Yönetim nedir? Yönetici kademeleri, Katz'ın becerileri ve Mintzberg'in rolleri
İşletme · İşletme Yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaVerimlilik, ekonomiklik ve kârlılık (rantabilite) nasıl hesaplanır? Etkinlik ile etkililik arasındaki fark nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (İşletmenin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.
İşletmenin başarısı üç oranla ölçülür. Verimlilik = çıktı ÷ girdi. Ekonomiklik = gelir (satış hasılatı) ÷ gider (maliyet); 1'den büyükse işletme kâr eder. Kârlılık (rantabilite) = kâr ÷ kullanılan sermaye × 100. Etkililik amaca ulaşmak (doğru işi yapmak), etkinlik kaynağı israfsız kullanmaktır (işi doğru yapmak).
Verimlilik, ekonomiklik, kârlılık
✎Konu anlatımı
Yönetim nedir? Katz'ın yönetici becerileri ve Mintzberg'in yönetici rolleri nelerdir?
Kısa cevap: Yönetim, örgütün amaçlarına başkalarıyla birlikte ve kaynakları etkin kullanarak ulaşma sürecidir. Katz'a göre yönetici üç beceri ister: teknik, beşerî ve kavramsal; alt kademede teknik, üst kademede kavramsal beceri ağır basar, beşerî beceri her kademede gerekir. Mintzberg yöneticinin on rolünü kişilerarası, bilgi ve karar rolleri diye üç grupta toplar.Bir belediye şirketinin genel müdürü sabah bir açılışta kurdele keser, öğlen sendikayla toplu sözleşme pazarlığına oturur, akşam bütçe fazlasını hangi projeye vereceğine karar verir. Üç iş, üç ayrı rol.
Yönetim, bir örgütün amaçlarını insanlar aracılığıyla ve eldeki kaynakları (emek, sermaye, malzeme, bilgi) etkin kullanarak gerçekleştirme sürecidir. Tanımın iki ucu, İşletmenin temel kavramları sayfasında gördüğümüz etkililik (doğru işi yapmak) ve etkinliktir (işi doğru yapmak). Yönetim hem bilimdir, çünkü sistemli bilgiye ve sınanabilir ilkelere dayanır; hem sanattır, çünkü aynı ilkeyi farklı insanlara ve durumlara uygulamak kişisel beceri ister.
Yönetim kademeleri
Büyük örgütlerde yöneticiler üç kademeye ayrılır. Üst kademe (genel müdür, yönetim kurulu) örgütün uzun vadeli yönünü, yani stratejiyi belirler. Orta kademe (bölge müdürü, fabrika müdürü) stratejiyi birim planlarına çevirir. Alt kademe (şef, ustabaşı, vardiya amiri) günlük işi doğrudan çalışanların başında yürütür. Kademe yükseldikçe kararlar uzun vadeli, belirsiz ve geneldir; kademe alçaldıkça kısa vadeli, tekrarlı ve ayrıntılı olur.
Katz: yöneticinin üç becerisi
| Beceri | Ne demek? | En çok hangi kademede? |
|---|---|---|
| Teknik | İşin yöntemini, aracını, uzmanlık bilgisini kullanabilmek | Alt kademe (ustabaşı makineyi bilmeli) |
| Beşerî | İnsanlarla anlaşmak, ekibi güdülemek, çatışmayı yönetmek | Her kademede yaklaşık aynı önemde |
| Kavramsal | Örgütü bir bütün olarak görmek, parçalar ve çevre arasındaki ilişkiyi kurmak | Üst kademe (strateji) |
Mintzberg: yöneticinin on rolü
Henry Mintzberg, yöneticileri gün boyu gözlemleyerek “planlayan, örgütleyen” ders kitabı yöneticisinin gerçekte kısa, kesintili ve çok sayıda işle uğraştığını gösterdi. Gözlemlerini on role bağladı ve bunları üç grupta topladı:
| Grup | Rol | Örnek davranış |
|---|---|---|
| Kişilerarası | Temsil (sembol) | Açılışta kurdele kesmek, belge imzalamak |
| Liderlik | Çalışanı güdülemek, işe almak, yönlendirmek | |
| Bağlantı (irtibat) | Örgüt dışındaki kişilerle ilişki ağı kurmak | |
| Bilgi | İzleyici (gözlemci) | Sektör raporlarını, rakipleri takip etmek |
| Yayıcı | Toplanan bilgiyi örgüt içine aktarmak | |
| Sözcü | Örgüt adına basına, dışarıya bilgi vermek | |
| Karar | Girişimci | Yeni ürün, yeni proje başlatmak |
| Sorun giderici (kargaşa çözücü) | Grev, arıza, kriz gibi beklenmedik sorunlara müdahale | |
| Kaynak dağıtıcı | Bütçeyi, zamanı, personeli birimlere paylaştırmak | |
| Müzakereci | Sendika, tedarikçi, müşteriyle pazarlık |
Giriş cümlesindeki genel müdür sabah temsil, öğlen müzakereci, akşam kaynak dağıtıcı rolündeydi. Bu sayfadaki bütün kuramlar aslında aynı soruya verilmiş cevaplardır: yönetici işini en iyi nasıl yapar? Aşağıdaki şema, bu cevapların yüz yıllık sırasını gösteriyor.
Nasıl sorulurYöneticinin bir davranışı verilir, Mintzberg'e göre hangi rol olduğu ya da hangi gruba girdiği sorulur; Katz'ta hangi becerinin hangi kademede ağır bastığı sorulur.
TuzakBeşerî becerinin “üst kademede daha önemli” olduğunu söyleyen şık; Katz'a göre her kademede gereklidir. İkinci tuzak, dışarıya bilgi veren “sözcü” ile içeriye bilgi aktaran “yayıcı”yı karıştırmaktır.
⇄Bilgi eşleştirme Mintzberg'in rolleri
?Soru çöz
Katz'ın yönetici becerileri sınıflamasına göre aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?