Finansal yönetimin temelleri: amaç, paranın zaman değeri, oran analizi, işletme sermayesi

Bugünkü bir lira yarınkinden değerlidir. Finansal yöneticinin amacı, faiz ve iskonto hesapları, oranlarla işletmenin sağlığını okumak ve döner sermayeyi yönetmek.

7 durakKPSS A
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
FİNANS · KAVRAM

Finansal yönetimin amacı, temel kararları ve vekâlet sorunu

İşletme · Finansal Yönetim · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİşletmelerin hukuki türleri nelerdir? Kollektif, komandit, anonim, limited şirket ve kooperatif arasındaki farklar nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (İşletmenin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Hukuki biçime göre işletmeler tek kişilik şahıs işletmesi, adi ortaklık ve ticaret şirketleridir. 6102 sayılı TTK'ye (m.124) göre ticaret şirketleri kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatiftir; kollektif ve komandit şahıs şirketi, anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit sermaye şirketidir. Kollektifte ortaklar sınırsız sorumludur; anonim ve limitedde ortak yalnız taahhüt ettiği sermaye payıyla sorumludur.

Hukuki türler: şahıs, ortaklık, şirket

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Finansal yönetimin amacı nedir? Kâr maksimizasyonu ile değer maksimizasyonu arasındaki fark nedir? Finansal yöneticinin temel kararları ve vekâlet sorunu nedir?

Kısa cevap: Finansal yönetim işletmenin fon ihtiyacını belirleyip en uygun kaynaktan sağlamak ve etkin kullanmaktır. Çağdaş amaç kâr değil, pay sahiplerinin servetini, yani firma değerini en yüksek düzeye çıkarmaktır; çünkü kâr ölçütü zamanı, riski ve nakit akışını dikkate almaz. Finansal yönetici yatırım, finansman ve kâr payı kararları verir; yönetici ile ortak arasındaki çıkar çatışmasına vekâlet sorunu denir.

Bir mobilya şirketinin iki yöneticisi tartışıyor. Biri “bu yıl kârı en yükseğe çıkaralım, bakımı ve eğitimi gelecek yıla erteleyelim” diyor. Öteki “bu yılın kârı değil, şirketin beş yıl sonraki değeri önemli” diye itiraz ediyor. Ortaklar hangisinden yana olmalı?

İşletmenin temel kavramları sayfasında gördüğümüz işletme amaçları arasında kâr ve değer yan yanaydı. Finans bu ikisini ayırır. Kâr maksimizasyonu üç noktada yetersizdir: bugün kazanılan bir lira ile beş yıl sonra kazanılacak bir lirayı eşit sayar (zaman), aynı kârı getiren riskli ve güvenli projeyi ayırt etmez (risk) ve muhasebe kârını esas alır, oysa ortaklar nakitle kâr payı alır. Değer maksimizasyonu bu üçünü birlikte gözetir: beklenen nakit akışlarının riske göre iskonto edilmiş toplamı. Halka açık şirkette bunun göstergesi pay senedinin piyasa fiyatıdır.

Finansal yöneticinin üç temel kararı
KararSorusuBilançodaki yeri
Yatırım kararıFon hangi varlıklara bağlanacak? (makine, stok, yeni fabrika)Aktif (varlıklar)
Finansman kararıFon nereden, hangi bileşimle bulunacak? (kredi, tahvil, ortaklardan sermaye)Pasif (kaynaklar)
Kâr payı kararıKârın ne kadarı dağıtılacak, ne kadarı işletmede bırakılacak?Özkaynak

Vekâlet (asil-vekil) sorunu

İşletmenin temel kavramları sayfasında gördüğümüz anonim şirkette ortaklar şirketi çoğu zaman kendileri yönetmez; yönetimi profesyonel yöneticilere bırakır. Ortak asil, yönetici vekildir. Yönetici kendi çıkarını (prim, makam, iş güvencesi) ortağın servetinin önüne koyarsa vekâlet sorunu doğar. Bunu sınırlamanın bedeline vekâlet maliyeti denir: bağımsız denetim gibi izleme giderleri, yöneticinin ödülünü pay senedinin değerine bağlayan teşvikler (hisse opsiyonu) ve bütün önlemlere karşın kalan değer kaybı. Benzer bir çatışma ortaklarla kreditörler arasında da çıkabilir: borçla aşırı riskli projeye girmek kazancı ortağa, olası zararı kreditöre yükler.

Akılda kalsın: Amaç kâr değil, değer (pay sahibinin serveti). Kâr ölçütünün eksikleri: zaman, risk, nakit. Üç karar: yatırım (aktif), finansman (pasif), kâr payı. Ortak = asil, yönetici = vekil; denetim ve hisse opsiyonu = vekâlet maliyeti.
Sınavda

Nasıl sorulurKâr maksimizasyonunun eleştirileri öncüllerle, ya da bir yöneticinin davranışı anlatılıp vekâlet sorunu sorulur; bir karar verilip üç karardan hangisine girdiği istenir.

TuzakDeğer maksimizasyonunu “en yüksek muhasebe kârı” diye tanımlayan şık. İkinci tuzak, tahvil ihracını yatırım kararı saymaktır; fon bulmak finansman kararıdır.

⇄Bilgi eşleştirme hangi karar?

?Soru çöz

Bir anonim şirketin genel müdürünün yıllık primi o yılın muhasebe kârına bağlıdır. Genel müdür, şirkete uzun vadede değer katacak Ar-Ge harcamalarını keserek yıllık kârı yükseltmiş, ancak şirketin pay senedi fiyatı düşmüştür. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle en iyi açıklanır?

✓ C. Yönetici (vekil) kendi primini artırırken ortakların (asil) servetini, yani pay fiyatını düşürmüştür; bu vekâlet sorunudur. A kârın dağıtımıyla ilgilidir, burada dağıtım yoktur; B tam tersidir, pay fiyatının düşmesi değerin azaldığını gösterir; D fon bulma kararıdır, vakada kaynak seçimi yoktur.
FİNANS · KAVRAM

Finansal piyasalar ve kurumlar: para ve sermaye piyasası, birincil ve ikincil piyasa

İşletme · Finansal Yönetim · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Para piyasası ile sermaye piyasası arasındaki fark nedir? Birincil ve ikincil piyasa, organize ve tezgâhüstü piyasa nedir? Türkiye'de finansal sistemi hangi kurumlar düzenler?

Kısa cevap: Finansal piyasalar fon fazlası olanlardan fon açığı olanlara kaynak aktarır. Vadesi bir yıla kadar olan araçlar para piyasasında, daha uzun vadeli ve vadesiz araçlar sermaye piyasasında işlem görür. Yeni ihraç edilen menkul kıymet birincil piyasada satılır ve fon şirkete gider; daha önce ihraç edilenler ikincil piyasada el değiştirir, fon şirkete gitmez.

Bir enerji şirketi yeni santral için halka arz yaptı; bir öğretmen bu payları ilk gün satın aldı. Üç yıl sonra öğretmen paylarını borsada bir mühendise sattı. Şirket iki işlemden de para kazandı mı?

Hanehalkı çoğu zaman fon fazlası verir, işletmeler ve devlet fon açığı. Fon iki yoldan akar: işletme pay senedi ya da tahvil çıkarıp tasarruf sahibinden doğrudan fon alırsa doğrudan finansman; tasarruf banka mevduatına yatırılıp kredi olarak işletmeye dönerse dolaylı finansman söz konusudur. Türkiye'de işletme finansmanının büyük kısmı dolaylı yoldan, bankalar aracılığıyla sağlanır.

Finansal piyasaların sınıflanması
AyrımBirinci türİkinci tür
VadePara piyasası: bir yıla kadar (hazine bonosu, finansman bonosu, repo, bankalar arası borç)Sermaye piyasası: bir yıldan uzun ya da vadesiz (tahvil, pay senedi)
İhraçBirincil piyasa: ilk satış, fon ihraççıya gider (halka arz)İkincil piyasa: yatırımcılar arası el değiştirme, fon ihraççıya gitmez
ÖrgütlenmeOrganize piyasa: kuralları belli, merkezî (borsa)Tezgâhüstü piyasa: borsa dışında, taraflar arası pazarlık

İkincil piyasa şirkete doğrudan fon sağlamaz, ama gereklidir: yatırımcı payını istediği an satabileceğini bilmezse birincil piyasada almaya yanaşmaz. İkincil piyasa likidite ve güncel fiyat üretir; o fiyat da şirketin değerinin göstergesi olur.

Kurumlar

Aracı kurumlar arasında bankalar, aracı kurumlar (yatırım kuruluşları), sigorta şirketleri ve yatırım fonları bulunur. Düzenleme ve denetimde üç kurum öne çıkar: sermaye piyasasını Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), bankaları Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) düzenler; para politikasını Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası yürütür. Pay senetlerinin işlem gördüğü organize piyasa Borsa İstanbul'dur.

Akılda kalsın: Vade ≤ 1 yıl = para, > 1 yıl = sermaye piyasası. İlk satış = birincil (fon şirkete), el değiştirme = ikincil (fon yatırımcıya). Borsa = organize, borsa dışı = tezgâhüstü. Banka kredisi = dolaylı finansman. SPK sermaye piyasası, BDDK banka.
Sınavda

Nasıl sorulurBir işlem anlatılıp hangi piyasada yapıldığı, ya da bir finansal aracın para mı sermaye piyasası aracı mı olduğu öncüllerle sorulur.

TuzakBorsada yapılan her işlemi birincil piyasa sanmak; halka arz dışındaki borsa işlemleri ikincildir. İkinci tuzak, ikincil piyasa işleminin şirkete fon sağladığını söyleyen öncüldür.

✎Boşluk doldurma piyasa türleri

Enerji şirketinin halka arzında öğretmenin payları ilk gün satın alması piyasa işlemidir. Öğretmenin üç yıl sonra bu payları borsada bir mühendise satması piyasa işlemidir. Şirketin 91 gün vadeli finansman bonosu ise piyasası aracıdır.

birincilikincilparasermayetezgâhüstü

?Soru çöz

Finansal piyasalarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Bir şirketin halka arz ettiği payları yatırımcıların ilk kez satın alması ikincil piyasa işlemidir.
II. Vadesi altı ay olan hazine bonosu sermaye piyasası aracıdır.
III. Daha önce ihraç edilmiş payların borsada yatırımcılar arasında el değiştirmesi ihraççı şirkete yeni fon sağlamaz.

✓ B. İkincil piyasada para bir yatırımcıdan ötekine geçer, şirkete yeni fon girmez (III). I yanlıştır: halka arzdaki ilk satış birincil piyasadır. II yanlıştır: bir yıldan kısa vadeli bono para piyasası aracıdır. A ve C birincil-ikincil ayrımını, C ve D vade ölçütünü karıştırır.
FİNANS · HESAP

Paranın zaman değeri: basit ve bileşik faiz, gelecek değer, bugünkü değer

İşletme · Finansal Yönetim · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Paranın zaman değeri nedir? Basit faiz ile bileşik faiz arasındaki fark nedir? Gelecek değer ve bugünkü değer nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Bugünkü bir lira yarınkinden değerlidir, çünkü bugünden yatırılıp faiz kazanabilir. Basit faizde faiz yalnız anaparaya, bileşik faizde biriken faize de işler. Gelecek değer GD = BD × (1 + i)ⁿ ile bulunur; ters işlem olan iskontoyla bugünkü değer BD = GD ÷ (1 + i)ⁿ hesaplanır. Farklı tarihlerdeki tutarlar ancak aynı tarihe taşınınca karşılaştırılabilir.

Bir ihale komisyonu iki teklif arasında kaldı: bir firma işin bedeli olarak bugün 80.000 TL, öteki iki yıl sonra 100.000 TL ödeyecek. Komisyondaki bir üye “100.000 daha büyük” diyor. Piyasa faizi yıllık %12 iken bu doğru mu?

Paranın zaman değerinin üç nedeni vardır: bugün elde olan para yatırılıp faiz getirebilir (fırsat maliyeti), enflasyon paranın satın alma gücünü eritir ve gelecekteki tutar her zaman bir belirsizlik taşır. Bu yüzden farklı yıllara ait tutarlar doğrudan toplanmaz, karşılaştırılmaz; önce aynı tarihe taşınır.

Basit faiz: GD = BD × (1 + i × n) Bileşik faiz: GD = BD × (1 + i)n İskonto: BD = GD ÷ (1 + i)nBD bugünkü değer, GD gelecek değer, i dönem faiz oranı, n dönem sayısı
İlk yıl iki yöntem aynı sonucu verir; ikinci yıldan itibaren bileşik faiz faizin de faizini kazandığı için öne geçer.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü örnek 1

100.000 TL yıllık %20 faizle 3 yıl yatırılırsa basit ve bileşik faizle kaç TL'ye ulaşır?

  1. Basit: 100.000 × (1 + 0,20 × 3) = 160.000 TL.
  2. Bileşik: 100.000 × 1,203 = 100.000 × 1,728 = 172.800 TL.

Cevap: 160.000 TL ve 172.800 TL; 12.800 TL fark, faizin faizidir

Çözümlü örnek 2

Girişteki iki teklif yıllık %12 bileşik faizle karşılaştırılırsa hangisi daha değerlidir?

  1. İki yıl sonraki tutarı bugüne indir: 100.000 ÷ 1,122 = 100.000 ÷ 1,2544 ≈ 79.719 TL.
  2. Karşılaştır: 79.719 < 80.000.

Cevap: bugün ödenecek 80.000 TL biraz daha değerlidir

Bugünkü değer hesabının yatırım projelerine uygulanışını Yatırım ve finansman kararları sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: Basit faiz anaparaya, bileşik faiz faize de işler. Geleceğe götür: çarp (1 + i)ⁿ; bugüne getir: böl (1 + i)ⁿ. Faiz oranı ya da süre arttıkça bugünkü değer azalır.
Sınavda

Nasıl sorulurBir tutar, faiz ve süre verilip gelecek değer; ya da gelecekteki tutar verilip bugünkü değer sorulur; iki seçenek bugüne indirilerek karşılaştırılır.

TuzakBileşik faiz istenirken faizi süreyle çarpmak (basit faiz hesabı); ikinci tuzak, karşılaştırmada gelecekteki tutarı iskonto etmeden “büyük olan iyidir” demektir.

✎Boşluk doldurma gelecek değer

50.000 TL yıllık %10 faizle 2 yıl yatırılıyor. Bileşik faizle 2 yıl sonunda TL, basit faizle TL birikir.

60.50060.00055.00041.322

?Soru çöz

Bir belediye şirketi bir taşınmazı ya bugün 80.000 TL'ye ya da iki yıl sonra 100.000 TL'ye satabilecektir. Yıllık bileşik faiz oranı %12 ise aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Bileşik iskontoyla 100.000 ÷ 1,12² ≈ 79.719 TL; bu tutar 80.000 TL'nin altında kalır. B zaman değerini yok sayar; C bileşik yerine basit faizle iskonto eder (1 + 0,12 × 2); D da basit faizle büyütür ve 99.200 ile 100.000'i eşit sayar; bileşik faizle 80.000 TL iki yılda 100.352 TL olur.
FİNANS · HESAP

Anüite, sürekli anüite ve efektif faiz oranı

İşletme · Finansal Yönetim · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Anüite nedir, dönem sonu ve dönem başı anüitenin bugünkü değeri nasıl hesaplanır? Sürekli anüite ve efektif faiz oranı nedir?

Kısa cevap: Anüite, eşit aralıklarla ödenen eşit tutarlar dizisidir. Ödemeler dönem sonundaysa normal anüite, dönem başındaysa dönem başı anüite söz konusudur; dönem başı anüitenin değeri bir dönem faiz kadar fazladır. Sonsuza dek süren eşit ödemenin bugünkü değeri A ÷ i'dir. Yıl içinde birden çok kez faiz işlerse gerçek yıllık getiri, yani efektif faiz, nominal faizden yüksek olur.

Bir hastane cihaz kiralayan firmaya iki seçenek sunuyor: üç yıl boyunca her yıl sonunda 10.000 TL ya da her yıl başında 10.000 TL. Aynı toplam, 30.000 TL. Firma için ikisi gerçekten eşit mi?

Kira, kredi taksiti, emekli maaşı gibi eşit ve düzenli ödemeler tek tek iskonto edilebilir; ama dizinin tamamını tek formülle hesaplamak daha hızlıdır. Formüldeki kesir, her ödemenin iskonto çarpanlarının toplamıdır.

Normal anüite: BD = A × [1 − (1 + i)−n] ÷ i GD = A × [(1 + i)n − 1] ÷ i Dönem başı: normal anüite × (1 + i) Sürekli anüite: BD = A ÷ i
Çözümlü örnek 1

Girişteki iki seçeneğin yıllık %10 faizle bugünkü değeri nedir?

  1. Yıl sonu ödemeler: 10.000 ÷ 1,1 + 10.000 ÷ 1,21 + 10.000 ÷ 1,331 ≈ 24.869 TL (formülle aynı).
  2. Yıl başı ödemeler bir yıl erken gelir: 24.869 × 1,1 ≈ 27.355 TL.

Cevap: yıl başı ödeme alan taraf için yaklaşık 2.487 TL daha değerlidir

Ödeme hiç bitmiyorsa (sürekli anüite) formül sadeleşir: yıllık 12.000 TL kira getiren bir taşınmazın %8 faizle değeri 12.000 ÷ 0,08 = 150.000 TL'dir. Anüite formülü tersten kredi taksitini de verir: %10 faizli 100.000 TL'lik üç yıllık kredinin yıllık eşit taksiti 100.000 ÷ 2,4869 ≈ 40.211 TL'dir.

Nominal ve efektif faiz

Bankanın ilan ettiği yıllık oran nominal faizdir. Faiz yılda m kez işletilirse dönem faizi nominalin m'de biridir ve faiz faize de işlediği için gerçek yıllık getiri yükselir; buna efektif faiz denir.

ief = (1 + inom ÷ m)m − 1
Çözümlü örnek 2

Yıllık nominal %24 faiz aylık ve üç aylık işletilirse efektif faiz kaçtır?

  1. Aylık: 1,0212 − 1 ≈ 0,2682, yani %26,82.
  2. Üç aylık: 1,064 − 1 ≈ 0,2625, yani %26,25.

Cevap: faiz ne kadar sık işletilirse efektif faiz o kadar yüksek olur

Akılda kalsın: Dönem başı = normal × (1 + i). Sürekli anüite = A ÷ i. Efektif faiz = (1 + i/m)m − 1; yılda bir kez işletilirse nominale eşittir, daha sık işletilirse büyüktür.
Sınavda

Nasıl sorulurEşit taksitlerin bugünkü değeri, bir kredinin taksiti, sürekli bir gelirin değeri ya da nominal faizden efektif faiz sorulur.

TuzakEşit ödemelerin toplamını doğrudan almak ya da toplamı tek seferde son yıldan iskonto etmek; her ödeme kendi yılından iskonto edilir. İkinci tuzak, dönem başı ödemede de dönem sonu formülünü kullanmaktır.

↕Sıralama bugünkü değere göre küçükten büyüğe (%10)

  1. Üç yıl boyunca her yıl başında 10.000 TL
  2. Üç yıl sonra tek seferde 30.000 TL
  3. Sonsuza dek her yıl sonunda 3.000 TL
  4. Bugün peşin 26.000 TL
  5. Üç yıl boyunca her yıl sonunda 10.000 TL

?Soru çöz

Bir işletme iki yıl boyunca her yıl sonunda 36.000 TL ödeyecektir. Yıllık faiz oranı %20 ise bu ödemelerin bugünkü değeri kaç TL'dir?

✓ C. Her ödeme kendi yılından iskonto edilir: 36.000 ÷ 1,2 + 36.000 ÷ 1,44 = 30.000 + 25.000 = 55.000 TL. A zaman değerini yok sayıp toplar; B toplamı bir yıl iskonto eder (72.000 ÷ 1,2); D toplamın tamamını ikinci yıldan iskonto eder (72.000 ÷ 1,44), birinci ödemenin daha erken geldiğini atlar.
FİNANS · KARŞILAŞTIRMA

Oran analizi finans gözüyle: oranı kim, hangi karar için okur?

İşletme · Finansal Yönetim · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÖrgütsel iletişim süreci nasıl işler? İletişimin yönleri ve dedikodu zinciri türleri nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Liderlik, motivasyon ve denetim). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yöneltme, çalışanları örgüt amaçlarına doğru harekete geçirmektir; iletişim, liderlik ve motivasyonla yapılır. İletişim sürecinde kaynak mesajı kodlar, kanaldan gönderir, alıcı kodu açar ve geri bildirim verir; gürültü her aşamayı bozabilir. Formal iletişim aşağı, yukarı, yatay ve çapraz yönde akar. İnformal iletişimin kanalı dedikodu zinciridir; en yaygın biçimi küme (salkım) zinciridir.

Yöneltme ve örgütsel iletişim

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Finansal oranları kimler, hangi amaçla kullanır? Fiyat/kazanç ve piyasa değeri/defter değeri oranları nedir? Oran analizinin sınırlılıkları nelerdir?

Kısa cevap: Oranları her paydaş kendi sorusu için okur: kısa vadeli alacaklı likidite, uzun vadeli alacaklı borç yükü ve faiz karşılama, yönetim faaliyet, ortak kârlılık ve piyasa değeri oranlarına bakar. Fiyat/kazanç oranı bir liralık kâra ödenen fiyatı, PD/DD oranı piyasanın defter değerine biçtiği katı gösterir. Tek oran yanıltır; oranlar geçmiş yıllarla ve sektörle karşılaştırılır.

Aynı bilanço dört masaya gitti: bir tedarikçi, kredi veren bir banka, şirketin yönetim kurulu ve borsada pay almayı düşünen bir yatırımcı. Dördü de aynı rakamlara bakıyor ama farklı sorular soruyor.

Oranların formülleri ve yorumları Muhasebe (KPSS A) serisindeki Oran analizi sayfasında ayrıntılı anlatılır; burada finans yöneticisinin gözünden hangi oranın hangi karara girdiğine bakıyoruz. Liderlik, motivasyon ve denetim sayfasında gördüğümüz denetim araçlarından biri de oran analiziydi.

Kim, hangi oran grubuna bakar?
KullanıcıOran grubuSorduğu soru
Tedarikçi, kısa vadeli kredi veren bankaLikidite (cari oran, asit-test)Kısa vadeli borcunu vadesinde öder mi?
Uzun vadeli kreditör, tahvil yatırımcısıFinansal yapı, faiz karşılamaBorç yükü ve faiz taşınabilir mi?
YönetimFaaliyet (devir hızları)Stok ve alacak gibi varlıklar etkin kullanılıyor mu?
Ortak, yatırımcıKârlılık, piyasa değeriKoyduğum paranın getirisi ve fiyatı yerinde mi?

Piyasa değeri oranları

Fiyat/kazanç (F/K) oranı = pay fiyatı ÷ pay başına net kâr: fiyat 60 TL, pay başına kâr 5 TL ise F/K 12'dir; yatırımcı bir liralık kâr için 12 lira ödüyor demektir. Piyasa değeri/defter değeri (PD/DD) = piyasa değeri ÷ özkaynağın defter değeri: 900 milyon TL piyasa değerli, 600 milyon TL özkaynaklı şirkette 1,5'tir. Yüksek F/K piyasanın kâr artışı beklediğini gösterebilir, ama pahalılık işareti de olabilir.

Oranlar arasında ödünleşim vardır. Kasada ve stokta fazla varlık tutmak likiditeyi yükseltir, ama atıl fon getiri sağlamadığı için kârlılığı düşürür: likidite-kârlılık ödünleşimi. Du Pont çözümlemesinde özkaynak kârlılığı aktif kârlılığı ile özkaynak çarpanının (aktif ÷ özkaynak) çarpımıdır: aktif kârlılığı %8, çarpan 2,5 ise özkaynak kârlılığı %20 olur. Borç kullanımı çarpanı büyütür; kârlılığı artırabilir, riski de artırır.

Oranlar geçmiş verilere dayanır; enflasyon, muhasebe yöntemi ve sektör farkı sonucu bozabilir. Bu yüzden oran tek başına iyi ya da kötü sayılmaz; önceki yıllarla (trend) ve sektör ortalamasıyla karşılaştırılır.

Akılda kalsın: Tedarikçi → likidite; uzun vadeli kreditör → borç yükü, faiz karşılama; yönetim → devir hızları; ortak → kârlılık, F/K, PD/DD. Fazla nakit: likidite ↑, kârlılık ↓. Oran karşılaştırmayla anlam kazanır.
Sınavda

Nasıl sorulurBir paydaşın amacı verilip en çok hangi oranla ilgileneceği, ya da F/K ve PD/DD'nin tanımı öncüllerle sorulur; likidite-kârlılık ödünleşimi yorum sorusu olarak gelir.

TuzakKısa vadeli kredi veren bankanın önceliğini kârlılık saymak; kısa vadede önce ödeme gücüne bakar. İkinci tuzak, yüksek cari oranın her durumda iyi olduğunu söyleyen şıktır.

⇄Bilgi eşleştirme soru → oran

?Soru çöz

Finansal oranlarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Bir işletmeye üç ay vadeli kredi veren banka, öncelikle işletmenin kârlılık oranlarıyla ilgilenir.
II. Kasada ve stokta gereğinden fazla varlık tutmak likiditeyi artırırken kârlılığı düşürebilir.
III. Fiyat/kazanç oranı, yatırımcının pay başına bir liralık net kâr için kaç lira ödediğini gösterir.

✓ D. Atıl nakit ve stok ödeme gücünü artırır ama getiri sağlamaz (II); F/K pay fiyatının pay başına kâra oranıdır (III). I yanlıştır: kısa vadeli kredi veren önce borcun vadesinde ödenip ödenemeyeceğine, yani likiditeye bakar. A F/K tanımını, B ve C kısa vadeli kreditörün önceliğini yanlış değerlendirir.
FİNANS · HESAP

İşletme sermayesi yönetimi ve nakit dönüşüm süresi

İşletme · Finansal Yönetim · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Net işletme sermayesi nedir? Atak, tutucu ve vade uyumu işletme sermayesi politikaları arasındaki fark nedir? Nakit dönüşüm süresi nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Brüt işletme sermayesi dönen varlıkların toplamı, net işletme sermayesi dönen varlıklarla kısa vadeli borçlar arasındaki farktır. Sürekli ihtiyacı uzun, geçici ihtiyacı kısa vadeli kaynakla karşılamak vade uyumu ilkesidir; atak politika daha kârlı ama riskli, tutucu politika daha güvenli ama az kârlıdır. Nakit dönüşüm süresi, stokta kalma ve tahsil sürelerinin toplamından borç ödeme süresinin çıkarılmasıdır.

Bir hırdavat toptancısı malı ortalama 60 günde satıyor, parasını 45 günde tahsil ediyor, tedarikçisine 30. günde ödüyor. Kâğıt üstünde kârlı, ama her ay sonunda banka hesabı eksiye düşüyor.

Dönen varlıkların toplamına brüt işletme sermayesi, dönen varlıklardan kısa vadeli yabancı kaynakların düşülmesiyle kalan tutara net işletme sermayesi denir: dönen varlıkları 800.000 TL, kısa vadeli borçları 500.000 TL olan işletmenin net işletme sermayesi 300.000 TL'dir.

İşletme sermayesi ihtiyacının bir kısmı yıl boyunca hiç düşmez (sürekli); bir kısmı mevsim ve dönemle iner çıkar (geçici) (okul açılışı öncesi kırtasiye stoku). Finansmanı iki ihtiyaca göre kurmak vade uyumu ilkesidir.

İşletme sermayesi finansman politikaları
PolitikaFinansmanSonuç
Vade uyumu (ılımlı)Sürekli ihtiyaç uzun vadeli, geçici ihtiyaç kısa vadeli kaynaklaRisk ve getiri dengede
Atak (agresif)Sürekli ihtiyacın bir kısmı da kısa vadeli kaynakla; dönen varlıklar düşük tutulurMaliyet düşük, kârlılık yüksek; kredi yenileme ve faiz riski yüksek
TutucuGeçici ihtiyacın bir kısmı da uzun vadeli kaynakla; dönen varlıklar yüksek tutulurLikidite yüksek, risk düşük; atıl fon nedeniyle kârlılık düşük

Nakit dönüşüm süresi

Para mala, mal alacağa, alacak yeniden paraya döner. Stokta kalma ve tahsil sürelerinin toplamı faaliyet dönemidir; bunun bir kısmını tedarikçi, ödemeyi erteleterek finanse eder. Kalan süreyi işletme kendi fonuyla kapatır: nakit dönüşüm süresi.

Nakit dönüşüm süresi = stokta kalma süresi + alacak tahsil süresi − borç ödeme süresiSüre = 360 ÷ devir hızı; borç ödeme süresi = ortalama ticari borç ÷ günlük satışların maliyeti
30. gün ile 105. gün arasındaki 75 günü işletme kendi kaynağıyla finanse eder.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü örnek

Satışların maliyeti 900.000 TL, ortalama stok 150.000 TL; kredili satışlar 1.440.000 TL, ortalama alacak 160.000 TL; ortalama ticari borç 100.000 TL'dir (yıl 360 gün). Nakit dönüşüm süresi kaç gündür?

  1. Stok: devir hızı 900.000 ÷ 150.000 = 6, süre 360 ÷ 6 = 60 gün.
  2. Alacak: devir hızı 1.440.000 ÷ 160.000 = 9, süre 360 ÷ 9 = 40 gün.
  3. Borç: günlük satışların maliyeti 900.000 ÷ 360 = 2.500; süre 100.000 ÷ 2.500 = 40 gün.
  4. 60 + 40 − 40 = 60 gün.

Cevap: faaliyet dönemi 100 gün, nakit dönüşüm süresi 60 gün

Süre stok devrini ve tahsilatı hızlandırarak ya da tedarikçiyi kırmadan ödemeyi uzatarak kısalır. Üretim planlama ve stok yönetimi sayfasında gördüğümüz tam zamanında üretim, stokta kalma süresini kısaltarak bu döngüyü daraltır.

Akılda kalsın: Net işletme sermayesi = dönen varlık − KVYK. Vade uyumu: sürekli ↔ uzun, geçici ↔ kısa. Atak = kârlı ama riskli, tutucu = güvenli ama az kârlı. NDS = stok + alacak − borç süresi.
Sınavda

Nasıl sorulurDevir hızları ya da gün sayıları verilip nakit dönüşüm süresi hesaplatılır; politikaların risk ve kârlılık sonuçları öncüllerle sorulur.

TuzakBorç ödeme süresini toplamak (çıkarılır) ya da devir hızını süre sanmak. İkinci tuzak, atak politikayı daha güvenli saymaktır; kısa vadeli kaynak sık yenilendiği için risk yükselir.

✎Boşluk doldurma nakit dönüşüm süresi

Bir işletmede stokta kalma süresi 50 gün, alacak tahsil süresi 40 gün, borç ödeme süresi 35 gündür. Faaliyet dönemi gün, nakit dönüşüm süresi gündür.

905512545

?Soru çöz

Atak (agresif) işletme sermayesi finansman politikasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Sürekli işletme sermayesi ihtiyacının bir kısmı da kısa vadeli kaynaklarla karşılanır.
II. Tutucu politikaya göre beklenen kârlılık daha yüksek, likidite riski daha fazladır.
III. Dönen varlıklar toplam varlıklar içinde yüksek düzeyde tutulur.

✓ B. Atak politika ucuz kısa vadeli kaynağı sürekli ihtiyaca da kullanır (I); bu kârlılığı artırır ama borcun sık yenilenmesi likidite riskini büyütür (II). III yanlıştır: dönen varlıkları yüksek tutmak tutucu politikanın özelliğidir; atak politika onları düşük tutar. A kârlılık-risk sonucunu atlar; C ve D atak ile tutucu politikayı karıştırır.
FİNANS · HESAP

Nakit, alacak ve stok yönetimi: nakit iskontosunun maliyeti

İşletme · Finansal Yönetim · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaPlanlama nedir, plan türleri nelerdir? Politika, prosedür ve kural arasındaki fark nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Planlama, karar ve örgütleme). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Planlama, ne yapılacağına, nasıl, ne zaman ve kim tarafından yapılacağına önceden karar vermektir; yönetimin ilk fonksiyonudur. Kademeye göre stratejik (üst, uzun vadeli, bütün örgüt), taktik (orta) ve operasyonel (alt, günlük) planlar; kullanım sıklığına göre tek kullanımlık (program, proje, bütçe) ve sürekli planlar (politika, prosedür, kural) vardır. Politika takdir payı bırakır, kural bırakmaz.

Planlama ve plan türleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İşletmeler neden nakit tutar? Alacak yönetiminde kredi standartları ve kredi koşulları nelerdir? Nakit iskontosundan yararlanmamanın maliyeti nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: İşletme günlük ödemeler (işlem), beklenmedik durumlar (ihtiyat) ve fırsatlar (spekülasyon) için nakit tutar; amaç yeterli likiditeyi en az atıl fonla sağlamaktır. Alacak yönetimi kime kredi açılacağını, vadeyi ve nakit iskontosunu belirler. “2/10, net 30” koşulunda iskontodan vazgeçmek yaklaşık yıllık %36,7 faizle borçlanmak demektir; daha ucuz kredi varsa iskonto kullanılır.

Bir inşaat malzemeleri firması toptancıdan “2/10, net 30” koşuluyla 500.000 TL'lik mal aldı. Muhasebeci “30 gün vade varken neden 10. günde ödeyelim?” diyor. Bankadan yıllık %30 faizle kredi bulabilecek durumdalar.

Nakit yönetimi

İşletmeler nakdi üç güdüyle tutar: maaş, kira ve fatura gibi olağan ödemeler için işlem güdüsü, makine arızası ya da tahsilat gecikmesi gibi beklenmedik durumlar için ihtiyat güdüsü, ucuz hammadde gibi fırsatları yakalamak için spekülasyon güdüsü. Bu ayrım para talebinden gelir ve İktisat (KPSS A) serisindeki Para, banka ve para politikası sayfasında da yer alır. Planlama, karar ve örgütleme sayfasında gördüğümüz bütçe burada nakit bütçesi biçimini alır: ay ay tahsilat ve ödemeler karşılaştırılıp açık ya da fazla önceden görülür.

Alacak yönetimi

Kredili satış satışları artırır ama alacağa fon bağlar ve tahsil edilemeyen alacak riski doğurur. Kredi politikasının üç öğesi vardır: kime kredi açılacağını belirleyen kredi standartları, vade ve iskontoyu belirleyen kredi koşulları ve gecikmede izlenecek tahsilat politikası. Müşterinin kredi değerliliği beş ölçütle (5C) incelenir: karakter (ödeme ahlakı), kapasite (ödeme gücü), sermaye (özkaynak), teminat ve genel ekonomik koşullar. Gevşek standartlar satışları artırır, alacak ve şüpheli alacak maliyetini de artırır.

Pazarlama karması sayfasında gördüğümüz nakit indirimi, alıcı için bir finansman kararıdır. İskontodan vazgeçen alıcı, iskonto süresinden sonraki günler için iskonto tutarı kadar faiz ödemiş olur:

İskontodan vazgeçmenin yıllık maliyeti = [iskonto % ÷ (100 − iskonto %)] × [360 ÷ (vade − iskonto süresi)]
Çözümlü örnek

Girişteki “2/10, net 30” koşulunda iskontodan vazgeçmenin yıllık maliyeti nedir? Firma ne yapmalıdır?

  1. Firma 20 gün fazladan beklemek için 98 TL yerine 100 TL öder: dönem maliyeti 2 ÷ 98 ≈ %2,04.
  2. Yılda 360 ÷ 20 = 18 dönem: %2,04 × 18 ≈ %36,7.
  3. Banka kredisi %30'dur ve bu maliyetin altındadır.

Cevap: yaklaşık %36,7; firma gerekirse kredi kullanıp 10. günde ödemeli ve iskontoyu almalıdır

Stok yönetimi finans gözüyle

Üretim planlama ve stok yönetimi sayfasında gördüğümüz ekonomik sipariş miktarındaki elde bulundurma maliyetinin önemli bir parçası, stoğa bağlanan fonun başka yerde kazanabileceği getiridir. Finans yöneticisi için stok, nakde dönmeyi bekleyen paradır; ABC analizindeki A grubu kalemler fonun en çok bağlandığı yerdir.

Akılda kalsın: Nakit güdüleri: işlem, ihtiyat, spekülasyon. Kredi politikası: standartlar, koşullar, tahsilat; 5C: karakter, kapasite, sermaye, teminat, koşullar. 2/10 net 30 ≈ %36,7: kredi bundan ucuzsa iskontoyu al.
Sınavda

Nasıl sorulurBir nakit tutma nedeni anlatılıp güdüsü, ya da “x/y, net z” koşulu verilip iskontodan vazgeçmenin yıllık maliyeti sorulur; maliyet bir kredi faiziyle karşılaştırılır.

TuzakMaliyeti 360'ı tüm vadeye bölerek hesaplamak; payda yalnız iskonto süresinden sonraki gün sayısıdır. İkinci tuzak, iskonto yüzdesini 100'e bölmek; 100 eksi iskontoya bölünür, çünkü ödenen tutar indirimli fiyattır.

⇄Bilgi eşleştirme nakit ve alacak

?Soru çöz

Bir işletme “3/15, net 45” koşuluyla mal satın almıştır. Yıl 360 gün kabul edildiğinde, nakit iskontosundan yararlanmamanın yaklaşık yıllık maliyeti yüzde kaçtır?

✓ A. İskontodan sonraki süre 45 − 15 = 30 gün: (3 ÷ 97) × (360 ÷ 30) ≈ 0,0309 × 12 ≈ %37,11. B 3'ü 100'e bölüp 360'ı bütün vadeye (45) böler; C doğru oranı alır ama 360'ı yine 45'e böler; D 3'ü 100'e böler, ödenen tutarın 97 olduğunu atlar (3 × 12).

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Ürün hayat eğrisinin olgunluk aşamasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Satışlar en yüksek düzeye ulaşır ama artış hızı yavaşlar.
II. Rekabet yoğunlaştığı için fiyat indirimleri ve hatırlatıcı reklam öne çıkar.
III. Bu aşamadaki ürün, BCG matrisindeki nakit ineğine benzer biçimde çoğu zaman kendi yatırım ihtiyacından fazla nakit üretir.

✓ D. Olgunlukta satış tepe noktasındadır ama büyüme yavaşlar (I); rakip sayısı en yüksektir, fiyat rekabeti ve hatırlatıcı reklam başlar (II); büyümesi yavaşlamış, pazarı oturmuş ürün az yatırım ister ve nakit üretir, bu da nakit ineğinin özelliğidir (III). A ve B rekabetin ya da nakit üretiminin olgunluğa ait olduğunu atlar; C satışların tepe yaptığı aşamanın olgunluk olduğunu gözden kaçırır.Kaynak: Pazarlama karması · Ürün karması ve hayat eğrisi

?Soru 2

Toplam kalite yönetimi anlayışıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Kaizen, süreçlerin bir defada ve köklü biçimde yeniden tasarlanmasıdır.
II. Tam zamanında üretim gibi TKY de hatanın stokla ya da son muayeneyle örtülmesi yerine kaynağında giderilmesini ister.
III. Kalite çemberleri, aynı iş alanında çalışanların gönüllü olarak düzenli toplanıp kendi işlerindeki sorunları çözdüğü küçük gruplardır.

✓ D. TKY ve tam zamanında üretim hatayı kaynağında yok etmeyi ister (II); kalite çemberleri gönüllü, küçük ve aynı iş alanından gruplardır (III). A kalite çemberinin tanımını atlar; B ve C I'i içerir: köklü ve tek seferlik değişim yeniden yapılanmanın özelliğidir, kaizen küçük ve sürekli iyileştirmedir.Kaynak: Kalite ve proje yönetimi · TKY, kaizen, 5S

?Soru 3

Bir market zinciri makarna, deterjan ve beyaz peyniri farklı üreticilere ürettirmekte, ancak bu ürünleri kendi adını taşıyan ambalajlarla raflarına koymaktadır. Bu uygulama aşağıdakilerden hangisine örnektir?

✓ B. Ürünü üretmeyen satıcının kendi adını koyması aracı (özel) markasıdır. A üretici markası ürünü üreten firmanın adını taşır, burada üreticiler görünmez; C bireysel markada her ürüne ayrı ad verilir, oysa hepsi aynı adı taşır; D test pazarlaması yeni ürünün sınırlı bölgede denenmesidir, marka kararı değildir.Kaynak: Pazarlama karması · Yeni ürün, marka, ambalaj

?Soru 4

Bilişsel çelişki (uyumsuzluk) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Tüketici bilgi arama aşamasındayken ortaya çıkar.
II. Pahalı ve alternatifleri birbirine yakın ürünlerin alımında daha sık görülür.
III. Satış sonrası destek ve garanti uygulamaları onu azaltabilir.

✓ C. Çelişki önemli ve pahalı alımlarda (II) yaşanır ve işletmenin satış sonrası iletişimiyle hafifler (III). I yanlıştır: çelişki karar verilip satın alındıktan sonra, “doğru mu yaptım?” kaygısıyla doğar. A ve D çelişkiyi bilgi arama aşamasına koyar; B işletmenin bu kaygıyı azaltabileceğini atlar.Kaynak: Pazarlamanın temelleri · Satın alma karar süreci

?Soru 5

Bir otomobil üreticisi üst modelini deri koltuk, gelişmiş sürüş destek sistemleri ve ek hava yastıklarıyla tasarlamıştır. Ancak fabrikada üretilen araçların bir bölümünde kapı boşlukları teknik çizimdeki toleransları aşmaktadır. Bu durumla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Ürün üst düzey özelliklerle düşünüldüğü için tasarım kalitesi yüksektir; üretilen araçlar çizimdeki toleranslara uymadığı için uygunluk kalitesi düşüktür. A iki kavramı ters çevirir; B zengin tasarımı görmezden gelir; D tolerans aşımını görünüş sorunu sayar, oysa çizime uymamak Garvin'in uygunluk boyutudur.Kaynak: Kalite ve proje yönetimi · Kalite kavramı ve boyutları

?Soru 6

Bir il özel idaresi, ilk kez insansız hava aracıyla harita çıkarma hizmeti almaya karar vermiştir. Kurumda bu hizmeti daha önce alan ya da bilen kimse yoktur; teknik şartları belirlemek için birkaç birimden oluşan bir komisyon kurulmuş ve çok sayıda firmadan bilgi istenmiştir. Bu satın alma durumu aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Hizmet ilk kez alınıyor, belirsizlik yüksek, karara çok kişi katılıyor ve geniş bilgi aranıyor; bunlar yeni görev durumunun özellikleridir. B düz yeniden alım aynı ürünün rutin siparişidir; C değiştirilmiş yeniden alımda daha önce alınan bir üründe değişiklik aranır; D türev talep bir satın alma durumu değil, örgütsel talebin tüketici talebinden türemesidir.Kaynak: Pazarlamanın temelleri · Örgütsel satın alma

?Soru 7

Deming'in kalite yaklaşımıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Kalite sorunlarının çoğu çalışanların dikkatsizliğinden kaynaklanır; çözüm, çalışanlara yönelik slogan ve sayısal hedeflerdir.
II. Tedarikçiler, toplam maliyeti en düşük tutmak için yalnız en düşük fiyata göre seçilmelidir.
III. Kaliteyi sağlamak için toplu muayeneye dayanmaktan vazgeçilmelidir.

✓ A. Deming kalitenin sonradan muayeneyle değil süreçte sağlanmasını ister (III). I yanlıştır: Deming sorunların çoğunu yönetimin kurduğu sisteme bağlar ve çalışanlara yönelik slogan ve sayısal hedeflerin kaldırılmasını ister. II yanlıştır: tedarikçi yalnız fiyata göre seçilmemeli, uzun süreli ve güvene dayalı ilişki kurulmalıdır. B ve C I'i, D II'yi doğru sayar.Kaynak: Kalite ve proje yönetimi · Kalite önderleri

?Soru 8

Tutundurma ve hizmet pazarlamasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Reklamla tüketicide istek yaratıp ürünü tüketiciye aracıdan istetmek itme stratejisidir.
II. Hizmetler stoklanabildiği için yoğun dönemin talebi önceden üretilerek karşılanabilir.
III. Hizmetin soyutluğunu karşılamak için 7P'de karmaya fiziksel kanıt (dekor, üniforma, broşür) eklenir.

✓ B. Müşteri soyut hizmeti satın almadan göremez; bina, dekor, üniforma gibi fiziksel kanıt bu sorunu karşılar (III). I yanlıştır: tüketicide istek yaratıp talebi aracıdan üreticiye doğru çekmek çekme stratejisidir; itmede üretici kişisel satış ve ticari indirimle aracıyı ikna eder. II yanlıştır: hizmet stoklanamaz, boş kalan oda ya da koltuk geri gelmez. A ve C itme ile çekmeyi, D stoklanamazlığı karıştırır.Kaynak: Pazarlama karması · Tutundurma ve hizmet pazarlaması

?Soru 9

5 tekstil atölyesi ürünlerini 20 butiğe doğrudan satmaktadır. Atölyeler bütün satışlarını tek bir toptancı aracılığıyla yapmaya karar verirse toplam temas sayısı kaç azalır?

✓ D. Doğrudan temas 5 × 20 = 100, toptancıyla 5 + 20 = 25; azalma 100 − 25 = 75. A yeni temas sayısını azalma sanır; B doğrudan temastan yalnız butik sayısını çıkarır (100 − 20); C doğrudan temas sayısının tamamını verir, toptancıyla kurulan temasları atlar.Kaynak: Pazarlama karması · Dağıtım kanalları

?Soru 10

Sınırlı sermayeye sahip küçük bir ayakkabı atölyesi, büyük markalarla geniş pazarda yarışmak yerine yalnız diyabet hastalarına yönelik özel tabanlı ayakkabılar üretmekte ve bütün pazarlama çabasını bu gruba yöneltmektedir. Atölyenin hedef pazar stratejisi ve bu stratejinin Porter'daki karşılığı aşağıdakilerden hangisinde birlikte doğru verilmiştir?

✓ D. Tek bir bölüme (diyabet hastaları) bütün kaynakla yönelmek yoğunlaştırılmış pazarlamadır; dar bir pazarda üstünlük kurmak Porter'ın odaklanma stratejisidir. A bütün pazara tek karma sunmayı, B birden çok bölüme ayrı ürünlerle girmeyi anlatır; ikisi de geniş pazar stratejisidir. C mikro pazarlama yerel bölgeye ya da bireye uyarlamadır ve atölyenin üstünlüğü düşük maliyet değil özel üründür.Kaynak: Pazarlamanın temelleri · Bölümlendirme, hedef, konum
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?KPSS A İşletme soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →