Üretim planlama kademeleri ve toplu planlama: talebi izlemek mi, düz üretmek mi?
İşletme · Üretim Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaTasarım kapasitesi, etkin kapasite ve gerçek çıktı nedir? Kapasite kullanım oranı ve etkinlik oranı nasıl hesaplanır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Üretim sistemleri, kapasite ve tesis). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Tasarım kapasitesi ideal koşullarda ulaşılabilecek en yüksek çıktıdır; etkin kapasite bakım, ürün karması gibi kaçınılmaz kısıtlar altında beklenen en yüksek çıktı, gerçek çıktı ise fiilen üretilen miktardır. Kullanım oranı = gerçek çıktı ÷ tasarım kapasitesi, etkinlik oranı = gerçek çıktı ÷ etkin kapasite. Kapasite yastığı, talep dalgalanmasına karşı tutulan yedek kapasitedir.
✎Konu anlatımı
Üretim planlamanın kademeleri nelerdir? Toplu (bütünleşik) üretim planlamasında talebi izleme ve düzeyli üretim stratejileri nedir?
Kısa cevap: Üretim planlama uzun vadeden kısa vadeye iner: kapasite ve tesis kararları, toplu (bütünleşik) plan, ana üretim çizelgesi, malzeme ihtiyaç planlaması (MRP) ve iş çizelgeleme. Toplu planlamada talebi izleme stratejisi üretimi talebe göre değiştirir; düzeyli üretim sabit üretip farkı stokla karşılar; karma strateji ikisini birleştirir.Bir dondurma fabrikası yazın üç kat fazla satar. Ya yazın işçi alıp kışın çıkaracak ya da bütün yıl aynı hızla üretip kışın soğuk depoyu dolduracak. İkisinin de bir bedeli var.
Üretim sistemleri, kapasite ve tesis sayfasında gördüğümüz kapasite ve tesis yeri kararları birkaç yıllıktır; bu sayfa o kapasitenin nasıl kullanılacağını anlatır. Planlama, ufku kısaldıkça ayrıntılanan bir merdivendir:
Toplu (bütünleşik) planlama
Toplu planlama, ürün ailelerinin (ör. “dondurma” toplamı) orta vadeli üretim, işgücü ve stok düzeyini belirler; Planlama, karar ve örgütleme sayfasında gördüğümüz taktik planın üretimdeki karşılığıdır. Amaç dalgalı talebi en düşük maliyetle karşılamaktır. Araçlar ikiye ayrılır: kapasiteyi ayarlayanlar (işe alma-çıkarma, fazla mesai, geçici işçi, fason, stok) ve talebi etkileyenler (fiyat indirimi, reklam, bekletilen sipariş, ters mevsimli ürün: dondurmacının kışın tatlı üretmesi).
| Talebi izleme (kovalama) | Düzeyli üretim | |
|---|---|---|
| Üretim | Her dönem talep kadar | Her dönem sabit (ortalama talep) |
| Farkı ne karşılar? | İşe alma-çıkarma, fazla mesai, fason | Stok (düşük talepte birikir, yüksek talepte erir) |
| Yüksek maliyet | İşgücü değişim maliyeti, eğitim, moral | Stok elde bulundurma maliyeti |
| Uygun olduğu yer | Stoklanamayan hizmetler, bozulan ürün | Stoklanabilen ürün, nitelikli ve pahalı işgücü |
Dört aylık talep sırasıyla 300, 500, 700 ve 500 birimdir; başlangıç stoku yoktur. Düzeyli üretimde aylık üretim kaç birim olur ve stok elde bulundurma maliyeti birim başına aylık 2 TL ise (ay sonu stoku üzerinden) toplam stok maliyeti kaç TL'dir?
- Aylık üretim = toplam talep ÷ ay sayısı: (300 + 500 + 700 + 500) ÷ 4 = 500.
- Ay sonu stokları: 1. ay 500 − 300 = 200; 2. ay 200 + 500 − 500 = 200; 3. ay 200 + 500 − 700 = 0; 4. ay 0.
- Maliyet: (200 + 200) × 2 = 800 TL.
Cevap: aylık 500 birim, 800 TL stok maliyeti
Talebi izleme stratejisi bu stoku hiç taşımaz ama üretimi 300'den 700'e çıkarmak için işçi almak, sonra çıkarmak zorundadır. Hangi stratejinin ucuz olduğu, stok maliyeti ile işgücü değişim maliyetinin karşılaştırmasına bağlıdır; uygulamada çoğu işletme karma strateji kullanır.
Nasıl sorulurStratejinin araçları öncüllerle sorulur ya da talep tablosundan düzeyli üretim ve stok hesaplanır.
TuzakStok biriktirmeyi talebi izleme aracı saymak; stok düzeyli üretimin tamponudur. İkinci tuzak, ana üretim çizelgesini ürün ailesi düzeyinde sanmak; ürün ailesi toplu planda, tek tek ürün ana üretim çizelgesindedir.
↕Sıralama uzun vadeden kısa vadeye
- Hangi parçanın hangi hafta kaç adet sipariş edileceğinin belirlenmesi
- Önümüzdeki 12 ay için ürün ailesi bazında üretim ve işgücü düzeyinin belirlenmesi
- Bugünkü işlerin hangi makinede hangi sırayla yapılacağının belirlenmesi
- İkinci bir fabrika kurulup kurulmayacağına karar verilmesi
- Her üründen hangi hafta kaç adet üretileceğinin çizelgelenmesi
?Soru çöz
Çözümlü örnekteki işletme (talep 300, 500, 700, 500) düzeyli üretim uygulayacaktır; fabrikanın normal mesaiyle aylık etkin kapasitesi 450 birimdir. Buna göre aşağıdakilerden hangileri doğrudur?
I. Aylık üretim 500 birim olur.
II. Plan etkin kapasiteyi her ay 50 birim aşar; fark fazla mesai ya da fason gibi bir kapasite aracıyla kapatılmalıdır.
III. Düşük talepli aylarda stok birikmesi, planın talebi izleme stratejisi olduğunu gösterir.