Liderlik, motivasyon ve denetim: yöneltme, liderlik ve motivasyon kuramları, koordinasyon

İnsanları amaca yöneltmek: lider kimdir, neden davranış tarzı duruma göre değişir, çalışanı ne harekete geçirir ve yönetim sonucu nasıl denetler?

7 durakKPSS A
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
YÖNETİM · MODEL

Yöneltme ve örgütsel iletişim: süreç, yönler, dedikodu zinciri

İşletme · İşletme Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTaylor'ın bilimsel yönetim ilkeleri nelerdir? Gilbreth, Gantt ve Emerson bilimsel yönetime ne kattı?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Yönetim düşüncesinin gelişimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bilimsel yönetim, Frederick W. Taylor'ın öncülüğünde işi zaman ve hareket etüdüyle inceleyip her iş için tek en iyi yöntemi bulmayı amaçlayan klasik yaklaşımdır. Taylor işçinin bilimsel seçimini, eğitimini, planlamanın yönetime verilmesini ve verime göre ücreti savundu. Gilbreth'ler hareket etüdünü, Gantt çizelgesini ve prim sistemini, Emerson verimlilik ilkelerini ekledi.

Bilimsel yönetim (Taylor)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Örgütsel iletişim süreci nasıl işler? İletişimin yönleri ve dedikodu zinciri türleri nelerdir?

Kısa cevap: Yöneltme, çalışanları örgüt amaçlarına doğru harekete geçirmektir; iletişim, liderlik ve motivasyonla yapılır. İletişim sürecinde kaynak mesajı kodlar, kanaldan gönderir, alıcı kodu açar ve geri bildirim verir; gürültü her aşamayı bozabilir. Formal iletişim aşağı, yukarı, yatay ve çapraz yönde akar. İnformal iletişimin kanalı dedikodu zinciridir; en yaygın biçimi küme (salkım) zinciridir.

Bir belediyenin fen işleri müdürü “asfalt çalışması cumartesiye kaydı” diye e-posta atar. Ekipler cuma sabahı sahaya çıkar; e-posta okunmamış, ama kantindeki söylenti herkese çoktan ulaşmıştır.

Planlanan ve örgütlenen işi yürütmek için insanları harekete geçirmek gerekir. Fayol'un “emir-komuta” dediği bu fonksiyona bugün yöneltme denir. Yöneltmenin üç aracı iletişim, liderlik ve motivasyondur.

İletişim süreci

Kaynak (gönderici) iletmek istediği düşünceyi sözcük, sayı ya da işarete çevirir: kodlama. Ortaya çıkan mesaj bir kanalla (toplantı, e-posta, yazı) iletilir. Alıcı mesajı yorumlar: kod açma. Alıcının tepkisi kaynağa döner: geri bildirim. Geri bildirim yoksa iletişim tek yönlüdür ve anlaşılıp anlaşılmadığı bilinmez. Süreci bozan her şeye gürültü denir: ses, dikkat dağınıklığı, yanlış kanal. Girişteki e-posta kodlandı ve gönderildi, ama kod açma ve geri bildirim gerçekleşmedi.

İletişimin yönleri

Formal iletişimin yönleri
YönKimden kime?Örnek
Aşağı doğruÜstten astaTalimat, görev tanımı, politika
Yukarı doğruAsttan üsteRapor, öneri, şikâyet
YatayAynı kademede, farklı birimler arasındaİki şefin iş planını eşgüdümlemesi
Çapraz (diyagonal)Farklı birim ve farklı kademe arasındaMuhasebe şefinin satış müdürüne doğrudan yazması

Yönetim düşüncesinin gelişimi sayfasında gördüğümüz Fayol köprüsü, kademeler zincirini dolaşmadan kurulan yatay iletişimin ilk formülüydü.

İnformal iletişim ve engeller

Resmî kanalların dışında çalışanların kendiliğinden kurduğu iletişim ağına dedikodu zinciri denir. Hızlıdır ve iletilen bilginin büyük kısmı çoğu zaman doğrudur; ama söylenti de taşır. Dört biçimi ayrılır: tek zincir (bilgi kişiden kişiye sırayla geçer), dedikodu zinciri (bir kişi herkese anlatır), olasılık zinciri (rastgele kişilere) ve en yaygın olan küme (salkım) zinciri (bir kişi seçtiği birkaç kişiye, onlardan bazıları başkalarına). İletişimin başlıca engelleri: algının seçici olması, bilginin üste giderken süzülmesi (filtreleme), bilgi aşırı yükü, kademe ve statü farkı, aynı sözcüğe farklı anlam yüklenmesi.

Akılda kalsın: Süreç: kaynak → kodlama → kanal → kod açma (alıcı) → geri bildirim; gürültü her yerde. Yatay = aynı kademe, çapraz = farklı birim ve farklı kademe. Dedikodu zincirlerinin en yaygını küme (salkım).
Sınavda

Nasıl sorulurİletişimin bir aşaması tarif edilip adı sorulur; ya da bir örnek verilip iletişimin yönü istenir.

TuzakFarklı birimden ve farklı kademeden iki kişinin yazışmasını “yatay” saymak; kademe de farklıysa çaprazdır. İkinci tuzak, dedikodu zincirinin en yaygın biçimini “tek zincir” sanmak.

Sınavda işaretlebilginin üste giderken hoşa gidecek biçimde süzülmesi filtrelemedir.

