Yazım ve noktalama: yazılıda puan kaybettiren kurallar

Her ortak yazılıda bir soru yazdığın paragrafı yazım ve noktalama dahil puanlıyor. En sık puan kaybettiren kuralları ve TDK'nin güncel yazımını, düzeltme alıştırmalarıyla çalışıyorsun.

5 durak9. sınıf · 1. dönem 1–2. yazılı · 2. dönem
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
HER TEMA · YAZIM

Büyük harf: cümle başı, özel adlar ve sık yapılan hatalar

MEB 9. sınıf · 1. Tema: Sözün İnceliği · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBir şiir betimleyici paragrafa nasıl dönüştürülür, yazılıda nasıl puanlanır?Bağlantılı konudan (Deneme ve mülakat). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir şiiri betimleyici paragrafa dönüştürmek için önce şiirin ana duygusunu ve imgelerini bulursun, sonra dizeleri düzyazıya çevirip duyulara seslenen niteleyici sözcüklerle zenginleştirirsin. Paragrafın bir giriş cümlesi, betimleme cümleleri ve duyguyu toparlayan bir sonu olmalı; yazım ve noktalama da puanlanır.

Şiirden betimleyici paragrafa

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Büyük harf nerede kullanılır, ay ve yön adları ne zaman büyük yazılır?

Kısa cevap: Büyük harf cümle başında, şiirde dize başında ve özel adların ilk harfinde kullanılır: kişi, yer, kurum, kitap ve dergi adları, millet ve dil adları. Ay ve gün adları yalnızca belirli bir tarih bildirdiğinde, yön adları yalnızca bir özel adın parçası olduğunda büyük harfle başlar.

Ortak yazılıda bir şiiri paragrafa çevirdin, cümlelerin çok güzel. Ama “karadeniz” ve “23 nisan” yazdığın için puan kaybettin. Yazma sorusunda kural hataları, en güzel cümleyi bile gölgeleyebilir.

Neden yazım kuralları?

Her ortak yazılıda bir soru, yazdığın paragrafı yazım ve noktalama kurallarına göre de puanlar. Kurallar Türk Dil Kurumunun (TDK) Yazım Kılavuzu'nda toplanmıştır. Emin olmadığın bir kelimenin doğru yazılışını TDK'nin Güncel Türkçe Sözlük'ünden kontrol edebilirsin. Bu sayfada yazılıda en çok puan kaybettiren kuralları göreceksin.

Büyük harfle başlayanlar

Her cümle büyük harfle başlar. Şiirlerde dizeler, cümlenin ortasında bile olsa, genellikle büyük harfle başlar. Özel adlar her yerde büyük harfle yazılır: kişi adları ve soyadları (Elif Yıldız), unvanlar adla birlikte kullanıldığında (Ayşe Hanım, Doktor Kemal Bey), yer adları (Erzurum, Fırat, Ağrı Dağı), kurum adlarının her kelimesi (Türk Dil Kurumu), kitap, dergi ve gazete adlarının her kelimesi, millet ve dil adları (Türk, Türkçe, İngilizce).

Büyük mü, küçük mü? Sık karıştırılan durumlar
DurumBüyük harfKüçük harf
Ay ve gün adlarıBelirli tarih: 29 Ekim 1923 PazartesiTarih yok: ekim ayında, her pazartesi
Yön adlarıÖzel adın parçası: Doğu Anadolu, Güneydoğu AsyaYalnızca yön: kuzey rüzgârı, şehrin batısı
DünyaGezegen adı: Dünya, Güneş'in çevresinde döner.Yeryüzü, insanlar: Bütün dünya bu haberi duydu.
UnvanAdla birlikte: Ali Bey, Zeynep ÖğretmenTek başına: Öğretmenimiz derse girdi.
AkrabalıkAdın parçası ise: Hasan Amca, Fatma TeyzeTek başına: amcam, teyzem

Bir sözün özel ad olup olmadığını anlamak için “Bu söz tek bir varlığın adı mı?” diye sor. “Göl” bir cins addır, “Van Gölü” ise tek bir gölün adıdır; bu yüzden “Gölü” de büyük harfle yazılır. Aynı mantık dağ, deniz, ırmak ve kurum adları için de geçerlidir.

Akılda kalsın: Büyük harf: cümle başı, dize başı, özel ad. Ay-gün adı yalnız belirli tarihte, yön adı yalnız özel adın parçasıyken büyük. Özel adın her kelimesi büyük: Van Gölü, Türk Dil Kurumu.
Yazılıda

Nasıl sorulurYazım yanlışları bulunan iki üç cümle verilir; yanlışların altını çizip doğrusunu yazmanız istenir. Ayrıca yazma sorusunda büyük harf hataları puan kırar.

Tuzak“23 nisan”, “karadeniz” gibi özel adları küçük, “Eylül ayında” gibi tarihsiz ay adını büyük yazmak.

Tam puan içinYanlış sözcüğü gösterin, doğrusunu yazın ve kuralı bir cümleyle belirtin.

⇄Doğru yazılışı kuralıyla eşleştir yazım

?Soru çöz yazım

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

✓ C. “Ege Denizi” tek bir denizin adıdır; özel adın her kelimesi büyük yazılır: Ege Denizi'nde. A doğru, dağ adının her kelimesi büyük; B doğru, tarih bildirmeyen gün adı ve tek başına akrabalık adı küçük; D doğru, adla kullanılan unvan büyük harfle başlar.
Yazılı sorusuAşağıdaki cümledeki büyük harf yanlışlarını bulunuz ve doğrusunu kuralıyla birlikte yazınız. (10 puan)

“dedem, her yıl 30 ağustos'ta Dumlupınar'a gider; Ekim ayında da karadeniz'e döner.”Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: “dedem” cümle başında olduğu için büyük harfle başlamalıdır: Dedem. “30 ağustos” belirli bir tarih bildirdiği için ay adı büyük yazılır: 30 Ağustos'ta. “Ekim ayında” belirli bir tarih bildirmediği için küçük yazılmalıdır: ekim ayında. “karadeniz” özel ad olduğu için büyük harfle başlar: Karadeniz'e.

  • Cümle başı yanlışını düzeltmek — 2 puan
  • Belirli tarihteki ay adını düzeltmek — 3 puan
  • Tarih bildirmeyen ay adını düzeltmek — 2 puan
  • Özel adı düzeltmek — 3 puan

Büyük harflerin kullanımı

Cevabın nasıldı?
HER TEMA · YAZIM

Bitişik mi, ayrı mı? Birleşik kelimeler ve de, ki, mi

MEB 9. sınıf · 2. Tema: Anlam Arayışı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBüyük harf nerede kullanılır, ay ve yön adları ne zaman büyük yazılır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Büyük harf cümle başında, şiirde dize başında ve özel adların ilk harfinde kullanılır: kişi, yer, kurum, kitap ve dergi adları, millet ve dil adları. Ay ve gün adları yalnızca belirli bir tarih bildirdiğinde, yön adları yalnızca bir özel adın parçası olduğunda büyük harfle başlar.

Büyük harflerin kullanımı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Birleşik kelimeler ne zaman bitişik yazılır, de-ki-mi nasıl yazılır?

Kısa cevap: Birleşik kelimeler anlam kayması ya da ses olayı varsa bitişik yazılır: hanımeli, kahvaltı, affetmek. Bağlaç olan de/da, ki ve soru eki mi her zaman ayrı yazılır; bulunma eki -de/-da ve “benimki, evdeki” örneklerindeki -ki ise kelimeye bitişir. Ayırt etmek için sözcüğü çıkar: anlam bozulmuyorsa bağlaçtır.

“Sende mi geldin?” mi, “Sen de mi geldin?” mi? Bu iki yazılış arasında yalnızca bir boşluk var; ama birinde anlam bambaşka. Yazım hatalarının en sık görüleni bu küçük boşluklardır.

Birleşik kelimeler: ne zaman bitişik?

İki ya da daha fazla kelimenin birleşerek yeni bir kavram karşılamasıyla birleşik kelime oluşur. Birleşik kelimelerin bir kısmı bitişik, bir kısmı ayrı yazılır. Üç kural yazılıda en çok işine yarar. Birincisi, kelimelerden biri ya da ikisi gerçek anlamından uzaklaşmışsa bitişik yazılır: hanımeli (bir çiçek), aslanağzı, kuşbaşı. İkincisi, birleşme sırasında ses düşmesi ya da değişmesi olmuşsa bitişik yazılır: kahve altı → kahvaltı, cuma ertesi → cumartesi, ne için → niçin.

Üçüncüsü “etmek, olmak” gibi yardımcı fiillerle ilgilidir. Kelime yardımcı fiille birleşirken ses olayına uğruyorsa bitişik yazılır: af + etmek → affetmek, his + etmek → hissetmek, kayıp + olmak → kaybolmak. Ses olayı yoksa ayrı yazılır: yardım etmek, teşekkür etmek, memnun olmak. Türkçenin ses bilgisi sayfasında gördüğümüz ünsüz türemesi ve ünlü düşmesi bu kuralın anahtarıdır.

“Her, bir, hiç” ile kurulanlar
Bitişik yazılırAyrı yazılır
herkes, herhangi, hiçbir, hiçbiriher gün, her zaman, hiç kimse
birçok, birkaç, biraz, birtakımbir şey, bir an, bir gün

de/da: bağlaç mı, ek mi?

Bağlaç olan de/da her zaman ayrı yazılır ve sertleşmez: “Ben de geldim.”, “Kitap da aldım.” Bulunma eki -de/-da ise kelimeye bitişir ve sert ünsüzden sonra -te/-ta olur: evde, okulda, sokakta. Ayırt etmenin yolu basittir: sözcüğü cümleden çıkar. “Ben geldim.” cümlesi anlamlıysa çıkan sözcük bağlaçtır. “Ev geldim” anlamsızsa çıkan bir ektir.

ki ve mi

Bağlaç olan ki ayrı yazılır: “Duydum ki unutmamışsın.” Ama “benimki, evdeki, yarınki” örneklerinde -ki bir ektir ve bitişik yazılır. Ayrıca “belki, çünkü, sanki, oysaki, hâlbuki, mademki” kalıplaşmış oldukları için bitişik yazılır. Soru eki mi her zaman ayrı yazılır, kendinden önceki kelimenin ünlüsüne uyar ve sonraki ekler ona bitişir: “Geldin mi?”, “Okula mı gidiyorsun?”, “Gelecek misin?”

Akılda kalsın: Birleşik kelime: anlam kayması ya da ses olayı varsa bitişik. Bağlaç de ve ki ayrı, soru eki mi ayrı. Test: sözcüğü çıkar; anlam bozulmuyorsa bağlaçtır, ayrı yaz.
Yazılıda

Nasıl sorulurBir metinden alınmış cümleler verilir; birleşik kelimelerin ve de, ki, mi'nin yazımındaki yanlışları bulup düzeltmeniz ya da bitişik ve ayrı yazılan birleşik kelimelere metinden örnek vermeniz istenir.

Tuzak“sende” (sen-de, bulunma) ile “sen de” (bağlaç) yazılışını karıştırmak.

Tam puan içinDoğrusunu yazın ve çıkarma testini ya da birleşik kelime kuralını gerekçe olarak gösterin.

▭Boşluk doldurma bitişik-ayrı

“Kardeşim törene geldi.” cümlesinde bağlaç ayrı yazılır. Kalıplaşmış bir sözcük olan bitişik yazılır. “Af etmek” yanlıştır; doğrusu ses türemesi olduğu için biçimindedir.

debelkiaffetmekyardımetmekbel ki

?Soru çöz yazım

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı yoktur?

✓ A. “Hiçbir” bitişik, soru eki “mı” ayrı yazılmış. B'de bağlaç “de” bitişik yazılmış, doğrusu “Senin de”; C'de “herkes” bitişik yazılmalı; D'de bağlaç “ki” ayrı yazılmalı: “Duydum ki”.
Yazılı sorusuAşağıdaki cümledeki yazım yanlışlarını düzeltiniz ve her düzeltmenin gerekçesini yazınız. (10 puan)

“Bu sabahta kahve altı yapmadık; ablamda bir kaç gündür hasta mı bilmiyorum.”Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: “Bu sabahta” yerine “Bu sabah da” yazılmalıdır; “da” bağlaçtır, çıkarıldığında anlam bozulmaz. “Kahve altı” birleşirken ses düşmesine uğradığı için bitişik yazılır: kahvaltı. “Ablamda” yerine “Ablam da” yazılmalıdır; burada da bağlaçtır. “Bir kaç” kalıplaşmış bir birleşik kelimedir, bitişik yazılır: birkaç. “Hasta mı” doğru yazılmıştır; soru eki ayrı yazılır.

  • İki “da” bağlacını düzeltip gerekçelendirmek — 4 puan
  • “Kahvaltı”yı gerekçesiyle düzeltmek — 3 puan
  • “Birkaç”ı gerekçesiyle düzeltmek — 3 puan

Birleşik kelimeler; de, ki, mi

Cevabın nasıldı?
HER TEMA · YAZIM

Güncel yazım: şapka, sayılar, kısaltmalar

MEB 9. sınıf · 1. Tema: Sözün İnceliği · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBirleşik kelimeler ne zaman bitişik yazılır, de-ki-mi nasıl yazılır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Birleşik kelimeler anlam kayması ya da ses olayı varsa bitişik yazılır: hanımeli, kahvaltı, affetmek. Bağlaç olan de/da, ki ve soru eki mi her zaman ayrı yazılır; bulunma eki -de/-da ve “benimki, evdeki” örneklerindeki -ki ise kelimeye bitişir. Ayırt etmek için sözcüğü çıkar: anlam bozulmuyorsa bağlaçtır.

Birleşik kelimeler; de, ki, mi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Düzeltme işareti (şapka) nerede kullanılır, sayılar ve kısaltmalar nasıl yazılır?

Kısa cevap: Düzeltme işareti (şapka) yazılışları aynı, anlamları farklı kelimeleri ayırmak (hala-hâlâ, adet-âdet), k, g, l'den sonraki a ve u'yu ince okutmak (kâğıt, rüzgâr) ve -î ekini göstermek için (millî, dinî) kullanılır. Sayılar kelimeyle ayrı yazılır (on beş); kısaltmalara gelen ekler okunuşa göre yazılır (TDK'nin).

Eski bir şiir kitabında “san'at”, “bahâr” gibi yazılışlar görürsün. Dil yaşar, yazım da zamanla değişir. Bugün doğru yazmak için kitabın basıldığı yılın değil, güncel kılavuzun kuralına bakarsın.

Güncel yazımı nereden öğreniriz?

Eski metinlerde gördüğün bazı yazılışlar bugün değişmiştir. Bir kelimenin bugünkü doğru yazılışını TDK'nin Güncel Türkçe Sözlük'ünden ve Yazım Kılavuzu'ndan öğrenirsin. Yazılıda eski bir metinden alınmış kelimelerin güncel yazımını sorabilirler. Kural basittir: alıntıda yazarın yazımına dokunulmaz, ama senin yazdığın metin güncel kurala uyar.

Düzeltme işareti (şapka)

Düzeltme işareti (^) üç durumda kullanılır. Birincisi, yazılışları aynı ama okunuşları ve anlamları farklı kelimeleri ayırmak içindir. İkincisi, k, g ve l ünsüzlerinden sonra gelen a ve u ünlülerinin ince okunduğunu göstermek içindir: kâğıt, dükkân, rüzgâr, hikâye, mekân. Üçüncüsü, kelimeye “ile ilgili” anlamı katan -î ekini göstermek içindir: millî (milletle ilgili), dinî, resmî, askerî.

Şapka anlamı değiştirir
ŞapkasızAnlamıŞapkalıAnlamı
halababanın kız kardeşihâlâhenüz, şimdi de
adetsayı, taneâdetgelenek, alışkanlık
alembayrak, sancakâlemdünya, evren
halpazar yerihâldurum

Sayılar ve kısaltmalar

Sayılar kelimeyle yazıldığında her sayı ayrı yazılır: on beş, yüz yirmi, iki bin yirmi altı. Para ile ilgili işlemlerde karışıklığı önlemek için bitişik yazılabilir. Sıra sayıları rakamla yazılırken ya rakamdan sonra nokta konur ya da ek kesmeyle ayrılır: 9. sınıf ya da 9'uncu sınıf; ikisi birlikte kullanılmaz (“9.'uncu” yanlıştır). Tarihler gün, ay ve yıl sırasıyla yazılır: 29 Ekim 1923.

Kısaltmalara gelen ekler kısaltmanın okunuşuna göre yazılır ve kesmeyle ayrılır: TDK (te-de-ke) → TDK'nin, TBMM → TBMM'de. Ölçü kısaltmalarında ise kelimenin kendisinin okunuşu esas alınır: km (kilometre) → 5 km'den.

Akılda kalsın: Şapka: anlam ayırma (hâlâ, âdet), k-g-l sonrası ince a-u (kâğıt, rüzgâr), -î eki (millî). Sayılar ayrı (on beş). Sıra sayısında nokta ya da ek, ikisi birden değil.
Yazılıda

Nasıl sorulurEski yazımla yazılmış birkaç kelime verilir; güncel yazımlarını TDK'ye göre yazmanız ya da şapkanın anlamı nasıl değiştirdiğini örnekle açıklamanız istenir.

TuzakŞapkayı yalnızca “uzun okutmak” için sanmak ya da “9.'uncu” gibi çift işaret kullanmak.

Tam puan içinİki anlamı ayrı cümlelerde kullanarak farkı gösterin.

⇄Kelimeyi anlamıyla eşleştir şapka

?Soru çöz güncel yazım

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı vardır?

✓ D. Sayılar kelimeyle yazıldığında ayrı yazılır: on beş. A doğru, “gelenek” anlamında âdet şapkalı; B doğru, sıra sayısında yalnız nokta kullanılmış; C doğru, k ve g'den sonraki ince a şapkayla gösterilmiş.
Yazılı sorusu“Hala” ve “hâlâ” kelimelerini anlam farklarını gösterecek biçimde birer cümlede kullanınız. Düzeltme işaretinin bu kelimelerdeki görevini açıklayınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: Halam bu hafta sonu bize gelecek. (hala: babanın kız kardeşi) Saat on oldu, otobüs hâlâ gelmedi. (hâlâ: henüz, şimdi de) Bu iki kelime şapka olmadan aynı yazılır. Düzeltme işareti, yazılışları aynı ama anlamları ve okunuşları farklı olan bu kelimeleri birbirinden ayırmaya yarar.

  • “Hala”yı doğru anlamda cümlede kullanmak — 3 puan
  • “Hâlâ”yı doğru anlamda cümlede kullanmak — 3 puan
  • Şapkanın anlam ayırma görevini açıklamak — 4 puan

Güncel yazım, şapka, sayılar

Cevabın nasıldı?
HER TEMA · NOKTALAMA

Nokta, virgül, üç nokta, soru ve ünlem işareti

MEB 9. sınıf · 1. Tema: Sözün İnceliği · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDüzeltme işareti (şapka) nerede kullanılır, sayılar ve kısaltmalar nasıl yazılır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Düzeltme işareti (şapka) yazılışları aynı, anlamları farklı kelimeleri ayırmak (hala-hâlâ, adet-âdet), k, g, l'den sonraki a ve u'yu ince okutmak (kâğıt, rüzgâr) ve -î ekini göstermek için (millî, dinî) kullanılır. Sayılar kelimeyle ayrı yazılır (on beş); kısaltmalara gelen ekler okunuşa göre yazılır (TDK'nin).

Güncel yazım, şapka, sayılar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Virgül nerede kullanılır, nerede kullanılmaz? Üç nokta ne işe yarar?

Kısa cevap: Nokta cümle sonunda, kısaltmalarda ve sıra sayılarında; virgül eş görevli sözcükler ve sıralı cümleler arasında, hitaplardan ve “evet, hayır” gibi cevaplardan sonra kullanılır. “Ve, veya, ile, ya da” bağlaçlarından önce virgül konmaz. Üç nokta tamamlanmamış ya da yarıda bırakılan sözün sonuna konur.

“Yiyelim, arkadaşlar!” ile “Yiyelim arkadaşlar!” arasında yalnızca bir virgül farkı var; ama birinde arkadaşlarına sesleniyorsun, öbüründe onları yemek istiyormuşsun gibi okunabiliyor. Noktalama, cümlenin anlamını yöneten trafik işaretidir.

Nokta

Nokta, tamamlanmış cümlenin sonuna konur. Ayrıca bazı kısaltmalardan sonra (Dr., vb.), sıra bildiren rakamlardan sonra (9. sınıf), tarihlerde gün, ay ve yıl arasında (19.11.2026) ve saat ile dakikayı ayırmada (14.30) kullanılır.

Virgül: en çok puan kırdıran işaret

Virgül cümle içinde kısa bir duraklamayı gösterir. Eş görevli sözcükler ve söz öbekleri arasına konur: “Çantama defter, kalem ve kitap koydum.” Sıralı cümleleri birbirinden ayırır: “Zil çaldı, öğrenciler bahçeye koştu.” Hitaplardan sonra kullanılır: “Arkadaşlar, yarın gezi var.” “Evet, hayır, peki” gibi cevap sözlerinden sonra konur: “Evet, ödevimi bitirdim.” Ara sözleri ayırır: “Öğretmenimiz, sınıfın en sevilen insanı, bugün gelmedi.” Ayrıca anlam karışıklığını önlemek için özneden sonra konabilir: “Yaşlı, adama baktı.” cümlesinde bakan yaşlı biridir.

Virgül “ve, veya, ile, ya da” bağlaçlarından önce konmaz: “defter, kalem ve kitap” doğrudur; “defter, kalem, ve kitap” yanlıştır. Yazılıda bu iki kural, yani eş görevlilerde virgül ve bağlaçtan önce virgülsüzlük, en sık sınanan noktalardır.

Virgülde iki kural yazılıda en çok sınanır: eş görevliler arasında virgül, bağlaçtan önce virgül yok.Görsel: Sınav Defteri

Üç nokta, soru ve ünlem

Üç nokta, tamamlanmamış ya da yarıda bırakılmış cümlelerin sonuna konur: “Bir gün bu kasabadan gideceğim ve…” Söylenmek istenmeyen bir söz ya da okura düşündürülmek istenen bir anlam için de kullanılır. Bir alıntıda atlanan bölümü göstermek için ayraç içinde yazılır: (…). Soru işareti soru anlamı taşıyan cümlenin sonuna konur: “Yarın gelecek misin?” Cümlede “mi” olsa da soru anlamı yoksa konmaz: “Güzel mi güzel bir gündü.” Ünlem işareti sevinç, korku, şaşkınlık ya da emir bildiren cümlelerin ve seslenmelerin sonuna konur: “Ne güzel bir sabah!”, “Ey gençler!”

Akılda kalsın: Virgül: eş görevliler, sıralı cümleler, hitap, evet-hayır, ara söz; “ve, veya, ile, ya da”dan önce yok. Üç nokta = yarım kalan söz. Soru işareti = soru anlamı varsa; “mi” tek başına yetmez.
Yazılıda

Nasıl sorulurNoktalama işaretleri çıkarılmış bir paragraf ya da yanlış noktalanmış cümleler verilir; işaretleri yerleştirmeniz veya yanlışları düzeltip kuralını yazmanız istenir.

Tuzak“ve”den önce virgül koymak ya da içinde “mi” geçen her cümleye soru işareti koymak.

Tam puan içinHer düzeltmenin yanına kuralın adını (eş görevliler, hitap, sıralı cümle) yazın.

⇄Noktalamayı kuralıyla eşleştir noktalama

?Soru çöz noktalama

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül yanlış kullanılmıştır?

✓ B. “Ve” bağlacından önce virgül konmaz; doğrusu “matematik, fizik ve kimya”. A doğru, “evet”ten sonra virgül; C doğru, sıralı cümleler arasında virgül; D doğru, hitaptan sonra virgül.
Yazılı sorusuAşağıdaki cümlede eksik olan noktalama işaretlerini yerleştiriniz ve her işaretin kullanım nedenini yazınız. (10 puan)

“Arkadaşlar yarın müzeye gideceğiz yanınıza defter kalem ve su alın”Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: Doğru yazılış: “Arkadaşlar, yarın müzeye gideceğiz; yanınıza defter, kalem ve su alın.” “Arkadaşlar” sözünden sonra virgül konur, çünkü bir hitaptır. İki cümle arasına sıralı cümleleri ayırmak için noktalı virgül ya da virgül konur. “Defter” ile “kalem” arasına eş görevli sözcükleri ayırmak için virgül konur; “ve”den önce virgül konmaz. Cümle tamamlandığı için sonuna nokta konur.

  • Hitaptan sonra virgül — 2 puan
  • Sıralı cümleler arasına işaret — 2 puan
  • Eş görevliler arasında virgül ve “ve”den önce virgül koymamak — 4 puan
  • Cümle sonuna nokta — 2 puan

Nokta, virgül, üç nokta

Cevabın nasıldı?
HER TEMA · NOKTALAMA

İki nokta, tırnak, kesme ve yazdığını gözden geçirme

MEB 9. sınıf · 1. Tema: Sözün İnceliği · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaVirgül nerede kullanılır, nerede kullanılmaz? Üç nokta ne işe yarar?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Nokta cümle sonunda, kısaltmalarda ve sıra sayılarında; virgül eş görevli sözcükler ve sıralı cümleler arasında, hitaplardan ve “evet, hayır” gibi cevaplardan sonra kullanılır. “Ve, veya, ile, ya da” bağlaçlarından önce virgül konmaz. Üç nokta tamamlanmamış ya da yarıda bırakılan sözün sonuna konur.

Nokta, virgül, üç nokta

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kesme işareti hangi eklerde kullanılır, iki nokta ve tırnak işareti ne işe yarar?

Kısa cevap: İki nokta, kendisinden sonra açıklama ya da örnek gelecek cümlenin sonuna konur. Tırnak işareti başkasından aynen aktarılan sözleri gösterir. Kesme işareti özel adlara, kısaltmalara ve rakamlara gelen ekleri ayırır: Ankara'da, TDK'nin, 1923'te. Kurum adlarına gelen ekler ve yapım ekleri kesmeyle ayrılmaz.

Yazılıda paragrafını bitirdin, süre de var. Şimdi en kârlı iki dakika başlıyor: yazdığını bir kez de “hata avcısı” gözüyle okumak. Kesme işaretleri, büyük harfler, “de”ler… Puan bazen burada kazanılır.

İki nokta

İki nokta, kendisinden sonra bir açıklama, örnek ya da sıralama gelecek cümlenin sonuna konur: “Çantamda üç şey vardı: kitap, defter ve bir şişe su.” Karşılıklı konuşmalarda konuşan kişinin adından sonra da kullanılır. İki noktadan sonra bağımsız bir cümle geliyorsa büyük harfle başlar.

Tırnak işareti

Başka birinin sözü olduğu gibi, değiştirilmeden aktarılıyorsa tırnak içine alınır: Öğretmenimiz “Okumak, düşünmenin yarısıdır.” dedi. Tırnak içindeki cümle büyük harfle başlar ve kendi noktalama işaretini taşır. Ayrıca özellikle vurgulanmak istenen sözler ve eser adları da tırnak içinde yazılabilir.

Kesme işareti

Kesme işareti en çok yanlış kullanılan işarettir. Özel adlara gelen çekim ekleri kesmeyle ayrılır: Ankara'da, Ahmet'in, Türkiye'nin, Fırat'a. Kısaltmalara ve rakamlara gelen ekler de ayrılır: TDK'nin, TBMM'de, 1923'te, 9'uncu. Buna karşılık kurum ve kuruluş adlarına gelen ekler ayrılmaz: Türk Dil Kurumunun, Millî Eğitim Bakanlığına. Yapım ekleri ve yapım ekinden sonra gelen ekler de ayrılmaz: Ankaralı, Türkçe, Türkçenin.

Kesme işareti: ayrılır mı?
Ayrılır (kesme var)Ayrılmaz (kesme yok)
Özel ada gelen çekim eki: İzmir'e, Elif'inYapım eki: İzmirli, Türkçe
Kısaltmaya gelen ek: TDK'ye, AB'ninKurum adına gelen ek: Türk Dil Kurumuna
Rakama gelen ek: 1071'de, 3'üCins ad olan kelime: denize, dağdan

Yazdığını gözden geçirme listesi

Yazma sorusunda paragrafını bitirince şu sırayla kontrol et: Cümleler ve özel adlar büyük harfle mi başlıyor? Bağlaç olan “de” ve “ki” ayrı mı? Soru eki “mi” ayrı mı? Özel adlara gelen eklerde kesme var mı? Eş görevlilerde virgül var, “ve”den önce yok mu? Her cümle bir noktalama işaretiyle bitiyor mu? Bu altı soru, yazma sorusunda en çok kaybedilen puanları korur.

Akılda kalsın: İki nokta = açıklama, örnek gelecek. Tırnak = aynen aktarma. Kesme = özel ad, kısaltma, rakam + çekim eki; kurum adı ve yapım eki ayrılmaz. Paragrafını bitirince altı soruluk listeyle gözden geçir.
Yazılıda

Nasıl sorulurYazım ve noktalama yanlışları içeren bir paragraf verilir; yanlışların altını çizip düzeltmeniz istenir ya da yazdığınız paragraf bu kurallara göre puanlanır.

Tuzak“Türk Dil Kurumu'nun”, “Ankara'lı” gibi kesme gerektirmeyen yerlerde kesme kullanmak.

Tam puan içinHer düzeltmede yanlışı, doğrusunu ve kuralını yazın; kendi paragrafınızda listeyi uygulayın.

↕Gözden geçirme adımlarını sırala

  1. Bağlaç olan de, ki ve soru eki mi ayrı mı yazılmış?
  2. Her cümle büyük harfle başlıyor mu?
  3. Eş görevlilerde virgül var, “ve”den önce yok mu?
  4. Her cümle bir noktalama işaretiyle bitiyor mu?
  5. Özel adlara gelen eklerde kesme kullanılmış mı?

?Soru çöz kesme

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işareti doğru kullanılmıştır?

✓ C. Rakama gelen çekim eki kesmeyle ayrılır: 1071'de. A'da -lı yapım ekidir, ayrılmaz: Sivaslı; B'de kurum adına gelen ek ayrılmaz: Türk Dil Kurumunun; D'de “deniz” cins addır, kesme kullanılmaz: denize.
Yazılı sorusuAşağıdaki paragraftaki yazım ve noktalama yanlışlarını bulunuz, doğrusunu yazınız. (10 puan)

“geçen hafta sınıfça Erzurum'a gittik. Palandöken'de kayak yaptık, karlı tepeler, buz gibi rüzgâr, ve sıcak bir çay. Rehberimiz bize şöyle dedi Bu şehir sabırlı insanların şehridir.”Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: “geçen” cümle başında olduğu için büyük harfle yazılmalıdır: Geçen. “Kayak yaptık” sözünden sonra açıklama geldiği için virgül yerine iki nokta konmalıdır: Palandöken'de kayak yaptık: karlı tepeler… “Rüzgâr” ile “ve” arasındaki virgül kaldırılmalıdır, çünkü “ve”den önce virgül konmaz. Rehberin sözü aynen aktarıldığı için “dedi”den sonra iki nokta konmalı ve söz tırnak içine alınmalıdır: Rehberimiz bize şöyle dedi: “Bu şehir sabırlı insanların şehridir.”

  • Cümle başındaki büyük harf yanlışı — 2 puan
  • Açıklama öncesi iki nokta — 2 puan
  • “Ve”den önceki virgülü kaldırmak — 3 puan
  • Aktarılan söz için iki nokta ve tırnak — 3 puan

İki nokta, tırnak, kesme

Cevabın nasıldı?

YKS'de bu konunun ayrıntısı Türkçe serisindeki Yazım kuralları sayfasında.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde mecazımürsel vardır?

✓ D. Stadyum sözü içindeki seyircilerin yerine kullanılmış; stadyum ile seyirci arasında benzerlik değil yer–içindekiler ilgisi var. A teşbih, iki temel öge birlikte; B rüzgâra insana ait ağlamak verilmiş, teşhis; C gülmek ile ağlamak karşıtlığı, tezat.Kaynak: Söz sanatları · Mecazımürsel ve tenasüp

?Soru 2

I. Gökyüzü bugün senin için ağladı da toprak yeşerdi.
II. Leylâ'yı arayan Mecnun gibi çöllere düştüm.
III. Bu ışık sabahın mı, yoksa senin yüzünün mü?

Bu dizelerde sırasıyla hangi sanatlar öne çıkmaktadır?

✓ B. I'de yağmur ve yeşermenin gerçek nedeni bir yana bırakılıp sevgiye bağlanmış (hüsnütalil); II'de Leylâ ile Mecnun hikâyesine gönderme var (telmih, teşbihle birlikte); III'te bilinen ışık bilinmiyormuş gibi sorulmuş (tecahülüarif). A ilk iki sanatı yer değiştiriyor; C birinci ve üçüncüyü karıştırıyor; D II'de karşıt kavram olmadığı hâlde tezat görüyor.Kaynak: Söz sanatları · Tecahülüarif, hüsnütalil, telmih

?Soru 3

Sokakta yağmur, avucumda bir yaprak;
Dedemin bastonu kapıda bekler.

Örnek metin

Bu dizelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ B. Sokak + da → sokakta: ek sertleşmiş (benzeşme); avuç + um → avucum: ç, ünlüyle başlayan ek önünde c olmuş (yumuşama). A iki olayı karıştırıyor; C kapı ünlüyle bittiği için ses olayı yok; D “yaprak” ek almamış, hiçbir ses değişmemiş.Kaynak: Türkçenin ses bilgisi · Ünsüz benzeşmesi ve yumuşaması

?Soru 4

Bir mülakattan alınan cümleler:
I. Yazar ilk romanını 1998 yılında yayımladı.
II. Bence edebiyat, insanın kendine yazdığı en uzun mektuptur.
III. Romanları on iki dile çevrildi.
IV. Çocukluğumun geçtiği o mahalle, dünyanın en güzel yeriydi.

Bu cümlelerden hangileri özneldir?

✓ B. II “bence” sözüyle kişisel bir yorum, IV “dünyanın en güzel yeri” değerlendirmesiyle bir beğeni bildirir; ikisi de kanıtlanamaz. A tam tersini seçiyor, I ve III tarih ve sayıyla doğrulanabilen nesnel bilgilerdir; C nesnel I'i öznel sanıyor; D IV'teki değerlendirme sözünü gözden kaçırıyor.Kaynak: Deneme ve mülakat · Öznel-nesnel, düşünceyi geliştirme

?Soru 5

Okul dergisi için bir ressamla mülakat yapan Elif, ressamın “Renkleri değil, ışığı resmederim.” sözünü dergide “Ressam renklerin önemsiz olduğunu düşünüyor.” biçiminde yazmıştır.

Elif mülakatın hangi kuralına uymamıştır?

✓ D. Ressamın sözü “ışığı öne çıkarmak” anlamındayken Elif onu “renkler önemsiz” yargısına çevirmiş; görüşü saptırmış. A, B ve C metinde hiç söz edilmeyen aşamalara dair; Elif'in hatası hazırlıkta ya da görüşme sırasında değil, yazıya geçirmede.Kaynak: Deneme ve mülakat · Mülakat

?Soru 6

Yol bana dedi ki: “Yorulma, az kaldı.”
Ben güldüm, ama içimde bir kış vardı;
Binlerce yıl yürüdüm o gece,
Sabaha bir adım kaldı.

Örnek metin

Bu dörtlükte aşağıdaki sanatlardan hangisi yoktur?

✓ D. Dörtlükte geçmişteki bir olaya ya da ünlü bir kişiye gönderme yoktur, bu yüzden telmih bulunmaz. A var: yol konuşturuluyor; B var: gülmek ile içteki kış (hüzün) karşıtlığı; C var: bir gecede binlerce yıl yürümek gerçekte mümkün değildir.Kaynak: Söz sanatları · Teşhis, intak, mübalağa, tezat

?Soru 7

Dedem okuma yazmayı kırk yaşında öğrendi. Önce torunlarının ders kitaplarını hecelerdi, sonra gazeteyi baştan sona okumaya başladı. Bugün seksen yaşında, her sabah bir şiir ezberliyor. Ona bakınca öğrenmenin bir yaşı olmadığını anlıyorum.

Örnek metin

Bu parçanın ana düşüncesi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Dedenin hikâyesindeki bütün ayrıntılar “öğrenmenin yaşı yoktur” yargısını destekliyor; son cümle bunu açıkça söylüyor. B bir yardımcı düşünceyi, metindeki örneği ana düşünce sanıyor; C ve D metinde geçen ayrıntılardan metnin söylemediği genel yargılar türetiyor.Kaynak: Deneme ve mülakat · Ana düşünce, yardımcı düşünce

?Soru 8

“Akşamleyin bahçede oturduk; komşumuz kitabını getirdi, hep beraber türküler söyledik.”

Bu cümledeki kelimelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. “Oturduk” kelimesindeki o, u, u ünlülerinin hepsi kalındır; kelime uyuma uyar, bu yüzden D yanlıştır. A doğru, tek biçimli -leyin eki uyumu bozar; B doğru, “kitap” Arapçadan alınmıştır; C doğru, ü-ü-e hepsi incedir.Kaynak: Türkçenin ses bilgisi · Ünlü uyumları

?Soru 9

Aşağıdaki dizelerin hangisinde ulama yapılamaz?

✓ C. “Sevgi” ünlüyle biter; “umut”tan sonra ise virgül vardır ve “kardeşlik” ünsüzle başlar; dizede ulama koşulu oluşmaz. A'da “bir akşam”, B'de “gün ışığı”, D'de “sen ağlama” sözlerinde ünsüzden sonra ünlü gelir ve okunuşta bağlanır.Kaynak: Türkçenin ses bilgisi · Ulama, vurgu ve şiirin söyleyişi

?Soru 10

Bir öğrenci “Kar yağdı, şehir sustu.” dizesini paragrafa dönüştürürken aşağıdaki cümlelerden birini yazmıştır. Hangisi betimleyici anlatıma en uygundur?

✓ C. Renk (sarı, beyaz), görüntü (süzülen taneler) ve benzetmelerle (pamuk gibi, yorgan) sahne okurun gözünde canlanıyor; dizenin “sessizlik” duygusu da korunuyor. A dizeyi yalnızca düzyazıya çeviriyor, betimleme eklemiyor; B öğretici bir bilgiye kayıyor; D şiirden kopup kişisel bir yargıya geçiyor.Kaynak: Deneme ve mülakat · Şiirden betimleyici paragrafa
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →