Planlama, karar ve örgütleme: plan türleri, karar teknikleri, örgüt yapıları

Yönetimin ilk iki işlevi: ne yapılacağına karar vermek ve işi kişilere, birimlere bölmek. Karar ölçütlerinin hesabı ve örgüt şemalarının mantığı.

7 durakKPSS A
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
PLANLAMA · KAVRAM

Planlama: stratejik, taktik ve operasyonel planlar; politika, prosedür, kural

İşletme · İşletme Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaFayol'un yönetim fonksiyonları ve 14 yönetim ilkesi nelerdir? Emir birliği ile yönetim birliği arasındaki fark nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Yönetim düşüncesinin gelişimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Henri Fayol yönetimi her örgütte geçerli beş fonksiyonlu bir süreç olarak tanımladı: planlama, örgütleme, emir-komuta, koordinasyon, denetim. On dört ilkesinden emir birliği, yönetim birliği, yetki-sorumluluk dengesi ve kademeler zinciri en sık sorulanlardır. Gulick ve Urwick süreci POSDCORB ile genişletti.

Yönetim süreci (Fayol)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Planlama nedir, plan türleri nelerdir? Politika, prosedür ve kural arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Planlama, ne yapılacağına, nasıl, ne zaman ve kim tarafından yapılacağına önceden karar vermektir; yönetimin ilk fonksiyonudur. Kademeye göre stratejik (üst, uzun vadeli, bütün örgüt), taktik (orta) ve operasyonel (alt, günlük) planlar; kullanım sıklığına göre tek kullanımlık (program, proje, bütçe) ve sürekli planlar (politika, prosedür, kural) vardır. Politika takdir payı bırakır, kural bırakmaz.

Bir kargo şirketinin yönetim kurulu “beş yılda Orta Doğu'ya açılacağız” der; bölge müdürü “bu yıl üç yeni aktarma merkezi” diye plan yapar; vardiya amiri “yarın sabah 40 araç, 6 rota” çizelgesini hazırlar. Üçü de plandır, ama aynı plan değildir.

Planlama, amaçlara ulaşmak için ne yapılacağına, nasıl, ne zaman, nerede ve kimin tarafından yapılacağına önceden karar verme sürecidir. Yönetim düşüncesinin gelişimi sayfasında gördüğümüz Fayol'un beş fonksiyonunun ilki olan “öngörü” budur: planlama ötekilerin hepsine yön verir, denetim de ölçütünü plandan alır. Planlama geleceğin belirsizliğini ortadan kaldırmaz; ama örgütün bu belirsizliğe hazırlıksız yakalanmasını önler, kaynakları amaca yöneltir ve sonradan denetlenecek bir ölçü koyar.

Plan türleri

Planların sınıflandırılması
ÖlçütTürler
SüreKısa vadeli (genellikle 1 yıla kadar), orta vadeli (1–5 yıl), uzun vadeli (5 yıldan fazla)
Kademe ve kapsamStratejik (üst kademe, bütün örgüt, uzun vade), taktik (orta kademe, birimler, stratejiyi uygulamaya çevirir), operasyonel (alt kademe, günlük ve haftalık işler)
Kullanım sıklığıTek kullanımlık: program, proje, bütçe. Sürekli (duran): politika, prosedür, kural
FonksiyonÜretim, pazarlama, finans, insan kaynakları planı

Girişteki üç plan sırasıyla stratejik, taktik ve operasyonel plandır. Tek kullanımlık planlar bir kez yapılan işe göre hazırlanır ve iş bitince biter: program birbirine bağlı birçok faaliyeti kapsar (yeni şubeler açma programı), proje programın belirli, sınırlı bir parçasıdır (bir aktarma merkezinin inşaatı), bütçe ise planın parayla ifadesidir. Sürekli planlar tekrarlanan durumlarda her seferinde yeniden düşünmemek için konur.

En çok karıştırılan üçlü

Politika, prosedür ve kural
PolitikaProsedürKural
Ne yapar?Karar verirken genel yol gösterirBir işin adımlarını sırasıyla belirlerBelirli bir durumda ne yapılıp yapılmayacağını söyler
Takdir payıVarAz (sıra sabit)Yok
Örnek“Yöneticiler öncelikle kurum içinden atanır.”“İade talebi: form, depo kontrolü, onay, ödeme.”“Depoda sigara içilmez.”

Planlama süreci ve ilkeleri

Planlama genellikle şu sırayla yapılır: amaçlar belirlenir, mevcut durum ve çevre incelenir (güçlü ve zayıf yanlar, fırsat ve tehditler), seçenekler geliştirilir, en uygunu seçilir, plan uygulamaya konur ve sonuçlar izlenir. İyi bir plan amaca uygun, gerçekçi, esnek (beklenmedik duruma uyarlanabilir) ve sürekli (dönem bitince yenilenen) olmalıdır. Beklenmedik olaylar için önceden hazırlanan alternatif planlara beklenmedik durum (yedek) planı denir.

Akılda kalsın: Kademe merdiveni: stratejik (ne?) → taktik (nasıl?) → operasyonel (bugün kim, ne?). Sürekli planlarda takdir payı azalarak gider: politika (yol gösterir) → prosedür (sıra verir) → kural (yasaklar ya da emreder). Bütçe, planın para dilidir.
Sınavda

Nasıl sorulurBir örnek cümle verilir, politika mı, prosedür mü, kural mı olduğu sorulur; ya da öncüllerde tek kullanımlık ve sürekli planlar karıştırılır.

TuzakBütçeyi sürekli plan saymak; bütçe belirli bir dönem için yapılan tek kullanımlık plandır. İkinci tuzak, “öncelikle içeriden atama” gibi genel yönlendirmeyi kural sanmak; takdir payı bırakan yönlendirme politikadır.

Sınavda işaretlestratejik plan üst kademenin işidir ve bütün örgütü kapsar.

⇄Bilgi eşleştirme plan türü

?Soru çöz

Planlarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Bütçe, sürekli (duran) planlardandır.
II. Stratejik planlar örgütün bütününü kapsar ve üst kademe tarafından yapılır.
III. Kural, uygulayana takdir payı bırakmaz.

✓ D. Stratejik plan üst kademenin bütün örgütü kapsayan planıdır (II); kural bir durumda ne yapılacağını kesin söyler, takdir bırakmaz (III). A III'ü atlar; B ve C I'i içerir: bütçe belirli bir dönem için yapılan tek kullanımlık plandır, sürekli plan değildir.
PLANLAMA · KAVRAM

Misyon, vizyon ve amaçlar: SMART hedef nasıl yazılır?

İşletme · İşletme Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİşletmenin genel (makro) çevresi ve özel (görev) çevresi nedir? Paydaş kimdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (İşletmenin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İşletme çevresi üç katmandır. Genel (makro) çevre ekonomik, sosyo-kültürel, politik-yasal, teknolojik ve uluslararası etkenlerden oluşur; bütün işletmeleri dolaylı etkiler ve tek işletme onu değiştiremez. Özel (görev) çevre müşteri, rakip, tedarikçi, aracı ve ilgili kamu kurumlarıdır; işletmeyi doğrudan etkiler. İç çevre sahipler, yöneticiler, çalışanlar ve örgüt kültürüdür. Paydaş, işletmenin kararlarından etkilenen ya da onları etkileyen herkestir.

İşletme çevresi ve paydaşlar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Misyon ve vizyon arasındaki fark nedir? SMART amaç nedir?

Kısa cevap: Misyon, örgütün var oluş nedenidir: bugün ne yapar, kime hizmet eder, onu başkalarından ayıran nedir. Vizyon, örgütün ulaşmak istediği gelecek tablosudur. Amaçlar misyon ve vizyonu ölçülebilir sonuçlara çevirir; iyi bir amaç SMART'tır: belirgin, ölçülebilir, ulaşılabilir, ilgili (gerçekçi) ve zamana bağlı. Amaçlar üstten alta bir araç-amaç zinciri kurar.

İki belediye şirketinin internet sitesinde şu cümleler yazıyor: “Kentimize temiz ve kesintisiz içme suyu sağlamak.” ve “2030'da Türkiye'nin su kaybı en düşük kenti olmak.” Biri bugünü, öteki yarını anlatıyor.

Planlama işe neden sorusuyla başlar. Örgütün var oluş nedenini, yani bugün ne yaptığını ve kime hizmet ettiğini anlatan ifadeye misyon denir. Misyon örgütü benzerlerinden ayırır ve çalışanlara “burada niçin çalışıyoruz?” sorusunun cevabını verir. Vizyon ise ileriye bakar: örgütün belirli bir gelecekte olmak istediği yeri, ilham veren kısa bir tabloyla anlatır. Girişteki ilk cümle misyon, ikincisi vizyondur. Bu ikisinin yanında örgütün davranışına yön veren ilkelere, yani dürüstlük, şeffaflık gibi temel değerlere de yer verilir.

Amaçlar ve SMART ölçütü

Misyon ve vizyon yön gösterir ama ölçülemez. Onları ölçülebilir sonuçlara çeviren ifadelere amaç (hedef) denir. İşletmenin temel kavramları sayfasında gördüğümüz etkililik, işte bu amaçlara ulaşılıp ulaşılmadığıyla ölçülür. İyi yazılmış bir amaç beş özelliği taşır; baş harfleriyle SMART:

SMART amaç ölçütü
HarfÖzellikZayıf amaçSMART amaç
SBelirgin (spesifik)“Su kaybını azaltmak”“Şebekedeki su kaybını 2027 sonuna kadar %30'dan %22'ye indirmek”
MÖlçülebilir“Önemli ölçüde iyileştirmek”
AUlaşılabilir“Kaybı bir yılda sıfırlamak”
Rİlgili, gerçekçi (misyonla bağlantılı)“Şirkete otel işletmesi kurmak”
TZamana bağlı“Bir gün kaybı azaltmak”

Amaç hiyerarşisi

Amaçlar kademeler boyunca birbirine bağlanır: misyondan stratejik amaçlar, onlardan birim (taktik) amaçları, onlardan da bireysel ve günlük (operasyonel) amaçlar türetilir. Alttaki amaç üsttekine ulaşmanın aracıdır; bu yüzden amaçlar bir araç-amaç zinciri oluşturur. Yönetim düşüncesinin gelişimi sayfasında gördüğümüz Drucker'ın amaçlara göre yönetimi (AGY) bu zinciri katılımla kurar: üst ve ast amaçları birlikte belirler, dönem sonunda performans bu amaçlara göre değerlendirilir. Amaçlar birbiriyle çatışabilir (düşük maliyet ile yüksek kalite gibi); yönetim aralarında öncelik sırası koyar.

Akılda kalsın: Misyon = bugün, neden varız; vizyon = yarın, nereye varmak istiyoruz; amaç = ölçülebilir basamak. SMART'ta en sık kaybolan iki harf M (sayı yok) ve T (tarih yok). Alt kademenin amacı üst kademenin aracıdır.
Sınavda

Nasıl sorulurBir ifade verilir, misyon mu vizyon mu olduğu sorulur; ya da bir amacın SMART ölçütlerinden hangisini taşımadığı istenir.

TuzakGeleceğe yönelik, ilham veren cümleyi misyon sanmak; gelecek tablosu vizyondur. İkinci tuzak, tarihi olan ama sayısı olmayan bir amacı “ölçülebilir” saymak.

Sınavda işaretleamaçlara göre yönetimde amaçlar üst ve astın katılımıyla belirlenir.

✎Boşluk doldurma misyon, vizyon, SMART

“Bölgemizdeki çiftçilere uygun fiyatlı tohum ve gübre sağlamak” cümlesi bir ifadesidir; “Beş yıl içinde Ege'nin en güvenilir tarım tedarikçisi olmak” ise bir ifadesidir. “Satışları 2027 sonuna kadar artırmak” amacında SMART ölçütlerinden olma özelliği eksiktir.

misyonvizyonölçülebilirzamana bağlıpolitika

?Soru çöz

Bir hastanenin yönetimi, birim sorumlularıyla toplantılar yaparak her birimin yıllık hedeflerini birlikte belirlemiş, yıl sonunda personelin performansını bu hedeflere ulaşma derecesine göre değerlendirmiştir. Bu uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Amaçların üst ve ast tarafından katılımla belirlenmesi ve performansın bu amaçlara göre ölçülmesi Drucker'ın amaçlara göre yönetimidir. A bilimsel yönetim iş yöntemini zaman etüdüyle standartlaştırır, katılım içermez; C kıyaslama başka örgütlerin en iyi uygulamasını örnek almaktır; D yedek plan beklenmedik olaylara hazırlıktır.
PLANLAMA · MODEL

Karar verme: süreç, karar türleri, karar ortamları ve grup teknikleri

İşletme · İşletme Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaYönetim nedir? Katz'ın yönetici becerileri ve Mintzberg'in yönetici rolleri nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Yönetim düşüncesinin gelişimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yönetim, örgütün amaçlarına başkalarıyla birlikte ve kaynakları etkin kullanarak ulaşma sürecidir. Katz'a göre yönetici üç beceri ister: teknik, beşerî ve kavramsal; alt kademede teknik, üst kademede kavramsal beceri ağır basar, beşerî beceri her kademede gerekir. Mintzberg yöneticinin on rolünü kişilerarası, bilgi ve karar rolleri diye üç grupta toplar.

Yönetim ve yönetici

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Karar verme süreci nedir? Programlanmış ve programlanmamış karar arasındaki fark nedir? Delphi ve nominal grup tekniği nedir?

Kısa cevap: Karar, seçenekler arasından bilinçli bir seçim yapmaktır. Simon'a göre süreç üç aşamalıdır: istihbarat (sorunu fark etme), tasarım (seçenekleri geliştirme) ve seçim. Tekrarlı, kurala bağlanabilen kararlar programlanmış; yeni ve yapılandırılmamış kararlar programlanmamıştır. Karar belirlilik, risk ya da belirsizlik ortamında verilir. Grup tekniklerinden beyin fırtınasında eleştiri yasaktır; Delphi'de uzmanlar yüz yüze gelmeden, nominal grupta yüz yüze ama önce bireysel çalışır.

Bir ilaç deposunun müdürü sabah stoku biten bir ürün için yine aynı tedarikçiye sipariş verir; öğleden sonra ise yeni yasal düzenleme yüzünden bir ilaç grubunun satışından çekilip çekilmeyeceğini düşünür. İki karar arasındaki fark yalnızca büyüklük değildir.

Karar süreci

Yönetim düşüncesinin gelişimi sayfasında gördüğümüz Herbert Simon, yöneticinin asıl işinin karar vermek olduğunu söylemişti. Simon süreci üç aşamada tanımlar: istihbarat (zekâ) aşamasında çevre taranır ve karar gerektiren sorun ya da fırsat fark edilir; tasarım aşamasında olası çözüm seçenekleri geliştirilip değerlendirilir; seçim aşamasında biri seçilir. Uygulamada bu üçlüye kararın uygulanması ve sonuçların izlenmesi eklenir. Yönetici her seçeneği bilemediği için çoğu zaman sınırlı rasyonellik içinde, “yeterince iyi” olan tatmin edici seçeneği seçer.

Karar türleri ve karar ortamları

Programlanmış ve programlanmamış karar
Programlanmış (rutin)Programlanmamış (stratejik)
DurumTekrarlı, iyi tanımlıYeni, belirsiz, yapılandırılmamış
Nasıl verilir?Kural, prosedür, alışkanlık, bilgisayar programıYargı, yaratıcılık, sezgi, analiz
Kim verir?Daha çok alt kademeDaha çok üst kademe
ÖrnekStok biten ürüne siparişYeni pazara girmek, bir ürün grubundan çekilmek

Karar ortamı, sonuçların ne kadar bilindiğine göre üçe ayrılır. Belirlilik altında her seçeneğin sonucu kesin bilinir (vadesi ve faizi belli mevduat). Risk altında olası sonuçlar ve bunların olasılıkları bilinir ya da tahmin edilebilir (geçmiş verilerden yüzde 30 talep düşüşü ihtimali). Belirsizlik altında olası durumlar sayılabilir ama olasılıkları bilinmez. Bir sonraki konuda bu iki ortamın karar ölçütlerini hesaplayacağız.

Grup kararı ve teknikleri

Grup daha çok bilgi ve bakış açısı getirir, kararın benimsenmesini kolaylaştırır; ama yavaştır ve sorumluluk dağılır. En tehlikeli sakıncasını Irving Janis grup düşüncesi (groupthink) diye adlandırdı: uyumlu bir grup, birliği bozmamak için eleştiriyi bastırır ve kötü bir kararda oybirliğine varır. Belirtileri yenilmezlik yanılsaması, oybirliği yanılsaması, farklı görüşü bastıran “zihin bekçileri”dir; çaresi dışarıdan görüş almak ve bilinçli olarak itiraz eden bir “şeytanın avukatı” atamaktır.

Grup karar teknikleri
TeknikNasıl işler?
Beyin fırtınasıYüz yüze; olabildiğince çok fikir, eleştiri yasak, değerlendirme sonra
Nominal grupYüz yüze ama önce herkes fikrini tek başına yazar, sırayla sunar, tartışılır, gizli oyla sıralanır
DelphiUzmanlar bir araya gelmez, birbirini bilmez; anket turları ve geri bildirimle görüşler yakınlaşır
Akılda kalsın: Simon'ın üçlüsü: fark et (istihbarat) → seçenek üret (tasarım) → seç. Rutin karar kurala, stratejik karar yargıya bağlanır. Olasılık biliniyorsa risk, bilinmiyorsa belirsizlik. Delphi'de kimse kimseyi görmez, nominal grupta herkes önce yalnız yazar.
Sınavda

Nasıl sorulurBir karar örneği verilir, programlanmış mı programlanmamış mı olduğu sorulur; ya da bir grup tekniğinin tarifi verilip adı istenir.

TuzakRisk ile belirsizliği karıştırmak; ayırt edici olan olasılıkların bilinip bilinmemesidir. İkinci tuzak, Delphi'yi yüz yüze yapılan bir toplantı sanmak.

Sınavda işaretlegrup düşüncesinin özü uyum uğruna eleştirinin bastırılmasıdır, grubun çatışması değil.

↕Sıralama karar süreci

  1. Fiyat indirimi, reklam ve yeni ürün seçenekleri arasından fiyat indiriminin seçilmesi
  2. Satış raporunda bir bölgedeki satışların üç aydır düştüğünün fark edilmesi
  3. İndirimin uygulanması ve satışların izlenmesi
  4. Fiyat indirimi, reklam ve yeni ürün gibi çözüm seçeneklerinin geliştirilmesi

?Soru çöz

Bir bakanlık, 2040 yılında su talebini tahmin etmek için farklı illerdeki 15 uzmana birbirlerinin kimliğini bilmeden anket göndermiş; cevapların özetini her turda uzmanlara geri göndererek görüşlerini yeniden istemiş ve üç turdan sonra ortak bir tahmine ulaşmıştır. Kullanılan teknik aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Uzmanların bir araya gelmeden, kimlikleri gizli kalarak anket turlarıyla ve geri bildirimle görüş birliğine varması Delphi'dir. B nominal grupta katılımcılar yüz yüze toplanır, yalnız önce bireysel yazar; C beyin fırtınası yüz yüze ve eleştirisiz fikir üretimidir; D şeytanın avukatı grup içinde bilinçli itiraz rolüdür.
PLANLAMA · HESAP

Belirsizlik altında karar: maximax, maximin, Hurwicz, Laplace, Savage hesabı

İşletme · İşletme Yönetimi · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Belirsizlik altında karar ölçütleri nelerdir? Maximax, maximin, Hurwicz, Laplace ve Savage ölçütleri nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Risk altında her seçeneğin beklenen değeri (sonuç × olasılık toplamı) hesaplanır, en büyüğü seçilir. Belirsizlik altında: maximax (iyimser) en iyi sonuçların en büyüğünü, maximin (kötümser, Wald) en kötü sonuçların en büyüğünü, Hurwicz α ile ağırlıklı iyimserliği, Laplace eşit olasılıklı ortalamayı, Savage en büyük pişmanlığı en küçük yapan seçeneği seçer.

Bir beyaz eşya üreticisi küçük, orta ya da büyük bir tesis kurmayı düşünüyor. Gelecek yıl talebin düşük, orta ya da yüksek olacağını bilmiyor. Elinde yalnızca bir kâr tablosu var. Hangi tesisi seçmeli?

Karar tablosunda (ödemeler matrisi) satırlar seçenekleri, sütunlar karar vericinin denetleyemediği doğa durumlarını, hücreler de o seçenekte o durum gerçekleşirse elde edilecek sonucu gösterir. Örneğimizin tablosu (yıllık kâr, milyon TL):

Tesis kararı: kâr tablosu (milyon TL)
SeçenekDüşük talepOrta talepYüksek talep
A1 küçük tesis405060
A2 orta tesis207090
A3 büyük tesis−3060140

Belirsizlik altında beş ölçüt

  • Maximax (iyimser): her satırın en iyisi alınır (60, 90, 140), en büyüğü seçilir: A3.
  • Maximin (kötümser, Wald): her satırın en kötüsü alınır (40, 20, −30), en büyüğü seçilir: A1.
  • Hurwicz (gerçekçilik): iyimserlik katsayısı α ile α × en iyi + (1 − α) × en kötü. α = 0,6 için A1 52, A2 62, A3 72: A3. α = 1 maximax'a, α = 0 maximin'e döner.
  • Laplace (eşit olasılık): her durum eşit olası sayılır, satır ortalaması alınır (50; 60; 56,7): A2.
  • Savage (en küçük pişmanlık): her sütunda en iyi sonuçtan hücre çıkarılarak pişmanlık tablosu kurulur; her satırın en büyük pişmanlığı bulunur, en küçüğü seçilir.
Çözümlü örnek

Tesis tablosunda Savage ölçütüne göre hangi seçenek seçilir?

  1. Sütunların en iyisi: düşük 40, orta 70, yüksek 140.
  2. Pişmanlıklar: A1 (0, 20, 80); A2 (20, 0, 50); A3 (70, 10, 0).
  3. Satırların en büyük pişmanlığı: A1 80, A2 50, A3 70; en küçüğü 50.

Cevap: A2 (en büyük pişmanlık 50)

Risk altında: beklenen değer

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Pazar araştırması düşük, orta ve yüksek talep olasılıklarını sırasıyla 0,3; 0,5 ve 0,2 bulmuştur. Beklenen değer ölçütüne göre hangi tesis seçilir?

  1. A1: 0,3 × 40 + 0,5 × 50 + 0,2 × 60 = 12 + 25 + 12 = 49.
  2. A2: 0,3 × 20 + 0,5 × 70 + 0,2 × 90 = 6 + 35 + 18 = 59.
  3. A3: 0,3 × (−30) + 0,5 × 60 + 0,2 × 140 = −9 + 30 + 28 = 49.

Cevap: A2 (beklenen kâr 59 milyon TL)

Aynı tablo ölçüte göre üç farklı karar verdi: iyimser A3'ü, kötümser A1'i, Laplace ve Savage A2'yi seçti. Ölçütün kendisi karar vericinin riske bakışını yansıtır. Ardışık kararlarda (önce tesis, sonra genişleme) seçenekler ve olasılıklar dallar hâlinde çizilir; buna karar ağacı denir ve her dalın beklenen değeri sağdan sola hesaplanır.

Akılda kalsın: Maximax: en iyilerin en iyisi. Maximin: en kötülerin en iyisi. Hurwicz ikisinin α ile karışımı, Laplace düz ortalama, Savage “sonradan en az pişman olacağım seçenek”. Olasılık verilmişse beklenen değer, verilmemişse beş ölçütten biri.
Sınavda

Nasıl sorulurKüçük bir karar tablosu verilir, belirli bir ölçüte göre seçilecek seçenek sorulur.

TuzakSavage'da pişmanlığı satırın en iyisinden hesaplamak; pişmanlık her sütunun en iyisinden çıkarılır. İkinci tuzak, maximin'de satırların en kötülerinin en küçüğünü seçmek; en kötüler arasından en büyüğü seçilir.

Sınavda işaretleHurwicz'de α = 0 kötümser maximin ile aynı sonucu verir.

✎Boşluk doldurma Laplace ve maximin

Bir yatırımcının üç seçeneği ve iki durumu vardır (kâr, bin TL): B1 (100, 20), B2 (60, 50), B3 (30, 80). Laplace ölçütünde B1'in değeri bin TL'dir. Maximin ölçütüyle seçilen seçeneğin en kötü sonucu bin TL'dir.

60502055100

?Soru çöz

Aynı yatırımcının kâr tablosu (bin TL) şöyledir: B1 (100, 20), B2 (60, 50), B3 (30, 80). Savage (en küçük pişmanlık) ölçütüne göre seçilecek seçenek ve bu seçeneğin en büyük pişmanlığı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Sütun en iyileri 100 ve 80; pişmanlıklar B1 (0, 60), B2 (40, 30), B3 (70, 0). Satır en büyükleri 60, 40, 70; en küçüğü 40 ile B2. A maximax ya da Laplace'ın seçtiği B1'dir, pişmanlığı 60; B satırın en büyük değil en küçük pişmanlığını alır; D en büyük pişmanlığı en büyük olanı seçer.
ÖRGÜTLEME · İLKE

Örgütleme: yetki devri, merkezileşme ve kontrol alanı

İşletme · İşletme Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaWeber'in bürokrasi modeli ve otorite türleri nelerdir? Klasik yönetim yaklaşımının ortak özellikleri nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Yönetim düşüncesinin gelişimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Max Weber, büyük örgütler için en rasyonel yapıyı “ideal tip” bürokrasi olarak tanımladı: işbölümü ve uzmanlaşma, hiyerarşi, yazılı kurallar, kişisel olmayan ilişkiler, liyakate dayalı seçim ve kariyer, yazılı kayıt. Weber'e göre bu yapı yasal-ussal otoriteye dayanır; geleneksel ve karizmatik otorite öteki iki türdür.

Bürokrasi (Weber)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Örgütleme ilkeleri nelerdir? Yetki devri, merkezileşme ve kontrol alanı nedir?

Kısa cevap: Örgütleme, amaçlara ulaşmak için işleri gruplara ayırmak, bunları kişilere ve birimlere vermek, aralarındaki yetki ve iletişim ilişkilerini kurmaktır. Yetki devredilir, nihai sorumluluk devredilemez. Merkezileşme kararların üst kademede toplanması, adem-i merkezileşme alt kademelere dağıtılmasıdır. Kontrol alanı bir yöneticiye doğrudan bağlı ast sayısıdır; geniş kontrol alanı basık (yassı), dar kontrol alanı sivri (uzun) örgüt yaratır.

Bir zincir marketin bölge müdürüne bağlı 25 şube müdürü var; müdür her gün telefonda yetişemiyor. Genel merkez iki seçenek konuşuyor: araya üç bölge koordinatörü koymak ya da şube müdürlerine daha çok karar yetkisi vermek.

Örgütleme, planlanan işleri faaliyetlere bölmek, bu faaliyetleri kişilere ve birimlere dağıtmak, aralarındaki yetki, sorumluluk ve iletişim ilişkilerini kurmaktır. Sonucunda ortaya çıkan, resmî şemada çizilen yapıya formal örgüt denir. Çalışanların kendiliğinden kurduğu arkadaşlık, dayanışma ve dedikodu ağları ise informal örgüttür; şemada yoktur ama Hawthorne araştırmalarının gösterdiği gibi verimi etkiler.

Yetki, sorumluluk, yetki devri

Yetki, makamın sahibine tanınan karar verme ve emir verme hakkıdır; sorumluluk verilen görevi yerine getirme yükümlülüğü, hesap verme ise sonucu üste açıklama zorunluluğudur. Fayol'un ilkesi gereği yetki ile sorumluluk denk olmalıdır. Yönetici iş yükünü azaltmak ve astı yetiştirmek için yetkisinin bir kısmını devreder; ama işin nihai sorumluluğu devredende kalır: ast hata yaparsa üst de hesap verir. Devredilmeyen yetkiler genellikle strateji, bütçe onayı ve disiplin gibi kritik konulardır.

Merkezileşme ve adem-i merkezileşme

Kararların üst kademede toplanmasına merkezileşme, alt kademelere yayılmasına adem-i merkezileşme denir. Merkezileşme tutarlılık ve sıkı denetim sağlar, ama tepede karar yığılır ve yerel duruma uyum yavaşlar. Adem-i merkezileşme hızlı ve yerinde karar verir, astı geliştirir; ama birimler arasında tutarsızlık doğabilir. Örgüt büyüdükçe, coğrafi olarak dağıldıkça ve çevre değişkenleştikçe adem-i merkezileşme artar. Girişteki ikinci seçenek, yani şube müdürlerine yetki vermek, adem-i merkezileşmedir.

Kontrol alanı

Bir yöneticiye doğrudan bağlı çalışan ast sayısına kontrol alanı (yönetim genişliği) denir. V. A. Graicunas, ast sayısı arttıkça yöneticinin izlemesi gereken ilişkilerin üstel arttığını gösterdi: ilişki sayısı = n × (2n − 1 + n − 1). 4 astta 44, 5 astta 100, 6 astta 222 ilişki vardır. Ancak doğru sayı sabit değildir: iş rutin, astlar deneyimli, iletişim teknolojisi güçlü ve işler aynı yerdeyse kontrol alanı genişleyebilir.

Geniş ve dar kontrol alanı
Geniş kontrol alanıDar kontrol alanı
Örgüt şekliBasık (yassı): az kademeSivri (uzun): çok kademe
ArtısıHızlı iletişim, düşük yönetim maliyeti, özerk astlarYakın gözetim, sıkı denetim
EksisiYönetici aşırı yüklenirBilgi kademelerde yavaşlar, maliyet artar

Girişteki ilk seçenek, araya koordinatör koyup kontrol alanını daraltmak, örgütü sivrileştirir. Örgütlemenin öteki ilkeleri (amaç birliği, işbölümü ve uzmanlaşma, emir birliği, kademeler zinciri, esneklik) Yönetim düşüncesinin gelişimi sayfasında gördüğümüz Fayol ilkeleriyle büyük ölçüde örtüşür.

Akılda kalsın: Yetki devredilir, sorumluluk paylaşılır ama kaçılmaz. Kontrol alanı ile kademe sayısı ters orantılıdır: geniş alan = basık örgüt, dar alan = sivri örgüt. Graicunas: 4 ast 44, 5 ast 100 ilişki.
Sınavda

Nasıl sorulurYetki devri ve kontrol alanı öncüllerle sorulur ya da Graicunas formülüyle ilişki sayısı hesaplatılır.

Tuzak“yetki devredilince sorumluluk da tamamen devredilir” diyen şık; nihai sorumluluk devredende kalır. İkinci tuzak, geniş kontrol alanını çok kademeli örgütle eşlemek; geniş alan kademe sayısını azaltır.

Sınavda işaretleişin rutin olması ve astın deneyimi kontrol alanını genişletir.

?Soru çöz

Örgütleme ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Yönetici yetkisini devrettiğinde işin nihai sorumluluğundan kurtulur.
II. Kontrol alanı genişledikçe örgütteki kademe sayısı azalma eğilimindedir.
III. Graicunas'a göre 5 asta sahip bir yöneticinin izlemesi gereken ilişki sayısı 25'tir.

✓ A. Geniş kontrol alanı basık örgüt yaratır (II). I yanlıştır: nihai sorumluluk devredende kalır. III yanlıştır: 5 × (2⁴ + 5 − 1) = 100; 25 yalnız ast sayısının karesidir. B I'i, C III'ü, D ikisini doğru sayar.

⇄Bilgi eşleştirme örgütleme kavramları

ÖRGÜTLEME · MODEL

Örgüt yapıları: fonksiyonel, bölümsel, matris, proje, kurmay-komuta ve ağ

İşletme · İşletme Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Bölümlere ayırma türleri nelerdir? Fonksiyonel, bölümsel, matris ve kurmay-komuta örgüt yapıları nedir?

Kısa cevap: Bölümlere ayırma, işlerin fonksiyon, ürün, coğrafi bölge, müşteri ya da süreç esasına göre gruplanmasıdır. Fonksiyonel yapı uzmanlık alanına göre, bölümsel yapı ürün ya da bölgeye göre kurulur. Matris yapıda çalışan hem fonksiyon hem proje müdürüne bağlıdır ve emir birliği bozulur. Kurmay-komuta yapıda komuta birimleri emir verir, kurmay birimleri danışmanlık yapar. Ağ (sanal) yapı işlerin çoğunu dış ortaklara yaptırır.

Bir savunma sanayii şirketinde bir mühendis sabah elektronik bölümünün müdürüne, öğleden sonra yeni insansız hava aracı projesinin müdürüne rapor veriyor. Şirket bunu bilerek böyle kurdu.

Bölümlere ayırma

İşler kişilere verildikten sonra benzer işler birimler hâlinde toplanır; buna bölümlere ayırma (departmanlaşma) denir. Gruplama esasları: fonksiyon (üretim, pazarlama, finans), ürün (beyaz eşya, elektronik), coğrafi bölge (Marmara, Ege bölge müdürlükleri), müşteri (bireysel, kurumsal, kamu müşterileri) ve süreç (kesim, dikim, paketleme). Küçük işletmelerde vardiya ya da sayı esası da kullanılır. Büyük örgütler genellikle birkaç esası kademeler boyunca karıştırır.

Örgüt yapıları

Başlıca örgüt yapıları
YapıNasıl kurulur?ArtısıEksisi
BasitSahip-yönetici ve birkaç çalışan; az kuralHızlı, esnekHer şey tek kişiye bağlı
FonksiyonelUzmanlık alanlarına göre birimlerUzmanlaşma, ölçek ekonomisiBirimler arası koordinasyon zor, bütünü gören az
Bölümsel (ürün, bölge, müşteri)Her bölüm kendi fonksiyonlarıyla yarı bağımsız; kâr merkeziSonuç sorumluluğu net, pazara yakınFonksiyonlar her bölümde tekrarlanır, maliyet artar
MatrisFonksiyonel yapının üstüne proje (ürün) ekseni; çalışanın iki amiriKaynak paylaşımı, esneklikEmir birliği bozulur, yetki çatışması
ProjeBelirli bir iş için geçici ekip; iş bitince dağılırOdaklanmaEkip dağılınca bilgi kaybı
Ağ (sanal)Küçük çekirdek, işlerin çoğu dış kaynak ortaklarınaDüşük maliyet, hızDenetim zayıf, ortağa bağımlılık
Matris yapı fonksiyonel uzmanlığı korurken projelere esneklik verir; bedeli, emir birliğinin bilerek bozulmasıdır.Görsel: Sınav Defteri

Girişteki mühendis matris yapıdadır. Yönetim düşüncesinin gelişimi sayfasında gördüğümüz Fayol'un “her çalışanın tek amiri” ilkesi burada bilinçli olarak çiğnenir; çatışmayı önlemek için iki amirin yetki alanları önceden yazılır.

Kurmay-komuta (hat-kurmay) yapı

Büyük örgütlerde birimler yetki türüne göre de ayrılır. Komuta (hat) birimleri örgütün asıl amacına doğrudan katkı yapar ve emir verir: üretim ve satış. Kurmay birimleri komuta birimlerine bilgi, analiz ve danışmanlık sağlar ama onlara emir veremez: hukuk müşavirliği, planlama, AR-GE. Bir kurmay birimine kendi uzmanlık konusunda (ör. iş güvenliği kuralları) komuta birimlerine talimat verme hakkı tanınırsa buna fonksiyonel yetki denir.

Akılda kalsın: Gruplama beşlisi: fonksiyon, ürün, bölge, müşteri, süreç. Fonksiyonel yapı uzmanlığı, bölümsel yapı sonucu öne alır. Matris = iki amir = emir birliği yok. Komuta emir verir, kurmay öneri verir.
Sınavda

Nasıl sorulurBir örgüt tarifi verilir, yapının adı sorulur; ya da bir yapının hangi yönetim ilkesini bozduğu istenir.

TuzakMatris yapıyı proje yapısıyla eş tutmak; proje yapısı geçici tek bir ekiptir, matris kalıcı bir çift eksendir. İkinci tuzak, kurmay birimine emir yetkisi vermek.

Sınavda işaretlebölümsel yapının en büyük sakıncası fonksiyonların her bölümde tekrarlanmasıdır.

⇄Bilgi eşleştirme örgüt yapısı

?Soru çöz

Matris örgüt yapısı, Fayol'un yönetim ilkelerinden en çok hangisiyle çelişir?

✓ D. Matris yapıda çalışan hem fonksiyon hem proje müdüründen emir alır; “her çalışanın tek amiri” ilkesi olan emir birliği bozulur. A matris uzmanlaşmayı korur, işbölümüyle çelişmez; B hakkaniyet adil davranmakla ilgilidir; C yönetim birliği bir amaca tek plan ister, projeler kendi planıyla yürür.
ÖRGÜTLEME · MODEL

Mintzberg'in beş parçası ve mekanik-organik yapı

İşletme · İşletme Yönetimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Mintzberg'e göre örgütün beş temel parçası nedir? Mekanik ve organik örgüt yapısı arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Mintzberg'e göre örgüt beş parçadan oluşur: stratejik tepe (üst yönetim), orta hat (orta kademe yöneticiler), işlevsel çekirdek (asıl işi yapanlar), teknoyapı (işi standartlaştıran analistler) ve destek kadro (hukuk, yemekhane gibi dolaylı hizmetler). Hangi parçanın baskın olduğu yapının türünü belirler. Mekanik yapı katı, merkezî ve kurallıdır; organik yapı esnek, adem-i merkezî ve az kurallıdır.

Bir üniversite hastanesinde ameliyat programını cerrahlar belirler, başhekim büyük ölçüde onların kararlarını onaylar. Bir otomobil fabrikasında ise montajcının her hareketi mühendislerin yazdığı standarda bağlıdır. İkisi de büyük örgüttür, ama ağırlık merkezleri farklıdır.

Henry Mintzberg'i yönetici rolleriyle Yönetim düşüncesinin gelişimi sayfasında gördük; Mintzberg örgüt yapısını da beş temel parçayla çözümler.

Mintzberg: örgütün beş parçası
ParçaKimler?Baskın olduğu yapı
Stratejik tepeGenel müdür, yönetim kuruluBasit yapı
Teknoyapıİşi standartlaştıran analistler: planlama, iş etüdü, kalite standartlarıMakine bürokrasisi
İşlevsel çekirdekÜrünü ya da hizmeti doğrudan üretenler: montajcı, hekim, öğretmenProfesyonel bürokrasi
Orta hatTepe ile çekirdeği bağlayan orta kademe yöneticilerBölümlere ayrılmış yapı
Destek kadroAsıl iş dışındaki hizmetler: hukuk, halkla ilişkiler, yemekhaneAdhokrasi

Girişteki otomobil fabrikası bir makine bürokrasisidir: güç, işi standartlaştıran teknoyapıdadır. Üniversite hastanesi ise profesyonel bürokrasidir: güç, uzun eğitimle yetişmiş uzmanlardan oluşan işlevsel çekirdektedir; koordinasyon kuralla değil, mesleğin standartlarıyla sağlanır. Yeni doğmuş küçük bir girişim basit yapıdır, çok bölümlü bir holding bölümlere ayrılmış yapı, sürekli yeni projeler üreten bir tasarım ya da AR-GE firması ise uzman ekiplerin esnek biçimde birleştiği adhokrasidir.

Mekanik ve organik yapı

Yönetim düşüncesinin gelişimi sayfasında gördüğümüz Burns ve Stalker, durağan çevrede mekanik, değişken çevrede organik yapının başarılı olduğunu bulmuştu. İki yapı bir yelpazenin iki ucudur:

Mekanik ile organik yapı
MekanikOrganik
Görev tanımıDar, katı, sabitGeniş, duruma göre değişen
KararMerkezîAdem-i merkezî
İletişimDikey, emir biçimindeYatay, danışma biçiminde
KurallarÇok, yazılıAz
Uygun çevreDurağanDeğişken, belirsiz

Makine bürokrasisi mekanik uca, adhokrasi organik uca en yakın yapıdır. Weber'in ideal bürokrasisi de mekanik yapının saf örneğidir.

Akılda kalsın: Baskın parça yapının adını verir: tepe → basit, teknoyapı → makine bürokrasisi, çekirdek → profesyonel bürokrasi, orta hat → bölümlere ayrılmış, destek → adhokrasi. Teknoyapı işi tasarlar, işlevsel çekirdek işi yapar. Mekanik = durağan çevre, organik = değişken çevre.
Sınavda

Nasıl sorulurBir çalışan grubu verilir, Mintzberg'in hangi parçasına girdiği sorulur; ya da hastane, fabrika, girişim örnekleriyle yapı türü istenir.

Tuzakİş etüdü ve kalite standardı yazan analistleri işlevsel çekirdeğe koymak; onlar işi yapmaz, standartlaştırır: teknoyapı. İkinci tuzak, hukuk müşavirliğini teknoyapı saymak; dolaylı hizmet veren birim destek kadrodur.

Sınavda işaretleprofesyonel bürokraside güç işlevsel çekirdekteki uzmanlardadır.

⇄Bilgi eşleştirme Mintzberg'in parçaları

?Soru çöz

Hızla değişen bir teknoloji pazarında faaliyet gösteren bir şirket için aşağıdaki yapı özelliklerinden hangisi Burns ve Stalker'ın bulgularıyla uyumlu değildir?

✓ B. Değişken çevrede organik yapı başarılıdır; kararların tepede toplanması mekanik yapının özelliğidir. A esnek görev tanımı, C yatay iletişim ve D az kural organik yapının özellikleridir, değişken pazara uygundur.

Karma tekrar

Önceki 2 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Katz'ın yönetici becerileri sınıflamasına göre aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ C. Örgütü ve çevresini bir bütün olarak görme becerisi strateji belirleyen üst kademede ağır basar. A tersidir: teknik beceri en çok alt kademede gerekir; B beşerî beceri her kademede gereklidir, yalnız alta özgü değildir; D makineyi bilmek teknik beceridir, kavramsal değil.Kaynak: Yönetim düşüncesinin gelişimi · Yönetim ve yönetici

?Soru 2

İşletme kavramıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Kâr amacı gütmeyen bir devlet hastanesi de işletmedir.
II. İşletme, kurucusunun ömrüyle sınırlı olarak kurulur.
III. Çağdaş anlayışta özel işletmenin amacı, sahiplerinin servetini en çoğa çıkarmak olarak da ifade edilir.

✓ A. Mal ya da hizmet üreten kâr amaçsız kurum da işletmedir (I); değer ya da servet maksimizasyonu çağdaş amaç tanımıdır (III). B III'ü atlar, oysa servet maksimizasyonu kârın uzun dönemli biçimidir; C ve D II'yi içerir: işletme süreklilik ilkesiyle kurucusundan bağımsız, süresiz yaşamak üzere kurulur.Kaynak: İşletmenin temel kavramları · İşletmenin amaçları ve fonksiyonları

?Soru 3

Bir yönetici toplantıda şöyle demiştir: “Çalışanlar uygun ortam bulduklarında sorumluluk almaktan kaçınmaz; benimsedikleri hedefe ulaşmak için kendilerini denetlerler.” Bu yöneticinin görüşü aşağıdakilerden hangisiyle örtüşür?

✓ B. Sorumluluk arayan ve kendini denetleyen insan Y teorisinin varsayımıdır. A X teorisi insanın sorumluluktan kaçtığını ve sıkı denetim gerektiğini söyler, tam tersidir; C fonksiyonel ustabaşılık işin uzman amirlerce bölünmesidir, insan varsayımı değil; D yasal-ussal otorite itaatin yazılı kurala dayanmasıdır.Kaynak: Yönetim düşüncesinin gelişimi · Neoklasik yaklaşım, Hawthorne

?Soru 4

Çağdaş yönetim yaklaşımlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Amaçlara göre yönetimde amaçlar üst ile ast arasında birlikte belirlenir.
II. Ouchi'nin Z teorisi uzun süreli istihdamı ve ortak karar almayı savunur.
III. Hammer ve Champy'nin yeniden yapılanması süreçleri sıfırdan, köklü biçimde yeniden tasarlar.

✓ A. Üçü de doğrudur: AGY'de hedef birlikte konur (I); Z teorisi Japon uygulamalarından uzun süreli istihdamı ve ortak kararı alır (II); yeniden yapılanma köklü değişimdir (III). B III'ü atlar, yeniden yapılanmayı kaizenle (küçük, sürekli iyileştirme) karıştırır; C II ile III'ü atlar; D AGY'de hedefi üst yönetimin tek başına koyduğunu sanarak I'i atlar.Kaynak: Yönetim düşüncesinin gelişimi · Çağdaş yaklaşımlar

?Soru 5

İşletmelerin hukuki biçimleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Adi ortaklığın tüzel kişiliği yoktur.
II. Komandit şirkette sorumluluğu sınırsız olan ortak tüzel kişi olabilir.
III. Limited şirket en az iki ortakla kurulabilir.

✓ C. Adi ortaklık bir sözleşme ilişkisidir, tüzel kişiliği yoktur (I). II yanlıştır: komandite ortak gerçek kişi olmalıdır, tüzel kişi yalnız komanditer olabilir. III yanlıştır: limited de anonim gibi tek ortakla kurulabilir (1–50 ortak). A ve B II'yi, B ve D III'ü doğru sayar.Kaynak: İşletmenin temel kavramları · Hukuki türler: şahıs, ortaklık, şirket

?Soru 6

Bir hastanede laboratuvar teknisyeni acil servisteki bir hemşireyle, amirlerinin onayıyla, yazışmayı başhekimliğe çıkarmadan doğrudan iletişim kurmaktadır. Bu uygulama Fayol'un hangi kavramıyla açıklanır?

✓ D. Farklı bölümlerde aynı düzeydeki çalışanlar amirlerinin onayıyla hiyerarşiyi dolaşmadan iletişim kuruyor: Fayol köprüsü. A emir birliği çalışanın tek amiri olmasıdır, burada amir sayısı konu değil; B merkezileşme kararların tepede toplanmasıdır; C yönetim birliği bir amaca tek plan demektir.Kaynak: Yönetim düşüncesinin gelişimi · Yönetim süreci (Fayol)

?Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi Weber'in ideal bürokrasi modelinin özelliklerinden biri değildir?

✓ B. Kişisel bağlılığa göre yükselme bürokrasinin gayrişahsilik ve liyakat ilkesine aykırıdır; bu, geleneksel otoritenin kayırmacı düzenine yakındır. A yazılı kurallar, C hiyerarşi ve D teknik yeterliliğe dayalı işe alma ideal bürokrasinin doğrudan özellikleridir.Kaynak: Yönetim düşüncesinin gelişimi · Bürokrasi (Weber)

?Soru 8

Bir tarım kooperatifi hasat döneminde üreticiden aldığı fındığı soğuk hava deposunda bekletmekte ve fiyatların yükseldiği bahar aylarında piyasaya sürmektedir. Kooperatifin bu faaliyetiyle yarattığı fayda türü aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Malı bekletip ihtiyaç duyulduğu döneme taşımak, yani depolamak zaman faydası yaratır. A biçim faydası malın şeklini değiştiren üretimdir, fındık işlenmiyor; B yer faydası taşımayla doğar; D mülkiyet faydası satışla sahiplik değişince doğar, vakanın odağı bekletmedir.Kaynak: İşletmenin temel kavramları · İhtiyaç, fayda, üretim faktörleri

?Soru 9

Bir mobilya fabrikası için aşağıdakilerden hangisi özel (görev) çevrenin değil, genel (makro) çevrenin unsurudur?

✓ D. Evlenme yaşındaki değişim nüfus yapısına ilişkin sosyo-kültürel bir eğilimdir; bütün sektörü dolaylı etkiler ve fabrika onu değiştiremez. A tedarikçi, B aracı, C rakiptir: üçü de fabrikayla doğrudan ilişkili olduğu için görev çevresindedir.Kaynak: İşletmenin temel kavramları · İşletme çevresi ve paydaşlar

?Soru 10

Yıllık ortalama 8 kişi çalıştıran bir yazılım işletmesinin yıllık net satış hasılatı 30 milyon TL, mali bilançosu 12 milyon TL'dir. Güncel KOBİ ölçütlerine göre bu işletme hangi sınıftadır?

✓ B. Çalışan sayısı mikro sınırının altında olsa da hasılat (30 milyon) ve bilanço (12 milyon) ikisi de 10 milyon TL'yi aşıyor; mikro olamaz. Çalışan 50'den az ve ikisi de 100 milyonu aşmıyor: küçük işletme. A yalnız çalışan sayısına bakar; C orta sınıfı seçer, oysa daha küçük olan küçük işletme sınırları zaten sağlanıyor; D sınırları büyük işletmeninkiyle karıştırır.Kaynak: İşletmenin temel kavramları · Büyüklük, KOBİ, kuruluş
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?KPSS A İşletme soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →