İşsizlik ve istihdam politikaları: göstergeler, türler, kuramlar ve politikalar

TÜİK işgücü tanımlarıyla oranları hesaplamayı, işsizliğin türlerini ve kuramlarını, enflasyonla işsizlik arasındaki ilişkiyi ve İŞKUR'un aktif ve pasif istihdam politikalarını öğren.

7 durakKPSS A
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
ÇALIŞMA EKONOMİSİ · KAVRAM

İşgücü tanımları: istihdam, işsiz, işgücü dışı ve potansiyel işgücü

ÇEEİ · Çalışma Ekonomisi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

TÜİK'e göre kim istihdamda, kim işsiz, kim işgücü dışında sayılır? Potansiyel işgücü nedir?

Kısa cevap: TÜİK Hanehalkı İşgücü Araştırması ILO tanımlarını kullanır. Referans haftasında kazanç için en az bir saat çalışan istihdamdadır. Çalışmayan, son dört hafta içinde iş arayan ve iki hafta içinde işbaşı yapabilecek kişi işsizdir. İkisinin toplamı işgücüdür; geri kalanlar işgücü dışındadır. Çalışmaya hazır olup aramayanlar potansiyel işgücüdür.

Bir anket görevlisi aynı apartmanda üç kişiyle görüştü: haftada beş saat kurye olarak çalışan öğrenci, üç aydır iş arayan mühendis ve “aramaktan yoruldum” diyen bir usta.

Kim sayılır?

Araştırma kurumsal olmayan nüfusu kapsar: yurt, huzurevi, hastane, cezaevi ve kışla gibi kurumlarda yaşayanlar dışarıda kalır. Sorular belli bir referans haftası için sorulur ve 15 ve daha yukarı yaştakiler sınıflandırılır.

  • İstihdam: Referans haftasında ücret, maaş ya da kâr karşılığı en az bir saat çalışan ya da işi olduğu hâlde izin, hastalık gibi nedenlerle o hafta çalışmayanlar. Girişteki öğrenci kurye istihdamdadır.
  • İşsiz: İstihdamda olmayan, son dört hafta içinde iş arama kanallarından en az birini kullanmış ve iki hafta içinde işbaşı yapabilecek kişi. Mühendis işsizdir.
  • İşgücü dışı: Ne istihdamda ne işsiz olanlar: öğrenci, emekli, ev işleriyle uğraşan, engelli ya da iş aramayanlar. Usta bu gruptadır.
  • Potansiyel işgücü: İşgücü dışındakilerden iş aramadığı hâlde çalışmaya hazır olanlar ile iş aradığı hâlde iki hafta içinde başlayamayacak olanlar.
İşsizlik oranı yalnız işsizleri, atıl işgücü üç grubu birlikte ölçer.Görsel: Sınav Defteri

Uzun vadeli sigortalar ve işsizlik sigortası sayfasında işsizlik ödeneği için İŞKUR'a kayıt olmayı gördük. Bu kayıt TÜİK'in işsizlik tanımıyla aynı şey değildir: İŞKUR'a kayıtlı biri araştırma haftasında bir saat çalıştıysa istihdamda, kayıtsız ama iş arayan biri işsiz sayılır.

Ek bilgi: 2021 düzenlemesi

TÜİK 2021'den itibaren tanımları ILO'nun 2013 tarihli 19. Uluslararası Çalışma İstatistikçileri Konferansı kararlarına uyarladı. Bu düzenlemeyle yalnız kendi tüketimi için tarımsal üretim yapanlar istihdamda sayılmamaya başladı; çünkü istihdam, ücret ya da kâr karşılığı çalışmadır.

Akılda kalsın: 15+ yaş, kurumsal olmayan nüfus, referans haftası. İstihdam: en az 1 saat ya da işi başında değil. İşsiz: çalışmıyor + son 4 hafta aradı + 2 hafta içinde başlayabilir. İşgücü = istihdam + işsiz. Potansiyel işgücü işgücü dışındadır.
Sınavda

Nasıl sorulurKısa durumlar verilip kişinin hangi grupta olduğu sorulur.

TuzakHaftada birkaç saat çalışanı işsiz saymaktır: bir saat yeter. İkinci tuzak, iş aramayı bırakanı işsiz saymaktır; o işgücü dışına, çalışmaya hazırsa potansiyel işgücüne girer.

⇄Bilgi eşleştirme durum → grup

?Soru çöz

TÜİK'in işgücü tanımlarına göre aşağıdakilerden hangisi işsiz sayılır?

✓ D. Çalışmayan, son dört hafta içinde iş arayan ve iki hafta içinde başlayabilen kişi işsizdir. A bir saat ölçütünü aştığı için istihdamdadır (zamana bağlı eksik istihdam). B iş aramadığı için işgücü dışında, potansiyel işgücündedir. C işi olduğu hâlde geçici olarak çalışmadığından istihdamda sayılır.
ÇALIŞMA EKONOMİSİ · HESAP

Oran hesapları: katılma, istihdam, işsizlik ve atıl işgücü oranı

ÇEEİ · Çalışma Ekonomisi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBirey ne kadar çalışacağına nasıl karar verir? Rezervasyon ücreti, ekleyen işçi ve cesareti kırılmış işçi etkisi nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Emek piyasası ve ücret). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Birey zamanını ücretli çalışma ile boş zaman arasında paylaştırır. Ücret artınca ikame etkisi daha çok, gelir etkisi daha az çalışmaya iter; hangisinin baskın olduğu kişiye göre değişir. Kişi, piyasa ücreti rezervasyon ücretini aştığında işgücüne katılır. Durgunlukta ekleyen işçi etkisi katılımı artırır, cesareti kırılmış işçi etkisi azaltır.

Emek arzı ve işgücüne katılma

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İşgücüne katılma oranı, istihdam oranı, işsizlik oranı ve atıl işgücü oranı nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: İşgücüne katılma oranı işgücünün, istihdam oranı istihdamın 15+ yaş nüfusa oranıdır. İşsizlik oranının paydası ise işgücüdür. Atıl işgücü oranı; zamana bağlı eksik istihdam, işsizler ve potansiyel işgücünün toplamını işgücü ile potansiyel işgücünün toplamına böler. Umudunu yitirip aramayı bırakanlar işsizlik oranını düşürür, katılma oranını da düşürür.

Bir ilin işsizlik oranı bir yılda düştü, ama aynı yıl iş bulan sayısı artmadı. Belediye başkanı “başardık” diyor; bir akademisyen “oranlara birlikte bakın” diyor.

İktisat (KPSS A) serisindeki Millî gelir ve makro göstergeler sayfasında işsizlik oranını kısaca gördük. Çalışma ekonomisinde soru, hangi oranın neyi gizlediğidir. Her oranın paydası farklıdır ve tuzakların çoğu buradan çıkar.

İşgücü oranları
OranPayPayda
İşgücüne katılma oranıİşgücü15+ yaş kurumsal olmayan nüfus
İstihdam oranıİstihdam15+ yaş kurumsal olmayan nüfus
İşsizlik oranıİşsizİşgücü
Atıl işgücü oranıEksik istihdam + işsiz + potansiyel işgücüİşgücü + potansiyel işgücü
Örnek

15+ yaş nüfus 60, istihdam 30, işsiz 3, zamana bağlı eksik istihdam 1, potansiyel işgücü 4 milyondur. Oranlar nedir?

  1. İşgücü = 30 + 3 = 33 milyon; katılma oranı = 33 ÷ 60 = %55.
  2. İstihdam oranı = 30 ÷ 60 = %50; işsizlik oranı = 3 ÷ 33 ≈ %9,1.
  3. Atıl işgücü oranı = (1 + 3 + 4) ÷ (33 + 4) = 8 ÷ 37 ≈ %21,6.

Cevap: katılma %55, istihdam %50, işsizlik ≈ %9,1, atıl işgücü ≈ %21,6.

Emek piyasası ve ücret sayfasında cesareti kırılmış işçi etkisini gördük; burada sonucunu hesaplayalım. Örnekteki işsizlerden 1 milyonu aramayı bırakırsa işsiz 2, işgücü 32 milyon olur: işsizlik oranı 2 ÷ 32 = %6,25'e düşer, katılma oranı da %53,3'e iner. Kimse iş bulmamıştır; atıl işgücü oranı değişmez, çünkü aramayı bırakanlar potansiyel işgücüne geçer. Girişteki akademisyenin uyarısı budur. Bu nedenle TÜİK işsizlik oranının yanında atıl işgücü oranını da yayımlar; sezonluk dalgalanmayı ayıklamak için de mevsim etkisinden arındırılmış seriler kullanılır.

Akılda kalsın: Katılma ve istihdam oranının paydası 15+ nüfus; işsizlik oranının paydası işgücü. Atıl işgücü oranının paydası işgücü + potansiyel işgücü. Aramayı bırakan: işsizlik oranı ↓, katılma ↓, atıl işgücü oranı aynı.
Sınavda

Nasıl sorulurSayılar verilip oran hesaplatılır ya da bir değişikliğin hangi oranı nasıl etkilediği sorulur.

Tuzakİşsizlik oranını nüfusa bölmektir. İkinci tuzak, aramayı bırakanların işsizlik oranını artırdığını düşünmektir; işgücünden çıktıkları için oranı düşürürler.

?Soru çöz

Bir ülkede 15 ve daha yukarı yaştaki kurumsal olmayan nüfus 50 milyon, işgücüne katılma oranı %50 ve işsizlik oranı %12'dir. Bu ülkede istihdam oranı yüzde kaçtır?

✓ A. İşgücü 50 × 0,50 = 25 milyon, işsiz 25 × 0,12 = 3 milyon, istihdam 22 milyon; istihdam oranı 22 ÷ 50 = %44. B katılma oranından işsizlik oranını çıkarır (50 − 12); C katılma oranını istihdam oranı sanır; D istihdamı nüfus yerine işgücüne böler.

✎Boşluk doldurma oran hesabı

15+ yaş nüfusu 40 milyon olan bir ülkede 18 milyon kişi istihdamda, 2 milyon kişi işsizdir. İşgücüne katılma oranı yüzde , işsizlik oranı yüzde olur.

5010455
ÇALIŞMA EKONOMİSİ · KAVRAM

İşsizlik türleri: friksiyonel, yapısal, konjonktürel, mevsimlik, gizli

ÇEEİ · Çalışma Ekonomisi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Friksiyonel, yapısal, konjonktürel, mevsimlik ve gizli işsizlik nedir? Doğal işsizlik oranı hangi türlerden oluşur?

Kısa cevap: Friksiyonel işsizlik iş arama sürecinden, yapısal işsizlik beceri, bölge ya da teknoloji uyumsuzluğundan, konjonktürel işsizlik toplam talebin düşmesinden doğar. Mevsimlik işsizlik üretimin mevsime bağlılığından, gizli işsizlik ise üretime katkısı olmadan çalışıyor görünmekten kaynaklanır. Friksiyonel ve yapısal işsizlik, ekonomi dengedeyken de bulunur ve doğal işsizlik oranını oluşturur.

Bir sahil ilçesinde kış gelince otel çalışanları işsiz kalıyor; aynı ilçede kapanan matbaanın dizgicisi ise yazın da iş bulamıyor.

İşsizliğin nedeni politikayı belirler: talep yetersizliğine çare olan harcama artışı, becerisi eskimiş dizgiciye iş bulmaz. Bu yüzden türleri nedenleriyle ayırmak gerekir.

İşsizlik türleri: neden ve çare
TürNedenUygun çare
Friksiyonel (arızi)İş arama süresi, bilgi eksikliğiİş ve işçi bulma hizmeti, iş ilanı ağları
YapısalBeceri ya da bölge uyumsuzluğu, sektör çöküşüMesleki eğitim, taşınma desteği
Teknolojik (yapısalın türü)Makinenin insan emeğinin yerini almasıYeniden beceri kazandırma
Konjonktürel (devresel)Durgunlukta toplam talebin düşmesiGenişletici maliye ve para politikası
MevsimlikTarım, turizm, inşaatın mevsime bağlılığıMevsim dışı iş, ürün çeşitlendirme
GizliMarjinal verimliliği sıfır olan fazla çalışanVerimli sektörlere aktarım

Girişteki otel çalışanı mevsimlik, dizgici yapısal (teknolojik) işsizdir. Gizli işsizlik daha çok tarımda görülür: aile tarlasında beş kişinin yaptığı işi üç kişi de yapabiliyorsa iki kişi çalışıyor görünür ama üretime katkısı yoktur. Bu kişiler istatistikte işsiz görünmez. Haftada birkaç saat çalışıp daha fazla çalışmak isteyen ise eksik istihdamdadır.

Ekonomi dengedeyken de iş arayanlar ve becerisi uymayanlar bulunur: friksiyonel ve yapısal işsizliğin toplamına doğal işsizlik oranı denir. Konjonktürel işsizlik gerçek oranın doğal oranı aşan kısmıdır. “Tam istihdam” sıfır işsizlik değil, işsizliğin doğal orana inmesidir.

Ek bilgi: Beveridge eğrisi

Boş iş ilanı oranı ile işsizlik oranı arasındaki ters ilişkiye Beveridge eğrisi denir. Durgunlukta eğri üzerinde aşağı-sağa (az ilan, çok işsiz) gidilir. Hem ilanların hem işsizlerin aynı anda arttığı, yani eğrinin dışa kaydığı dönem, işsizlerle boş işlerin eşleşmediğini, yani yapısal sorunu gösterir.

Akılda kalsın: Friksiyonel = arama; yapısal = uyumsuzluk (teknolojik dahil); konjonktürel = talep düşüşü; mevsimlik = mevsim; gizli = sıfır marjinal verim. Doğal oran = friksiyonel + yapısal; konjonktürel bunun üstü.
Sınavda

Nasıl sorulurKısa bir vaka verilip işsizlik türü sorulur ya da doğal orana hangi türlerin girdiği öncüllü sorulur.

TuzakKonjonktürel işsizliği doğal orana katmaktır. İkinci tuzak, gizli işsizliği istatistikte görünen işsizlik saymaktır; gizli işsiz istihdamda görünür.

⇄Bilgi eşleştirme vaka → tür

?Soru çöz

Doğal işsizlik oranıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Friksiyonel ve yapısal işsizliğin toplamından oluşur.
II. Ekonominin tam istihdamda olması işsizliğin sıfır olması demektir.
III. Gerçekleşen işsizlik oranının doğal oranı aşan kısmı konjonktürel işsizliktir.

✓ C. Doğal oran friksiyonel ve yapısal işsizliğin toplamıdır (I); bunun üstündeki kısım konjonktüreldir (III). II yanlıştır: tam istihdam, işsizliğin doğal orana inmesidir; arama ve uyumsuzluk her zaman bir miktar işsizlik bırakır. A III'ü atlar; B ve D yanlış II'yi içerir.
ÇALIŞMA EKONOMİSİ · KURAM

İşsizlik kuramları: klasik, Keynesyen, arama, içeridekiler-dışarıdakiler, histerezis

ÇEEİ · Çalışma Ekonomisi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÜcret teorileri nelerdir? Geçimlik ücret, ücret fonu, marjinal verimlilik ve etkinlik ücreti teorileri ücreti nasıl açıklar?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Emek piyasası ve ücret). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Klasikler ücreti işçinin geçim maliyetine ya da sermayeden ayrılan sabit bir fona bağladı; Marx ücreti emek gücünün değeri, kârı artık değer olarak gördü. Neoklasik marjinal verimlilik teorisi ücreti son işçinin katkısına eşitler. Pazarlık teorisi ücreti tarafların gücüne, etkinlik ücreti teorisi ise işverenin verimlilik için bilerek yüksek ücret ödemesine bağlar.

Ücret teorileri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Klasik ve Keynesyen yaklaşım işsizliği nasıl açıklar? Arama kuramı, içeridekiler-dışarıdakiler ve histerezis nedir?

Kısa cevap: Klasik yaklaşımda ücretler esnektir ve kalıcı işsizlik ancak ücreti dengenin üstünde tutan engellerden ya da gönüllü tercihten doğar. Keynes işsizliği toplam talep yetersizliğine bağlar ve gönülsüz işsizliği kabul eder. Modern kuramlar arama maliyetini, çalışanların pazarlık gücünü ve uzun işsizliğin kalıcı izini açıklar.

Bir ülkede kriz bitti, üretim eski düzeyine döndü; ama krizde işini kaybedenlerin çoğu iki yıl sonra hâlâ iş bulamadı.

Klasik ve Keynesyen görüş

Klasik iktisatçılara göre emek piyasası diğer piyasalar gibi temizlenir: işsizlik varsa reel ücret düşer ve istihdam artar. Bu yüzden kalıcı işsizlik ya gönüllüdür (kişi cari ücrette çalışmak istemez) ya da asgari ücret, sendika gibi ücreti aşağı inmekten alıkoyan engellerden doğar. Keynes ise 1930'lar bunalımında işsizliğin nedenini toplam talep yetersizliğinde gördü. Nominal ücretler aşağı doğru katıdır; ücret düşse bile talep düşeceği için işsizlik kendiliğinden kalkmaz. Cari ücrette çalışmak isteyip iş bulamayanların işsizliği gönülsüz işsizliktir ve devletin talebi canlandırması gerekir.

Modern işsizlik kuramları: temel fikir
KuramTemel fikir
Arama kuramıİş aramak zaman ve para ister. Kişi rezervasyon ücretini aşan teklifi bekler; işsizlik ödeneği bu eşiği yükseltip arama süresini uzatabilir.
İçeridekiler-dışarıdakiler (Lindbeck-Snower)İşe alma, eğitim ve çıkarma maliyetleri çalışanlara (içeridekiler) pazarlık gücü verir; ücret yüksek tutulur, işsizler (dışarıdakiler) daha düşük ücretle girmek istese de alınmaz.
Histerezis (Blanchard-Summers)Uzun işsizlik beceri kaybına ve damgalanmaya yol açar; geçici şok, doğal oranı kalıcı olarak yükseltir.
Etkinlik ücretiİşveren verimlilik için piyasanın üstünde ücret öder; ücret dengeye inmez, gönülsüz işsizlik kalır.

Emek piyasası ve ücret sayfasında etkinlik ücretinin işverene neden kazanç sağladığını gördük; işsizlik açısından sonucu, ücretin piyasayı temizleyecek düzeye inmemesidir. Girişteki durum ise histerezisle açıklanır: uzun süre işsiz kalanların becerileri körelir, işverenler onları riskli görür ve kriz geçse bile işsizlik eski düzeyine dönmez.

Akılda kalsın: Klasik: esnek ücret, gönüllü işsizlik, engel kaldırılmalı. Keynes: talep yetersizliği, aşağı katı nominal ücret, gönülsüz işsizlik, talep canlandırılmalı. Arama: rezervasyon ücreti, ödenek aramayı uzatabilir. İçeridekiler: çalışanların pazarlık gücü. Histerezis: geçici şok kalıcı işsizlik.
Sınavda

Nasıl sorulurBir açıklama verilip hangi kurama ait olduğu sorulur.

TuzakGönülsüz işsizliği klasiklere bağlamaktır. İkinci tuzak, histerezisi mevsimlik dalgalanmayla karıştırmaktır; histerezis geçici bir şokun kalıcı iz bırakmasıdır.

?Soru çöz

Bir fabrikada çalışanlar, yeni işçi almanın ve eğitmenin işverene yüksek maliyetinden yararlanarak ücretlerini yüksek tutmaktadır; işsizler daha düşük ücretle çalışmaya razı olsa da işe alınmamaktadır. Bu durum aşağıdaki kuramlardan hangisiyle açıklanır?

✓ B. İşe alma ve eğitim maliyetlerinin çalışanlara pazarlık gücü vermesi ve düşük ücreti kabul eden işsizlerin dışarıda kalması içeridekiler-dışarıdakiler kuramının özüdür. A uzun işsizliğin kalıcı izini, C iş aramanın maliyetini anlatır; D'de ücret düşerek piyasayı temizlerdi.

✎Boşluk doldurma kuramlar

Keynes işsizliği toplam yetersizliğine bağlar ve cari ücrette çalışmak isteyip iş bulamayanların işsizliğini kabul eder. Geçici bir şokun doğal oranı kalıcı olarak yükseltmesine denir. Arama kuramına göre işsizlik ödeneği yükseltebilir.

talepgönülsüzhisterezisrezervasyon ücretiniarzgönüllü
ÇALIŞMA EKONOMİSİ · MODEL

Enflasyon, işsizlik ve üretim: Phillips eğrisi, NAIRU ve Okun yasası

ÇEEİ · Çalışma Ekonomisi · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Phillips eğrisi, NAIRU ve Okun yasası nedir? Okun yasasıyla üretim kaybı nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Phillips eğrisi kısa dönemde enflasyon ile işsizlik arasındaki ters ilişkiyi gösterir; beklentiler uyum sağlayınca işsizlik doğal orana döner ve uzun dönem eğrisi dikeyleşir. Enflasyonu hızlandırmayan işsizlik oranına NAIRU denir. Okun yasasına göre işsizlik doğal oranı her bir puan aştığında üretim potansiyelinin yaklaşık iki puan altına iner.

Merkez bankası faizi düşürdü, işsizlik bir süre geriledi; iki yıl sonra işsizlik eski düzeyine döndü ama enflasyon yüksek kaldı.

A. W. Phillips 1958'de ücret artışı ile işsizlik arasında ters ilişki buldu; eğri kısa sürede “biraz enflasyona karşı az işsizlik” seçeneği olarak yorumlandı. Milton Friedman ve Edmund Phelps bu seçeneğin ancak beklenmeyen enflasyonla ve geçici olarak var olduğunu gösterdi: çalışanlar beklentilerini düzeltince işsizlik doğal orana döner, uzun dönem Phillips eğrisi dikeydir. Girişteki ülke bunu yaşadı. 1970'lerde enflasyon ile işsizliğin birlikte yükselmesi (stagflasyon) eski eğrinin bir politika menüsü olamayacağını gösterdi. Beklentilerin ayrıntısını İktisat (KPSS A) serisindeki Tüketim, yatırım ve makro okullar sayfasında bulabilirsin.

Enflasyonu ne hızlandıran ne yavaşlatan işsizlik oranına NAIRU (enflasyonu hızlandırmayan işsizlik oranı) denir. Doğal oranla çoğu zaman aynı anlamda kullanılır: işsizlik NAIRU'nun altına itilirse enflasyon hızlanır.

Üretim açığı (%) ≈ −β · (u − u*)u gerçekleşen, u* doğal işsizlik oranı; β Okun katsayısı (çoğu zaman yaklaşık 2 alınır, soruda verilir).
Örnek

Doğal işsizlik oranı %9, gerçekleşen oran %12, Okun katsayısı 2'dir. Reel GSYH potansiyelin yüzde kaç altındadır?

  1. Konjonktürel işsizlik: 12 − 9 = 3 puan.
  2. Üretim açığı: 2 × 3 = 6.

Cevap: reel GSYH potansiyelin yaklaşık %6 altındadır.

Akılda kalsın: Phillips (1958): kısa dönemde enflasyon ↔ işsizlik ters. Friedman-Phelps: uzun dönemde doğal oranda dikey. Stagflasyon: ikisi birlikte yüksek. NAIRU: enflasyonu hızlandırmayan oran. Okun: 1 puan fazla işsizlik ≈ 2 puan üretim kaybı.
Sınavda

Nasıl sorulurOkun katsayısıyla üretim açığı ya da işsizlik hesaplatılır; Phillips eğrisi kısa-uzun dönem ayrımıyla sorulur.

TuzakAçığı gerçekleşen oranla çarpmaktır: yalnız doğal oranı aşan kısım çarpılır. İkinci tuzak, uzun dönem eğrisini yatay saymaktır.

?Soru çöz

Bir ekonomide doğal işsizlik oranı %10, Okun katsayısı 2'dir. Reel GSYH potansiyel düzeyinin %4 altında olduğuna göre gerçekleşen işsizlik oranı yüzde kaçtır?

✓ D. Üretim açığı 4, katsayı 2 olduğundan konjonktürel işsizlik 4 ÷ 2 = 2 puandır; işsizlik 10 + 2 = %12. A farkı doğal orandan çıkarır; B açığı doğrudan doğal orana ekler; C açığı katsayıyla böleceği yerde çarpar (10 + 8).

↕Sıralama eskiden yeniye

  1. Friedman ve Phelps'in beklentiler eleştirisi
  2. Phillips'in ücret artışı-işsizlik gözlemi
  3. Petrol şoklarıyla gelen stagflasyon
  4. Eğrinin “politika menüsü” olarak yorumlanması
ÇALIŞMA EKONOMİSİ · POLİTİKA

İstihdam politikaları: aktif ve pasif araçlar, İŞKUR

ÇEEİ · Çalışma Ekonomisi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKısa çalışma ödeneği nedir, şartları nelerdir? Ücret Garanti Fonu hangi durumda ödeme yapar?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uzun vadeli sigortalar ve işsizlik sigortası). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kısa çalışma, kriz, genel salgın ya da zorlayıcı sebeple işyerinde çalışma süresinin geçici olarak önemli ölçüde azaltılması ya da faaliyetin durdurulmasıdır; üç ayı aşamaz. İşçiye İşsizlik Sigortası Fonu'ndan kazancının %60'ı oranında ödenek verilir. Ücret Garanti Fonu ise iflas, konkordato ya da aciz hâlinde işçinin ödenmeyen üç aylık ücretini karşılar.

Kısa çalışma ve Ücret Garanti Fonu

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Aktif ve pasif istihdam politikaları nedir? İŞKUR hangi programları yürütür ve bunları nasıl finanse eder?

Kısa cevap: Pasif politikalar işsiz kalanın gelir kaybını telafi eder: işsizlik ödeneği, kısa çalışma ödeneği, ücret garantisi. Aktif politikalar ise işsizin işe dönüşünü hızlandırmayı amaçlar: iş ve işçi bulma, danışmanlık, mesleki eğitim, işbaşı eğitimi, istihdam teşviki, doğrudan iş yaratma. Türkiye'de ikisini de İŞKUR yürütür; aktif programlar büyük ölçüde İşsizlik Sigortası Fonu'ndan finanse edilir.

Kocaeli'de bir fabrika kapandı. İşçilerden biri ödenek alıp iş beklemeye başladı, öteki İŞKUR'un açtığı CNC operatörlüğü kursuna yazıldı.

İki politika ailesi

Pasif ve aktif istihdam politikaları
ÖlçütPasifAktif
AmaçGelir kaybını telafiİşe dönüşü hızlandırmak, istihdamı korumak
Araçlarİşsizlik ödeneği, kısa çalışma ödeneği, Ücret Garanti Fonuİş ve işçi bulma, iş ve meslek danışmanlığı, mesleki eğitim kursu, işbaşı eğitimi, istihdam teşviki, doğrudan iş yaratma
Hangi işsizliğe?Her türde geçim desteğiÖzellikle friksiyonel ve yapısal işsizlik

Uzun vadeli sigortalar ve işsizlik sigortası sayfasında pasif araçların şartlarını gördük. Pasif politikanın sakıncası, arama kuramının söylediği gibi arama süresini uzatabilmesidir; bu yüzden ödenek ile aktif programı birbirine bağlamak yaygınlaştı: 4447'ye göre İŞKUR'un önerdiği uygun işi ya da eğitimi haklı neden olmadan reddedenin ödeneği kesilir.

İŞKUR ve finansman

Türkiye İş Kurumu (İŞKUR), 4904 sayılı Kanun'la 2003'te kuruldu ve bugün Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının ilgili kuruluşudur. İşsizlik ödeneğini öder, iş ve işçi bulmaya aracılık eder, danışmanlık verir ve aktif programları yürütür. Aktif programların temel düzenlemesi 2022 tarihli Aktif İşgücü Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'tir; başlıca araçları:

  • Mesleki eğitim kursu: Mesleği olmayan, mesleğinde iş bulamayan ya da meslek değiştirmek isteyenlere yönelik kurslar; girişteki CNC kursu böyledir.
  • İşbaşı eğitim programı: Katılımcının bir işyerinde, işin başında çalışarak beceri kazanması; işveren de adayı tanır.

Finansman 4447 m.48'dedir: İşsizlik Sigortası Fonu'nun bir önceki yıl prim gelirlerinin %30'una kadarı aktif işgücü hizmetleri gibi istihdamı artırıcı ve koruyucu tedbirlerde kullanılabilir; Cumhurbaşkanı bu oranı %50'ye kadar çıkarabilir. Bu yüzden fon yalnız ödenek kasası değil, aktif politikanın da ana kaynağıdır.

Akılda kalsın: Pasif = gelir telafisi (ödenek, kısa çalışma, ücret garantisi). Aktif = işe dönüş (aracılık, danışmanlık, kurs, işbaşı eğitimi, teşvik, doğrudan iş yaratma). İŞKUR: 4904, 2003. Fon: önceki yıl prim gelirinin %30'u, Cumhurbaşkanı %50'ye kadar.
Sınavda

Nasıl sorulurAraçlar aktif-pasif diye ayrılır ya da öncüllü sorulur.

TuzakKısa çalışma ödeneğini aktif politika saymaktır: işi korusa da bir gelir desteğidir ve pasif sınıflandırılır. İkinci tuzak, aktif programların yalnız genel bütçeden finanse edildiğini söylemektir.

?Soru çöz

İşsizlik sigortası ve istihdam politikalarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. İşsizlik ödeneği için son üç yılda en az 900 gün prim ödenmiş olması gerekir.
II. Mesleki eğitim kursları aktif istihdam politikası araçlarındandır.
III. Kısa çalışma ödeneği, işsizin işe dönüşünü hızlandırmayı amaçlayan aktif bir araçtır.

✓ A. Mesleki eğitim kursu işe dönüşü hızlandıran aktif araçtır (II). I yanlıştır: Uzun vadeli sigortalar ve işsizlik sigortası sayfasında gördüğümüz gibi en az şart son üç yılda 600 gündür; 900 gün daha uzun ödenek süresinin eşiğidir. III yanlıştır: kısa çalışma ödeneği gelir desteği olduğu için pasif sayılır. B yanlış I'i, C yanlış III'ü, D ikisini birden içerir.

⇄Bilgi eşleştirme araç → tür

ÇALIŞMA EKONOMİSİ · KAVRAM

Emek göçü: itici-çekici etkenler, beyin göçü ve Türkiye

ÇEEİ · Çalışma Ekonomisi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBeşerî sermaye nedir? Genel ve özel eğitimin maliyetini kim üstlenir? Sinyal kuramı eğitimi nasıl açıklar?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Emek piyasası ve ücret). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Beşerî sermaye, kişinin eğitim, beceri ve sağlıkla edindiği ve gelecekte gelir getiren üretkenlik birikimidir. Eğitimin maliyeti doğrudan harcamalar ile vazgeçilen kazançtır. Becker'e göre genel eğitimin maliyetini işçi, işletmeye özgü eğitimin maliyetini işçi ile işveren paylaşır. Sinyal kuramına göre diploma, verimliliği artırmasa da yeteneği gösterdiği için ücreti yükseltir.

Beşerî sermaye ve sinyal

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Göçün itici ve çekici etkenleri nelerdir? Beyin göçü emek piyasasını nasıl etkiler?

Kısa cevap: Emek göçü, kişinin daha iyi iş ve yaşam koşulları için ülke içinde ya da dışında yer değiştirmesidir. Gönderen bölgedeki işsizlik ve düşük ücret itici, alıcı bölgedeki iş olanağı ve yüksek ücret çekici etkendir. Nitelikli işgücünün göçüne beyin göçü denir; geri dönüş ya da bilgi aktarımı olursa beyin dolaşımına dönüşebilir.

Bir Anadolu ilçesinden gençler büyükşehre, büyükşehirdeki yazılımcıların bir kısmı da yurt dışına gidiyor.

Göç kararı da bir beşerî sermaye yatırımı gibi değerlendirilir: Emek piyasası ve ücret sayfasında gördüğümüz yatırım mantığıyla, taşınma maliyeti ve kaybedilen sosyal çevre bugün ödenir, yüksek kazanç yıllara yayılarak gelir. Bu yüzden gençler ve nitelikliler daha çok göç eder. Kararı gönderen yerdeki itici (işsizlik, düşük ücret, güvensizlik) ve alıcı yerdeki çekici (iş olanağı, yüksek ücret, eğitim) etkenler birlikte belirler.

Etkiler

  • Alıcı bölge: Emek arzı artar; göçmenlerle aynı işleri yapanların ücretine baskı olabilir, tamamlayıcı işlerdekiler ise kazanır. Kayıt dışı çalışma yaygınlaşabilir.
  • Gönderen bölge: İşsizlik baskısı azalır, göçmenlerin gönderdiği işçi dövizleri gelir sağlar; ama nitelikliler gidince beyin göçü eğitim yatırımını yurt dışına aktarır.
  • Beyin dolaşımı: Gidenlerin geri dönmesi ya da yurt dışından bilgi, sermaye ve bağlantı aktarması kaybı kısmen kazanca çevirir.

Türkiye

Türkiye, 1961'de Federal Almanya ile imzaladığı işgücü anlaşmasıyla Avrupa'ya düzenli işçi göçünü başlattı; ardından başka Avrupa ülkeleriyle benzer anlaşmalar geldi. İçeride köyden kente göç, kentlerde kayıt dışı istihdamı büyüttü. Bugün Türkiye hem göç veren hem göç alan bir ülkedir. Yabancıların çalışma izinleri 2016 tarihli 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ile düzenlenir.

Akılda kalsın: Göç = beşerî sermaye yatırımı; genç ve nitelikli daha çok göçer. İtici = gönderen yerin olumsuzluğu, çekici = alıcı yerin olanağı. Beyin göçü nitelikli kaybı, beyin dolaşımı geri dönüş ve aktarım. Türkiye-Almanya işgücü anlaşması 1961; yabancıların çalışması 6735 (2016).
Sınavda

Nasıl sorulurEtkenler itici-çekici diye ayrılır ya da göçün etkileri öncüllü sorulur.

TuzakAlıcı ülkedeki yüksek ücreti itici etken saymaktır. İkinci tuzak, göçün gönderen ülkeye yalnız zarar verdiğini söylemektir; işçi dövizi ve beyin dolaşımı kazançtır.

?Soru çöz

Emek göçüyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ C. Alıcı ülkedeki yüksek ücret çekici etkendir; itici etkenler gönderen yerdeki işsizlik ve düşük ücret gibi olumsuzluklardır. A işçi dövizinin, B getiri süresi uzun olduğu için gençlerin daha çok göçmesinin, D beyin dolaşımının doğru anlatımıdır.

✎Boşluk doldurma göç

Nitelikli işgücünün yurt dışına gitmesine denir; gidenler geri dönüp bilgi aktarırsa süreç beyin dönüşür. Türkiye ile Federal Almanya arasındaki işgücü anlaşması yılında imzalandı.

beyin göçüdolaşımına19611971beyin kazancı

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

5510 sayılı Kanun'a göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Sigortalı erkek, eşinin doğum yaptığı tarihten sonraki iki yılı borçlanabilir.
II. Sigortalılık başlangıcından önceki askerlik süresi borçlanılırsa sigortalılık başlangıcı geriye gider.
III. Borçlanma primi, talep tarihinden itibaren altı ay içinde ödenebilir.

✓ C. Başlangıç öncesine ilişkin borçlanmada sigortalılık başlangıcı borçlanılan gün kadar geriye götürülür (II). I yanlıştır: doğum borçlanması sigortalı kadının hakkıdır. III yanlıştır: borç, tebliğden itibaren bir ay içinde ödenmezse yeni başvuru gerekir. A ve B yanlış birer öncülü ekler; D doğru öncülü atlar.Kaynak: Uzun vadeli sigortalar ve işsizlik sigortası · Borçlanma, geçiş hükümleri ve EYT

?Soru 2

Asgari ücretle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Türkiye'de asgari ücret, Asgari Ücret Tespit Komisyonu aracılığıyla en geç iki yılda bir belirlenir.
II. Monopson piyasasında uygun düzeyde belirlenen asgari ücret istihdamı artırabilir.
III. Rekabetçi piyasada denge ücretinin altında belirlenen asgari ücret işsizlik yaratır.

✓ B. I, Çalışma koşulları sayfasındaki 4857 m.39 kuralıdır; II monopsonda asgari ücretin ek işçinin maliyetini sabitleyerek istihdamı artırabilmesidir. III yanlıştır: denge altındaki asgari ücret bağlayıcı değildir, piyasa zaten daha yüksek ücret öder. A I'i atlar; C ve D yanlış III'ü içerir.Kaynak: Emek piyasası ve ücret · Piyasa yapıları ve asgari ücret

?Soru 3

Prim şartlarını sağlayan aşağıdaki işçilerden hangileri işsizlik ödeneği alabilir?
I. Ücreti iki aydır ödenmediği için sözleşmesini haklı nedenle fesheden işçi
II. Belirli süreli iş sözleşmesinin süresi dolduğu için işsiz kalan işçi
III. İşverene sataşması nedeniyle iş sözleşmesi bildirimsiz feshedilen işçi

✓ A. Ücreti ödenmeyen işçinin haklı feshi (I) ve belirli sürenin bitmesi (II) ödenek hakkı doğurur. III'te fesih, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık nedeniyle yapılmıştır; bu durumda ödenek verilmez. B haklı nedenle fesheden işçiyi dışarıda bırakır; C ve D sataşma nedeniyle çıkarılan işçiye ödenek verir.Kaynak: Uzun vadeli sigortalar ve işsizlik sigortası · İşsizlik sigortası ve işsizlik ödeneği

?Soru 4

Beşerî sermaye ve sinyal kuramıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Becker'e göre her işyerinde kullanılabilen genel eğitimin maliyetini kural olarak işveren üstlenir.
II. Sinyal kuramına göre eğitim, işçinin verimliliğini doğrudan artırdığı için ücreti yükseltir.
III. Eğitim süresince elde edilemeyen kazanç, eğitimin maliyetine dahildir.

✓ C. Vazgeçilen kazanç, doğrudan harcamalarla birlikte eğitimin maliyetidir (III). I yanlıştır: genel eğitimden sonra işçi başka işverene geçebileceği için maliyeti işçi üstlenir. II yanlıştır: sinyal kuramına göre diploma verimliliği artırdığı için değil, yeteneği gösterdiği için ücreti yükseltir. A ve B yanlış I'i, D yanlış II'yi içerir.Kaynak: Emek piyasası ve ücret · Beşerî sermaye ve sinyal

?Soru 5

Esping-Andersen'in sınıflandırmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Liberal rejimde metalaşmadan arındırma düzeyi yüksektir.
II. Almanya, muhafazakâr-korporatist rejimin örneklerindendir.
III. Sosyal demokrat rejim, evrensel hakları ağırlıkla vergiyle finanse eder.

✓ B. Almanya muhafazakâr rejimin tipik örneğidir (II); sosyal demokrat rejim evrensel hakları vergiyle finanse eder (III). I yanlıştır: liberal rejimde piyasaya bağımlılık yüksek, metalaşmadan arındırma düşüktür. A doğru olan III'ü atlar; C ve D yanlış olan I'i içerir.Kaynak: Sosyal politika · Refah devleti ve rejimleri

?Soru 6

Rekabetçi bir emek piyasasında emek talebi Ld = 900 − 5w, emek arzı Ls = 10w − 300'dür. Asgari ücret 100 TL olarak belirlenirse piyasada kaç kişi işsiz kalır?

✓ D. Denge: 900 − 5w = 10w − 300 → w = 80, L = 500. 100 TL'de talep 900 − 500 = 400, arz 1000 − 300 = 700; işsizlik 700 − 400 = 300. A yalnız işini kaybedenleri (500 − 400) sayar; B yalnız yeni iş arayanları (700 − 500) sayar; C talep edilen emeği işsizlik sanır.Kaynak: Emek piyasası ve ücret · Piyasa yapıları ve asgari ücret

?Soru 7

Hicks-Marshall kurallarına göre aşağıdakilerden hangisi bir meslek grubuna yönelik emek talebinin ücret esnekliğini artırır?

✓ A. Malın talebi fiyata duyarlıysa ücret artışının fiyata yansıması satışları ve dolayısıyla istihdamı güçlü biçimde düşürür. B küçük maliyet payını, C ikamenin zorluğunu, D diğer faktörlerin katı arzını anlatır; üçü de emek talebini daha katı yapar.Kaynak: Emek piyasası ve ücret · Emek talebi ve esnekliği

?Soru 8

Avrupa Sosyal Şartı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Şart'ın uygulamasını Avrupa Konseyi'nin bağımsız uzmanlardan oluşan Avrupa Sosyal Haklar Komitesi denetler; AB Adalet Divanı AB hukukunun yargı organıdır. A Şart'ın ait olduğu kuruluşu, C seçmeli kabul sistemini, D 1996 tarihli gözden geçirilmiş Şart'ı doğru anlatır.Kaynak: Sosyal politika · Avrupa Sosyal Şartı ve AB sosyal politikası

?Soru 9

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Birleşmiş Milletler'in kuruluşuyla birlikte 1945'te kurulmuştur.
II. Uluslararası Çalışma Konferansı'nda her üye devlet hükümet, işçi ve işveren delegeleriyle temsil edilir.
III. Tavsiye kararları, onaylayan devlet için sözleşmeler gibi bağlayıcıdır.

✓ C. Konferanstaki üçlü temsil (II) ILO'nun ayırt edici özelliğidir. I yanlıştır: ILO 1919'da kuruldu, 1946'da BM uzmanlık kuruluşu oldu. III yanlıştır: tavsiye kararı onaya sunulmaz ve bağlayıcı değildir. A ve B yanlış birer öncülü ekler; D doğru öncülü atlar.Kaynak: Sosyal politika · ILO ve Philadelphia Bildirgesi

?Soru 10

8 yıldır sigortalı olan ve 2.100 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi bulunan bir 4/a sigortalısı, işle ilgisi olmayan bir trafik kazasında çalışma gücünün %70'ini yitirmiş; başkasının sürekli bakımına muhtaç olmadığı saptanmıştır. Bu sigortalıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ B. Kayıp %60'ı aştığı için malul sayılır; ama on yıllık sigortalılık süresi dolmamıştır ve bakıma muhtaç da değildir. A prim gününü yeterli sanıp süreyi atlar; C malullüğü iş kazasına bağlar, oysa neden önemsizdir; D kısa vadeli koldaki sürekli iş göremezlik gelirini iş kazası olmayan bir olaya uygular.Kaynak: Uzun vadeli sigortalar ve işsizlik sigortası · Malullük sigortası
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →