Pazarlamanın temelleri: anlayışlar, çevre, tüketici davranışı, bölümlendirme

Pazarlama satış değildir. Üretim anlayışından toplumsal pazarlamaya düşüncenin değişimi, tüketicinin karar süreci ve pazarı bölümlere ayırıp hedef seçmek.

7 durakKPSS A
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
PAZARLAMA · KAVRAM

Pazarlamanın temel kavramları: ihtiyaç, istek, talep, değer ve mübadele

İşletme · Pazarlama Yönetimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÜretim faktörleri nelerdir ve her birinin getirisi nedir? Fayda türleri nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (İşletmenin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Üretim faktörleri emek, sermaye, doğal kaynak ve girişimcidir; getirileri sırasıyla ücret, faiz, rant ve kârdır. Üretim, ihtiyaç gideren mal ve hizmetlere fayda katmaktır: biçim faydası üretimle, yer faydası taşımayla, zaman faydası depolamayla, mülkiyet faydası satışla doğar. Kâr, öteki üç faktörün payı ödendikten sonra girişimciye kalan ve riskin karşılığı olan artıktır.

İhtiyaç, fayda, üretim faktörleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Pazarlamada ihtiyaç, istek ve talep arasındaki fark nedir? Değer, tatmin ve mübadele kavramları ne anlama gelir?

Kısa cevap: İhtiyaç bir yoksunluk duygusudur; istek bu ihtiyacın kültüre ve kişiliğe göre belirli bir ürüne yönelmiş hâli, talep ise satın alma gücüyle desteklenen istektir. Müşteri, elde ettiği faydayı katlandığı maliyetle karşılaştırarak değer algılar; ürünün performansı beklentisini karşılarsa tatmin olur. Pazarlama bu değerin mübadele yoluyla el değiştirmesini sağlar.

Öğle arasında susayan bir memur, ofisin yanındaki büfede ayran arıyor. Ayran bitmiş; maden suyu var ama cüzdanını masada unutmuş. Susuzluğu gerçek, ayran isteği belirgin, ama o an hiçbir satış gerçekleşmiyor.

Pazarlamanın hareket noktası ihtiyaçtır: açlık, susuzluk, güvenlik, ait olma gibi temel bir yoksunluk duygusu. İhtiyaç insanın doğasında vardır; pazarlamacı onu yaratmaz, ama onu karşılayan ürüne yöneltebilir. İstek, ihtiyacın kişinin kültürü ve deneyimiyle biçimlenmiş hâlidir: susayan biri Türkiye'de ayran, başka bir ülkede başka bir içecek ister. İstek, ancak satın alma gücü ve isteği bir araya gelince talebe dönüşür.

Karıştırılan üç kavram
KavramTanımGirişteki memur
İhtiyaçYoksunluk duygusuSusuzluk
İstekİhtiyacın belirli bir ürüne yönelmesiAyran içmek
TalepSatın alma gücüyle desteklenen istekPara yanında olsaydı oluşacaktı

Değer, tatmin, mübadele

Müşteri değeri, müşterinin üründen elde ettiği faydalarla bunun için katlandığı parasal ve parasal olmayan maliyetler (zaman, çaba, risk) arasındaki farktır. Tatmin, ürünün algılanan performansının beklentiyle karşılaştırılmasından doğar: performans beklentinin altındaysa hoşnutsuzluk, eşitse tatmin, üstündeyse sevinç oluşur. Mübadele (değişim), istenen bir şeyi karşılığında bir şey vererek elde etmektir. Gerçekleşmesi için en az iki taraf, her birinde karşı taraf için değerli bir şey, iletişim kurma ve teslim etme yeteneği ile teklifi kabul ya da reddetme özgürlüğü gerekir. Belirli bir ürüne ihtiyacı, satın alma gücü ve isteği olan kişi ve örgütlerin toplamına pazar denir.

İşletmenin temel kavramları sayfasında gördüğümüz fayda türlerinden biçim faydası üretimle doğar; pazarlama ise malı müşterinin yanına taşıyarak yer, ihtiyaç duyulduğu ana kadar bekleterek zaman ve sahipliği el değiştirerek mülkiyet faydası yaratır.

Akılda kalsın: İhtiyaç → istek → talep: talep = istek + satın alma gücü. Tatmin = performans ile beklentinin karşılaştırılması. Pazarlama ihtiyacı yaratmaz, isteği yönlendirir.
Sınavda

Nasıl sorulurKısa bir tüketici durumu verilip ihtiyaç, istek ya da talep örneği sorulur; mübadelenin koşulları öncüllerle istenir.

Tuzak“pazarlama ihtiyaç yaratır” ifadesi; ihtiyaç zaten vardır, pazarlama isteği biçimlendirir. İkinci tuzak, satın alma gücü olmayan güçlü bir isteği talep saymaktır.

✎Boşluk doldurma ihtiyaç mı, talep mi?

Erzurum'a atanan bir öğretmenin soğuktan korunma gereksinimi bir örneğidir. Bu gereksinimin kaz tüyü bir monta yönelmesi olarak adlandırılır. Öğretmen maaşını alıp montu satın alabilecek duruma gelince bu istek bir hâline gelir.

ihtiyaçistektaleptatmin

?Soru çöz

Bir üniversite öğrencisi yeni çıkan bir dizüstü bilgisayarı çok beğenmekte ve almak istemektedir; ancak bursu bu fiyatı karşılamadığı için satın alamamaktadır. Bu durumla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. Belirli bir ürüne yönelik istek vardır, ama satın alma gücüyle desteklenmediği için talep oluşmamıştır. A talebin satın alma gücü şartını atlar; B pazarlamanın ihtiyaç yarattığını sanır, oysa bilgi edinme ya da çalışma ihtiyacı zaten vardır, pazarlama isteği yönlendirir; C hoşnutsuzluk satın alma sonrasında doğar, burada satın alma yoktur.
PAZARLAMA · KARŞILAŞTIRMA

Pazarlama anlayışları: üretimden toplumsal ve bütünsel pazarlamaya

İşletme · Pazarlama Yönetimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Pazarlama anlayışları nelerdir? Üretim, ürün, satış, pazarlama ve toplumsal pazarlama anlayışları arasındaki farklar nelerdir?

Kısa cevap: Üretim anlayışı ucuz ve bol üretime, ürün anlayışı en kaliteli ürüne, satış anlayışı yoğun satış çabasına odaklanır; üçü de işletmeden müşteriye, içten dışa bakar. Pazarlama anlayışı müşteri ihtiyacından başlar ve kârı müşteri tatmininden bekler. Toplumsal pazarlama buna toplumun uzun vadeli refahını ekler; ilişkisel pazarlama tek satış yerine uzun ömürlü müşteri ilişkisini hedefler.

Bir tekstil firmasının kurucusu “biz iyi kumaş dokuruz, gerisi kendiliğinden gelir” derdi. Oğlu satış ekibini üçe katladı. Torun ise işe müşterilerin ne giymek istediğini sormakla başladı ve geri dönüştürülmüş iplikten bir seri çıkardı.

Pazarlama anlayışı, işletmenin pazara hangi gözle baktığını gösteren yönetim felsefesidir. Arz kıt, talep bol olduğu dönemde üretim; arz bollaşınca satış; rekabet yoğunlaşınca pazarlama anlayışı öne çıktı. Yönetim düşüncesinin gelişimi sayfasında gördüğümüz Ford'un montaj hattı, tek tip ve ucuz otomobille üretim anlayışının simgesidir.

Pazarlama anlayışlarının karşılaştırılması
AnlayışTemel varsayımOdak ve araç
ÜretimTüketici ucuz ve kolay bulunan ürünü seçerVerimlilik, düşük maliyet, yaygın dağıtım
ÜrünEn kaliteli ürün kendini satarÜrün özellikleri ve teknik mükemmellik
SatışTüketici kendiliğinden yeterince almaz, ikna edilmelidirYoğun satış ve tutundurma; elde olanı satmak
PazarlamaKâr, müşteri ihtiyacını rakipten iyi karşılamakla gelirHedef pazar, müşteri ihtiyacı, bütünleşik pazarlama; dıştan içe
Toplumsal pazarlamaMüşteri tatmini toplumun uzun vadeli refahıyla birlikte düşünülmelidirMüşteri, toplum ve işletme kârı dengesi

Ürün anlayışının tehlikesi pazarlama miyopisidir (Levitt): işletme ürüne bakarken müşterinin asıl ihtiyacını görmez. Matkap üreten firma müşterinin matkap değil “duvarda delik” istediğini unutursa, aynı ihtiyacı başka yolla karşılayan ürün karşısında geride kalır. Satış anlayışı “ne ürettiysek onu sat” der; pazarlama anlayışı “satabileceğimizi üret” der.

İlişkisel pazarlama tek bir satışı değil, müşteriyle yıllara yayılan ilişkiyi hedefler; yeni müşteri kazanmak eskisini tutmaktan pahalıdır. Bütünsel pazarlama ise ilişkisel, bütünleşik, içsel (çalışanların da müşteri gibi görülmesi) ve toplumsal sorumluluk pazarlamasını tek çatıda toplar.

Akılda kalsın: Üretim ucuz ve bol, ürün en iyi ürün, satış ikna et, pazarlama müşteriden başla, toplumsal müşteri + toplum + kâr. İlk üçü içten dışa, pazarlama dıştan içe. Ürün anlayışının hastalığı: pazarlama miyopisi.
Sınavda

Nasıl sorulurBir yöneticinin sözü ya da işletme davranışı verilip hangi anlayışı yansıttığı sorulur; anlayışların tarihsel sırası da istenir.

TuzakYoğun reklam ve kapı kapı satışı pazarlama anlayışı saymak; çıkış noktası elde olan ürünse satış anlayışıdır. İkinci tuzak, çevreye duyarlı ürünü yalnız ürün anlayışıyla açıklamaktır; toplumun refahını gözeten yaklaşım toplumsal pazarlamadır.

↕Sıralama anlayışların gelişimi

  1. “Depoda bekleyen malları satmak için satış ekibini büyütelim.”
  2. “Talep zaten var; sorun daha çok ve daha ucuz üretmek.”
  3. “Müşteriyi memnun ederken çevreye ve topluma zarar vermemeliyiz.”
  4. “Ürünümüz rakiplerden kaliteliyse müşteri kendiliğinden gelir.”
  5. “Önce müşterinin ne istediğini öğrenelim, sonra üretelim.”

?Soru çöz

Bir saat üreticisinin yöneticileri, müşterilerin saati giderek telefonlarından öğrendiğini dikkate almadan, mekanizmalarını daha da hassas ve dayanıklı hâle getirmeye yatırım yapmayı sürdürmüş; “en iyi saati yapan her zaman satar” görüşünde ısrar etmiştir. Bu yaklaşım aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

✓ A. “En iyi ürün kendini satar” varsayımı ürün anlayışıdır; müşterinin asıl ihtiyacının (saati öğrenmek) başka bir ürünle karşılandığını görmemek pazarlama miyopisidir. B satış anlayışı yoğun satış ve ikna çabasına dayanır, burada odak ürünün teknik üstünlüğüdür; C toplumun refahını gözetmeyi, D müşteriyle uzun vadeli ilişkiyi anlatır, ikisi de vakada yoktur.
PAZARLAMA · MODEL

Pazarlama çevresi, pazarlama bilgi sistemi ve pazarlama araştırması

İşletme · Pazarlama Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİşletmenin genel (makro) çevresi ve özel (görev) çevresi nedir? Paydaş kimdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (İşletmenin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İşletme çevresi üç katmandır. Genel (makro) çevre ekonomik, sosyo-kültürel, politik-yasal, teknolojik ve uluslararası etkenlerden oluşur; bütün işletmeleri dolaylı etkiler ve tek işletme onu değiştiremez. Özel (görev) çevre müşteri, rakip, tedarikçi, aracı ve ilgili kamu kurumlarıdır; işletmeyi doğrudan etkiler. İç çevre sahipler, yöneticiler, çalışanlar ve örgüt kültürüdür. Paydaş, işletmenin kararlarından etkilenen ya da onları etkileyen herkestir.

İşletme çevresi ve paydaşlar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Pazarlama çevresinin mikro ve makro unsurları nelerdir? Pazarlama bilgi sistemi ve pazarlama araştırması süreci nasıl işler; birincil ve ikincil veri nedir?

Kısa cevap: Mikro çevre işletmeyi doğrudan etkileyen tedarikçi, aracı, müşteri, rakip ve kamuoyundan; makro çevre demografik, ekonomik, doğal, teknolojik, politik-yasal ve kültürel güçlerden oluşur. Pazarlama bilgi sistemi iç kayıtlar, pazarlama istihbaratı, pazarlama araştırması ve analiz bileşenleriyle karar için bilgi üretir. Araştırmada önce ucuz ve hızlı ikincil veriye, gerekirse birincil veriye başvurulur.

Bir oyuncak firması yeni ürün çıkarmadan önce doğum oranının düştüğünü fark etti; aynı hafta bir rakip fiyat indirdi ve yeni bir yönetmelik plastik ambalajı sınırladı. Hangisi firmanın elindeydi, hangisi değildi?

İşletmenin temel kavramları sayfasında gördüğümüz genel ve görev çevresi, pazarlamada makro ve mikro çevre adıyla anılır.

Pazarlama çevresi
Mikro çevre (doğrudan etkiler)Makro çevre (dolaylı, geniş güçler)
İşletme içi (diğer bölümler), tedarikçiler, aracılar, müşteriler (tüketici, üretici, aracı, kamu, uluslararası pazar), rakipler, kamuoyu (medya, yerel halk, baskı grupları)Demografik (nüfus, yaş, doğum oranı), ekonomik (gelir, enflasyon), doğal (hammadde, iklim), teknolojik, politik-yasal (mevzuat), sosyo-kültürel (değerler, yaşam biçimi)

Pazarlama bilgi sistemi ve araştırma

Pazarlama bilgi sistemi dört bileşenden oluşur: satış, sipariş ve stok gibi iç kayıtlar; satış elemanı, bayi ve yayınlardan dış çevreye ilişkin günlük bilgi toplayan pazarlama istihbaratı; belirli bir sorun için sistematik veri toplayan pazarlama araştırması ve verileri işleyen analiz (karar destek) bileşeni. Üretim planlama ve stok yönetimi sayfasında gördüğümüz tüketici araştırması da bu sistemin bir parçasıdır.

Araştırma süreci beş adımdır: sorunu ve amaçları tanımlama, araştırma planını hazırlama (veri kaynağı, yöntem, örneklem, ölçme aracı), veri toplama, analiz ve raporlama. Sorun yanlış tanımlanırsa sonraki her adım boşa gider.

İkincil ve birincil veri
İkincil veriBirincil veri
TanımBaşka bir amaçla daha önce toplanmışBu araştırma için ilk kez toplanan
KaynakTÜİK istatistikleri, sektör raporları, işletmenin satış kayıtlarıAnket, gözlem, deney, odak grup
Üstünlük / sakıncaUcuz ve hızlı; ama eski ya da soruna tam uymayabilirSoruna özgü ve güncel; ama pahalı ve yavaş
Ek bilgi: araştırma türleri

Sorunu tanımak için yapılan esnek araştırma keşfedici (odak grup, uzman görüşü), “kim, ne, ne kadar” sorularını cevaplayan tanımlayıcı (anket), bir değişkenin ötekine etkisini sınayan nedensel araştırmadır (deney: iki şubede farklı fiyat).

Akılda kalsın: Rakip, tedarikçi, aracı, kamuoyu mikro; nüfus, ekonomi, teknoloji, mevzuat makro. Araştırmaya önce ikincil veriyle başlanır. İşletmenin kendi satış kaydı da başka amaçla tutulduğu için ikincildir.
Sınavda

Nasıl sorulurBir çevre etkeninin mikro mu makro mu olduğu ya da bir verinin birincil mi ikincil mi olduğu öncüllerle sorulur.

Tuzakİşletmenin kendi kayıtlarını “içeriden geldiği için” birincil saymak; başka bir amaçla toplanmış her veri ikincildir. İkinci tuzak, rakipleri makro çevreye koymaktır.

⇄Bilgi eşleştirme çevre unsurları

?Soru çöz

Bir kafe zinciri yeni bir menü için araştırma yapmaktadır. Aşağıdakilerden hangileri birincil veridir?
I. Şubelerde müşterilere bu araştırma için uygulanan anketin sonuçları
II. TÜİK'in hane halkı tüketim harcaması istatistikleri
III. Kafenin geçen yıla ait şube satış kayıtları

✓ C. Yalnız anket (I) bu araştırma için ilk kez toplanmıştır; birincildir. II TÜİK'in başka amaçla derlediği istatistiktir. III işletmenin kendi verisidir ama muhasebe için, bu araştırmadan önce tutulmuştur; iç ikincil veridir. A ve D satış kayıtlarını “bizim verimiz” diye birincil sayar; B ve D TÜİK verisini birincil sayar.
PAZARLAMA · MODEL

Tüketici davranışını etkileyen etkenler: kültürel, sosyal, kişisel, psikolojik

İşletme · Pazarlama Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMaslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisi, Alderfer'in ERG kuramı, Herzberg'in çift etmen kuramı ve McClelland'ın başarma ihtiyacı kuramı nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Liderlik, motivasyon ve denetim). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kapsam kuramları insanı neyin güdülediğini sorar. Maslow beş basamaklı ihtiyaçlar hiyerarşisi kurar; doyurulan ihtiyaç artık güdülemez. Alderfer bunu varolma, ilişki ve gelişme diye üçe indirir ve engellenen kişinin alt ihtiyaca geri döndüğünü söyler. Herzberg'e göre hijyen etmenleri (ücret, çalışma koşulları) yalnız tatminsizliği önler; motive ediciler (başarı, takdir, sorumluluk) güdüler. McClelland başarma, güç ve bağlılık ihtiyacını ayırır.

Kapsam kuramları: Maslow, Herzberg

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Tüketici satın alma davranışını etkileyen kültürel, sosyal, kişisel ve psikolojik etkenler nelerdir?

Kısa cevap: Tüketicinin satın alma davranışını dört grup etken biçimlendirir: kültürel (kültür, alt kültür, sosyal sınıf), sosyal (danışma grupları, aile, rol ve statü), kişisel (yaş ve yaşam evresi, meslek, ekonomik durum, yaşam tarzı, kişilik) ve psikolojik (güdü, algı, öğrenme, inanç ve tutum). Algı seçicidir: aynı reklamı herkes farklı görür, çarpıtır ve hatırlar.

Aynı mahallede oturan iki ailenin market sepeti birbirine hiç benzemiyor. Biri bayramda bütün akrabaya tatlı alıyor, öteki spor salonundan çıkıp şekersiz ürün arıyor. Gelirleri aynı; fark başka yerden geliyor.

Tüketici davranışı, bireyin ürün arama, satın alma, kullanma ve elden çıkarma sürecindeki karar ve eylemleridir. Pazarlamacı bu davranışı doğrudan denetleyemez, ama onu etkileyen etkenleri tanıyarak ürününü ve mesajını uydurur.

Satın alma davranışını etkileyen etkenler
GrupEtkenlerÖrnek
KültürelKültür; alt kültür (din, bölge, etnik köken); sosyal sınıfBayram alışverişi; bölgeye özgü mutfak
SosyalDanışma grupları (üyelik ve özlem grupları), kanaat önderi; aile; rol ve statüSporcunun önerdiği ayakkabı; ailede kararı kimin verdiği
KişiselYaş ve aile yaşam evresi; meslek; ekonomik durum; yaşam tarzı; kişilik ve benlikYeni evli çift, emekli; sağlıklı yaşam tutkunu
PsikolojikGüdü; algı; öğrenme; inanç ve tutumGüvenlik için alarm; marka hakkında olumsuz kanı

Danışma grubu, kişinin tutumunu karşılaştırma noktası olarak aldığı gruptur: üyesi olduğu (aile, arkadaş) ya da üyesi olmayıp ait olmak istediği özlem grubu (ünlü sporcular). Yaşam tarzı kişinin ilgi, faaliyet ve görüşleriyle ortaya çıkan yaşama biçimidir; gelir ve meslekten bağımsız olarak farklılaşabilir.

Psikolojik etkenler

Liderlik, motivasyon ve denetim sayfasında gördüğümüz Maslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisi pazarlamada güdüyü açıklar: aç kalan biri prestij markası aramaz; saygınlık ihtiyacına seslenen ürün ancak alt ihtiyaçlar doyunca etkili olur. Algı üç biçimde seçicidir: kişi uyarıcıların çoğunu fark etmez (seçici dikkat), bilgiyi inançlarına uydurarak yorumlar (seçici çarpıtma) ve tutumlarını destekleyeni hatırlar (seçici hatırlama). Deneyimle davranışın değişmesi öğrenmedir: memnun kalınan marka yeniden alınır.

Akılda kalsın: Kültürel = kültür, alt kültür, sosyal sınıf; sosyal = grup, aile, rol-statü; kişisel = yaş, meslek, gelir, yaşam tarzı, kişilik; psikolojik = güdü, algı, öğrenme, tutum. Sosyal sınıf kültürel, danışma grubu sosyal etkendir.
Sınavda

Nasıl sorulurBir tüketici davranışı anlatılıp hangi etken grubuna girdiği sorulur ya da “aşağıdakilerden hangisi psikolojik etken değildir” biçiminde liste verilir.

TuzakSosyal sınıfı “sosyal” sözcüğü yüzünden sosyal etkenlere koymak; sosyal sınıf kültürel etkendir. İkinci tuzak, yaşam tarzını psikolojik etken saymaktır; kişisel etkendir.

⇄Bilgi eşleştirme hangi etken?

?Soru çöz

Lüks bir saat markası reklamlarında “başarınızın imzası” sloganıyla, kariyerinin zirvesindeki yöneticilere ve onları kıskanan genç profesyonellere seslenmektedir. Bu reklamın dayandığı ihtiyaç ve etken aşağıdakilerden hangisinde birlikte doğru verilmiştir?

✓ B. Başarının ve statünün gösterilmesi Maslow'un saygınlık basamağıdır; ihtiyaç tüketiciyi harekete geçiren güdü olarak psikolojik etkenler arasındadır. A fizyolojik ihtiyaç açlık, susuzluk gibi temel ihtiyaçtır; C güvenlik ihtiyacı korunma ve istikrardır, reklam ekonomik durumu değil statüyü vurguluyor; D ait olma sevgi ve gruba kabuldür, seçici hatırlama da algıya ilişkin bir süreçtir, güdü değildir.
PAZARLAMA · MODEL

Satın alma karar süreci, bilişsel çelişki ve satın alma davranışı türleri

İşletme · Pazarlama Yönetimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Tüketicinin satın alma karar süreci hangi aşamalardan oluşur? Bilişsel çelişki nedir ve satın alma davranışı türleri nelerdir?

Kısa cevap: Satın alma karar süreci ihtiyacın fark edilmesi, bilgi arama, alternatiflerin değerlendirilmesi, satın alma kararı ve satın alma sonrası davranış aşamalarından oluşur. Pahalı ve önemli bir alımdan sonra tüketicinin “doğru mu yaptım?” kaygısına bilişsel çelişki denir. Satın alma davranışı ilgilenim düzeyi ve markalar arası farka göre karmaşık, çelişkiyi azaltan, alışılmış ve çeşitlilik arayan diye dörde ayrılır.

Bir öğretmen çift ilk otomobilini alacak. Haftalarca yorum okudular, üç bayi gezdiler, sonunda birini seçtiler. Ertesi gün yolda başka bir model görünce ikisinin de içinden aynı soru geçti: “Acaba öbürü daha mı iyiydi?”

Süreç satın almayla bitmez; son aşamadaki deneyim bir sonraki alımın bilgi kaynağı olur.Görsel: Sınav Defteri

İhtiyaç bir iç uyarıcıyla (açlık) ya da dış uyarıcıyla (vitrinde görülen ürün) fark edilir. Bilgi; aile ve arkadaş (kişisel), reklam ve satış elemanı (ticari), medya ve tüketici kuruluşları (kamusal) ile kendi deneyimden aranır. Değerlendirmede tüketici markaları kendi ölçütlerine göre karşılaştırır. Karar ile fiilî satın alma arasına başkalarının tutumu ve beklenmeyen durumlar (işten çıkarılma, fiyat artışı) girebilir.

Satın alma sonrasında görülen bilişsel çelişki (uyumsuzluk), pahalı, geri dönüşü zor ve alternatifleri birbirine yakın alımlarda daha sık yaşanır. İşletme satış sonrası arama, garanti ve memnun müşteri yorumlarıyla bu kaygıyı azaltır; giderilmeyen çelişki olumsuz ağızdan ağıza iletişime dönüşür.

Satın alma davranışı türleri
Yüksek ilgilenimDüşük ilgilenim
Markalar arası fark büyükKarmaşık satın alma (otomobil, dizüstü bilgisayar)Çeşitlilik arayan (bisküvi, meyve suyu)
Markalar arası fark azÇelişkiyi azaltan (halı, beyaz eşya)Alışılmış (tuz, şeker)
Akılda kalsın: Fark et → bilgi ara → değerlendir → karar ver → sonrası. Bilişsel çelişki satın almadan sonra ve pahalı, önemli alımlarda. Tuz = alışılmış, bisküvide marka değiştirmek = çeşitlilik arayan.
Sınavda

Nasıl sorulurBir tüketicinin davranışı verilip hangi aşamada olduğu, ya da ürün ve ilgilenim düzeyi verilip satın alma davranışı türü sorulur.

TuzakBilişsel çelişkiyi alternatiflerin değerlendirilmesi aşamasına yerleştirmek; çelişki karar verildikten sonra doğar. İkinci tuzak, düşük ilgilenimli bir üründe sık marka değiştirmeyi sadakatsizlik değil karmaşık satın alma sanmaktır.

↕Sıralama karar süreci

  1. Üç modelden en sessiz çalışanı satın alması
  2. Komşularına danışıp internette kullanıcı yorumlarını okuması
  3. Bir hafta sonra garanti belgesini inceleyip kararından emin olmaya çalışması
  4. Eski bulaşık makinesinin sürekli su kaçırdığını fark etmesi
  5. Üç modeli enerji sınıfı, ses düzeyi ve fiyata göre karşılaştırması

?Soru çöz

Bilişsel çelişki (uyumsuzluk) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Tüketici bilgi arama aşamasındayken ortaya çıkar.
II. Pahalı ve alternatifleri birbirine yakın ürünlerin alımında daha sık görülür.
III. Satış sonrası destek ve garanti uygulamaları onu azaltabilir.

✓ C. Çelişki önemli ve pahalı alımlarda (II) yaşanır ve işletmenin satış sonrası iletişimiyle hafifler (III). I yanlıştır: çelişki karar verilip satın alındıktan sonra, “doğru mu yaptım?” kaygısıyla doğar. A ve D çelişkiyi bilgi arama aşamasına koyar; B işletmenin bu kaygıyı azaltabileceğini atlar.
PAZARLAMA · KAVRAM

Örgütsel satın alma: türev talep, satın alma merkezi ve satın alma durumları

İşletme · Pazarlama Yönetimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Örgütsel satın alma davranışının özellikleri nelerdir? Satın alma merkezindeki roller ve satın alma durumları nelerdir?

Kısa cevap: Örgütler üretmek, yeniden satmak ya da hizmet sunmak için satın alır. Örgütsel talep tüketici talebinden türer; alıcı sayısı azdır, alımlar büyüktür ve profesyonelce yapılır. Karara satın alma merkezindeki kullanıcı, etkileyici, karar verici, satın alıcı ve bilgi akışını denetleyen roller katılır. Satın alma durumu yeni görev, değiştirilmiş yeniden alım ya da düz yeniden alım olabilir.

Bir şehir hastanesi yeni bir görüntüleme cihazı alacak. Cihazı radyoloji teknisyenleri kullanacak, şartnameyi biyomedikal mühendisi yazacak, satın alma birimi ihaleyi yürütecek, son onayı başhekim verecek. Satıcı kimi ikna etmeli?

Üretici, aracı ve kamu kurumlarından oluşan örgütsel pazar tüketici pazarından şu yönleriyle ayrılır: türev talep (kumaş talebi giyim talebinden doğar), az sayıda ama büyük alıcı, coğrafi yoğunlaşma, uzman satın almacılar, kararlara çok kişinin katılması, uzun süreli ilişkiler ve kısa vadede fiyata duyarsız talep. Kamu kurumları alımlarını 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'na göre ihaleyle yapar.

Satın alma merkezindeki roller
RolİşlevHastane örneği
KullanıcıÜrünü kullanır; çoğu zaman ihtiyacı ilk o dile getirirRadyoloji teknisyeni
EtkileyiciTeknik şartları belirler, seçenekleri değerlendirirBiyomedikal mühendisi
Karar vericiHangi ürünün alınacağına son kararı verirBaşhekim
Satın alıcıTedarikçiyle resmî işlemi ve pazarlığı yürütürSatın alma birimi
Bilgi akışını denetleyenSatıcıların ve bilginin merkeze ulaşmasını süzerBaşhekimlik sekreteri

Üç satın alma durumu

Düz yeniden alım, aynı ürünün aynı tedarikçiden rutin olarak yeniden sipariş edilmesidir (fotokopi kâğıdı). Değiştirilmiş yeniden alım, ürün, fiyat ya da tedarikçide bir değişiklik arandığı alımdır. Yeni görev, ilk kez alınan, riski ve belirsizliği yüksek üründür; karara en çok kişi burada katılır ve en çok bilgi burada aranır.

Akılda kalsın: Örgütsel talep türevdir. Ürünü kullanan kullanıcı, şartnameyi yazan etkileyici, son sözü söyleyen karar verici, sözleşmeyi yürüten satın alıcı. İlk kez ve riskli alım = yeni görev.
Sınavda

Nasıl sorulurSatın alma merkezinde bir kişinin yaptığı iş anlatılıp rolü sorulur ya da bir alım tarif edilip satın alma durumu istenir.

TuzakResmî siparişi veren satın alma birimini karar verici saymak; birim süreci yürütür, hangi ürünün alınacağına çoğu zaman başkası karar verir. İkinci tuzak, örgütsel talebin tüketici talebinden bağımsız olduğunu söyleyen şıktır.

⇄Bilgi eşleştirme satın alma merkezi

?Soru çöz

Bir il özel idaresi, ilk kez insansız hava aracıyla harita çıkarma hizmeti almaya karar vermiştir. Kurumda bu hizmeti daha önce alan ya da bilen kimse yoktur; teknik şartları belirlemek için birkaç birimden oluşan bir komisyon kurulmuş ve çok sayıda firmadan bilgi istenmiştir. Bu satın alma durumu aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Hizmet ilk kez alınıyor, belirsizlik yüksek, karara çok kişi katılıyor ve geniş bilgi aranıyor; bunlar yeni görev durumunun özellikleridir. B düz yeniden alım aynı ürünün rutin siparişidir; C değiştirilmiş yeniden alımda daha önce alınan bir üründe değişiklik aranır; D türev talep bir satın alma durumu değil, örgütsel talebin tüketici talebinden türemesidir.
PAZARLAMA · MODEL

Bölümlendirme, hedef pazar seçimi ve konumlandırma

İşletme · Pazarlama Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaPerformans değerlendirme yöntemleri ve hataları nelerdir? İş değerlemesi nedir, performans değerlemeden farkı nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (İnsan kaynakları ve stratejik yönetim). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Performans değerleme çalışanın başarısını ölçer; iş değerlemesi ise kim yaparsa yapsın işin örgüt içindeki göreli değerini belirleyip ücret yapısına temel olur. Değerlemede en sık hatalar halo etkisi, merkezî eğilim, hoşgörü ya da katılık, son dönem etkisi ve benzerlik hatasıdır. İş değerlemesi sıralama, sınıflama, puan ve faktör karşılaştırma yöntemleriyle yapılır.

Performans ve iş değerlemesi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Pazar bölümlendirme ölçütleri nelerdir? Hedef pazar stratejileri nelerdir ve konumlandırma nasıl yapılır?

Kısa cevap: Pazar coğrafi, demografik, psikografik ve davranışsal ölçütlerle benzer ihtiyaçlı bölümlere ayrılır. Hedef pazar seçiminde farklılaştırılmamış (tek karma, bütün pazar), farklılaştırılmış (her bölüme ayrı karma), yoğunlaştırılmış (tek bölüm) ya da mikro pazarlama uygulanır. Konumlandırma, ürüne hedef tüketicinin zihninde rakiplerine göre belirgin bir yer kazandırmaktır.

Bir süt üreticisi aynı fabrikadan dört ürün çıkarıyor: çocuklar için kakaolu, sporcular için proteinli, laktoz hassasiyeti olanlar için laktozsuz ve kırsal pazar için ekonomik büyük ambalaj. Herkese aynı sütü satmak yerine pazarı parçalara ayırdı.

Pazarın tamamı aynı ürüne aynı biçimde tepki vermez. Bölümlendirme, ihtiyaçları ve tepkileri benzer tüketicileri gruplamaktır.

Bölümlendirme ölçütleri
ÖlçütDeğişkenlerÖrnek
CoğrafiBölge, il, kent-kır, iklimKaradeniz için yağmurluk serisi
DemografikYaş, cinsiyet, gelir, eğitim, meslek, aile büyüklüğüÇocuk kakaolu sütü
PsikografikYaşam tarzı, kişilik, sosyal sınıf, değerlerSağlıklı yaşam tutkunlarına proteinli süt
DavranışsalAranan fayda, kullanım oranı, sadakat, kullanım durumuDiş beyazlığı arayanlara özel macun; sık uçan yolcu programı

Bir bölümün işe yaraması için ölçülebilir, ulaşılabilir, yeterince büyük ve kârlı, öteki bölümlerden ayırt edilebilir ve işletmenin kaynaklarıyla hizmet verilebilir olması gerekir.

Hedef pazar stratejileri

Farklılaştırılmamış (kitle) pazarlama bölüm farklarını yok sayıp bütün pazara tek karma sunar; ucuzdur ama hiçbir bölümü tam doyurmaz. Farklılaştırılmış pazarlama birkaç bölüme ayrı ürün ve programla girer; satışı artırır ama maliyeti yükseltir. Yoğunlaştırılmış pazarlama tek bir bölümde (niş) güçlü pay hedefler; sınırlı kaynaklı işletmeye uyar, ama o bölüm daralırsa risk büyüktür. İnsan kaynakları ve stratejik yönetim sayfasında gördüğümüz odaklanma stratejisi pazarlamada bu yaklaşımın karşılığıdır. Mikro pazarlama ürünü yerel bir bölgeye ya da tek tek bireylere göre uyarlar.

Algı haritası, tüketicinin markaları iki ölçüte göre nereye yerleştirdiğini gösterir; boş kalan bölge yeni bir konumlandırma fırsatıdır.Görsel: Sınav Defteri

Konumlandırma, ürünün hedef tüketicinin zihninde rakiplerine göre nerede durduğunu belirler: bir özelliğe, fiyat-kalite ilişkisine, kullanım durumuna, kullanıcı grubuna ya da doğrudan bir rakibe göre yapılabilir. Bu konumun ürün, fiyat, dağıtım ve tutundurma kararlarına nasıl çevrildiğini Pazarlama karması sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: Sıra: bölümlendir → hedef seç → konumlandır. Yaşam tarzı ve sosyal sınıf psikografik, aranan fayda ve sadakat davranışsal ölçüttür. Tek bölüm = yoğunlaştırılmış, her bölüme ayrı karma = farklılaştırılmış.
Sınavda

Nasıl sorulurBir bölümlendirme değişkeni verilip ölçüt grubu, ya da bir işletmenin pazara girişi tarif edilip hedef pazar stratejisi sorulur.

TuzakGeliri psikografik saymak (demografiktir) ya da “aranan fayda”yı psikografik saymak (davranışsaldır). İkinci tuzak, birkaç bölüme ayrı ürünle giren işletmeye yoğunlaştırılmış demektir; yoğunlaştırılmış pazarlama tek bölüme odaklanır.

✎Boşluk doldurma bölümlendirme ölçütleri

Bir süt üreticisinin 4–10 yaş çocuklara kakaolu süt sunması ölçüte, sağlıklı yaşamı benimseyen tüketicilere proteinli süt sunması ölçüte, haftada beş günden fazla süt alan ailelere büyük ambalaj indirimi sunması ise ölçüte dayanır.

demografikpsikografikdavranışsalcoğrafi

?Soru çöz

Sınırlı sermayeye sahip küçük bir ayakkabı atölyesi, büyük markalarla geniş pazarda yarışmak yerine yalnız diyabet hastalarına yönelik özel tabanlı ayakkabılar üretmekte ve bütün pazarlama çabasını bu gruba yöneltmektedir. Atölyenin hedef pazar stratejisi ve bu stratejinin Porter'daki karşılığı aşağıdakilerden hangisinde birlikte doğru verilmiştir?

✓ D. Tek bir bölüme (diyabet hastaları) bütün kaynakla yönelmek yoğunlaştırılmış pazarlamadır; dar bir pazarda üstünlük kurmak Porter'ın odaklanma stratejisidir. A bütün pazara tek karma sunmayı, B birden çok bölüme ayrı ürünlerle girmeyi anlatır; ikisi de geniş pazar stratejisidir. C mikro pazarlama yerel bölgeye ya da bireye uyarlamadır ve atölyenin üstünlüğü düşük maliyet değil özel üründür.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Tasarım kapasitesi günde 1.000 birim, etkin kapasitesi 800 birim olan bir tesiste gerçek çıktı 640 birimdir. Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Kapasite kullanım oranı %80'dir.
II. Etkinlik oranı %80'dir.
III. Aynı çıktı daha az işçilik saatiyle elde edilirse tesisin verimliliği artar.

✓ C. Etkinlik oranı 640 ÷ 800 = %80'dir (II); çıktı aynı kalıp girdi azalırsa çıktı ÷ girdi büyür, verimlilik artar (III). Kullanım oranı ise 640 ÷ 1.000 = %64'tür, I yanlıştır. A ve D I'i doğru sayar, etkin kapasiteyi tasarım kapasitesinin yerine koyar; B verimliliğin girdiyle ilişkisini atlar.Kaynak: Üretim sistemleri, kapasite ve tesis · Kapasite ve oranları

?Soru 2

Konudaki kütüphane projesinde (proje süresi 11 hafta, C faaliyetinin bolluğu 1 hafta) C faaliyeti, diğer faaliyetlerin süresi değişmeden 2 hafta gecikirse projenin tamamlanma süresi kaç hafta olur?

✓ C. C 4 hafta sürer; A-C-E-F yolu 3 + 4 + 3 + 2 = 12 haftaya çıkar ve A-D-F'yi (11) geçerek yeni kritik yol olur. Gecikmenin 1 haftası bollukla karşılanır, 1 haftası projeye yansır. A bolluğun bütün gecikmeyi karşıladığını sanır; B gecikmenin tamamını proje süresine ekler; D C'li yolun gecikmesiz uzunluğunu alır.Kaynak: Kalite ve proje yönetimi · Proje yönetimi ve CPM

?Soru 3

Toplam kalite yönetimi anlayışıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Kaizen, süreçlerin bir defada ve köklü biçimde yeniden tasarlanmasıdır.
II. Tam zamanında üretim gibi TKY de hatanın stokla ya da son muayeneyle örtülmesi yerine kaynağında giderilmesini ister.
III. Kalite çemberleri, aynı iş alanında çalışanların gönüllü olarak düzenli toplanıp kendi işlerindeki sorunları çözdüğü küçük gruplardır.

✓ D. TKY ve tam zamanında üretim hatayı kaynağında yok etmeyi ister (II); kalite çemberleri gönüllü, küçük ve aynı iş alanından gruplardır (III). A kalite çemberinin tanımını atlar; B ve C I'i içerir: köklü ve tek seferlik değişim yeniden yapılanmanın özelliğidir, kaizen küçük ve sürekli iyileştirmedir.Kaynak: Kalite ve proje yönetimi · TKY, kaizen, 5S

?Soru 4

Sabit sipariş miktarı (Q) sistemiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Stok düzeyi sürekli izlenir.
II. Her siparişte aynı miktar, çoğunlukla ekonomik sipariş miktarı kadar sipariş verilir.
III. Stok yeniden sipariş noktasına indiğinde sipariş verilir.

✓ C. Üçü de Q sisteminin tanımıdır: sürekli izleme (I), sabit miktar (II), YSN'de sipariş (III). A, B ve D birini dışarıda bırakır; arkasındaki yanılgı Q ile P'yi karıştırmaktır: P sisteminde stok belirli aralıklarla sayılır ve miktar sayıma göre değişir.Kaynak: Üretim planlama ve stok yönetimi · Yeniden sipariş noktası

?Soru 5

Deming'in kalite yaklaşımıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Kalite sorunlarının çoğu çalışanların dikkatsizliğinden kaynaklanır; çözüm, çalışanlara yönelik slogan ve sayısal hedeflerdir.
II. Tedarikçiler, toplam maliyeti en düşük tutmak için yalnız en düşük fiyata göre seçilmelidir.
III. Kaliteyi sağlamak için toplu muayeneye dayanmaktan vazgeçilmelidir.

✓ A. Deming kalitenin sonradan muayeneyle değil süreçte sağlanmasını ister (III). I yanlıştır: Deming sorunların çoğunu yönetimin kurduğu sisteme bağlar ve çalışanlara yönelik slogan ve sayısal hedeflerin kaldırılmasını ister. II yanlıştır: tedarikçi yalnız fiyata göre seçilmemeli, uzun süreli ve güvene dayalı ilişki kurulmalıdır. B ve C I'i, D II'yi doğru sayar.Kaynak: Kalite ve proje yönetimi · Kalite önderleri

?Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi bir işletme için iç hata maliyetine örnektir?

✓ D. Kusur müşteriye ulaşmadan bulunup giderildiği için yeniden işleme iç hata maliyetidir. A ürün müşteriye ulaştıktan sonra ortaya çıktığı için dış hata; B hatanın oluşmasını engellemeye yönelik olduğu için önleme; C hatayı aramaya yönelik olduğu için değerlendirme maliyetidir.Kaynak: Kalite ve proje yönetimi · Kalite maliyetleri, altı sigma, ISO

?Soru 7

Bir beyaz eşya üreticisi, piyasada yıllardır satılan bir fırının işlevlerini tek tek inceleyerek kapak menteşesindeki üç parçayı tek parçaya indirmiş; fırının işlevi değişmeden birim maliyeti düşmüştür. İşletmenin uyguladığı yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Piyasadaki bir ürünün işlevini koruyarak parçalarını sorgulamak ve maliyeti düşürmek değer analizidir. A eşzamanlı mühendislik yeni ürünün tasarımında birimlerin birlikte çalışmasıdır; B modüler tasarım standart modüllerden çok çeşit üretmeyi amaçlar, parça azaltmayı değil; C zaman etüdü bir işin süresini ölçer, ürünü değiştirmez.Kaynak: Üretim sistemleri, kapasite ve tesis · Ürün tasarımı, iş etüdü

?Soru 8

Dört iş önce kesim, sonra dikiş makinesinden geçecektir. Süreler (saat, kesim / dikiş): K 4/7, L 6/3, M 2/5, N 8/9. Johnson kuralına göre toplam süreyi en aza indiren sıra hangisidir?

✓ D. En küçük süre M'nin kesimdeki 2 saati (başa), sonra L'nin dikişteki 3 saati (sona), sonra K'nin kesimdeki 4 saati (ikinci): M-K-N-L, 26 saat. A tablo sırasıdır (29 saat); B dikişteki en küçük süreyi başa koyar (30 saat); C K ile N'nin yerini karıştırır (29 saat).Kaynak: Üretim planlama ve stok yönetimi · İş çizelgeleme

?Soru 9

İki aday yerden A'da yıllık sabit maliyet 200.000 TL ve birim değişken maliyet 40 TL, B'de 320.000 TL ve 25 TL'dir. İşletme yılda 10.000 birim üretmeyi planlıyorsa aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. A: 200.000 + 40 × 10.000 = 600.000 TL; B: 320.000 + 25 × 10.000 = 570.000 TL. Kesişim 8.000 birimdir; 10.000 bunun üstünde olduğu için değişken maliyeti düşük B ucuzdur. A yalnız sabit maliyete bakar; B eşitliğin 8.000 birimde olduğunu unutur; C farkı doğru bulur ama yönü ters okur.Kaynak: Üretim sistemleri, kapasite ve tesis · Kuruluş yeri seçimi

?Soru 10

Bir hırdavat deposunda yıllık talep 2.500 birim, sipariş başına maliyet 50 TL, birim başına yıllık elde bulundurma maliyeti 4 TL'dir. Nakliye zammıyla sipariş başına maliyet 450 TL'ye çıkarsa ekonomik sipariş miktarı kaç birim olur?

✓ A. √(2 × 2.500 × 450 ÷ 4) = √562.500 = 750. Sağlama: eski Q* √62.500 = 250; S 9 katına çıktı, Q* √9 = 3 katına çıkar. B karekökü unutup 9 katlık artışı doğrudan yansıtır (250 × 9); C eski miktardır, sipariş maliyetinin partiyi etkilemediğini sanar; D S ile Q* arasında ters ilişki kurar (250 ÷ 3), oysa ters ilişki H iledir.Kaynak: Üretim planlama ve stok yönetimi · Ekonomik sipariş miktarı
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?KPSS A İşletme soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →