Kalite ve proje yönetimi: TKY, kalite araçları, kalite maliyetleri, CPM ve PERT

Kaliteyi kim, nasıl tanımladı ve ölçtü? Toplam kalite yönetiminin kuramcıları, kalite araçları ve bir projenin kritik yolunu bulma yöntemleri.

7 durakKPSS A
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KALİTE · KAVRAM

Kalite nedir? Tanımlar ve Garvin'in sekiz boyutu

İşletme · Üretim Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Kalite nedir? Garvin'in sekiz kalite boyutu nelerdir, tasarım kalitesi ile uygunluk kalitesi arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Kalite, bir mal ya da hizmetin müşterinin açık ve örtük beklentilerini karşılama derecesidir. Juran kaliteyi kullanıma (amaca) uygunluk, Crosby şartlara uygunluk diye tanımlar. Garvin sekiz boyut sayar: performans, özellikler, güvenilirlik, uygunluk, dayanıklılık, hizmet görebilirlik, estetik ve algılanan kalite. Tasarım kalitesi ürünün nasıl düşünüldüğünü, uygunluk kalitesi tasarıma ne kadar uyularak üretildiğini anlatır.

Bir beyaz eşya fabrikasında iki ekip aynı buzdolabını inceliyor. Biri rafların ölçüsünü teknik çizimle karşılaştırıyor, öteki dolabın on yıl arızasız çalışıp çalışmayacağına bakıyor. İkisi de “kalite” diyor ama aynı soruyu sormuyor.

Kalitenin tek bir tanımı yoktur; tanım, kime sorulduğuna göre değişir. Üretim mühendisi için kalite şartlara uygunluktur: ölçü tolerans içindeyse ürün kalitelidir (Crosby). Kullanıcı için kalite kullanıma uygunluktur: ürün işini görüyorsa kalitelidir (Juran). Bir de değer bakışı vardır: aynı paraya daha çok şey veren ürün daha kalitelidir. Bugün işletmeler bu bakışları birleştirir ve son sözü müşteriye bırakır.

Karıştırılan çift: tasarım kalitesi ve uygunluk kalitesi
Tasarım kalitesiUygunluk kalitesi
Sorduğu soruÜrün hangi özelliklerle, hangi düzeyde düşünüldü?Üretilen ürün bu tasarıma ne kadar uyuyor?
Kim belirler?Pazarlama, Ar-Ge, tasarımÜretim süreci, kalite kontrol
ÖrnekLüks otomobilde deri koltuk, ek hava yastığıKapı boşluğunun çizimdeki toleransa uyması
Maliyete etkisiYükseldikçe maliyet genellikle artarYükseldikçe hata maliyeti düşer

Garvin'in sekiz boyutu

David Garvin, “kaliteli” sözünün aslında birbirinden bağımsız sekiz özelliği kapsadığını gösterdi. Bir ürün birinde çok iyi, ötekinde zayıf olabilir; işletme hangi boyutta öne çıkacağını seçer.

Garvin'in kalite boyutları (örnek: buzdolabı)
BoyutAnlamıBuzdolabında
PerformansTemel işlevin yerine getirilme düzeyiSoğutma gücü, enerji tüketimi
ÖzelliklerTemel işleve eklenen tamamlayıcı niteliklerBuz makinesi, su pınarı
GüvenilirlikBelirli bir sürede arıza yapmadan çalışma olasılığıİlk üç yılda arıza çıkmaması
UygunlukTasarım ve standartlara uyumRaf ve conta ölçülerinin çizime uyması
DayanıklılıkÜrünün yenisiyle değiştirilene kadarki kullanım ömrüOn beş yıl kullanılabilmesi
Hizmet görebilirlikOnarımın hızı, kolaylığı, servisin nezaketiServisin ertesi gün gelip yarım saatte onarması
EstetikGörünüş, ses, dokunuş; kişiden kişiye değişirRenk, kapak tasarımı
Algılanan kaliteMarka itibarı ve imajından çıkarılan dolaylı yargı“Bu marka sağlamdır” düşüncesi

En çok karıştırılan çift güvenilirlik ile dayanıklılıktır. Güvenilirlik “ne sıklıkla bozulur?” sorusuna (arızalar arası ortalama süre), dayanıklılık “toplam kaç yıl dayanır?” sorusuna cevap verir. Sık arızalanıp her seferinde onarılarak yirmi yıl kullanılan bir dolap dayanıklı ama güvenilirliği düşüktür.

Akılda kalsın: Juran kullanıma uygunluk, Crosby şartlara uygunluk. Güvenilirlik = arıza sıklığı, dayanıklılık = toplam ömür, hizmet görebilirlik = onarım kolaylığı, algılanan kalite = marka itibarı. Tasarım kalitesi ne düşünüldü, uygunluk kalitesi ne üretildi.
Sınavda

Nasıl sorulurKısa bir ürün ya da müşteri yorumu verilip hangi Garvin boyutunu anlattığı sorulur; ya da Juran ve Crosby tanımları eşleştirilir.

Tuzak“sık arızalanmadan çalışması”nı dayanıklılık saymak; o güvenilirliktir. İkinci tuzak, uygunluk boyutunu müşteriye uygunluk sanmak; Garvin'in uygunluğu tasarım ve standartlara uygunluktur.

Sınavda işaretletanımlar karıştırıldığında Juran'ın sözcüğü “kullanım”, Crosby'ninki “şart”tır.

⇄Bilgi eşleştirme hangi kalite boyutu?

?Soru çöz

Bir otomobil üreticisi üst modelini deri koltuk, gelişmiş sürüş destek sistemleri ve ek hava yastıklarıyla tasarlamıştır. Ancak fabrikada üretilen araçların bir bölümünde kapı boşlukları teknik çizimdeki toleransları aşmaktadır. Bu durumla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Ürün üst düzey özelliklerle düşünüldüğü için tasarım kalitesi yüksektir; üretilen araçlar çizimdeki toleranslara uymadığı için uygunluk kalitesi düşüktür. A iki kavramı ters çevirir; B zengin tasarımı görmezden gelir; D tolerans aşımını görünüş sorunu sayar, oysa çizime uymamak Garvin'in uygunluk boyutudur.
KALİTE · KURAMCI

Kalite önderleri: Deming'den Taguchi'ye

İşletme · Üretim Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Deming, Juran, Crosby, Feigenbaum, Ishikawa, Taguchi ve Shewhart'ın kaliteye katkıları nelerdir? PUKÖ döngüsü nedir?

Kısa cevap: Shewhart kontrol grafiğini geliştirdi. Deming PUKÖ döngüsü ve 14 ilkesiyle sorunların çoğunu sistemde ve yönetimde gördü. Juran kaliteyi kullanıma uygunluk sayıp kalite üçlemesini (planlama, kontrol, iyileştirme) kurdu. Crosby sıfır hata ve “kalite bedavadır” dedi. Feigenbaum toplam kalite kontrolü, Ishikawa balık kılçığı diyagramı ve kalite çemberlerini, Taguchi kayıp fonksiyonunu getirdi.

1950'lerde Japon malları dünyada ucuz ve dayanıksız diye bilinirdi. Yirmi yıl sonra aynı ülkenin otomobilleri ve elektronik ürünleri kalite ölçüsü sayılır oldu. Bu dönüşümün arkasında birkaç Amerikalı istatistikçi ve onları dinleyen Japon yöneticiler vardı.

Kalite düşüncesi istatistikle başladı. Walter Shewhart 1920'lerde bir telefon şirketinin laboratuvarında kontrol grafiğini geliştirdi ve süreçteki değişkenliğin iki kaynağını ayırdı: her süreçte bulunan rastlantısal (ortak) nedenler ve ayrıca bulunup giderilebilen özel nedenler. Onun öğrencisi W. Edwards Deming bu düşünceyi yönetime taşıdı: kalite sorunlarının büyük çoğunluğu çalışandan değil sistemden kaynaklanır, sistemi kuran da yönetimdir. Japonya'da en prestijli kalite ödülü onun adını taşır.

Döngü hiç bitmez: “Önlem al” adımında standart hâline gelen yöntem, bir sonraki turun başlangıç noktasıdır.Görsel: Sınav Defteri

Deming'in 14 ilkesi bir yönetim manifestosudur. Sınavda en çok anılanlar şunlardır: iyileştirme hedefinde kararlılık (amaç birliği); kaliteyi toplu muayeneyle sağlamaya çalışmayı bırakmak; tedarikçiyi yalnız fiyata göre seçmemek; iş başında eğitim ve liderlik; korkuyu ortadan kaldırmak; bölümler arası engelleri yıkmak; slogan ve sayısal kotalardan vazgeçmek.

Kalite önderleri ve katkıları
KuramcıTemel katkıAnahtar sözcük
ShewhartKontrol grafiği; ortak ve özel neden ayrımı; döngünün ilk biçimigrafik
DemingPUKÖ döngüsü, 14 ilke, sorunun kaynağı sistem ve yönetim14 ilke
JuranKullanıma uygunluk; kalite üçlemesi: kalite planlama, kalite kontrol, kalite iyileştirme; Pareto ilkesini kaliteye uyguladıüçleme
FeigenbaumToplam kalite kontrol: kalite tasarımdan satış sonrasına bütün bölümlerin işidir; hatalı işin yeniden yapıldığı “gizli fabrika”toplam
CrosbySıfır hata; kalite şartlara uygunluktur; “kalite bedavadır”: kalitenin ölçüsü uygunsuzluğun bedelidirsıfır hata
IshikawaSebep-sonuç (balık kılçığı) diyagramı, kalite çemberleri, şirket çapında kalite kontrolbalık kılçığı
TaguchiKayıp fonksiyonu: hedef değerden her sapma, tolerans içinde bile, topluma bir kayıp doğurur; sağlam (dayanıklı) tasarımkayıp

Taguchi'nin farkı ince ama sınavlıktır: geleneksel bakışta tolerans içindeki her ürün eşit derecede iyidir. Taguchi'ye göre 1.000 gramlık paketin 1.004 gram çıkması, tolerans içinde olsa da 1.000 gram çıkmasından kötüdür; kayıp, sapmanın karesiyle artar.

Akılda kalsın: Shewhart grafik, Deming PUKÖ ve 14 ilke, Juran üçleme, Feigenbaum toplam kalite kontrol, Crosby sıfır hata, Ishikawa balık kılçığı ve kalite çemberi, Taguchi kayıp fonksiyonu.
Sınavda

Nasıl sorulurBir katkı verilip sahibi sorulur ya da öncüllerden hangilerinin aynı kuramcının görüşü olduğu istenir.

Tuzak“kalite bedavadır” sözünü Deming'e, kalite üçlemesini Crosby'ye vermek; söz Crosby'nin, üçleme Juran'ındır. İkinci tuzak, toplam kalite kontrol kavramını Ishikawa'ya vermek; kavram Feigenbaum'undur, Ishikawa onu şirket çapında kalite kontrol olarak Japonya'ya uyarladı.

Sınavda işaretleDeming'e göre tedarikçi yalnız fiyata göre seçilmez.

✎Boşluk doldurma kalite önderleri

Kaliteyi kalite planlama, kalite kontrol ve kalite iyileştirmeden oluşan bir üçleme olarak ele alan 'dır. Hedefin sıfır hata olduğunu savunan 'ye göre kalite şartlara uygunluktur. Sorunun olası nedenlerini bir balık iskeleti biçiminde gösteren diyagram 'ya, hedef değerden her sapmanın bir kayıp doğurduğunu söyleyen fonksiyon ise 'ye aittir.

JuranCrosbyIshikawaTaguchiDemingFeigenbaum

?Soru çöz

Deming'in kalite yaklaşımıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Kalite sorunlarının çoğu çalışanların dikkatsizliğinden kaynaklanır; çözüm, çalışanlara yönelik slogan ve sayısal hedeflerdir.
II. Tedarikçiler, toplam maliyeti en düşük tutmak için yalnız en düşük fiyata göre seçilmelidir.
III. Kaliteyi sağlamak için toplu muayeneye dayanmaktan vazgeçilmelidir.

✓ A. Deming kalitenin sonradan muayeneyle değil süreçte sağlanmasını ister (III). I yanlıştır: Deming sorunların çoğunu yönetimin kurduğu sisteme bağlar ve çalışanlara yönelik slogan ve sayısal hedeflerin kaldırılmasını ister. II yanlıştır: tedarikçi yalnız fiyata göre seçilmemeli, uzun süreli ve güvene dayalı ilişki kurulmalıdır. B ve C I'i, D II'yi doğru sayar.
KALİTE · İLKE

Toplam kalite yönetimi: muayeneden herkesin işine

İşletme · Üretim Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAmaçlara göre yönetim, Z teorisi, öğrenen örgüt ve yeniden yapılanma nedir? Çağdaş yönetim yaklaşımlarının kuramcıları kimlerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Yönetim düşüncesinin gelişimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Çağdaş yaklaşımlar hızlı değişime cevap arar. Drucker hedeflerin üst ve astla birlikte konduğu amaçlara göre yönetimi (AGY), Ouchi Japon-Amerikan sentezi Z teorisini, Senge beş disiplinli öğrenen örgütü, Hammer ve Champy süreçlerin köklü yeniden tasarımını önerdi.

Çağdaş yaklaşımlar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Toplam kalite yönetimi nedir, ilkeleri nelerdir? Kaizen, kalite çemberleri ve 5S nedir?

Kısa cevap: Toplam kalite yönetimi (TKY), kaliteyi bir bölümün değil bütün örgütün işi sayan; müşteri odaklılık, sürekli iyileştirme, herkesin katılımı, süreç yönetimi ve verilere dayalı karar üzerine kurulu yönetim anlayışıdır. Kaizen küçük adımlarla sürekli iyileştirmedir; kalite çemberleri gönüllü küçük çalışan gruplarıdır; 5S iş yerini ayıklama, düzenleme, temizleme, standartlaştırma ve disiplinle düzene sokar.

Bir kargo şirketinin aktarma merkezinde hasarlı paket şikâyetleri artınca yönetim son kontrol noktasına iki muayene görevlisi ekledi. Şikâyetler azalmadı: paketler bantların birleştiği noktalarda eziliyordu; muayene hasarı görüyor, nedenini değil.

Kalite anlayışının dört evresi

Kalite anlayışı dört evreden geçti. Muayene evresinde bitmiş ürün tek tek kontrol edilip kusurlu ayıklanır. İstatistiksel kalite kontrol evresinde örnekleme ve kontrol grafikleriyle süreç izlenir. Kalite güvencesi evresinde hatayı önleyen bir sistem kurulur, bütün bölümler işe katılır ve yöntemler belgelenir. Son evre toplam kalite yönetimidir: kalite bir rekabet stratejisi olur, üst yönetim önderlik eder, ölçü müşteridir.

Karşılaştırma: geleneksel kalite kontrol ve TKY
Geleneksel kalite kontrolToplam kalite yönetimi
Kalitenin sorumlusuKalite kontrol bölümüÜst yönetimden işçiye herkes
OdakÜrün; hatayı bulmakSüreç; hatayı önlemek
Kalitenin ölçüsüTeknik şartnameMüşteri (iç ve dış)
TedarikçiÇok sayıda, fiyatla seçilirAz sayıda, uzun süreli ortak
İyileştirmeSorun çıkıncaSürekli

TKY'nin ilkeleri ve araçları

  • Müşteri odaklılık: dış müşterinin yanında, işin bir sonraki aşamasını yürüten bölüm de iç müşteridir.
  • Sürekli iyileştirme (kaizen): herkesin her gün yaptığı küçük, ucuz iyileştirmeler.
  • Tüm çalışanların katılımı ve takım çalışması: sorunu en iyi, işi yapan bilir.
  • Süreç yönetimi ve verilere dayalı karar: sonuca değil sürece bakılır; karar sezgiyle değil ölçümle verilir.
  • Üst yönetimin önderliği ve tedarikçiyle ortaklık.

Yönetim düşüncesinin gelişimi sayfasında kaizeni, süreçleri bir defada köklü biçimde değiştiren yeniden yapılanmayla karşılaştırarak gördük: kaizen küçük ve süreklidir. Üretim planlama ve stok yönetimi sayfasında gördüğümüz tam zamanında üretim de aynı kökten gelir: hatayı stokla ya da son muayeneyle örtmek yerine kaynağında yok etmek.

Kaizenin taşıyıcısı kalite çemberleridir: aynı iş alanında çalışan 5–10 kişi gönüllü olarak düzenli toplanır, kendi işlerindeki bir sorunu kalite araçlarıyla inceler ve çözüm önerir. Hatayı yapılamaz kılan basit düzenekler (poka-yoke: yalnız doğru yönde takılabilen fiş gibi) de aynı anlayışın aracıdır.

5S: iş yerini düzene sokmanın beş adımı
JaponcaTürkçeNe yapılır?
SeiriAyıklamaGereksiz malzeme iş yerinden çıkarılır
SeitonDüzenlemeHer şeyin belirli bir yeri olur, kolay bulunur
SeisoTemizlikAlan ve makineler temizlenir, temizlik aynı zamanda denetimdir
SeiketsuStandartlaştırmaİlk üç adım kural ve görsel işaretlerle standart olur
ShitsukeDisiplin (sürdürme)Standart alışkanlığa dönüşür, denetlenir
Akılda kalsın: Evreler: muayene → istatistiksel kalite kontrol → kalite güvencesi → TKY. TKY = müşteri, sürekli iyileştirme, herkesin katılımı, süreç, veri. Kaizen küçük ve sürekli; kalite çemberi gönüllü ve küçük grup; 5S ayıkla, düzenle, temizle, standartlaştır, sürdür.
Sınavda

Nasıl sorulurTKY'nin ilkeleri öncüllerle sorulur ya da “hangisi TKY'nin özelliği değildir?” kalıbı kullanılır; 5S adımlarının sırası ve anlamı da eşleştirilir.

TuzakKalitenin sorumluluğunu kalite kontrol bölümüne veren, tedarikçiyi yalnız fiyatla seçen ya da iyileştirmeyi büyük ve tek seferlik değişim olarak anlatan şık; bunlar geleneksel anlayışa ya da yeniden yapılanmaya aittir.

Sınavda işaretleiç müşteri, sürecin bir sonraki aşamasıdır.

↕Sıralama kalite anlayışının evreleri

  1. Hatayı önleyen, bütün bölümleri kapsayan ve belgelenen bir sistemin kurulması
  2. Bitmiş ürünlerin tek tek kontrol edilip kusurluların ayıklanması
  3. Kalitenin üst yönetim önderliğinde bütün örgütün rekabet stratejisi hâline gelmesi
  4. Örnekleme ve kontrol grafikleriyle sürecin izlenmesi

?Soru çöz

Toplam kalite yönetimi anlayışıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Kaizen, süreçlerin bir defada ve köklü biçimde yeniden tasarlanmasıdır.
II. Tam zamanında üretim gibi TKY de hatanın stokla ya da son muayeneyle örtülmesi yerine kaynağında giderilmesini ister.
III. Kalite çemberleri, aynı iş alanında çalışanların gönüllü olarak düzenli toplanıp kendi işlerindeki sorunları çözdüğü küçük gruplardır.

✓ D. TKY ve tam zamanında üretim hatayı kaynağında yok etmeyi ister (II); kalite çemberleri gönüllü, küçük ve aynı iş alanından gruplardır (III). A kalite çemberinin tanımını atlar; B ve C I'i içerir: köklü ve tek seferlik değişim yeniden yapılanmanın özelliğidir, kaizen küçük ve sürekli iyileştirmedir.
KALİTE · MODEL

Yedi temel kalite aracı ve istatistiksel süreç kontrolü

İşletme · Üretim Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Yedi temel kalite aracı nelerdir? Kontrol grafiği nedir, kontrol sınırları nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Yedi temel kalite aracı: kontrol (çetele) formu, histogram, Pareto, sebep-sonuç (balık kılçığı), serpilme diyagramı, kontrol grafiği ve katmanlama. Kontrol grafiği, değişkenliğin ortak mı özel nedenden mi geldiğini merkez çizgi ve ±3 standart sapmalık sınırlarla ayırır.

Bir un fabrikasında 1 kilogramlık paketler kimi 997, kimi 1.003 gram gelir. Soru şu: fark ne zaman olağan, ne zaman makinenin ayarı kaymış?

Ishikawa'ya göre kalite sorunlarının çoğu yedi basit araçla çözülür.

Yedi temel kalite aracı
AraçNe işe yarar?
Kontrol (çetele) formuVerinin yerinde sayılıp kaydedilmesi
HistogramÖlçümlerin hangi aralıkta ne sıklıkta görüldüğü; dağılımın biçimi
Pareto diyagramıSorun türlerinin büyükten küçüğe sıralanması; “az sayıda önemli neden”
Sebep-sonuç diyagramıOlası nedenlerin ana başlıklar (insan, makine, malzeme, yöntem) altında toplanması
Serpilme diyagramıİki değişken arasında ilişki olup olmadığı
Kontrol grafiğiSürecin zaman içinde kontrol altında olup olmadığı
KatmanlamaVerinin vardiya, makine gibi gruplara ayrılması

Üretim planlama ve stok yönetimi sayfasında ABC analizinde gördüğümüz Pareto ilkesi Pareto diyagramının da temelidir: şikâyetlerin çoğu birkaç nedenden gelir.

Kontrol grafiği: olağan ve olağan dışı değişkenlik

Karıştırılan çift: ortak neden ve özel neden
Ortak (rastlantısal) nedenÖzel (belirlenebilir) neden
KaynağıSürecin doğasında; çok sayıda küçük etkenBelirli olay: ayarı kayan makine, hatalı hammadde
GrafikteNoktalar sınırlar içinde rastgele dağılırSınır dışı nokta ya da belirgin bir eğilim
Kim giderir?Sistemi değiştirebilen yönetimSürecin başındaki çalışan ya da teknisyen

Grafikte merkez çizgi (süreç ortalaması) ile ondan 3 standart sapma uzakta üst ve alt kontrol sınırı (ÜKS, AKS) çizilir. Ölçülen özellikler (ağırlık, çap) için değişkenler grafikleri (ortalama X̄, değişim aralığı R), sayılan özellikler için nitelikler grafikleri kullanılır: kusurlu oranı p, kusurlu sayısı np, birimdeki kusur sayısı c, birim başına kusur u.

ÜKS = merkez + 3σ AKS = merkez − 3σ p grafiğinde σ = √(p̄(1 − p̄) ÷ n)n: örnekteki birim sayısı; AKS eksi çıkarsa sıfır alınır.
Sınırlar içindeki iniş çıkışlar ortak nedenlerdir; dokuzuncu örnek sınırı aştığı için makine durdurulup neden aranır.Görsel: Sınav Defteri

Grafikte ortalama 1.000 gram, örnek ortalamalarının standart sapması 2 gram: ÜKS = 1.000 + 3 × 2 = 1.006, AKS = 994. Dokuzuncu örnek (1.007) sınır dışıdır.

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Her gün 100 birimlik örnek alınan bir süreçte ortalama kusurlu oranı 0,10'dur. p grafiğinin kontrol sınırları nedir?

  1. σ = √(0,10 × 0,90 ÷ 100) = √0,0009 = 0,03.
  2. ÜKS = 0,10 + 3 × 0,03 = 0,19; AKS = 0,10 − 0,09 = 0,01.

Cevap: AKS 0,01, ÜKS 0,19

Bütün partiyi denetlemek pahalıysa kabul örneklemesi yapılır: örnekteki kusurlu sayısı sınırı aşmazsa parti kabul edilir. İyi partinin reddi üretici riski (α), kötü partinin kabulü tüketici riskidir (β).

Akılda kalsın: Pareto = sırala, önce büyüğü çöz; balık kılçığı = nedenleri başlıklara topla; serpilme = iki değişkenin ilişkisi. Kontrol sınırı = merkez ± 3σ; ölçülen X̄ ve R, sayılan p, np, c, u.
Sınavda

Nasıl sorulurBir inceleme anlatılıp hangi kalite aracı olduğu sorulur ya da p ve X̄ sınırları hesaplanır.

TuzakPareto'yu histogramla karıştırmak (histogram ölçüm aralıklarını, Pareto sorun türlerini sıralar). Hesapta tuzak 3 ile çarpmayı ya da karekökü unutmak ve kusurlu sayısı için p grafiği seçmek; o np'dir.

⇄Bilgi eşleştirme hangi kalite aracı?

?Soru çöz

Günlük 400 birimlik örneklerde ortalama kusurlu oranı 0,20'dir. p grafiğinin alt ve üst kontrol sınırları sırasıyla nedir?

✓ B. σ = √(0,20 × 0,80 ÷ 400) = √0,0004 = 0,02; sınırlar 0,20 ± 3 × 0,02 = 0,14 ve 0,26. A 3 ile çarpmayı unutur (±1σ); C karekökü almaz (3 × 0,0004 = 0,0012); D AKS'yi sıfıra çeker, oysa AKS yalnız eksi çıkarsa sıfır alınır.
KALİTE · HESAP

Kalite maliyetleri ve kalite sistemleri: altı sigma, ISO 9001, EFQM

İşletme · Üretim Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Kalite maliyetleri nelerdir? Önleme, değerlendirme, iç hata ve dış hata maliyetleri nasıl ayrılır? Altı sigma, ISO 9001 ve EFQM nedir?

Kısa cevap: Kalite maliyetleri dört gruptur: önleme (eğitim, süreç tasarımı), değerlendirme (muayene, test, kalibrasyon), iç hata (hurda, yeniden işleme; ürün müşteriye ulaşmadan) ve dış hata (garanti, iade, şikâyet; ulaştıktan sonra). İlk ikisi uygunluk, son ikisi uygunsuzluk maliyetidir. Altı sigma milyonda 3,4 hatayı DMAIC döngüsüyle hedefler; ISO 9001 belgelendirilebilen kalite yönetim sistemi standardıdır.

Bir mobilya fabrikasının muhasebesinde “kalite” diye tek bir kalem yok; ama hurdaya giden levhalar, geri dönen koltuklar ve servis ekiplerinin yol masrafı ayrı ayrı yazılıyor. Hepsi toplanınca yönetim hatanın neye mal olduğunu ilk kez görüyor.

Bu sınıflama yaygın olarak Feigenbaum'a dayandırılır. Mantığı şudur: hatayı önlemek, yakalamaktan ya da sonradan düzeltmekten ucuzdur. Crosby'nin “kalite bedavadır” sözü buradan gelir: önleme harcaması azalan hata maliyetiyle kendini öder.

Kalite maliyetleri
GrupMaliyetÖrnek
UygunlukÖnlemeKalite eğitimi, süreç ve tasarım gözden geçirme, tedarikçi değerlendirme, bakım planı
DeğerlendirmeGiriş muayenesi, ara ve son testler, ölçü aletlerinin kalibrasyonu, kalite denetimi
Uygunsuzluk (hata)İç hataHurda, yeniden işleme, hata yüzünden duran makine, ikinci kalite olarak ucuza satış
Dış hataGaranti onarımı, iade ve değişim, şikâyet yönetimi, tazminat, itibar kaybı
Çözümlü örnek

Fabrikanın yıllık kayıtları (bin TL): kalite eğitimi 40, tedarikçi değerlendirme 10, giriş muayenesi 35, son ürün testleri 25, hurda 90, yeniden işleme 50, garanti onarımları 120, iadelerin nakliyesi 30. Her grubun tutarı ve uygunsuzluk maliyetinin toplam içindeki payı nedir?

  1. Önleme 40 + 10 = 50; değerlendirme 35 + 25 = 60.
  2. İç hata 90 + 50 = 140; dış hata 120 + 30 = 150.
  3. Toplam 50 + 60 + 140 + 150 = 400; uygunsuzluk payı (140 + 150) ÷ 400 = 0,725.

Cevap: kalite maliyetinin %72,5'i hatadan; önlemeye yalnız 50 bin TL ayrılmış

Altı sigma, ISO 9001 ve EFQM

Altı sigma, süreç değişkenliğini o kadar daraltmayı hedefler ki milyon fırsatta yalnız 3,4 hata kalsın. Projeler DMAIC döngüsüyle yürür: tanımla (define), ölç (measure), analiz et (analyze), iyileştir (improve), kontrol et (control). Uzmanlar kuşaklarla anılır (yeşil kuşak, kara kuşak).

Karıştırılan üçlü: altı sigma, ISO 9001, EFQM
Altı sigmaISO 9001EFQM Mükemmellik Modeli
Nedir?Veriye dayalı iyileştirme yöntemiUluslararası kalite yönetim sistemi standardıAvrupa kökenli kurumsal mükemmellik modeli
SonucuHata oranı düşen süreçBağımsız kuruluşun verdiği belgeÖz değerlendirme ve ödül
Anahtar sözcükDMAIC, 3,4 hataşartlar, belgelendirme, denetimmükemmellik, ödül

ISO 9000 ailesinde belgelendirmeye esas standart yalnız ISO 9001'dir; aile müşteri odaklılık, liderlik, süreç yaklaşımı, iyileştirme ve kanıta dayalı karar ilkelerine dayanır. Belge, kalitenin değil kalite sisteminin şartlara uyduğunu gösterir.

Ek bilgi: ulusal kalite ödülleri

Japonya'da Deming Ödülü, ABD'de Malcolm Baldrige Ulusal Kalite Ödülü, Avrupa'da EFQM ödülleri en bilinen kalite ödülleridir. Türkiye'de KalDer EFQM modelini esas alan ödüller verir.

Akılda kalsın: Önleme ve değerlendirme = uygunluk; iç ve dış hata = uygunsuzluk. Ayırıcı soru: ürün müşteriye ulaştı mı? Ulaşmadıysa iç, ulaştıysa dış hata. Altı sigma DMAIC, milyonda 3,4; ISO 9001 belge; EFQM ödül.
Sınavda

Nasıl sorulurBir harcama kalemi verilip hangi kalite maliyeti grubuna girdiği sorulur ya da kalemler toplanıp bir grubun tutarı istenir; DMAIC adımları da sıralatılır.

TuzakMuayene ve testi önleme maliyeti saymak; hatayı aramak değerlendirme, hatanın oluşmasını engellemek önlemedir. İkinci tuzak, sevkiyattan önce bulunan kusuru dış hata saymak; müşteriye ulaşmayan her hata iç hatadır.

Sınavda işaretleISO 9001 belgesi ürünün değil yönetim sisteminin uygunluğunu gösterir.

✎Boşluk doldurma kalite maliyeti hesabı

Bir işletmenin yıllık kalite harcamaları (bin TL) şöyledir: kalite eğitimi 30, son ürün testleri 50, hurda 70, yeniden işleme 40, garanti onarımı 80, müşteri iadeleri 50. İç hata maliyeti bin TL, uygunsuzluk (hata) maliyeti bin TL'dir.

11024013032080

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi bir işletme için iç hata maliyetine örnektir?

✓ D. Kusur müşteriye ulaşmadan bulunup giderildiği için yeniden işleme iç hata maliyetidir. A ürün müşteriye ulaştıktan sonra ortaya çıktığı için dış hata; B hatanın oluşmasını engellemeye yönelik olduğu için önleme; C hatayı aramaya yönelik olduğu için değerlendirme maliyetidir.
PROJE YÖNETİMİ · HESAP

Proje yönetimi ve kritik yol yöntemi (CPM)

İşletme · Üretim Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTasarım kapasitesi, etkin kapasite ve gerçek çıktı nedir? Kapasite kullanım oranı ve etkinlik oranı nasıl hesaplanır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Üretim sistemleri, kapasite ve tesis). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Tasarım kapasitesi ideal koşullarda ulaşılabilecek en yüksek çıktıdır; etkin kapasite bakım, ürün karması gibi kaçınılmaz kısıtlar altında beklenen en yüksek çıktı, gerçek çıktı ise fiilen üretilen miktardır. Kullanım oranı = gerçek çıktı ÷ tasarım kapasitesi, etkinlik oranı = gerçek çıktı ÷ etkin kapasite. Kapasite yastığı, talep dalgalanmasına karşı tutulan yedek kapasitedir.

Kapasite ve oranları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kritik yol yöntemi (CPM) nedir? En erken ve en geç zamanlar, bolluk ve kritik yol nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Proje, başı ve sonu belli, bir kez yapılan, sınırlı süre, bütçe ve kaynakla yürütülen işler bütünüdür. Kritik yol yöntemi (CPM), ağ diyagramında ileri geçişle en erken, geri geçişle en geç başlama ve bitiş zamanlarını hesaplar. Bolluk, bir faaliyetin projeyi geciktirmeden kayabileceği süredir; bolluğu sıfır olan faaliyetlerden oluşan en uzun yol kritik yoldur ve proje süresini belirler.

Bir belediye eski bir binayı halk kütüphanesine dönüştürüyor: tadilat, raf siparişi, kitapların taşınması, personelin eğitimi. Açılış tarihi ilan edildi. Hangi işin bir gün kayması açılışı erteler, hangisininki ertelemez?

Üretim sistemleri, kapasite ve tesis sayfasında gördüğümüz proje tipi üretimde (köprü, gemi, yazılım) her iş bir kez yapılır; bu yüzden ayrı bir planlama aracı gerekir. Proje yürütülürken kurulan geçici ekipler ve bölümler arası yapı da Planlama, karar ve örgütleme sayfasında gördüğümüz proje ve matris örgütüdür. Yönetim düşüncesinin gelişimi sayfasında gördüğümüz Gantt şeması işlerin takvimini gösterir ama hangi işin hangisini beklediğini göstermez. Ağ diyagramı bu bağımlılığı çizer.

Kütüphane projesinin faaliyetleri
FaaliyetAçıklamaÖncülSüre (hafta)
AProje çizimi ve izinler—3
BRaf ve mobilya siparişi—4
CElektrik tesisatıA2
Dİç tadilatA6
ERafların kurulmasıB, C3
FKitapların yerleştirilmesiD, E2
İleri geçiş: ES = öncüllerin en büyük EF'si; EF = ES + süre Geri geçiş: LF = ardılların en küçük LS'si; LS = LF − süre Bolluk = LS − ES = LF − EFES: en erken başlama, EF: en erken bitiş, LS: en geç başlama, LF: en geç bitiş. Son faaliyetin LF'si proje süresine eşitlenir.
Altın kutular kritik yoldur: hiçbirinde bolluk yoktur. B'nin 2, C ve E'nin 1'er haftalık bolluğu vardır.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü örnek

Tablodaki projenin süresini, kritik yolunu ve C faaliyetinin bolluğunu bulunuz.

  1. İleri geçiş: A 0–3, B 0–4, C 3–5, D 3–9. E iki öncül bekler: ES = en büyük(4, 5) = 5, EF 8. F: ES = en büyük(9, 8) = 9, EF 11. Proje 11 hafta.
  2. Geri geçiş: F 9–11; D LF = 9, LS = 3; E LF = 9, LS = 6; C LF = 6, LS = 4; B LF = 6, LS = 2; A LF = en küçük(4, 3) = 3, LS 0.
  3. Bolluk: C için 4 − 3 = 1; A, D, F için 0. Yollar: A-D-F 11, A-C-E-F 10, B-E-F 9.

Cevap: 11 hafta, kritik yol A-D-F, C'nin bolluğu 1 hafta

Kritik yoldaki bir faaliyetin her günlük gecikmesi projeyi aynı süre kadar geciktirir. Bolluğu olan faaliyet, bolluğu kadar gecikirse proje etkilenmez; bolluğunu aşan kısım projeye yansır.

Akılda kalsın: İleri geçişte en büyük, geri geçişte en küçük alınır. Bolluk = LS − ES. Kritik yol = en uzun yol = bolluğu sıfır faaliyetler. Gantt takvimi, ağ diyagramı bağımlılığı gösterir.
Sınavda

Nasıl sorulurFaaliyet, öncül ve süre tablosu verilip proje süresi, kritik yol ya da bir faaliyetin bolluğu sorulur; bazen bir faaliyetin gecikmesinin projeye etkisi istenir.

TuzakBirden çok öncülü olan faaliyette en küçük EF'yi almak; faaliyet bütün öncülleri bitmeden başlayamaz. İkinci tuzak, en kısa yolu kritik yol sanmak.

Sınavda işaretlebolluğu olan faaliyetin gecikmesi, yalnız bolluğu aşan kısım kadar projeyi uzatır.

✎Boşluk doldurma kritik yol hesabı

Bir projede P (4 gün) ve R (6 gün) faaliyetleri aynı anda başlayabilir; S (3 gün) faaliyeti ise P ve R'nin ikisi de bitince başlar. Projenin süresi gün, P faaliyetinin bolluğu gündür.

921370

?Soru çöz

Konudaki kütüphane projesinde (proje süresi 11 hafta, C faaliyetinin bolluğu 1 hafta) C faaliyeti, diğer faaliyetlerin süresi değişmeden 2 hafta gecikirse projenin tamamlanma süresi kaç hafta olur?

✓ C. C 4 hafta sürer; A-C-E-F yolu 3 + 4 + 3 + 2 = 12 haftaya çıkar ve A-D-F'yi (11) geçerek yeni kritik yol olur. Gecikmenin 1 haftası bollukla karşılanır, 1 haftası projeye yansır. A bolluğun bütün gecikmeyi karşıladığını sanır; B gecikmenin tamamını proje süresine ekler; D C'li yolun gecikmesiz uzunluğunu alır.
PROJE YÖNETİMİ · HESAP

PERT: belirsiz süreler, beklenen süre ve tamamlanma olasılığı

İşletme · Üretim Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBelirsizlik altında karar ölçütleri nelerdir? Maximax, maximin, Hurwicz, Laplace ve Savage ölçütleri nasıl hesaplanır?Önceki sayfadan (Planlama, karar ve örgütleme). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Risk altında her seçeneğin beklenen değeri (sonuç × olasılık toplamı) hesaplanır, en büyüğü seçilir. Belirsizlik altında: maximax (iyimser) en iyi sonuçların en büyüğünü, maximin (kötümser, Wald) en kötü sonuçların en büyüğünü, Hurwicz α ile ağırlıklı iyimserliği, Laplace eşit olasılıklı ortalamayı, Savage en büyük pişmanlığı en küçük yapan seçeneği seçer.

Risk ve belirsizlik altında karar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

PERT'te beklenen süre ve varyans nasıl hesaplanır? Projenin belirli sürede bitme olasılığı nasıl bulunur? CPM ile PERT arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: PERT, faaliyet süreleri belirsizken her faaliyet için iyimser (a), en olası (m) ve kötümser (b) süre alır. Beklenen süre tₑ = (a + 4m + b) ÷ 6, varyans ((b − a) ÷ 6)²'dir. Kritik yoldaki varyanslar toplanır, karekökü alınır ve projenin belirli bir sürede bitme olasılığı z = (hedef − beklenen) ÷ σ ile normal dağılımdan bulunur. Hızlandırmada maliyet eğimi en düşük kritik faaliyet kısaltılır.

Bir yazılım şirketi bir kamu kurumunun e-randevu sistemini yazıyor. Ekip lideri test aşaması için “her şey yolunda giderse 2 gün, büyük ihtimalle 5 gün, işler sarpa sararsa 14 gün” diyor. Sözleşmede gecikme cezası var.

CPM süreleri kesin sayar; yeni işlerde ise süre yalnız tahmindir; PERT (program değerlendirme ve gözden geçirme tekniği) bu belirsizliği üç tahminle hesaba katar.

Karıştırılan çift: CPM ve PERT
CPMPERT
SüreKesin (deterministik), tek tahminBelirsiz (olasılıklı), üç tahmin
Doğduğu yer1950'lerin sonu, kimya sanayisinde bakım ve inşaat projeleri1950'lerin sonu, ABD Donanması'nın füze programı
Uygun olduğu işDaha önce yapılmış, süresi bilinen işler (inşaat)Yeni, araştırma-geliştirme ağırlıklı işler
Ek araçSüre-maliyet ödünleşimi (hızlandırma)Tamamlanma olasılığı
te = (a + 4m + b) ÷ 6 σ² = ((b − a) ÷ 6)² z = (T − Te) ÷ σyola: iyimser, m: en olası, b: kötümser süre. Te: kritik yoldaki tₑ'lerin toplamı; σ yol: kritik yoldaki varyansların toplamının karekökü (standart sapmalar toplanmaz).
Çözümlü örnek

Test faaliyeti için a = 2, m = 5, b = 14 gündür. Beklenen süre ve varyans nedir?

  1. te = (2 + 4 × 5 + 14) ÷ 6 = 36 ÷ 6 = 6 gün.
  2. σ² = ((14 − 2) ÷ 6)² = 2² = 4.

Cevap: 6 gün, varyans 4 (standart sapma 2 gün)

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Projenin kritik yolunda üç faaliyet vardır: beklenen süreleri 6, 8 ve 6 gün, varyansları 4, 1 ve 4'tür. Proje 23 günde tamamlanma olasılığı yaklaşık kaçtır? (z = 1 için standart normal tablo değeri 0,8413.)

  1. Beklenen proje süresi 6 + 8 + 6 = 20 gün; varyans 4 + 1 + 4 = 9, σ = √9 = 3.
  2. z = (23 − 20) ÷ 3 = 1; olasılık 0,8413.

Cevap: yaklaşık %84

Hedef süre beklenen süreye eşitse z = 0 ve olasılık %50'dir. Normal dağılım ve z tablosunun okunuşu İstatistik (KPSS A) serisindeki Sürekli dağılımlar ve stokastik süreçler sayfasında anlatılır.

Hızlandırma (crashing)

Süre ek kaynakla (fazla mesai, yeni ekip) kısaltılabilir. Her faaliyetin bir günlük kısaltmasının ek maliyetine maliyet eğimi denir: (hızlandırılmış maliyet − normal maliyet) ÷ (normal süre − hızlandırılmış süre). Kural: yalnız kritik yoldaki faaliyetler kısaltılır ve en düşük eğimliden başlanır. Kütüphane projesinde B'yi kısaltmak ucuz ama boşunadır: B kritik yolda değildir. Kısaltıldıkça başka bir yol da kritik hâle gelebilir; o zaman iki yol birlikte kısaltılır.

Akılda kalsın: tₑ = (a + 4m + b) ÷ 6; σ² = ((b − a) ÷ 6)². Varyanslar toplanır, standart sapmalar toplanmaz. CPM kesin süre ve maliyet, PERT belirsiz süre ve olasılık. Hızlandırmada kritik ve ucuz olan önce.
Sınavda

Nasıl sorulurÜç süre tahmini verilip beklenen süre ve varyans ya da kritik yolun standart sapması ve z değeri sorulur; CPM ile PERT'in farkı öncüllerle yoklanır.

TuzakÜç tahminin basit ortalamasını almak (m'ye 4 ağırlık verilmez), varyans yerine standart sapmayı yazmak ve kritik yolun standart sapmalarını toplamak. Hızlandırmada tuzak, kritik yolda olmayan en ucuz faaliyeti kısaltan şıktır.

⇄Bilgi eşleştirme CPM ve PERT kavramları

?Soru çöz

PERT yöntemiyle planlanan bir projede bir faaliyetin iyimser süresi 3, en olası süresi 6, kötümser süresi 15 gündür. Bu faaliyetin beklenen süresi ve varyansı sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. tₑ = (3 + 4 × 6 + 15) ÷ 6 = 42 ÷ 6 = 7; σ² = ((15 − 3) ÷ 6)² = 4. A üç tahminin basit ortalamasını alır ((3 + 6 + 15) ÷ 3 = 8); C varyans yerine standart sapmayı (2) yazar; D beklenen süreyi en olası süreyle karıştırır.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir hırdavat deposunda yıllık talep 2.500 birim, sipariş başına maliyet 50 TL, birim başına yıllık elde bulundurma maliyeti 4 TL'dir. Nakliye zammıyla sipariş başına maliyet 450 TL'ye çıkarsa ekonomik sipariş miktarı kaç birim olur?

✓ A. √(2 × 2.500 × 450 ÷ 4) = √562.500 = 750. Sağlama: eski Q* √62.500 = 250; S 9 katına çıktı, Q* √9 = 3 katına çıkar. B karekökü unutup 9 katlık artışı doğrudan yansıtır (250 × 9); C eski miktardır, sipariş maliyetinin partiyi etkilemediğini sanar; D S ile Q* arasında ters ilişki kurar (250 ÷ 3), oysa ters ilişki H iledir.Kaynak: Üretim planlama ve stok yönetimi · Ekonomik sipariş miktarı

?Soru 2

Yeni bir elektrikli araç modelinin talebini tahmin etmek isteyen bir işletme, on iki uzmana birbirlerinden habersiz anket göndermiş, cevapları özetleyip yeniden aynı uzmanlara iletmiş ve görüşler birbirine yaklaşana kadar bu süreci tekrarlamıştır. İşletmenin kullandığı yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Birbirini görmeyen uzmanlar, anket turları ve özetlenmiş geri bildirimle uzlaşma Delphi yönteminin tanımıdır. A satış gücü birleşiminde tahmini uzmanlar değil satış temsilcileri kendi bölgeleri için yapar; B hareketli ortalama geçmiş satış verisi ister, yeni üründe yoktur; C regresyon talebi sayısal bir açıklayıcı değişkenle ilişkilendirir, görüş toplamaz.Kaynak: Üretim planlama ve stok yönetimi · Talep tahmini

?Soru 3

Bir beyaz eşya fabrikasında tek model çamaşır makinesi, işlem sırasına göre dizilmiş özel amaçlı makinelerden oluşan bir hatta yüksek hacimde üretilmektedir; işçiler kısa ve tekrarlı işler yapmaktadır. Bu fabrikanın üretim sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Tek tip ürün, yüksek hacim, işlem sırasına dizilmiş özel amaçlı makineler ve tekrarlı işler kitle üretimin tanımıdır. A atölyede çok çeşit ve genel amaçlı makine olur; C projede ürün yerinde durur ve iş bir kez yapılır; D partide makine her grup için yeniden ayarlanır, tek modele adanmış hat yoktur.Kaynak: Üretim sistemleri, kapasite ve tesis · Üretim sistemleri

?Soru 4

Bir belediye şirketi bütün kadrolarını bilgi, sorumluluk, çaba ve çalışma koşulları etkenlerine göre puanlayarak yeni bir ücret yapısı kurmuştur. Herzberg'in çift etmen kuramı dikkate alındığında bu uygulamadan beklenebilecek sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Uygulama puan yöntemiyle iş değerlemesidir; adil ücret yapısı kurar. Herzberg'e göre ücret hijyen etmenidir: eksikliği tatminsizlik yaratır, giderilmesi ise kendiliğinden güdülemez. A ücreti motive edici etmen sayar; C iş değerlemesini performans değerlemeyle karıştırır, puanlanan kişi değil kadrodur; D işi değerlemenin kişiyi değerleme ihtiyacını ortadan kaldırdığını sanır.Kaynak: İnsan kaynakları ve stratejik yönetim · Performans ve iş değerlemesi

?Soru 5

Bir beyaz eşya üreticisi, piyasada yıllardır satılan bir fırının işlevlerini tek tek inceleyerek kapak menteşesindeki üç parçayı tek parçaya indirmiş; fırının işlevi değişmeden birim maliyeti düşmüştür. İşletmenin uyguladığı yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Piyasadaki bir ürünün işlevini koruyarak parçalarını sorgulamak ve maliyeti düşürmek değer analizidir. A eşzamanlı mühendislik yeni ürünün tasarımında birimlerin birlikte çalışmasıdır; B modüler tasarım standart modüllerden çok çeşit üretmeyi amaçlar, parça azaltmayı değil; C zaman etüdü bir işin süresini ölçer, ürünü değiştirmez.Kaynak: Üretim sistemleri, kapasite ve tesis · Ürün tasarımı, iş etüdü

?Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi iş başında eğitim yöntemlerinden biri değildir?

✓ D. Vaka çalışmasında gerçek bir olay işten ayrı bir ortamda, grupça çözümlenir; iş dışında eğitimdir. A rotasyonda çalışan farklı işlerde fiilen çalışır; B koçlukta amir çalışanı iş üzerinde yönlendirir; C stajyer deneyimli birinin yanında gerçek işi yaparak öğrenir. Üçü de iş başındadır.Kaynak: İnsan kaynakları ve stratejik yönetim · Eğitim, geliştirme, kariyer

?Soru 7

ABC stok analiziyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ C. Sınıflama birim fiyata değil, yıllık kullanım değerine (yıllık miktar × birim fiyat) göre yapılır; ucuz ama yoğun kullanılan bir kalem A olabilir. A, B ve D doğrudur: A sınıfı az kalem-çok değer, C sınıfı basit denetim ve Pareto'nun “az sayıda önemli” ilkesi ABC'nin temelidir.Kaynak: Üretim planlama ve stok yönetimi · Stok, maliyetler, ABC

?Soru 8

Bir devlet hastanesinin yoğun bakım hemşiresi kadrosu için hazırladığı belgede “hemşirelik lisans mezunu olmak, en az iki yıl yoğun bakım deneyimi bulunmak, vardiyalı çalışmaya sağlık yönünden uygun olmak” ifadeleri yer almaktadır. Bu belge aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Belge işi değil, işi yapacak kişide aranan eğitim, deneyim ve sağlık niteliklerini sıralıyor; bu iş gerekleridir (iş şartnamesi). B iş tanımı görevleri, yetki ve sorumlulukları anlatır; C iş değerlemesi işlerin birbirine göre değerini ücret için belirler; D İK planlaması kaç kişiye ihtiyaç olduğunu hesaplar, tek bir kadronun niteliklerini yazmaz.Kaynak: İnsan kaynakları ve stratejik yönetim · İKY ve iş analizi

?Soru 9

Dört iş önce kesim, sonra dikiş makinesinden geçecektir. Süreler (saat, kesim / dikiş): K 4/7, L 6/3, M 2/5, N 8/9. Johnson kuralına göre toplam süreyi en aza indiren sıra hangisidir?

✓ D. En küçük süre M'nin kesimdeki 2 saati (başa), sonra L'nin dikişteki 3 saati (sona), sonra K'nin kesimdeki 4 saati (ikinci): M-K-N-L, 26 saat. A tablo sırasıdır (29 saat); B dikişteki en küçük süreyi başa koyar (30 saat); C K ile N'nin yerini karıştırır (29 saat).Kaynak: Üretim planlama ve stok yönetimi · İş çizelgeleme

?Soru 10

Tasarım kapasitesi günde 1.000 birim, etkin kapasitesi 800 birim olan bir tesiste gerçek çıktı 640 birimdir. Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Kapasite kullanım oranı %80'dir.
II. Etkinlik oranı %80'dir.
III. Aynı çıktı daha az işçilik saatiyle elde edilirse tesisin verimliliği artar.

✓ C. Etkinlik oranı 640 ÷ 800 = %80'dir (II); çıktı aynı kalıp girdi azalırsa çıktı ÷ girdi büyür, verimlilik artar (III). Kullanım oranı ise 640 ÷ 1.000 = %64'tür, I yanlıştır. A ve D I'i doğru sayar, etkin kapasiteyi tasarım kapasitesinin yerine koyar; B verimliliğin girdiyle ilişkisini atlar.Kaynak: Üretim sistemleri, kapasite ve tesis · Kapasite ve oranları
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?KPSS A İşletme soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →