Sermaye bütçelemesi: nakit akışları, geri ödeme süresi, ortalama kârlılık oranı
İşletme · Finansal Yönetim · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaFinansal yönetimin amacı nedir? Kâr maksimizasyonu ile değer maksimizasyonu arasındaki fark nedir? Finansal yöneticinin temel kararları ve vekâlet sorunu nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Finansal yönetimin temelleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Finansal yönetim işletmenin fon ihtiyacını belirleyip en uygun kaynaktan sağlamak ve etkin kullanmaktır. Çağdaş amaç kâr değil, pay sahiplerinin servetini, yani firma değerini en yüksek düzeye çıkarmaktır; çünkü kâr ölçütü zamanı, riski ve nakit akışını dikkate almaz. Finansal yönetici yatırım, finansman ve kâr payı kararları verir; yönetici ile ortak arasındaki çıkar çatışmasına vekâlet sorunu denir.
Amaç, işlevler, vekâlet sorunu
✎Konu anlatımı
Sermaye bütçelemesi nedir? Geri ödeme süresi ve ortalama kârlılık oranı nasıl hesaplanır, üstünlükleri ve sakıncaları nelerdir?
Kısa cevap: Sermaye bütçelemesi uzun ömürlü yatırımların değerlendirilmesidir. Geri ödeme süresi, yatırım tutarının projenin nakit akışlarıyla kaç yılda geri döndüğünü gösterir; basit ve likiditeyi gözetir, ama zaman değerini ve süre sonrasındaki akışları dikkate almaz. Ortalama kârlılık oranı ortalama net kârı ortalama yatırıma böler; muhasebe kârına dayandığı için nakit akışını ve zaman değerini yansıtmaz.Bir un fabrikası 120.000 TL'lik yeni bir paketleme makinesi almayı düşünüyor. Makine dört yıl boyunca işçilik ve fire tasarrufuyla sırasıyla 40.000, 50.000, 60.000 ve 30.000 TL nakit sağlayacak. Yönetim kurulunun ilk sorusu: “Paramız kaç yılda geri döner?”
Finansal yönetimin temelleri sayfasında gördüğümüz üç karardan yatırım kararının uzun vadeli olanına sermaye bütçelemesi denir: yeni fabrika, makine yenileme, kapasite artırma. Bu kararlar büyük tutar bağlar ve geri dönüşü zordur. Projeler ya birbirinden bağımsızdır (biri kabul edilince öteki etkilenmez) ya da birbirini dışlar (aynı arsaya ya fabrika ya depo).
Değerlendirmede muhasebe kârı değil net nakit akışı esas alınır. Amortisman gider yazılır ama kasadan para çıkmaz; bu yüzden yıllık net nakit akışı yaklaşık olarak net kâr + amortismantır. Ömür sonunda varlığın satılabileceği tutar (hurda değer) son yılın akışına eklenir.
Girişteki makinenin geri ödeme süresi (GÖS) kaç yıldır?
- Birikimli akış: 1. yıl 40.000, 2. yıl 90.000, 3. yıl 150.000 TL. Yatırım 3. yıl içinde geri döner.
- 2. yıl sonunda eksik kalan: 120.000 − 90.000 = 30.000; 3. yılın akışı 60.000: 30.000 ÷ 60.000 = 0,5 yıl.
Cevap: 2,5 yıl
100.000 TL'lik, 5 yıl ömürlü, hurda değeri olmayan bir yatırımın yıllık ortalama net kârı 12.000 TL'dir. Ortalama kârlılık oranı nedir?
- Ortalama yatırım: (100.000 + 0) ÷ 2 = 50.000 TL.
- Oran: 12.000 ÷ 50.000 = 0,24.
Cevap: %24 (paydaya yatırımın tamamı konursa %12)
GÖS'te karar kuralı, yönetimin belirlediği azami süreden kısa olan projeyi kabul etmektir. Hızlı geri dönüşü ölçtüğü için nakit sıkıntısı çeken ya da teknolojisi hızla eskiyen işletmelerde bir risk göstergesi olarak kullanılır.
Nasıl sorulurEşit ya da eşit olmayan nakit akışları verilip geri ödeme süresi, ya da kâr ve yatırım verilip ortalama kârlılık oranı hesaplatılır; yöntemlerin sakıncaları öncüllerle sorulur.
TuzakEşit olmayan akışlarda yatırımı ortalama akışa bölmek; birikimli toplam izlenmelidir. İkinci tuzak, amortismanı nakit çıkışı saymaktır.
✎Boşluk doldurma geri ödeme süresi
90.000 TL'lik bir yatırımın yıllık net nakit akışları sırasıyla 25.000, 35.000, 40.000 ve 20.000 TL'dir. İkinci yıl sonunda birikimli akış TL olur; geri ödeme süresi yıldır.
?Soru çöz
Geri ödeme süresi yöntemiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Paranın zaman değerini dikkate almaz.
II. Geri ödeme süresinden sonra gelen nakit akışlarını değerlendirmeye katmaz.
III. Likiditeye önem veren işletmeler tarafından bir risk göstergesi olarak kullanılabilir.