Üretim yönetimi ve üretim sistemleri: projeden sürekli akışa
İşletme · Üretim Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Üretim sistemleri nasıl sınıflandırılır? Atölye tipi, parti, kitle ve sürekli akış üretimi arasındaki farklar nelerdir?
Kısa cevap: Üretim yönetimi, girdileri mal ya da hizmete dönüştüren sürecin planlanması, örgütlenmesi ve denetimidir. Sistemler önce siparişe ya da stoka üretim diye ayrılır; akış ve hacme göre de proje, atölye tipi, parti, kitle ve sürekli akış üretimi vardır. Hacim arttıkça ve çeşit azaldıkça süreç projeden sürekli akışa doğru kayar.Aynı organize sanayi bölgesinde yan yana üç tesis var: siparişle kalıp yapan bir atölye, günde bin buzdolabı çıkaran bir montaj hattı ve hiç durmadan çalışan bir çimento fabrikası. Üçü de “üretim” yapıyor, ama yönetim sorunları birbirine hiç benzemiyor.
Üretim (işlemler) yönetimi bir dönüşüm sürecidir: emek, malzeme, makine ve bilgi girer; mal ya da hizmet çıkar. Hizmet üretimi maldan dört noktada ayrılır: hizmet soyuttur, stoklanamaz, üretimle tüketim çoğu zaman aynı anda olur ve müşteri sürece katılır. Bu yüzden hizmette kapasite talebin en yüksek anına göre kurulur.
İki sınıflama
Müşteriyle ilişkiye göre: siparişe göre üretimde önce sipariş alınır, sonra üretilir (davetiye basan matbaa); stoka üretimde önce üretilir, sonra satılır (deterjan). Akış ve hacme göre beş tip vardır:
| Sistem | Hacim / çeşit | Makine ve işçi | Örnek |
|---|---|---|---|
| Proje | Tek ürün, her iş bir kez | Ürün yerinde durur, kaynak ona gelir | Köprü, gemi, baraj |
| Atölye tipi | Düşük hacim, çok çeşit | Genel amaçlı makine, nitelikli işçi | Kalıphane, tamirhane |
| Parti (seri) | Orta hacim, gruplar hâlinde | Makine her parti için yeniden ayarlanır | İlaç, hazır giyim |
| Kitle (montaj hattı) | Yüksek hacim, standart ürün | Özel amaçlı makine, tekrarlı iş | Otomobil, beyaz eşya |
| Sürekli akış | Çok yüksek hacim, tek tip | Otomatik, 24 saat; durması pahalı | Rafineri, çimento, şeker |
Yönetim düşüncesinin gelişimi sayfasında gördüğümüz Ford'un montaj hattı kitle üretimin simgesidir. Hacim büyüdükçe birim maliyet düşer ama esneklik kaybolur. Ürün-süreç matrisi (Hayes-Wheelwright) bu ilişkiyi bir köşegenle gösterir: düşük hacim-çok çeşit proje ve atölyeyle, yüksek hacim-tek tip sürekli akışla eşleşir. Köşegenden uzaklaşan işletme ya gereksiz pahalı ya da gereksiz katı bir süreç kurmuştur. İnsan kaynakları ve stratejik yönetim sayfasında gördüğümüz maliyet liderliği stratejisi kitle üretimle, farklılaştırma çoğu zaman esnek atölye ve parti üretimiyle uyumludur.
Nasıl sorulurKısa bir tesis tarifi verilip üretim sistemi sorulur ya da sistemlerin özellikleri öncüllerle karşılaştırılır.
TuzakParti üretimini kitle üretimle karıştırmak; partide makine her grup için yeniden ayarlanır, kitle üretimde hat tek ürüne adanmıştır. İkinci tuzak, gemi yapımını atölye tipi saymaktır; ürün yerinde durup kaynaklar ona geliyorsa proje tipidir.
⇄Bilgi eşleştirme hangi sistem?
?Soru çöz
Bir beyaz eşya fabrikasında tek model çamaşır makinesi, işlem sırasına göre dizilmiş özel amaçlı makinelerden oluşan bir hatta yüksek hacimde üretilmektedir; işçiler kısa ve tekrarlı işler yapmaktadır. Bu fabrikanın üretim sistemi aşağıdakilerden hangisidir?