↕Sıralama iletişim süreci

  1. Duyurunun kurumun iç yazışma sistemiyle gönderilmesi
  2. Müdürün çalışma saatlerinin değişeceğini duyurmaya karar vermesi
  3. Şeflerin “anlaşıldı, ekip planı hazırlanıyor” diye cevap yazması
  4. Müdürün kararı kısa ve açık bir duyuru metnine dökmesi
  5. Şeflerin duyuruyu okuyup kendi ekipleri için ne anlama geldiğini yorumlaması

?Soru çöz

Bir hastanede satın alma biriminde çalışan bir memur, bir ihale dosyasındaki eksiklik hakkında amirlerine danışmadan doğrudan başhekim yardımcısına yazı göndermiştir. Bu iletişimin yönü aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Memur ile başhekim yardımcısı hem farklı birimde hem farklı kademededir; bu çapraz (diyagonal) iletişimdir. A yatay iletişim aynı kademedekiler arasındadır; C aşağı doğru iletişim üstten asta akar, burada asttan üst kademeye gidiyor; D küme zinciri informal dedikodu ağının biçimidir, resmî yazı değildir.
LİDERLİK · KAVRAM

Liderlik ve güç: French-Raven, özellikler kuramı, dönüşümcü liderlik

İşletme · İşletme Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaWeber'in bürokrasi modeli ve otorite türleri nelerdir? Klasik yönetim yaklaşımının ortak özellikleri nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Yönetim düşüncesinin gelişimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Max Weber, büyük örgütler için en rasyonel yapıyı “ideal tip” bürokrasi olarak tanımladı: işbölümü ve uzmanlaşma, hiyerarşi, yazılı kurallar, kişisel olmayan ilişkiler, liyakate dayalı seçim ve kariyer, yazılı kayıt. Weber'e göre bu yapı yasal-ussal otoriteye dayanır; geleneksel ve karizmatik otorite öteki iki türdür.

Bürokrasi (Weber)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Liderlik nedir, lider ile yönetici arasındaki fark nedir? French ve Raven'in güç kaynakları nelerdir? Dönüşümcü ve etkileşimci liderlik nedir?

Kısa cevap: Liderlik, bir grubu amaçlara doğru etkileme sürecidir. French ve Raven beş güç kaynağı sayar: ödüllendirme, zorlama, yasal, uzmanlık ve karizmatik (beğenilme) güç; ilk üçü makamdan, son ikisi kişiden gelir. Özellikler kuramı liderin doğuştan özelliklerini arar. Dönüşümcü lider izleyicinin değerlerini değiştirip ilham verir; etkileşimci lider performansı ödül ve cezayla takas eder.

Bir fabrikada yeni atanan üretim müdürünün imzası her şeye yetiyor, ama ustalar bir sorun çıkınca otuz yıllık ustabaşına koşuyor. Makamın gücü bir yerde, insanların izlediği kişi başka yerde.

Liderlik, başkalarını bir amaca doğru gönüllü olarak harekete geçirme sürecidir. Yönetici makamın verdiği yetkiyle iş gördürür; lider ise izleyicilerin onu kabul etmesine dayanır. İyi yönetici aynı zamanda lider olmaya çalışır, ama formal bir makamı olmayan biri de informal grubun lideri olabilir; girişteki ustabaşı gibi.

French ve Raven: beş güç kaynağı

Güç kaynakları
GüçDayanağıKaynağı
ÖdüllendirmePrim, terfi, takdir verebilmekMakam (pozisyon gücü)
Zorlama (cezalandırma)Ceza, uyarı, işten çıkarma tehdidi
Yasal (meşru)Makamın kendisi, “müdür olduğu için”
UzmanlıkBilgi ve beceriKişi (kişisel güç)
Karizmatik (beğenilme, özdeşleşme)İzleyicilerin ona benzemek istemesi

Yönetim düşüncesinin gelişimi sayfasında gördüğümüz Weber'in yasal-ussal otoritesi, burada yasal güce karşılık gelir. Girişteki müdürün yasal gücü, ustabaşının ise uzmanlık ve karizmatik gücü vardır.

Liderliğe dört yaklaşım

Liderlik kuramları kabaca dört dalgada gelişti. Özellikler kuramı (“büyük adam” yaklaşımı) liderleri liderlik etmeyenlerden ayıran doğuştan özellikleri (zekâ, özgüven, enerji, boy) aradı; ama her durumda geçerli bir özellik listesi bulunamadı. Bunun üzerine davranışsal kuramlar liderin ne olduğuna değil ne yaptığına baktı, durumsal kuramlar da en iyi davranışın duruma göre değiştiğini söyledi. Bu ikisini sonraki iki konuda göreceğiz.

Dördüncü dalga liderle izleyici arasındaki ilişkiyi inceler. Etkileşimci (transactional) lider bir alışveriş kurar: hedefi tutturana koşullu ödül verir, sapma olunca müdahale eder. Dönüşümcü (transformational) lider ise izleyicilerin değerlerini ve beklentilerini değiştirir: ilham veren bir vizyon çizer, entelektüel olarak uyarır, her bireyle ayrı ilgilenir ve onları kendi çıkarlarının ötesine taşır. Karizmatik liderlik dönüşümcü liderliğin bir bileşenidir: izleyiciler liderin kişiliğine bağlanır.

Akılda kalsın: Makamın üç gücü: ödül, zorlama, yasal; kişinin iki gücü: uzmanlık, karizma. Etkileşimci lider takas eder, dönüşümcü lider değiştirir. Kuramlar sırayla sordu: lider kimdir (özellik), ne yapar (davranış), ne zaman neyi yapar (durumsal)?
Sınavda

Nasıl sorulurBir güç kullanımı örneği verilip güç türü sorulur ya da hangi güç kaynaklarının kişisel olduğu öncüllerle istenir.

TuzakUzmanlık gücünü makama bağlamak; bilgi kişiyle birlikte gider. İkinci tuzak, ödül ve cezayla performans takası yapan lideri dönüşümcü saymak; o etkileşimcidir.

Sınavda işaretleözellikler kuramının temel eleştirisi, evrensel bir lider özellikleri listesinin bulunamamasıdır.

⇄Bilgi eşleştirme güç kaynağı

?Soru çöz

Liderlik ve güç ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Uzmanlık gücü, kişi makamından ayrıldığında da onunla birlikte gider.
II. Weber'in yasal-ussal otoritesi, French ve Raven'in yasal (meşru) gücüne karşılık gelir.
III. Etkileşimci lider, izleyicilerinin değer ve inançlarını dönüştürmeyi hedefler.

✓ D. Uzmanlık kişisel güçtür, makama değil kişiye bağlıdır (I); kurala ve makama dayanan yasal-ussal otorite yasal güce karşılık gelir (II). A II'yi atlar; B ve C III'ü içerir: değerleri dönüştürmeyi hedefleyen dönüşümcü liderdir, etkileşimci lider performansı ödülle takas eder.
LİDERLİK · ARAŞTIRMA

Davranışsal liderlik: Iowa, Ohio State, Michigan ve yönetim tarzı ağı

İşletme · İşletme Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Ohio State ve Michigan liderlik araştırmaları nedir? Blake ve Mouton'un yönetim tarzı ağı (1.1, 9.9) nedir?

Kısa cevap: Davranışsal kuramlar etkili liderin ne yaptığını inceler. Iowa araştırmaları otokratik, demokratik ve serbest bırakıcı tarzı ayırdı. Ohio State iki bağımsız boyut buldu: yapıyı kurma (işe yönelik) ve anlayış gösterme (insana yönelik). Michigan aynı ayrımı tek bir doğrunun iki ucu olarak gördü: iş merkezli ve çalışan merkezli. Blake ve Mouton'un yönetim tarzı ağında en etkili tarz 9.9 takım yönetimidir.

İki şube müdürü düşünelim: biri her sabah hedef tablosunu açıp kimin geride kaldığını sorar, öteki önce çalışanların hâlini hatırını sorar. Hangisi daha iyi lider? Davranışsal kuramlar bu soruyu ölçerek cevaplamaya çalıştı.

Iowa: üç liderlik tarzı

Kurt Lewin ve arkadaşlarının çocuk gruplarıyla yaptığı Iowa araştırmaları üç tarzı karşılaştırdı: otokratik lider tek başına karar verir; demokratik lider gruba katılım sağlar; serbest bırakıcı (laissez-faire) lider kararı tamamen gruba bırakır. Demokratik grupların memnuniyeti ve yaratıcılığı en yüksek, serbest bırakıcı grupların verimi en düşük çıktı.

Ohio State ve Michigan

Ohio State ile Michigan araştırmaları
Ohio StateMichigan
İşe yönelik boyutYapıyı kurma: görevleri, rolleri, standartları belirlemeİş (üretim) merkezli
İnsana yönelik boyutAnlayış gösterme: güven, saygı, çalışanın duygularına ilgiÇalışan merkezli
Boyutların ilişkisiİki bağımsız boyut; lider ikisinde birden yüksek olabilir (dört bölge)Tek doğrunun iki ucu; biri artarsa öteki azalır
Bulguİkisinde de yüksek lider çoğu zaman en başarılıÇalışan merkezli liderin grupları daha verimli

Michigan çizgisinin önde gelen adı Rensis Likert'tir; onun dört yönetim sistemini Yönetim düşüncesinin gelişimi sayfasında gördük. Katılımcı “sistem 4”, çalışan merkezli liderliğin örgüt düzeyindeki karşılığıdır.

Blake ve Mouton: yönetim tarzı ağı

Robert Blake ve Jane Mouton, Ohio'nun iki boyutunu 1'den 9'a puanlanan bir ızgaraya dönüştürdü: yatay eksen üretime ilgi, dikey eksen insana ilgi. İlk sayı üretime, ikinci sayı insana ilgiyi gösterir.

Blake ve Mouton'a göre tek en iyi tarz 9.9'dur: yüksek üretim, bağlılığı yüksek çalışanlarla elde edilir.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Ohio iki bağımsız eksen, Michigan tek doğrunun iki ucu. Ağda ilk sayı iş, ikinci sayı insan: 1.9 insana düşkün “kulüp”, 9.1 işe gömülü “görev”, 9.9 ikisi birden “takım”.
Sınavda

Nasıl sorulurBir yöneticinin davranışı tarif edilir, yönetim tarzı ağındaki yeri sorulur; ya da Ohio ve Michigan bulguları karıştırılarak “hangisi yanlıştır” denir.

Tuzak1.9 ile 9.1'i ters okumak; ilk sayı üretime ilgidir. İkinci tuzak, Michigan'ın boyutlarını Ohio gibi bağımsız saymak.

Sınavda işaretle5.5 orta yol, iş ile moral arasında “yeterli” bir denge arar ama en iyi tarz sayılmaz.

⇄Bilgi eşleştirme yönetim tarzı ağı

?Soru çöz

Ohio State ve Michigan liderlik araştırmalarını ayıran temel nokta aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Ohio'da lider yapıyı kurmada da anlayış göstermede de yüksek olabilir; Michigan'da iş merkezlilik arttıkça çalışan merkezlilik azalır. B ikisi de davranışsaldır, doğuştan özellik özellikler kuramının konusudur; C duruma göre değişen tarz durumsal kuramlarındır; D üç tarz Lewin'in Iowa araştırmalarına aittir.
LİDERLİK · MODEL

Durumsal liderlik: Fiedler, Hersey-Blanchard, House, Vroom-Yetton

İşletme · İşletme Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSistem yaklaşımı ve durumsallık yaklaşımı nedir? Herbert Simon'ın sınırlı rasyonellik kavramı ne anlama gelir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Yönetim düşüncesinin gelişimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Sistem yaklaşımı örgütü çevresinden girdi alıp çıktıya dönüştüren açık bir sistem olarak görür. Durumsallık yaklaşımı “tek en iyi yol yoktur” der; uygun yapı çevreye, teknolojiye ve büyüklüğe göre değişir. Simon, yöneticinin sınırlı rasyonellikle en iyi değil tatmin edici kararı seçtiğini gösterdi.

Sistem, durumsallık, Simon

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Fiedler'in durumsal liderlik modeli nedir? Hersey-Blanchard, House yol-amaç ve Vroom-Yetton modelleri nedir?

Kısa cevap: Durumsal kuramlara göre tek en iyi liderlik tarzı yoktur. Fiedler'de liderin tarzı (LPC ölçeğiyle) sabittir; durum çok uygun ya da çok elverişsizse görev odaklı, orta düzeydeyse ilişki odaklı lider başarılıdır. Hersey-Blanchard'da tarz izleyicinin olgunluğuna göre anlatma, satma, katılma, devretme diye değişir. House'un yol-amaç kuramında lider izleyiciye amaca giden yolu açar; Vroom-Yetton karara katılım düzeyini seçtirir.

Aynı müdür, ilk günündeki stajyere işi adım adım tarif ediyor; on yıllık uzmana ise “dosya sende, nasıl istersen” diyor. Tutarsızlık mı, ustalık mı?

Davranışsal kuramlar her yerde işe yarayan bir tarz aradı; ama 9.9 bile her durumda en iyi sonucu vermedi. Yönetim düşüncesinin gelişimi sayfasında gördüğümüz durumsallık yaklaşımı liderliğe de uygulandı: etkili tarz duruma bağlıdır.

Fiedler: liderin tarzı sabit, durum değişir

Fred Fiedler liderin tarzını LPC (en az tercih edilen çalışma arkadaşı) ölçeğiyle belirler: en az sevdiği iş arkadaşını bile olumlu anlatan lider ilişki odaklı (yüksek LPC), olumsuz anlatan görev odaklıdır (düşük LPC). Durumun elverişliliğini üç değişken belirler: lider-üye ilişkileri, görev yapısı ve liderin pozisyon gücü. Üçü de güçlüyse ya da üçü de zayıfsa görev odaklı lider, aradaki orta durumlarda ilişki odaklı lider başarılıdır. Fiedler'e göre tarz kolay değişmez; bu yüzden lider duruma uydurulmaz, liderin uyduğu durum seçilir ya da durum değiştirilir.

Durumsal kuramlar özeti
KuramBelirleyiciTarzlar
Hersey-Blanchardİzleyicinin olgunluğu (yetenek ve istek)Anlatma → satma (ikna) → katılma → devretme
House yol-amaçİzleyicinin özellikleri ve görevin yapısıYönlendirici, destekleyici, katılımcı, başarı odaklı
Vroom-YettonKararın niteliği, bilgi, astların kabulüOtokratik → danışmacı → grup kararı (karar ağacıyla)
Tannenbaum-SchmidtYönetici, ast ve durum güçleriYönetici merkezliden ast merkezliye uzanan süreklilik çizgisi

Hersey-Blanchard, House, Vroom-Yetton

Hersey ve Blanchard'da olgunluk arttıkça liderin göreve yönelik davranışı azalır. Yeteneği ve isteği düşük izleyiciye anlatma, istekli ama yeteneği yetersiz olana satma, yetenekli ama kendine güvenmeyene katılma, hem yetenekli hem istekli olana devretme uygundur. Girişteki müdür stajyere anlatma, uzmana devretme tarzını kullanıyor. Robert House'un yol-amaç kuramı Vroom'un beklenti kuramına dayanır: lider, izleyicinin amaca giden yolunu açıklaştırıp engelleri kaldırdığında güdüler. Vroom ve Yetton ise Planlama, karar ve örgütleme sayfasında gördüğümüz grup kararının ne zaman gerektiğini sorar: lider, bir dizi evet-hayır sorusuyla tek başına mı, danışarak mı, grupla mı karar vereceğini seçer.

Akılda kalsın: Fiedler: lider değişmez, durum değişir; uç durumda görev, orta durumda ilişki odaklı. Hersey-Blanchard: olgunluk arttıkça anlat → sat → katıl → devret. House yolu açar, Vroom-Yetton katılımı ayarlar.
Sınavda

Nasıl sorulurBir izleyici ya da durum tarif edilip uygun tarz sorulur; ya da kuram ile belirleyici değişkeni eşleştirilir.

TuzakFiedler'de liderin tarzını duruma göre değiştirebileceğini söyleyen şık; Fiedler tarzı sabit sayar. İkinci tuzak, Hersey-Blanchard'da belirleyicinin liderin olgunluğu olduğunu söylemek; belirleyici izleyicinin olgunluğudur.

Sınavda işaretleFiedler'in üç durum değişkeni lider-üye ilişkileri, görev yapısı ve pozisyon gücüdür.

↕Sıralama olgunluk arttıkça tarz

  1. Katılma: kararı izleyiciyle birlikte vermek
  2. Anlatma: ne, nasıl, ne zaman yapılacağını ayrıntılı söylemek
  3. Devretme: sorumluluğu izleyiciye bırakmak
  4. Satma: kararı açıklayıp izleyiciyi ikna etmek

?Soru çöz

Bir şantiyede ekip ile şef arasındaki ilişkiler kötü, yapılacak işler belirsiz ve şefin ödül-ceza yetkisi zayıftır. Fiedler'in modeline göre bu durumda hangi lider daha başarılı olur ve neden?

✓ C. Üç değişkenin üçü de olumsuz, yani durum çok elverişsizdir; Fiedler'e göre uç durumlarda görev odaklı (düşük LPC) lider başarılıdır. A ilişki odaklı lider orta elverişlilikte başarılıdır; B serbest bırakıcı tarz Iowa araştırmalarının kavramıdır; D Fiedler'de tarz sabittir, değiştirilen durumdur.
MOTİVASYON · KURAMCI

Motivasyonun kapsam kuramları: Maslow, Alderfer, Herzberg, McClelland

İşletme · İşletme Yönetimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHawthorne araştırmaları nedir ve sonuçları nelerdir? Neoklasik yönetim yaklaşımının temsilcileri kimlerdir, McGregor'un X ve Y teorisi nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Yönetim düşüncesinin gelişimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Neoklasik (insan ilişkileri) yaklaşım, Elton Mayo'nun yürüttüğü Hawthorne araştırmalarıyla (1924–1932) doğdu: verim yalnız fiziksel koşullara değil, ilgi görmeye, grup normlarına ve informal ilişkilere de bağlıdır. McGregor X ve Y teorisiyle yöneticinin insan varsayımını öne çıkardı.

Neoklasik yaklaşım, Hawthorne

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Maslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisi, Alderfer'in ERG kuramı, Herzberg'in çift etmen kuramı ve McClelland'ın başarma ihtiyacı kuramı nedir?

Kısa cevap: Kapsam kuramları insanı neyin güdülediğini sorar. Maslow beş basamaklı ihtiyaçlar hiyerarşisi kurar; doyurulan ihtiyaç artık güdülemez. Alderfer bunu varolma, ilişki ve gelişme diye üçe indirir ve engellenen kişinin alt ihtiyaca geri döndüğünü söyler. Herzberg'e göre hijyen etmenleri (ücret, çalışma koşulları) yalnız tatminsizliği önler; motive ediciler (başarı, takdir, sorumluluk) güdüler. McClelland başarma, güç ve bağlılık ihtiyacını ayırır.

Bir kargo firması kuryelerine zam yaptı, şikâyetler azaldı ama kimse daha hevesli çalışmadı. Bir yıl sonra en iyi kuryelere bölge sorumluluğu verildi; o bölgelerde teslimat süresi kısaldı. Para ile sorumluluk aynı şeyi yapmadı.

Yönetim düşüncesinin gelişimi sayfasında gördüğümüz McGregor'un Y teorisi çalışanın para dışındaki ihtiyaçlarını öne çıkarmıştı. Kapsam kuramları bu ihtiyaçların neler olduğunu sınıflar.

Üç kuram aynı ihtiyaçları farklı ayrıntıyla gruplar; bu eşleme yaklaşık bir karşılaştırmadır.Görsel: Sınav Defteri

Maslow ve Alderfer

Abraham Maslow'a göre insan önce en alttaki ihtiyacı doyurur, sonra bir üsttekine geçer. Doyurulmuş ihtiyaç artık güdüleyici değildir; en üstteki kendini gerçekleştirme ihtiyacı ise hiç tam doymaz. Clayton Alderfer'in ERG kuramı basamakları üçe indirir: varolma, ilişki, gelişme. İki farkı vardır: birden çok ihtiyaç aynı anda etkili olabilir ve üst ihtiyacı engellenen kişi alttakine daha çok yönelir (engellenme-gerileme).

Herzberg ve McClelland

Herzberg: hijyen etmenleri ve motive ediciler
Hijyen (koruyucu) etmenlerMotive ediciler
Nereden gelir?İşin çevresindenİşin kendisinden
ÖrneklerÜcret, iş güvenliği, çalışma koşulları, şirket politikası, denetim, iş arkadaşlarıyla ilişkilerBaşarı, takdir edilme, işin kendisi, sorumluluk, ilerleme, gelişme
YokluğundaTatminsizlikTatminsizlik değil, “tatmin yokluğu”
VarlığındaYalnız tatminsizlik önlenirGüdülenme ve tatmin

Girişteki zam bir hijyen etmeniydi: şikâyeti azalttı ama heves yaratmadı; bölge sorumluluğu ise motive ediciydi. David McClelland ihtiyaçların doğuştan değil öğrenilmiş olduğunu söyler ve üçünü ayırır: başarma (zor hedefi kendi başına aşmak), güç (başkalarını etkilemek) ve bağlılık (sıcak ilişkiler).

Akılda kalsın: Maslow basamak basamak, Alderfer aynı anda ve geri dönebilir. Herzberg: işin çevresi hijyen, işin kendisi motive edici; ücret hijyendir. McClelland: başarma, güç, bağlılık, öğrenilmiş.
Sınavda

Nasıl sorulurBir etmen verilip Herzberg'e göre hijyen mi motive edici mi olduğu sorulur; ya da Maslow ile Alderfer'in farkı öncüllerle istenir.

TuzakÜcreti motive edici saymak; Herzberg'de ücret hijyendir. İkinci tuzak, engellenme-gerileme ilkesini Maslow'a vermek; o Alderfer'indir.

Sınavda işaretleHerzberg'e göre tatmin ile tatminsizlik aynı çizginin iki ucu değil, iki ayrı boyuttur.

⇄Bilgi eşleştirme hangi kuram, hangi kavram?

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangileri Herzberg'e göre hijyen etmenlerindendir?
I. Yapılan işin takdir edilmesi
II. Ücretin artırılması
III. İşte daha çok sorumluluk verilmesi

✓ D. Ücret (II) işin çevresinden gelen bir hijyen etmenidir: yetersizse tatminsizlik doğurur, artması tek başına güdülemez. Takdir (I) ve sorumluluk (III) işin kendisinden gelen motive edicilerdir. A ve C takdiri, B ve C sorumluluğu hijyen sayar.
MOTİVASYON · MODEL

Motivasyonun süreç kuramları: Vroom'un beklentisi, Adams'ın eşitliği, Locke'un amaçları

İşletme · İşletme Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMisyon ve vizyon arasındaki fark nedir? SMART amaç nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Planlama, karar ve örgütleme). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Misyon, örgütün var oluş nedenidir: bugün ne yapar, kime hizmet eder, onu başkalarından ayıran nedir. Vizyon, örgütün ulaşmak istediği gelecek tablosudur. Amaçlar misyon ve vizyonu ölçülebilir sonuçlara çevirir; iyi bir amaç SMART'tır: belirgin, ölçülebilir, ulaşılabilir, ilgili (gerçekçi) ve zamana bağlı. Amaçlar üstten alta bir araç-amaç zinciri kurar.

Misyon, vizyon, amaç

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Vroom'un beklenti kuramı nedir, nasıl hesaplanır? Adams'ın eşitlik kuramı ve Locke'un amaç belirleme kuramı nedir?

Kısa cevap: Süreç kuramları insanın nasıl güdülendiğini açıklar. Vroom'a göre motivasyon = beklenti × araçsallık × valens; biri sıfırsa motivasyon da sıfırdır. Porter-Lawler modeli tatmini performansın sonucu sayar. Adams'ın eşitlik kuramında çalışan kendi çıktı/girdi oranını başkasınınkiyle karşılaştırır ve eşitsizliği gidermeye çalışır. Locke'a göre belirgin ve zor ama ulaşılabilir amaçlar, geri bildirimle birlikte performansı artırır.

İki memur aynı işi yapıyor. Biri, aynı saatte çalışan arkadaşının kendisinden daha çok ek ödeme aldığını öğrenince işi ağırdan almaya başlıyor. Ücreti değişmedi; değişen karşılaştırmasıydı.

Vroom: beklenti kuramı

Victor Vroom'a göre kişi bir davranışa girişmeden önce üç soru sorar. Beklenti: çaba gösterirsem başarabilir miyim? (çaba → performans olasılığı, 0–1). Araçsallık: başarırsam ödül gelecek mi? (performans → ödül olasılığı, 0–1). Valens: o ödül benim için ne kadar değerli? Üçü çarpılır:

Motivasyon = Beklenti × Araçsallık × ValensÇarpım olduğu için herhangi biri sıfırsa motivasyon sıfırdır.
Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Bir satış temsilcisi iki ödülü karşılaştırıyor. Terfi: beklenti 0,6, araçsallık 0,5, valens 1. Prim: beklenti 0,9, araçsallık 0,8, valens 0,5. Hangisi daha güçlü güdüler?

  1. Terfi: 0,6 × 0,5 × 1 = 0,30.
  2. Prim: 0,9 × 0,8 × 0,5 = 0,36.

Cevap: prim (0,36 > 0,30); daha değerli ödül, ulaşılması zorsa daha az güdüler

Porter ve Lawler bu modeli genişletti: çaba, yetenek ve rolün doğru algılanmasıyla performansa dönüşür; performans ödül getirir; ödül adil algılanırsa tatmin doğar. Yani tatmin performansın nedeni değil, sonucudur. (Lyman Porter, rekabet stratejileriyle tanınan Michael Porter değildir.)

Adams, Locke ve pekiştirme

J. Stacy Adams'ın eşitlik kuramına göre çalışan kendi çıktı ÷ girdi oranını (ücret, takdir ÷ çaba, eğitim, süre) seçtiği birinin oranıyla karşılaştırır. Girişteki memur kendi oranını düşük buldu. Eşitsizlik algılayan kişi girdisini azaltır, çıktısının artmasını ister, karşılaştırdığı kişiyi ya da algısını değiştirir, en sonunda işten ayrılabilir. Edwin Locke'un amaç belirleme kuramı, “elinden geleni yap” yerine belirgin, zor ama ulaşılabilir amaçların ve sonuç hakkında geri bildirimin daha yüksek performans getirdiğini söyler. Planlama, karar ve örgütleme sayfasında gördüğümüz SMART amaç bu kuramın uygulamasıdır. Davranışı sonuçlarıyla açıklayan pekiştirme yaklaşımı (Skinner) ise ödüllendirilen davranışın tekrarlandığını, cezalandırılan ya da karşılıksız kalanın azaldığını söyler.

Akılda kalsın: Vroom üç soru: Yapabilir miyim? Ödül gelir mi? Ödül değer mi? Birinin sıfırı hepsini sıfırlar. Adams oran karşılaştırır, tutarı değil. Locke: belirgin ve zor amaç + geri bildirim. Porter-Lawler: önce performans, sonra tatmin.
Sınavda

Nasıl sorulurÜç değer verilip Vroom'a göre motivasyon hesaplatılır ya da bir vaka verilip hangi süreç kuramıyla açıklandığı sorulur.

TuzakVroom'da üç değeri toplamak; çarpılır, bu yüzden tek bir sıfır sonucu sıfırlar. İkinci tuzak, Adams'ta karşılaştırmanın mutlak ücretle yapıldığını sanmak; karşılaştırılan çıktı/girdi oranıdır.

Sınavda işaretlekapsam kuramları “ne”, süreç kuramları “nasıl” güdülendiğini sorar.

✎Boşluk doldurma Vroom hesabı

Bir mühendis için yeni bir projeyi bitirebilme beklentisi 0,5, proje biterse ödül alma olasılığı (araçsallık) 0,8, ödülün değeri (valens) 0,6'dır. Vroom'a göre motivasyonu olur. Şirket “proje bitse de ödül verilmeyecek” derse araçsallık sıfıra iner ve motivasyon olur.

0,2401,90,480,6

?Soru çöz

Bir hemşire, aynı kıdemdeki ve aynı vardiyada çalışan bir meslektaşının nöbet ücretinin kendisininkinden yüksek olduğunu öğrenince fazla mesaiye kalmamaya başlamıştır. Bu davranış en iyi hangi kuramla açıklanır?

✓ A. Hemşire kendi çıktı/girdi oranını meslektaşınınkiyle karşılaştırıp eşitsizlik algılamış ve girdisini (mesaisini) azaltmıştır; bu Adams'ın eşitlik kuramıdır. B Maslow ihtiyaç basamaklarını anlatır, karşılaştırmayı değil; C Locke amaçların zorluğu ve belirginliğiyle ilgilenir; D Herzberg ücreti hijyen sayar ama davranışı başkasıyla karşılaştırmaya bağlamaz.
YÖNETİM · KAVRAM

Koordinasyon ve denetim: denetim süreci, türleri ve araçları

İşletme · İşletme Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaFayol'un yönetim fonksiyonları ve 14 yönetim ilkesi nelerdir? Emir birliği ile yönetim birliği arasındaki fark nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Yönetim düşüncesinin gelişimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Henri Fayol yönetimi her örgütte geçerli beş fonksiyonlu bir süreç olarak tanımladı: planlama, örgütleme, emir-komuta, koordinasyon, denetim. On dört ilkesinden emir birliği, yönetim birliği, yetki-sorumluluk dengesi ve kademeler zinciri en sık sorulanlardır. Gulick ve Urwick süreci POSDCORB ile genişletti.

Yönetim süreci (Fayol)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Koordinasyon nedir? Denetim süreci hangi aşamalardan oluşur? Ön denetim, eşzamanlı denetim ve geri bildirim denetimi nedir?

Kısa cevap: Koordinasyon, farklı birimlerin çabalarını ortak amaç için uyumlu hâle getirmektir. Denetim, sonuçların plana uyup uymadığını izleyip sapmaları düzeltmektir; süreci standart belirleme, performansı ölçme, standartla karşılaştırma ve düzeltici eylem aşamalarından oluşur. Zamanına göre ön (girdi), eşzamanlı (süreç sırasında) ve geri bildirim (sonuç) denetimi vardır. Bütçe, oran analizi ve iç denetim başlıca araçlardır.

Bir belediyenin park yapım birimi çimleri ekti; ertesi hafta altyapı birimi aynı parkta su borusu için kazı yaptı. İki birim de planına uydu, ama belediye iki kez para harcadı.

Koordinasyon

İşbölümü ne kadar artarsa birimlerin çabalarını birleştirme ihtiyacı da o kadar artar. Fayol koordinasyonu ayrı bir yönetim fonksiyonu saymıştı. Yönetim düşüncesinin gelişimi sayfasında gördüğümüz Follett ise koordinasyonun dört ilkesini öne çıkarır: ilgililer arasında doğrudan temas, koordinasyona erken aşamada başlama, bir durumdaki bütün etkenlerin karşılıklı ilişkisinin gözetilmesi ve koordinasyonun sürekli bir süreç olması. Araçları hiyerarşi, ortak plan ve kurallar, komiteler, birimler arasında irtibat görevlisi ve proje ekipleridir. Girişteki belediyede ortak bir plan ya da erken temas olsaydı kazı çimden önce yapılırdı.

Denetim süreci

Denetim, planlamanın ikizidir: Planlama, karar ve örgütleme sayfasında gördüğümüz plan, denetimin ölçütünü verir. Süreç dört adımlıdır: standart belirleme (ne ölçülecek, hedef ne?), performansı ölçme, standartla karşılaştırma ve sapma varsa düzeltici eylem. Düzeltici eylem bazen işi değil standardı değiştirmektir: hedef gerçekçi değilse yeniden belirlenir.

Zamanına göre denetim türleri
TürNe zaman?Örnek
Ön denetim (ileri besleme)İş başlamadan, girdilerdeHammaddenin giriş muayenesi, adayların işe alım sınavı
Eşzamanlı denetimİş sürerkenUstabaşının hatta gözetimi, anlık üretim ekranı
Geri bildirim denetimiİş bittikten sonra, sonuçlardaAy sonu satış raporu, yıl sonu mali tablolar

Araçlar ve etkili denetim

Başlıca denetim araçları bütçe (planın parayla ifadesi, gerçekleşenle karşılaştırılır), mali tablolar ve oran analizi, iç ve dış denetim ve istatistiksel kalite kontroldür. Etkili denetim zamanında, ekonomik ve anlaşılır olmalı, kritik noktalara odaklanmalıdır. Yönetim düşüncesinin gelişimi sayfasında gördüğümüz Taylor'ın istisnalar ilkesi burada geçerlidir: yönetici her ayrıntıyla değil, yalnız standarttan önemli sapmalarla uğraşır.

Akılda kalsın: Denetim dört adım: standart → ölç → karşılaştır → düzelt. Zaman ekseni: ön (girdi), eşzamanlı (süreç), geri bildirim (sonuç). Follett'in koordinasyonu: doğrudan, erken, karşılıklı, sürekli.
Sınavda

Nasıl sorulurBir denetim örneği verilip zamanına göre türü sorulur; ya da denetim sürecinin adımları sıralatılır.

TuzakHammaddenin girişte muayenesini geri bildirim denetimi saymak; sorun işe girmeden yakalanıyorsa ön denetimdir. İkinci tuzak, düzeltici eylemin yalnız işi değiştirmek olduğunu söylemek; gerçekçi olmayan standart da düzeltilebilir.

Sınavda işaretleön denetim sorunu oluşmadan önler, geri bildirim denetimi ancak sonradan ders çıkarır.

✎Boşluk doldurma denetim türleri

Bir fırının unu kullanmadan önce laboratuvarda test ettirmesi denetimdir. Fırıncı başının hamur yoğrulurken kıvamı kontrol etmesi denetimdir. Ay sonunda harcamaların, ay başında para olarak yazılan planla karşılaştırıldığı denetim aracı dir.

öneşzamanlıbütçegeri bildirimprosedür

?Soru çöz

Bir ilçe hastanesi yıl başında “acil serviste bekleme süresi en çok 30 dakika” hedefini koymuştur. Mart sonunda ortalama bekleme 45 dakika ölçülmüş; yönetim, hedefi korurken acil servise iki hekim daha görevlendirmiştir. Bu uygulama denetim sürecinin hangi aşamalarını içerir?

✓ C. 30 dakika hedefi standarttır, 45 dakika ölçümdür, ikisinin farkının görülmesi karşılaştırmadır, ek hekim görevlendirmek düzeltici eylemdir: dört aşamanın tamamı var. A ve B karşılaştırmayı ya da düzeltici eylemi atlar; D yanlıştır, çünkü yönetim standardı değiştirmemiş, korumuştur.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Aynı yatırımcının kâr tablosu (bin TL) şöyledir: B1 (100, 20), B2 (60, 50), B3 (30, 80). Savage (en küçük pişmanlık) ölçütüne göre seçilecek seçenek ve bu seçeneğin en büyük pişmanlığı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Sütun en iyileri 100 ve 80; pişmanlıklar B1 (0, 60), B2 (40, 30), B3 (70, 0). Satır en büyükleri 60, 40, 70; en küçüğü 40 ile B2. A maximax ya da Laplace'ın seçtiği B1'dir, pişmanlığı 60; B satırın en büyük değil en küçük pişmanlığını alır; D en büyük pişmanlığı en büyük olanı seçer.Kaynak: Planlama, karar ve örgütleme · Risk ve belirsizlik altında karar

?Soru 2

Taylor'ın bilimsel yönetim anlayışıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Başarı ölçüsü verimliliktir: aynı girdiyle daha çok çıktı almak.
II. Her işçinin yalnız bir amirden emir alması gerektiğini savunur.
III. Verimi asıl belirleyenin işçilerin informal grup normları olduğunu ileri sürer.

✓ A. Kürek örneğindeki gibi aynı işi daha az emek ve zamanla yapmak, İşletmenin temel kavramları sayfasında gördüğümüz verimliliği (çıktı ÷ girdi) büyütmektir (I). II yanlıştır: emir birliği Fayol'undur, Taylor'ın fonksiyonel ustabaşılığı işçiye birden çok amir verir. III yanlıştır: informal grup normu Hawthorne bulgusudur; Taylor işçiyi ekonomik insan sayar. B II'yi, C III'ü, D ikisini Taylor'a verir.Kaynak: Yönetim düşüncesinin gelişimi · Bilimsel yönetim (Taylor)

?Soru 3

Hızla değişen bir teknoloji pazarında faaliyet gösteren bir şirket için aşağıdaki yapı özelliklerinden hangisi Burns ve Stalker'ın bulgularıyla uyumlu değildir?

✓ B. Değişken çevrede organik yapı başarılıdır; kararların tepede toplanması mekanik yapının özelliğidir. A esnek görev tanımı, C yatay iletişim ve D az kural organik yapının özellikleridir, değişken pazara uygundur.Kaynak: Planlama, karar ve örgütleme · Mintzberg'in beş parçası, mekanik-organik

?Soru 4

Bir hastanede laboratuvar teknisyeni acil servisteki bir hemşireyle, amirlerinin onayıyla, yazışmayı başhekimliğe çıkarmadan doğrudan iletişim kurmaktadır. Bu uygulama Fayol'un hangi kavramıyla açıklanır?

✓ D. Farklı bölümlerde aynı düzeydeki çalışanlar amirlerinin onayıyla hiyerarşiyi dolaşmadan iletişim kuruyor: Fayol köprüsü. A emir birliği çalışanın tek amiri olmasıdır, burada amir sayısı konu değil; B merkezileşme kararların tepede toplanmasıdır; C yönetim birliği bir amaca tek plan demektir.Kaynak: Yönetim düşüncesinin gelişimi · Yönetim süreci (Fayol)

?Soru 5

Bir mobilya fabrikası için aşağıdakilerden hangisi özel (görev) çevrenin değil, genel (makro) çevrenin unsurudur?

✓ D. Evlenme yaşındaki değişim nüfus yapısına ilişkin sosyo-kültürel bir eğilimdir; bütün sektörü dolaylı etkiler ve fabrika onu değiştiremez. A tedarikçi, B aracı, C rakiptir: üçü de fabrikayla doğrudan ilişkili olduğu için görev çevresindedir.Kaynak: İşletmenin temel kavramları · İşletme çevresi ve paydaşlar

?Soru 6

Bir bakanlık, 2040 yılında su talebini tahmin etmek için farklı illerdeki 15 uzmana birbirlerinin kimliğini bilmeden anket göndermiş; cevapların özetini her turda uzmanlara geri göndererek görüşlerini yeniden istemiş ve üç turdan sonra ortak bir tahmine ulaşmıştır. Kullanılan teknik aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Uzmanların bir araya gelmeden, kimlikleri gizli kalarak anket turlarıyla ve geri bildirimle görüş birliğine varması Delphi'dir. B nominal grupta katılımcılar yüz yüze toplanır, yalnız önce bireysel yazar; C beyin fırtınası yüz yüze ve eleştirisiz fikir üretimidir; D şeytanın avukatı grup içinde bilinçli itiraz rolüdür.Kaynak: Planlama, karar ve örgütleme · Karar verme ve grup kararı

?Soru 7

İşletmelerin hukuki biçimleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Adi ortaklığın tüzel kişiliği yoktur.
II. Komandit şirkette sorumluluğu sınırsız olan ortak tüzel kişi olabilir.
III. Limited şirket en az iki ortakla kurulabilir.

✓ C. Adi ortaklık bir sözleşme ilişkisidir, tüzel kişiliği yoktur (I). II yanlıştır: komandite ortak gerçek kişi olmalıdır, tüzel kişi yalnız komanditer olabilir. III yanlıştır: limited de anonim gibi tek ortakla kurulabilir (1–50 ortak). A ve B II'yi, B ve D III'ü doğru sayar.Kaynak: İşletmenin temel kavramları · Hukuki türler: şahıs, ortaklık, şirket

?Soru 8

Bir araştırmacı, sık sık yeni ürün çıkan ve rekabetin hızla değiştiği sektörlerde esnek, yatay iletişimin yoğun olduğu işletmelerin; durağan sektörlerde ise kuralları ve hiyerarşisi belirgin işletmelerin daha başarılı olduğunu bulmuştur. Bu bulgu en çok aşağıdakilerden hangisiyle ilişkilidir?

✓ D. Değişken çevrede organik, durağan çevrede mekanik yapının başarılı olması Burns ve Stalker'ın durumsallık bulgusudur. A evrenselcilik her yerde aynı ilkeyi savunur, bulgu ise duruma bağlılığı gösteriyor; B informal grup yapı ile çevre arasındaki ilişkiyi değil grup normunu anlatır; C tatmin edici karar bireyin seçim biçimidir, yapı ile çevre ilişkisi değil.Kaynak: Yönetim düşüncesinin gelişimi · Sistem, durumsallık, Simon

?Soru 9

Matris örgüt yapısı, Fayol'un yönetim ilkelerinden en çok hangisiyle çelişir?

✓ D. Matris yapıda çalışan hem fonksiyon hem proje müdüründen emir alır; “her çalışanın tek amiri” ilkesi olan emir birliği bozulur. A matris uzmanlaşmayı korur, işbölümüyle çelişmez; B hakkaniyet adil davranmakla ilgilidir; C yönetim birliği bir amaca tek plan ister, projeler kendi planıyla yürür.Kaynak: Planlama, karar ve örgütleme · Bölümlere ayırma ve örgüt yapıları

?Soru 10

Bir işletmenin öz sermayesi 500.000 TL, yabancı kaynakları 300.000 TL'dir. Yabancı kaynaklar için yıl içinde 30.000 TL faiz ödenmiş, dönem net kârı 90.000 TL olmuştur. Bu işletmenin öz sermaye kârlılığı ve toplam sermaye kârlılığı sırasıyla kaçtır?

✓ B. Öz sermaye kârlılığı 90.000 ÷ 500.000 = %18; toplam sermaye kârlılığı (90.000 + 30.000) ÷ 800.000 = %15. A toplam sermaye kârlılığında faizi paya eklemeyi unutur (90.000 ÷ 800.000); C faizi öz sermaye kârlılığına da ekler (120.000 ÷ 500.000); D iki oranın yerini ters yazar.Kaynak: İşletmenin temel kavramları · Verimlilik, ekonomiklik, kârlılık
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?KPSS A İşletme soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →