Yönetim düşüncesinin gelişimi: klasik, neoklasik, modern ve çağdaş yaklaşımlar

Bilimsel yönetimden öğrenen örgüte, yönetim düşüncesi yüz yılda nasıl değişti? Her okul bir öncekinin hangi eksiğini kapattı, hangi kuramcı hangi kavramla anılır?

7 durakKPSS A
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
YÖNETİM · KAVRAM

Yönetim nedir? Yönetici kademeleri, Katz'ın becerileri ve Mintzberg'in rolleri

İşletme · İşletme Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaVerimlilik, ekonomiklik ve kârlılık (rantabilite) nasıl hesaplanır? Etkinlik ile etkililik arasındaki fark nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (İşletmenin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İşletmenin başarısı üç oranla ölçülür. Verimlilik = çıktı ÷ girdi. Ekonomiklik = gelir (satış hasılatı) ÷ gider (maliyet); 1'den büyükse işletme kâr eder. Kârlılık (rantabilite) = kâr ÷ kullanılan sermaye × 100. Etkililik amaca ulaşmak (doğru işi yapmak), etkinlik kaynağı israfsız kullanmaktır (işi doğru yapmak).

Verimlilik, ekonomiklik, kârlılık

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Yönetim nedir? Katz'ın yönetici becerileri ve Mintzberg'in yönetici rolleri nelerdir?

Kısa cevap: Yönetim, örgütün amaçlarına başkalarıyla birlikte ve kaynakları etkin kullanarak ulaşma sürecidir. Katz'a göre yönetici üç beceri ister: teknik, beşerî ve kavramsal; alt kademede teknik, üst kademede kavramsal beceri ağır basar, beşerî beceri her kademede gerekir. Mintzberg yöneticinin on rolünü kişilerarası, bilgi ve karar rolleri diye üç grupta toplar.

Bir belediye şirketinin genel müdürü sabah bir açılışta kurdele keser, öğlen sendikayla toplu sözleşme pazarlığına oturur, akşam bütçe fazlasını hangi projeye vereceğine karar verir. Üç iş, üç ayrı rol.

Yönetim, bir örgütün amaçlarını insanlar aracılığıyla ve eldeki kaynakları (emek, sermaye, malzeme, bilgi) etkin kullanarak gerçekleştirme sürecidir. Tanımın iki ucu, İşletmenin temel kavramları sayfasında gördüğümüz etkililik (doğru işi yapmak) ve etkinliktir (işi doğru yapmak). Yönetim hem bilimdir, çünkü sistemli bilgiye ve sınanabilir ilkelere dayanır; hem sanattır, çünkü aynı ilkeyi farklı insanlara ve durumlara uygulamak kişisel beceri ister.

Yönetim kademeleri

Büyük örgütlerde yöneticiler üç kademeye ayrılır. Üst kademe (genel müdür, yönetim kurulu) örgütün uzun vadeli yönünü, yani stratejiyi belirler. Orta kademe (bölge müdürü, fabrika müdürü) stratejiyi birim planlarına çevirir. Alt kademe (şef, ustabaşı, vardiya amiri) günlük işi doğrudan çalışanların başında yürütür. Kademe yükseldikçe kararlar uzun vadeli, belirsiz ve geneldir; kademe alçaldıkça kısa vadeli, tekrarlı ve ayrıntılı olur.

Katz: yöneticinin üç becerisi

Katz'ın yönetici becerileri ve kademeye göre ağırlığı
BeceriNe demek?En çok hangi kademede?
Teknikİşin yöntemini, aracını, uzmanlık bilgisini kullanabilmekAlt kademe (ustabaşı makineyi bilmeli)
Beşerîİnsanlarla anlaşmak, ekibi güdülemek, çatışmayı yönetmekHer kademede yaklaşık aynı önemde
KavramsalÖrgütü bir bütün olarak görmek, parçalar ve çevre arasındaki ilişkiyi kurmakÜst kademe (strateji)

Mintzberg: yöneticinin on rolü

Henry Mintzberg, yöneticileri gün boyu gözlemleyerek “planlayan, örgütleyen” ders kitabı yöneticisinin gerçekte kısa, kesintili ve çok sayıda işle uğraştığını gösterdi. Gözlemlerini on role bağladı ve bunları üç grupta topladı:

Mintzberg'in yönetici rolleri
GrupRolÖrnek davranış
KişilerarasıTemsil (sembol)Açılışta kurdele kesmek, belge imzalamak
LiderlikÇalışanı güdülemek, işe almak, yönlendirmek
Bağlantı (irtibat)Örgüt dışındaki kişilerle ilişki ağı kurmak
Bilgiİzleyici (gözlemci)Sektör raporlarını, rakipleri takip etmek
YayıcıToplanan bilgiyi örgüt içine aktarmak
SözcüÖrgüt adına basına, dışarıya bilgi vermek
KararGirişimciYeni ürün, yeni proje başlatmak
Sorun giderici (kargaşa çözücü)Grev, arıza, kriz gibi beklenmedik sorunlara müdahale
Kaynak dağıtıcıBütçeyi, zamanı, personeli birimlere paylaştırmak
MüzakereciSendika, tedarikçi, müşteriyle pazarlık

Giriş cümlesindeki genel müdür sabah temsil, öğlen müzakereci, akşam kaynak dağıtıcı rolündeydi. Bu sayfadaki bütün kuramlar aslında aynı soruya verilmiş cevaplardır: yönetici işini en iyi nasıl yapar? Aşağıdaki şema, bu cevapların yüz yıllık sırasını gösteriyor.

Klasik okul işi ve yapıyı, neoklasik okul insanı, modern okul çevreyi ve durumu, çağdaş yaklaşımlar değişimi merkeze aldı.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Katz'ta beceri kademeyle kayar: aşağıda teknik, yukarıda kavramsal, her yerde beşerî. Mintzberg'in üç grubu yöneticinin üç işidir: insanlarla ilişki kurar, bilgiyi işler, karar verir. Kriz söndüren “sorun giderici”, bütçe bölen “kaynak dağıtıcı”dır.
Sınavda

Nasıl sorulurYöneticinin bir davranışı verilir, Mintzberg'e göre hangi rol olduğu ya da hangi gruba girdiği sorulur; Katz'ta hangi becerinin hangi kademede ağır bastığı sorulur.

TuzakBeşerî becerinin “üst kademede daha önemli” olduğunu söyleyen şık; Katz'a göre her kademede gereklidir. İkinci tuzak, dışarıya bilgi veren “sözcü” ile içeriye bilgi aktaran “yayıcı”yı karıştırmaktır.

⇄Bilgi eşleştirme Mintzberg'in rolleri

?Soru çöz

Katz'ın yönetici becerileri sınıflamasına göre aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ C. Örgütü ve çevresini bir bütün olarak görme becerisi strateji belirleyen üst kademede ağır basar. A tersidir: teknik beceri en çok alt kademede gerekir; B beşerî beceri her kademede gereklidir, yalnız alta özgü değildir; D makineyi bilmek teknik beceridir, kavramsal değil.
KLASİK YAKLAŞIM · KURAMCI

Bilimsel yönetim: Taylor'ın kronometresi ve en iyi yöntem

İşletme · İşletme Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKOBİ nedir, mikro, küçük ve orta işletme ölçütleri nelerdir? İşletme kuruluşunda fizibilite nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (İşletmenin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler Yönetmeliği'ne göre (2025 değişikliğiyle) KOBİ, yıllık çalışan sayısı 250'den az ve yıllık net satış hasılatı ya da mali bilançosundan herhangi biri 1 milyar TL'yi aşmayan işletmedir. Mikro işletme 10'dan az çalışan ve 10 milyon TL, küçük işletme 50'den az çalışan ve 100 milyon TL sınırındadır. İşletme kuruluşunda yatırımın yapılabilirliği fizibilite etüdüyle incelenir.

Büyüklük, KOBİ, kuruluş

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Taylor'ın bilimsel yönetim ilkeleri nelerdir? Gilbreth, Gantt ve Emerson bilimsel yönetime ne kattı?

Kısa cevap: Bilimsel yönetim, Frederick W. Taylor'ın öncülüğünde işi zaman ve hareket etüdüyle inceleyip her iş için tek en iyi yöntemi bulmayı amaçlayan klasik yaklaşımdır. Taylor işçinin bilimsel seçimini, eğitimini, planlamanın yönetime verilmesini ve verime göre ücreti savundu. Gilbreth'ler hareket etüdünü, Gantt çizelgesini ve prim sistemini, Emerson verimlilik ilkelerini ekledi.

Bir çelik fabrikasının stok sahasında işçiler hafif kömürü de ağır demir cevherini de aynı kürekle atıyordu. Taylor kürek başına en verimli yükü ölçtü ve her malzemeye ayrı kürek verdi; aynı işi çok daha az işçiyle yapmak mümkün oldu.

XIX. yüzyılın sonunda fabrikalarda iş “usta ne derse o” mantığıyla yapılıyor, işçiler de ücret kesintisinden ve işsizlikten korktuğu için bilerek yavaş çalışıyordu. Mühendis Frederick W. Taylor bu yavaşlamanın ve israfın çaresini işi ölçmekte buldu. 1911'de yayımladığı Bilimsel Yönetimin İlkeleri kitabıyla klasik yaklaşımın ilk kolunu kurdu.

Taylor'ın dört ilkesi

  • İşin bilimsel analizi: Kulaktan dolma usul yerine her iş öğesi zaman ve hareket etüdüyle ölçülür, tek en iyi yöntem bulunur.
  • İşçinin bilimsel seçimi ve eğitimi: İşe uygun işçi seçilir ve bulunan yöntemle yetiştirilir.
  • Yönetim-işçi işbirliği: İşin bilimsel yöntemle yapılması için yönetim işçiyle birlikte çalışır; kazanç ikisine de yarar.
  • Sorumluluğun bölünmesi: Planlama yönetime, uygulama işçiye verilir; düşünen ile yapan ayrılır.

Taylor bu ilkeleri birkaç araçla destekledi. Farklı parça başı ücrette standardı aşan işçi her parçaya daha yüksek, standardın altında kalan daha düşük ücret alır. Fonksiyonel ustabaşılıkta tek bir ustabaşı yerine her biri bir konuda uzman sekiz ustabaşı vardır; işçi aynı anda birden çok ustabaşından emir alır. Yöneticinin yalnız standarttan sapan durumlarla uğraşması da onun istisnalar ilkesidir.

Taylor'ın yol arkadaşları

Bilimsel yönetimin öncüleri ve katkıları
KuramcıAnahtar katkı
Frank ve Lillian GilbrethHareket etüdü (tuğla örme); işi temel el hareketlerine bölme (therblig)
Henry Ganttİşlerin zamana göre planlandığı çubuk çizelge (Gantt şeması); görev ve prim sistemi (standardı tutturana sabit ücrete ek prim)
Harrington EmersonVerimliliğin on iki ilkesi; kurmay (danışman) birim
Henry FordHareketli montaj hattı, standart ürün ve parça; kitle üretimi (Fordizm)

Neden eleştirildi?

Bilimsel yönetim verimliliği büyük ölçüde artırdı; ama insanı yalnız parayla güdülenen bir “ekonomik insan”, işçiyi makinenin bir parçası gibi gördü. İş tekdüzeleşti, sendikalar sert tepki gösterdi. Fonksiyonel ustabaşılık da emir karmaşası doğurdu; Fayol'un “emir birliği” ilkesi bu soruna cevaptır. Taylor atölyeye, yani işçi ve iş düzeyine baktı; örgütün tepesini ve insanın duygularını görmedi.

Akılda kalsın: Taylor = kronometre: ölç, en iyi yolu bul, işçiyi seç ve eğit, planı yönetime ver, verimi ücretle ödüllendir. Gilbreth hareket, Gantt çizelge ve prim, Emerson verimlilik ilkeleri ve kurmay, Ford montaj hattı.
Sınavda

Nasıl sorulurKuramcı ile katkısı eşleştirilir ya da öncüllerden hangilerinin bilimsel yönetime ait olduğu sorulur.

Tuzak“emir birliği”ni Taylor'a vermek. Taylor'ın fonksiyonel ustabaşılığı emir birliğini bozar; emir birliği Fayol'un ilkesidir. İkinci tuzak, Gantt şemasını Gilbreth'e, hareket etüdünü Gantt'a yakıştıran şıktır.

Sınavda işaretlebilimsel yönetimin analiz birimi işçi ve iştir, örgütün bütünü değil.

✎Boşluk doldurma bilimsel yönetimin öncüleri

Kürek ve kronometre çalışmalarıyla her iş için tek en iyi yöntemi arayan kuramcı 'dır. Tuğla örmeyi temel el hareketlerine bölerek hareket etüdünü geliştiren çift adıyla anılır. İşlerin başlangıç ve bitişini zaman ekseninde çubuklarla gösteren çizelge şeması diye bilinir.

TaylorGilbrethGanttFayolEmerson

?Soru çöz

Taylor'ın bilimsel yönetim anlayışıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Başarı ölçüsü verimliliktir: aynı girdiyle daha çok çıktı almak.
II. Her işçinin yalnız bir amirden emir alması gerektiğini savunur.
III. Verimi asıl belirleyenin işçilerin informal grup normları olduğunu ileri sürer.

✓ A. Kürek örneğindeki gibi aynı işi daha az emek ve zamanla yapmak, İşletmenin temel kavramları sayfasında gördüğümüz verimliliği (çıktı ÷ girdi) büyütmektir (I). II yanlıştır: emir birliği Fayol'undur, Taylor'ın fonksiyonel ustabaşılığı işçiye birden çok amir verir. III yanlıştır: informal grup normu Hawthorne bulgusudur; Taylor işçiyi ekonomik insan sayar. B II'yi, C III'ü, D ikisini Taylor'a verir.
KLASİK YAKLAŞIM · İLKE

Yönetim süreci: Fayol'un beş fonksiyonu ve on dört ilkesi

İşletme · İşletme Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÜretim faktörleri nelerdir ve her birinin getirisi nedir? Fayda türleri nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (İşletmenin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Üretim faktörleri emek, sermaye, doğal kaynak ve girişimcidir; getirileri sırasıyla ücret, faiz, rant ve kârdır. Üretim, ihtiyaç gideren mal ve hizmetlere fayda katmaktır: biçim faydası üretimle, yer faydası taşımayla, zaman faydası depolamayla, mülkiyet faydası satışla doğar. Kâr, öteki üç faktörün payı ödendikten sonra girişimciye kalan ve riskin karşılığı olan artıktır.

İhtiyaç, fayda, üretim faktörleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Fayol'un yönetim fonksiyonları ve 14 yönetim ilkesi nelerdir? Emir birliği ile yönetim birliği arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Henri Fayol yönetimi her örgütte geçerli beş fonksiyonlu bir süreç olarak tanımladı: planlama, örgütleme, emir-komuta, koordinasyon, denetim. On dört ilkesinden emir birliği, yönetim birliği, yetki-sorumluluk dengesi ve kademeler zinciri en sık sorulanlardır. Gulick ve Urwick süreci POSDCORB ile genişletti.

Bir kargo şirketinde dağıtım elemanı sabah bölge müdüründen “önce kurumsal müşteriler”, operasyon şefinden “önce acil paketler” talimatı alır. Hangisini dinleyecek? Fayol bu sorunun cevabını yüz yıl önce verdi.

Taylor işe atölyeden bakarken Fransız maden mühendisi ve yöneticisi Henri Fayol örgütün tepesinden baktı. 1916'da yayımlanan Genel ve Endüstriyel Yönetim kitabında önce işletmenin altı faaliyet grubunu ayırdı: teknik (üretim), ticari (alım-satım), finansal, güvenlik, muhasebe ve yönetim. Bu liste, İşletmenin temel kavramları sayfasında gördüğümüz işletme fonksiyonlarının ilk sınıflamasıdır; Fayol'a göre yönetim bunlardan yalnız biridir ama ötekileri bir arada tutar.

Beş yönetim fonksiyonu

  • Planlama (öngörü): geleceği tahmin edip izlenecek yolu belirlemek
  • Örgütleme: işi, insanları ve kaynakları bir yapıya bağlamak
  • Emir-komuta: çalışanları işe yöneltmek
  • Koordinasyon: çabaları uyumlu hâle getirmek
  • Denetim: sonuçların plana uyup uymadığını kontrol etmek

Fayol'a göre bu süreç fabrikada, bakanlıkta ya da orduda aynıdır ve öğretilebilir; bu yüzden yaklaşımına evrenselci denir. ABD'de Luther Gulick ve Lyndall Urwick süreci kamu yönetimine taşıyıp yedi harfle özetledi: POSDCORB (planlama, örgütleme, personel sağlama, yöneltme, koordinasyon, raporlama, bütçeleme).

On dört ilke

Fayol'un yönetim ilkeleri (gruplanmış)
GrupİlkeKısaca
YapıİşbölümüUzmanlaşma verimi artırır
Yetki ve sorumlulukYetki ile sorumluluk denk olmalı
MerkezileşmeKararın tepede toplanma derecesi duruma göre ayarlanır
Kademeler zinciri (hiyerarşi)Tepeden en alta kesintisiz yetki zinciri; gerektiğinde Fayol köprüsü ile yatay iletişim
DüzenHer şey ve herkes yerli yerinde
YönlendirmeEmir birliğiHer çalışan yalnız bir amirden emir alır
Yönetim birliğiBir amaca yönelik işler tek plan ve tek yönetici altında
DisiplinKurallara ve anlaşmalara uyulması
Genel çıkarın üstünlüğüKişi ya da grup çıkarı örgüt çıkarının önüne geçmez
İnsanÜcretlendirmeİki tarafı da tatmin eden adil ücret
HakkaniyetAdalet ve iyi niyetle davranmak
Personelin istikrarıGereksiz işgören devrinden kaçınılması
Girişkenlik (inisiyatif)Çalışana öneri getirme fırsatı
Birlik ruhu (ekip ruhu)Uyum ve dayanışmanın korunması

En çok karıştırılan çift

Emir birliği ile yönetim birliği
Emir birliğiYönetim birliği
Neye bakar?Kişiye: bir çalışanın kaç amiri var?Faaliyete: bir amaca yönelik işler kaç plana bölünmüş?
İhlal örneğiDağıtım elemanının iki ayrı amirden çelişen talimat almasıAynı ürünün reklamını iki ayrı birimin birbirinden habersiz planlaması
Kuralı“Bir kişi, bir amir”“Bir amaç, bir plan, bir yönetici”

Fayol köprüsü zincirin katılığını yumuşatır: farklı bölümlerde aynı düzeydeki iki çalışan, amirlerinin onayıyla zinciri dolaşmadan doğrudan yazışabilir. Girişteki kargo çalışanının sorunu emir birliğinin bozulmasıdır; Taylor'ın sekiz ustabaşısı da aynı sorunu doğuruyordu.

Akılda kalsın: Fayol'un beşlisi sırayla: Planla, Örgütle, Emret, Koordine et, Denetle. Emir birliği kişiye, yönetim birliği faaliyete bakar. Fayol köprüsü hiyerarşiyi bozmaz, amirlerin onayıyla kısayol açar.
Sınavda

Nasıl sorulurBir örgüt vakası verilir, hangi Fayol ilkesinin ihlal edildiği sorulur; ya da ilkeler arasında Fayol'a ait olmayan bulunur.

TuzakEmir birliği ile yönetim birliğini karıştırmak; “iki amir” emir birliği, “iki plan” yönetim birliği ihlalidir.

Sınavda işaretleFayol'un beş fonksiyonunda “personel sağlama” ve “bütçeleme” yoktur, bunlar POSDCORB'un eklemeleridir.

⇄Bilgi eşleştirme hangi ilke bozuldu?

?Soru çöz

Bir hastanede laboratuvar teknisyeni acil servisteki bir hemşireyle, amirlerinin onayıyla, yazışmayı başhekimliğe çıkarmadan doğrudan iletişim kurmaktadır. Bu uygulama Fayol'un hangi kavramıyla açıklanır?

✓ D. Farklı bölümlerde aynı düzeydeki çalışanlar amirlerinin onayıyla hiyerarşiyi dolaşmadan iletişim kuruyor: Fayol köprüsü. A emir birliği çalışanın tek amiri olmasıdır, burada amir sayısı konu değil; B merkezileşme kararların tepede toplanmasıdır; C yönetim birliği bir amaca tek plan demektir.
KLASİK YAKLAŞIM · MODEL

Bürokrasi: Weber'in ideal örgütü ve üç otorite türü

İşletme · İşletme Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Weber'in bürokrasi modeli ve otorite türleri nelerdir? Klasik yönetim yaklaşımının ortak özellikleri nelerdir?

Kısa cevap: Max Weber, büyük örgütler için en rasyonel yapıyı “ideal tip” bürokrasi olarak tanımladı: işbölümü ve uzmanlaşma, hiyerarşi, yazılı kurallar, kişisel olmayan ilişkiler, liyakate dayalı seçim ve kariyer, yazılı kayıt. Weber'e göre bu yapı yasal-ussal otoriteye dayanır; geleneksel ve karizmatik otorite öteki iki türdür.

Vergi dairesine giden iki mükelleften biri müdürün akrabası, öteki yabancı. İkisinin dosyası da aynı yazılı kurala göre, aynı sırayla işlem görmeli. Bu beklentinin adı bürokrasidir.

Alman sosyolog Max Weber, bir örgütte insanların emirlere neden uyduğunu sordu ve meşru gücün, yani otoritenin üç kaynağını ayırdı:

Weber'in otorite türleri
OtoriteMeşruluğun kaynağıÖrnek
GelenekselGelenek, soy, “hep böyleydi”Aile şirketinde yönetimin büyük oğula geçmesi, aşiret reisi
KarizmatikLiderin olağanüstü kişisel nitelikleriKitleleri peşinden sürükleyen bir hareket önderi
Yasal-ussal (rasyonel)Yazılı kurallar ve makam; kişiye değil makama uyulurKanunla atanan vali, yönetmelikle yetkilendirilen müdür

Weber'e göre modern toplumun büyük örgütleri ancak yasal-ussal otoriteyle ve onun örgüt biçimi olan bürokrasiyle verimli yönetilebilir. Weber'in bürokrasisi gerçekte var olan bir örgüt değil, bir ideal tiptir: gerçek örgütlerin ne kadar rasyonel olduğunu ölçmek için kullanılan saf model.

İdeal bürokrasinin özellikleri

  • İşbölümü ve uzmanlaşma: her makamın görev ve yetki alanı açıkça belirlenir.
  • Hiyerarşi: her alt makam bir üst makamın denetimindedir.
  • Yazılı kurallar ve prosedürler: kararlar kişisel takdirle değil kurala göre verilir.
  • Kişisel olmama (gayrişahsilik): ilişkiler duygudan ve kayırmadan arındırılır.
  • Liyakat ve kariyer: işe alma teknik yeterliliğe, yükselme kıdem ve başarıya dayanır; memur sürekli ve ücretlidir.
  • Yazılı kayıt ve makamın kişiden ayrılması: işlemler belgelenir; görevli makamın sahibi değildir.

Klasik okulun üç kolu yan yana

Taylor, Fayol ve Weber
Bilimsel yönetimYönetim süreciBürokrasi
KuramcıTaylorFayolWeber
Baktığı düzeyİşçi ve iş (atölye)Yönetici ve yönetim işlevleriÖrgütün bütün yapısı
Anahtar kavramZaman-hareket etüdü, tek en iyi yol5 fonksiyon, 14 ilkeYasal-ussal otorite, ideal tip
MesleğiMühendisMaden mühendisi, yöneticiSosyolog

Üçünün ortak varsayımları klasik okulu tanımlar: örgüt bir makine gibi tasarlanabilir; insan rasyoneldir ve esas olarak parayla güdülenir; örgüt kapalı bir sistemdir, çevresi pek hesaba katılmaz; her durum için tek en iyi yol vardır. Sonraki dönemlerin eleştirisi tam bu varsayımlara yöneldi. Bürokrasinin kendine özgü sakıncaları da vardır: kırtasiyecilik, kuralın amacın önüne geçmesi (araç-amaç yer değiştirmesi), yavaşlık ve değişime direnç.

Akılda kalsın: Weber'in üç otoritesi: gelenek, karizma, yasa. Bürokrasi yasaya dayanır ve kişiye değil makama itaat ister. Klasik okulun dört varsayımı: makine örgüt, ekonomik insan, kapalı sistem, tek en iyi yol.
Sınavda

Nasıl sorulurBürokrasinin özellikleri sıralanır ve “hangisi Weber'in modelinde yer almaz?” diye sorulur; ya da bir otorite örneğinin türü istenir.

Tuzak“kişisel ilişkilere ve sadakate dayalı terfi” ya da “informal grupların önemi” gibi şıklar; bunlar bürokrasinin tersidir. Bir başka tuzak, bürokrasiyi olumsuz anlamdaki kırtasiyecilikle eş tutmaktır; Weber'de bürokrasi en rasyonel örgüt modelidir.

Sınavda işaretleWeber'in bürokrasisi gerçek bir örgüt değil, ideal tiptir.

⇄Bilgi eşleştirme otorite ve bürokrasi

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi Weber'in ideal bürokrasi modelinin özelliklerinden biri değildir?

✓ B. Kişisel bağlılığa göre yükselme bürokrasinin gayrişahsilik ve liyakat ilkesine aykırıdır; bu, geleneksel otoritenin kayırmacı düzenine yakındır. A yazılı kurallar, C hiyerarşi ve D teknik yeterliliğe dayalı işe alma ideal bürokrasinin doğrudan özellikleridir.
NEOKLASİK YAKLAŞIM · ARAŞTIRMA

Neoklasik yaklaşım: Hawthorne araştırmaları ve sosyal insan

İşletme · İşletme Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Hawthorne araştırmaları nedir ve sonuçları nelerdir? Neoklasik yönetim yaklaşımının temsilcileri kimlerdir, McGregor'un X ve Y teorisi nedir?

Kısa cevap: Neoklasik (insan ilişkileri) yaklaşım, Elton Mayo'nun yürüttüğü Hawthorne araştırmalarıyla (1924–1932) doğdu: verim yalnız fiziksel koşullara değil, ilgi görmeye, grup normlarına ve informal ilişkilere de bağlıdır. McGregor X ve Y teorisiyle yöneticinin insan varsayımını öne çıkardı.

Bir çağrı merkezinde yöneticiler ışıkları güçlendirdi, verim arttı; ertesi ay ışıkları eski hâline döndürdüler, verim yine arttı. Değişen ışık değildi; çalışanlar biri onlarla ilgilendiği için daha iyi çalışıyordu.

Chicago yakınlarındaki Hawthorne fabrikasında araştırmacılar önce Taylor'ın mantığıyla sordu: aydınlatma artarsa verim artar mı? Işığın artırıldığı deney grubunda da, sabit tutulduğu kontrol grubunda da verim yükseldi. Harvard'dan Elton Mayo ve Fritz Roethlisberger araştırmayı sürdürdü.

Dört aşama, dört bulgu

Hawthorne araştırmalarının aşamaları
AşamaNe yapıldı?Bulgu
1. Aydınlatma deneyleriIşık düzeyi değiştirildi, kontrol grubu kullanıldıVerim fiziksel koşulla açıklanamadı
2. Röle montaj odasıKüçük bir kadın işçi grubunda mola, çalışma süresi, ödeme değiştirildiKoşullar kötüleştirilse de verim yüksek kaldı: ilgi, katılım ve grup uyumu belirleyiciydi
3. Görüşme programıBinlerce işçiyle yönlendirmesiz görüşme yapıldıŞikâyetin arkasında dinlenme isteği ve sosyal sorunlar vardı
4. Bağlantı odası (bank wiring)Erkek işçi grubu, aralarına yerleşen bir gözlemciyle izlendiGrup kendi üretim normunu koymuştu; fazla üreten de az üreten de grupça dışlanıyordu: informal örgüt

Araştırmaların sonucu klasik okulun “ekonomik insanı” yerine sosyal insan modelini koydu: çalışan, parayla olduğu kadar ait olma, takdir görme ve gruba kabul edilme ihtiyacıyla da davranır. Örgütte resmî şemada görünmeyen bir informal örgüt vardır ve verimi o da belirler. Gözlendiğini bilen insanın davranışını değiştirmesine de bugün Hawthorne etkisi denir.

İnsan ilişkilerini geliştirenler

Düşünür → tek fikir (sınav bu eşleri sorar)
DüşünürFikri
Mary Parker FollettÇatışmada baskı ya da taviz değil bütünleştirme: iki isteği de karşılayan çözüm; “durumun kanunu”
Chester BarnardYetki astın kabulüne dayanır (kabul kuramı); örgüt bir işbirliği sistemidir
Douglas McGregorX ve Y teorisi: yöneticinin insan hakkındaki varsayımı yönetim tarzını belirler
Chris ArgyrisOlgunlaşmamışlık-olgunluk: katı yapı yetişkini edilgen, bağımlı davranmaya iter
Rensis LikertDört yönetim sistemi (istismarcı-otoriter → katılımcı); yönetici gruplar arası bağlayıcı iğnedir
McGregor: X teorisi ve Y teorisi
X teorisiY teorisi
İnsan işe bakışıİşi sevmez, fırsat bulsa kaçarÇalışmak oyun ya da dinlenme kadar doğaldır
SorumlulukKaçar, yönetilmek isterUygun koşulda sorumluluk arar
DenetimSıkı gözetim, ceza tehdidiBenimsediği amaca kendini yönetir
Yönetim tarzıOtoriter, merkezîKatılımcı, yetki devreden

McGregor Y teorisini savundu; X teorisi klasik okulun insan görüşüne çok benzer. Maslow ve Herzberg'i Liderlik, motivasyon ve denetim sayfasında göreceğiz. Neoklasik yaklaşımın zayıf yanı, insanı merkeze alırken örgütün yapısını ve çevresini ikinci plana itmesi ve “mutlu işçi verimli işçidir” varsayımını fazla basitleştirmesiydi.

Akılda kalsın: Hawthorne = ışık değil ilgi. Klasik okul formal yapıyı, neoklasik okul informal grubu keşfetti. Follett bütünleştirme, Barnard kabul, McGregor X-Y, Argyris olgunluk, Likert dört sistem. X sopa, Y güven.
Sınavda

Nasıl sorulurHawthorne bulgularından hangisinin çıkarılamayacağı sorulur ya da kuramcı ile kavram eşleştirilir; X-Y teorisinde bir yöneticinin sözlerinden hangi varsayımı taşıdığı istenir.

Tuzak“Hawthorne araştırmaları fiziksel çalışma koşullarının verimi belirlediğini kanıtladı” şıkkı; bulgu tam tersidir. İkinci tuzak, kabul kuramını Follett'e, bütünleştirmeyi Barnard'a vermek.

Sınavda işaretleneoklasik yaklaşım klasik okulu reddetmez, eksiğini tamamlar.

⇄Bilgi eşleştirme düşünür ve fikri

?Soru çöz

Bir yönetici toplantıda şöyle demiştir: “Çalışanlar uygun ortam bulduklarında sorumluluk almaktan kaçınmaz; benimsedikleri hedefe ulaşmak için kendilerini denetlerler.” Bu yöneticinin görüşü aşağıdakilerden hangisiyle örtüşür?

✓ B. Sorumluluk arayan ve kendini denetleyen insan Y teorisinin varsayımıdır. A X teorisi insanın sorumluluktan kaçtığını ve sıkı denetim gerektiğini söyler, tam tersidir; C fonksiyonel ustabaşılık işin uzman amirlerce bölünmesidir, insan varsayımı değil; D yasal-ussal otorite itaatin yazılı kurala dayanmasıdır.
MODERN YAKLAŞIM · MODEL

Modern yaklaşımlar: sistem, durumsallık ve Simon'ın sınırlı rasyonelliği

İşletme · İşletme Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Sistem yaklaşımı ve durumsallık yaklaşımı nedir? Herbert Simon'ın sınırlı rasyonellik kavramı ne anlama gelir?

Kısa cevap: Sistem yaklaşımı örgütü çevresinden girdi alıp çıktıya dönüştüren açık bir sistem olarak görür. Durumsallık yaklaşımı “tek en iyi yol yoktur” der; uygun yapı çevreye, teknolojiye ve büyüklüğe göre değişir. Simon, yöneticinin sınırlı rasyonellikle en iyi değil tatmin edici kararı seçtiğini gösterdi.

Aynı yıl kurulan iki şirketten biri ilaç dağıtıyor, öteki mobil uygulama yazıyor. Birincisi sıkı kurallarla, ikincisi gevşek ekiplerle başarılı. Hangisi doğru yönetiliyor? Modern yaklaşımın cevabı: ikisi de.

Sistem yaklaşımı

Sistem, bir amaç için birbirine bağlı parçalardan oluşan bütündür (Bertalanffy'nin genel sistem kuramı). Klasik okul örgütü kapalı bir makine gibi görmüştü; sistem yaklaşımı onu çevresiyle sürekli alışveriş yapan açık sistem olarak görür. Bu çevre, İşletmenin temel kavramları sayfasında gördüğümüz genel ve görev çevresidir.

Örgüt çevreden girdi alır, dönüştürür, çıktı verir ve sonucu geri bildirimle izler; çevreden kopan sistem çözülür.Görsel: Sınav Defteri
  • Sinerji: parçaların birlikte çalışması, ayrı ayrı toplamlarından fazlasını üretir (2 + 2 = 5).
  • Negatif entropi: her sistem kendi hâline bırakılırsa çözülmeye (entropi) gider; açık sistem çevreden enerji alarak bunu önler.
  • Eşsonluluk: aynı sonuca farklı başlangıçlardan ve farklı yollardan ulaşılabilir.

Durumsallık yaklaşımı

Durumsallık yaklaşımı bir adım ileri gidip “tek en iyi yol yoktur, duruma göre en uygun yol vardır” dedi. Bu, klasik okulun evrenselciliğine doğrudan bir itirazdır. Sınavda üç araştırma öne çıkar:

Durumsallık araştırmaları
AraştırmacıDurum değişkeniBulgu
Burns ve StalkerÇevreDurağan çevrede mekanik (katı, hiyerarşik), değişken çevrede organik (esnek, yatay iletişimli) yapı başarılıdır
Joan WoodwardTeknolojiBirim, kitle ve sürekli süreç üretimi farklı yapı ister; kitle üretimine mekanik yapı uyar
Lawrence ve LorschÇevre belirsizliğiBelirsiz çevrede birimler daha çok farklılaşır; başarı, bu farklılaşmayı güçlü bütünleşme araçlarıyla dengelemektir

Simon ve karar verme yaklaşımı

Herbert Simon, yönetimin özünün karar vermek olduğunu savundu. Her seçeneği bilen ve en iyisini seçen “ekonomik insan” yerine “yönetsel insan”ı koydu: yöneticinin zamanı, bilgisi ve hesap gücü sınırlıdır; bu sınırlı rasyonellik içinde en iyiyi değil, yeterince iyi olan ilk seçeneği, yani tatmin edici kararı seçer.

Akılda kalsın: Sistem: çevre → girdi → dönüşüm → çıktı → geri bildirim. Sinerji “bütün büyüktür”, eşsonluluk “çok yol tek sonuç”. Durumsallık: “duruma bağlı”; Burns-Stalker çevre, Woodward teknoloji, Lawrence-Lorsch farklılaşma-bütünleşme. Simon: sınırlı rasyonellik, tatmin edici karar.
Sınavda

Nasıl sorulurSistem kavramlarından biri bir örnekle verilir (iki birim birleşince verimin toplamdan fazla artması → sinerji), adı sorulur; ya da durumsallık araştırmacısı ile değişkeni eşleştirilir.

TuzakEşsonluluk ile sinerjiyi karıştırmak; biri yolların çokluğu, öteki bütünün fazlalığıdır. İkinci tuzak, Simon'ın yöneticisinin “en iyi” seçeneği bulduğunu söyleyen şık; Simon'da seçim tatmin edicidir.

Sınavda işaretledurumsallık yaklaşımı “tek en iyi yol” fikrini reddeder.

✎Boşluk doldurma modern kavramlar

İki küçük bankanın birleşmesinden sonra ortak şirketin kârı, iki bankanın eski kârları toplamını aşmıştır; sistem yaklaşımında bu durum diye adlandırılır. Simon'a göre yönetici bilgi ve zaman kısıtı altında ile karar verir ve en iyi değil seçeneği seçer.

sinerjisınırlı rasyonelliktatmin edicieşsonlulukentropi

?Soru çöz

Bir araştırmacı, sık sık yeni ürün çıkan ve rekabetin hızla değiştiği sektörlerde esnek, yatay iletişimin yoğun olduğu işletmelerin; durağan sektörlerde ise kuralları ve hiyerarşisi belirgin işletmelerin daha başarılı olduğunu bulmuştur. Bu bulgu en çok aşağıdakilerden hangisiyle ilişkilidir?

✓ D. Değişken çevrede organik, durağan çevrede mekanik yapının başarılı olması Burns ve Stalker'ın durumsallık bulgusudur. A evrenselcilik her yerde aynı ilkeyi savunur, bulgu ise duruma bağlılığı gösteriyor; B informal grup yapı ile çevre arasındaki ilişkiyi değil grup normunu anlatır; C tatmin edici karar bireyin seçim biçimidir, yapı ile çevre ilişkisi değil.
ÇAĞDAŞ YAKLAŞIM · KARŞILAŞTIRMA

Çağdaş yaklaşımlar: Drucker'dan öğrenen örgüte ve kuramcı haritası

İşletme · İşletme Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Amaçlara göre yönetim, Z teorisi, öğrenen örgüt ve yeniden yapılanma nedir? Çağdaş yönetim yaklaşımlarının kuramcıları kimlerdir?

Kısa cevap: Çağdaş yaklaşımlar hızlı değişime cevap arar. Drucker hedeflerin üst ve astla birlikte konduğu amaçlara göre yönetimi (AGY), Ouchi Japon-Amerikan sentezi Z teorisini, Senge beş disiplinli öğrenen örgütü, Hammer ve Champy süreçlerin köklü yeniden tasarımını önerdi.

Bir belediye, her müdürlüğüne yıl başında “şikâyetleri 48 saatte çözmek” gibi ölçülebilir hedefler koyuyor ve hedefi müdürle birlikte belirliyor. Prim, hedefe ulaşma oranına göre dağıtılıyor.

Amaçlara göre yönetim (Drucker)

Peter Drucker 1954'te Yönetim Uygulaması kitabında amaçlara göre yönetimi önerdi. Örgüt amaçlarından birim ve kişi amaçları türetilir; amaçlar üst ile ast arasında birlikte, ölçülebilir ve süreli konur; ilerleme izlenir, sonuç ödüle bağlanır. Denetim, kişinin kendi hedefini izlemesine dönüşür; bu yönüyle Y teorisine dayanır. Drucker ayrıca bilgiyle çalışan yeni çalışan tipine bilgi işçisi adını verdi.

Z teorisi, öğrenen örgüt, yeniden yapılanma

William Ouchi'nin Z teorisi Amerikan ve Japon uygulamalarını birleştirir: uzun süreli istihdam, yavaş yükselme, çok yönlü kariyer, ortak karar ama bireysel sorumluluk, çalışana bütüncül ilgi. Adı McGregor'un X ve Y'sinin devamıdır.

Peter Senge'nin öğrenen örgütünün beş disiplini: kişisel ustalık, zihinsel modeller, ortak vizyon, takım hâlinde öğrenme ve hepsini bağlayan sistem düşüncesi (beşinci disiplin). Michael Hammer ve James Champy'nin yeniden yapılanması (reengineering) ise iş süreçlerini sıfırdan, köklü biçimde yeniden tasarlayıp maliyet, kalite ve hızda sıçrama hedefler.

Sürekli iyileştirme mi, köklü değişim mi?
Kaizen / TKYYeniden yapılanma
Değişimin boyutuKüçük, adım adım, sürekliKöklü, sıfırdan, bir kerede
Başlangıç noktasıMevcut süreç iyileştirilirMevcut süreç yok sayılır
Kim yürütür?Tüm çalışanlar, kalite çemberleriÜst yönetim önderliğinde süreç ekipleri

Diğer çağdaş teknikler

  • Kıyaslama (benchmarking): bir süreci, o işi en iyi yapan işletmeyle (rakip olması gerekmez) karşılaştırıp öğrenmek.
  • Dış kaynak kullanımı: temel yetenek dışındaki işleri (temizlik, yemek, bilgi işlem) uzman firmalara yaptırmak.
  • Küçülme (downsizing): kademe ve kadro sayısını azaltarak örgütü yalınlaştırmak.
  • Toplam kalite yönetimi ve yalın yönetim: müşteri odaklı, israfı yok eden, sürekli iyileştirmeye dayalı anlayış.
Sayfanın kuramcı haritası: kim, hangi kavram?
YaklaşımKuramcıKavram
KlasikTaylorbilimsel yönetim, zaman etüdü, farklı parça başı ücret
Gilbreth / Gantthareket etüdü / Gantt şeması, prim
Fayol5 fonksiyon, 14 ilke, Fayol köprüsü
Weberbürokrasi, ideal tip, yasal-ussal otorite
NeoklasikMayo / RoethlisbergerHawthorne, sosyal insan, informal örgüt
Follett / Barnardbütünleştirme / kabul kuramı
Argyris / Likertolgunluk / bağlayıcı iğne
McGregorX ve Y teorisi
ModernBurns-Stalker, Woodward, Lawrence-Lorschdurumsallık
Simonsınırlı rasyonellik, tatmin edici karar
ÇağdaşDruckeramaçlara göre yönetim, bilgi işçisi
OuchiZ teorisi
Sengeöğrenen örgüt, beşinci disiplin
Hammer ve Champyyeniden yapılanma
Akılda kalsın: Drucker hedef, Ouchi Z, Senge öğrenme, Hammer-Champy köklü süreç. AGY'nin ayırt edici özelliği hedefin birlikte konması; yeniden yapılanmanınki değişimin köklü olması, kaizeninki küçük ve sürekli olması.
Sınavda

Nasıl sorulurBir uygulama anlatılıp hangi çağdaş yaklaşım olduğu sorulur ya da öncüllerden hangilerinin AGY'nin özelliği olduğu istenir.

TuzakAGY'de hedeflerin üst yönetim tarafından tek başına konduğunu söyleyen öncül; hedef üst-ast katılımıyla belirlenir. İkinci tuzak, yeniden yapılanmayı “sürekli küçük iyileştirme” diye tanımlayan şıktır; o kaizendir.

Sınavda işaretleZ teorisi Ouchi'nindir, McGregor'un değil.

↕Sıralama sayfanın kuramcı haritası

  1. Yapının çevreye göre değiştiğini gösteren mekanik-organik ayrımı
  2. Kronometreyle her iş için tek en iyi yöntemi aramak
  3. Beş disiplinli öğrenen örgüt
  4. Verimin ilgi ve informal grup normuyla açıklanması

?Soru çöz

Çağdaş yönetim yaklaşımlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Amaçlara göre yönetimde amaçlar üst ile ast arasında birlikte belirlenir.
II. Ouchi'nin Z teorisi uzun süreli istihdamı ve ortak karar almayı savunur.
III. Hammer ve Champy'nin yeniden yapılanması süreçleri sıfırdan, köklü biçimde yeniden tasarlar.

✓ A. Üçü de doğrudur: AGY'de hedef birlikte konur (I); Z teorisi Japon uygulamalarından uzun süreli istihdamı ve ortak kararı alır (II); yeniden yapılanma köklü değişimdir (III). B III'ü atlar, yeniden yapılanmayı kaizenle (küçük, sürekli iyileştirme) karıştırır; C II ile III'ü atlar; D AGY'de hedefi üst yönetimin tek başına koyduğunu sanarak I'i atlar.

Karma tekrar

Bu sayfadan ve önceki 1 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

İşletmelerin hukuki biçimleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Adi ortaklığın tüzel kişiliği yoktur.
II. Komandit şirkette sorumluluğu sınırsız olan ortak tüzel kişi olabilir.
III. Limited şirket en az iki ortakla kurulabilir.

✓ C. Adi ortaklık bir sözleşme ilişkisidir, tüzel kişiliği yoktur (I). II yanlıştır: komandite ortak gerçek kişi olmalıdır, tüzel kişi yalnız komanditer olabilir. III yanlıştır: limited de anonim gibi tek ortakla kurulabilir (1–50 ortak). A ve B II'yi, B ve D III'ü doğru sayar.Kaynak: İşletmenin temel kavramları · Hukuki türler: şahıs, ortaklık, şirket

?Soru 2

Bir işletmenin öz sermayesi 500.000 TL, yabancı kaynakları 300.000 TL'dir. Yabancı kaynaklar için yıl içinde 30.000 TL faiz ödenmiş, dönem net kârı 90.000 TL olmuştur. Bu işletmenin öz sermaye kârlılığı ve toplam sermaye kârlılığı sırasıyla kaçtır?

✓ B. Öz sermaye kârlılığı 90.000 ÷ 500.000 = %18; toplam sermaye kârlılığı (90.000 + 30.000) ÷ 800.000 = %15. A toplam sermaye kârlılığında faizi paya eklemeyi unutur (90.000 ÷ 800.000); C faizi öz sermaye kârlılığına da ekler (120.000 ÷ 500.000); D iki oranın yerini ters yazar.Kaynak: İşletmenin temel kavramları · Verimlilik, ekonomiklik, kârlılık

?Soru 3

İşletme kavramıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Kâr amacı gütmeyen bir devlet hastanesi de işletmedir.
II. İşletme, kurucusunun ömrüyle sınırlı olarak kurulur.
III. Çağdaş anlayışta özel işletmenin amacı, sahiplerinin servetini en çoğa çıkarmak olarak da ifade edilir.

✓ A. Mal ya da hizmet üreten kâr amaçsız kurum da işletmedir (I); değer ya da servet maksimizasyonu çağdaş amaç tanımıdır (III). B III'ü atlar, oysa servet maksimizasyonu kârın uzun dönemli biçimidir; C ve D II'yi içerir: işletme süreklilik ilkesiyle kurucusundan bağımsız, süresiz yaşamak üzere kurulur.Kaynak: İşletmenin temel kavramları · İşletmenin amaçları ve fonksiyonları

?Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi Weber'in ideal bürokrasi modelinin özelliklerinden biri değildir?

✓ B. Kişisel bağlılığa göre yükselme bürokrasinin gayrişahsilik ve liyakat ilkesine aykırıdır; bu, geleneksel otoritenin kayırmacı düzenine yakındır. A yazılı kurallar, C hiyerarşi ve D teknik yeterliliğe dayalı işe alma ideal bürokrasinin doğrudan özellikleridir.Kaynak: bu sayfa · Bürokrasi (Weber)

?Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi işletme birleşmeleriyle ilgili yanlış bir ifadedir?

✓ D. Holding bir konsern biçimidir: bağlı şirketler ayrı tüzel kişi olarak kalır, yalnız ekonomik bağımsızlıklarını kaybeder; tüzel kişiliğin de kaybolduğu biçim trösttür. A doğru: hammaddeye doğru birleşme geriye dikeydir; B konsorsiyumun geçiciliğini, C ortak girişimin yeni şirket kurmasını doğru anlatır.Kaynak: İşletmenin temel kavramları · İşletme birleşmeleri

?Soru 6

Katz'ın yönetici becerileri sınıflamasına göre aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ C. Örgütü ve çevresini bir bütün olarak görme becerisi strateji belirleyen üst kademede ağır basar. A tersidir: teknik beceri en çok alt kademede gerekir; B beşerî beceri her kademede gereklidir, yalnız alta özgü değildir; D makineyi bilmek teknik beceridir, kavramsal değil.Kaynak: bu sayfa · Yönetim ve yönetici

?Soru 7

Bir yönetici toplantıda şöyle demiştir: “Çalışanlar uygun ortam bulduklarında sorumluluk almaktan kaçınmaz; benimsedikleri hedefe ulaşmak için kendilerini denetlerler.” Bu yöneticinin görüşü aşağıdakilerden hangisiyle örtüşür?

✓ B. Sorumluluk arayan ve kendini denetleyen insan Y teorisinin varsayımıdır. A X teorisi insanın sorumluluktan kaçtığını ve sıkı denetim gerektiğini söyler, tam tersidir; C fonksiyonel ustabaşılık işin uzman amirlerce bölünmesidir, insan varsayımı değil; D yasal-ussal otorite itaatin yazılı kurala dayanmasıdır.Kaynak: bu sayfa · Neoklasik yaklaşım, Hawthorne

?Soru 8

Bir tarım kooperatifi hasat döneminde üreticiden aldığı fındığı soğuk hava deposunda bekletmekte ve fiyatların yükseldiği bahar aylarında piyasaya sürmektedir. Kooperatifin bu faaliyetiyle yarattığı fayda türü aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Malı bekletip ihtiyaç duyulduğu döneme taşımak, yani depolamak zaman faydası yaratır. A biçim faydası malın şeklini değiştiren üretimdir, fındık işlenmiyor; B yer faydası taşımayla doğar; D mülkiyet faydası satışla sahiplik değişince doğar, vakanın odağı bekletmedir.Kaynak: İşletmenin temel kavramları · İhtiyaç, fayda, üretim faktörleri

?Soru 9

Yıllık ortalama 8 kişi çalıştıran bir yazılım işletmesinin yıllık net satış hasılatı 30 milyon TL, mali bilançosu 12 milyon TL'dir. Güncel KOBİ ölçütlerine göre bu işletme hangi sınıftadır?

✓ B. Çalışan sayısı mikro sınırının altında olsa da hasılat (30 milyon) ve bilanço (12 milyon) ikisi de 10 milyon TL'yi aşıyor; mikro olamaz. Çalışan 50'den az ve ikisi de 100 milyonu aşmıyor: küçük işletme. A yalnız çalışan sayısına bakar; C orta sınıfı seçer, oysa daha küçük olan küçük işletme sınırları zaten sağlanıyor; D sınırları büyük işletmeninkiyle karıştırır.Kaynak: İşletmenin temel kavramları · Büyüklük, KOBİ, kuruluş

?Soru 10

Bir mobilya fabrikası için aşağıdakilerden hangisi özel (görev) çevrenin değil, genel (makro) çevrenin unsurudur?

✓ D. Evlenme yaşındaki değişim nüfus yapısına ilişkin sosyo-kültürel bir eğilimdir; bütün sektörü dolaylı etkiler ve fabrika onu değiştiremez. A tedarikçi, B aracı, C rakiptir: üçü de fabrikayla doğrudan ilişkili olduğu için görev çevresindedir.Kaynak: İşletmenin temel kavramları · İşletme çevresi ve paydaşlar
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?KPSS A İşletme soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →