ü doğru sanıyor; C bağımsız değişkeni (I) atlıyor.Kaynak: Besin zinciri, fotosentez ve solunum · Fotosentez ve hız faktörleri

?Soru 6

Bir okulda bir hafta boyunca ayrıştırılan atık kutuları kontrol ediliyor.

Kutulardan çıkan atıklar
Kutuİçinden çıkanlar
Kâğıtgazete, karton koli
Camreçel kavanozu, cam meyve suyu şişesi
Plastikpet su şişesi, atık pil
Metaliçecek kutusu, konserve kutusu

Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Pil zehirli metaller içerir, pil toplama kutusuna atılmalıdır. A yanlış: gazete ve karton yeniden kâğıt olur. B yanlış: cam atıklar doğru kutudadır. D tersini söylüyor: geri dönüşüm daha az enerji harcar.Kaynak: Madde döngüleri ve sürdürülebilirlik · Geri dönüşüm ve atık ayrıştırma

?Soru 7

Bir aile, ekolojik ayak izini küçültmek için şu önerileri tartışıyor:
I. Yakındaki okula ve markete arabayla değil yürüyerek gitmek
II. Meyve ve sebzeyi mevsiminde, yakındaki üreticilerden almak
III. Çamaşır makinesini her gün yarım doluyken çalıştırmak

Buna göre bu önerilerden hangileri ailenin ekolojik ayak izini küçültür?

✓ A. Yürümek yakıt harcamaz (I); mevsiminde yerel ürün, sera ısıtması ve uzun taşıma gerektirmez (II). III ayak izini büyütür: yarım dolu makine, tam dolu çalıştırmaya göre daha çok su ve elektrik harcar. B, C ve D III'ü tasarruf sanıyor.Kaynak: Madde döngüleri ve sürdürülebilirlik · Sürdürülebilirlik ve ayak izi

?Soru 8

Ece, küresel iklim değişikliği üzerine bir sunum hazırlıyor. Sunumunun bir bölümünde değişikliğin nedenlerini, öteki bölümünde sonuçlarını anlatacak.

Buna göre Ece aşağıdakilerden hangisini nedenler bölümüne yazmalıdır?

✓ D. Orman kaybı ve fosil yakıt kullanımı havadaki karbondioksidi artırır; ısınmayı başlatan bunlardır. A, B ve C ısınmanın sonuçlarıdır: buzullar erir, kuraklık artar, yükselen deniz kıyıları kaplar.Kaynak: Madde döngüleri ve sürdürülebilirlik · Sera etkisi ve iklim değişikliği

?Soru 9

Ali, tarlanın farklı yerlerinden aldığı toprakları üç saksıya koyuyor. Hepsine eşit buğday tohumu ve su verip aynı pencereye diziyor.

Ali'nin saksıları
SaksıToprakta önceki yıl yetişen bitkiEklenen gübre6 hafta sonra buğdaylar
1nohutyokgür ve koyu yeşil
2mısıryokcılız ve soluk
3mısırazotlu gübregür ve koyu yeşil

Buna göre bu deneyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ B. 1. ve 2. saksının tek farkı önceki yıl yetişen bitkidir. A yanlış: görünüş bağımlı değişkendir. C yanlış: bu saksılarda iki şey birden farklı. D tersini söylüyor: gübreyle gürleşen 3. saksı, toprakta azotun az olduğunu gösterir.Kaynak: Madde döngüleri ve sürdürülebilirlik · Karbon ve azot döngüsü

?Soru 10

Bir tepeye iki yol çıkıyor: dik ve kısa bir patika ile tepenin çevresinde kıvrılarak çıkan uzun bir asfalt yol. Ece bisikletini bir gün patikadan, bir gün asfalt yoldan tepeye çıkarıyor.

Buna göre,
I. Asfalt yolda bisikleti ilerletmek için gereken kuvvet daha küçüktür.
II. Asfalt yolda tepeye ulaşana kadar alınan yol daha uzundur.
III. Asfalt yolda tepeye çıkmak için yapılan iş daha azdır.
yargılarından hangileri doğrudur? (Sürtünmeler önemsenmiyor.)

✓ D. İki yol da aynı yüksekliğe çıkıyor; kıvrılan yol daha uzun bir eğik düzlemdir. Boy uzayınca gereken kuvvet azalır (I), alınan yol artar (II). III yanlış: kuvvetten kazanılan oranda yoldan kaybedilir, iş değişmez. B ve C işten kazanç olduğunu sanıyor; A kuvvet kazancını gözden kaçırıyor.Kaynak: Basit makineler · Eğik düzlem ve vida
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?LGS Fen Bilimleri soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →