Ücret: ödeme kuralları, hacizden korunma ve ücret kesme cezası
ÇEEİ · İş Hukuku ve Teorisi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaİş hukuku nedir, neden ortaya çıkmıştır ve kaynakları nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (İş hukukunun temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.
İş hukuku, bağımlı çalışan işçi ile işveren arasındaki bireysel ilişkileri ve sendika, toplu iş sözleşmesi gibi toplu ilişkileri düzenleyen hukuk dalıdır. Sanayi devriminde sözleşme serbestisinin işçiyi korumasız bırakmasına tepki olarak doğdu. Kaynakları Anayasa, milletlerarası antlaşmalar, kanun, yönetmelik, toplu iş sözleşmesi, iş sözleşmesi ve işverenin talimatıdır; şüphede işçi lehine yorum yapılır.
İş hukukunun doğuşu ve kaynakları
✎Konu anlatımı
İş Kanunu'na göre ücret nasıl ve ne zaman ödenir, ücret nasıl korunur?
Kısa cevap: Ücret, bir iş karşılığında işveren ya da üçüncü kişilerce sağlanan ve parayla ödenen tutardır (4857 m.32). Kural olarak Türk parasıyla, işyerinde ya da banka hesabına, en geç ayda bir ödenir. Aylık ücretin dörtte birinden fazlası haczedilemez; ücret kesme cezası sözleşmede yazan sebeplerle ve ayda iki gündeliği aşmamak üzere verilebilir.Bir kargo firması maaşları “alışveriş çeki” ile ödemek istiyor; depo işçisi Murat bordrosunda gerekçesiz bir kesinti görüyor.
İş hukukunun temel kavramları sayfasında gördüğümüz üç unsurdan biri ücretti. İşçinin geçimi ona dayandığı için kanun ödemeyi sıkı kurallara bağlar.
Nasıl ve ne zaman ödenir? (m.32)
- Para ve yer: Ücret, prim, ikramiye ve benzeri her ödeme kural olarak Türk parasıyla, işyerinde ya da işçi adına açılan banka hesabına ödenir. Yabancı para kararlaştırılmışsa ödeme günündeki kurla Türk parası ödenebilir.
- Yasak araçlar: Bono, kupon ya da parayı temsil ettiği ileri sürülen bir senetle ödeme yapılamaz. Girişteki alışveriş çeki bu yüzden geçersizdir.
- Süre: Ücret en geç ayda bir ödenir; iş sözleşmesi ya da toplu iş sözleşmesi bu süreyi bir haftaya kadar indirebilir.
- Zamanaşımı: Ücret alacağı beş yılda zamanaşımına uğrar.
Ücretin korunması
İşçinin aylık ücretinin dörtte birinden fazlası haczedilemez ve başkasına devredilemez; nafaka alacakları bu sınırın dışındadır (m.35). İşveren her ödemede eklemeleri ve kesintileri ayrı ayrı gösteren bir ücret hesap pusulası verir (m.37). İş hukukunun temel kavramları sayfasında gördüğümüz alt işveren düzeninde asıl işveren, alt işveren işçilerinin ücretinin ödenip ödenmediğini aylık olarak kontrol eder ve ödenmeyen ücreti hakedişten keserek işçinin hesabına yatırır (m.36).
Ücret kesme cezası (m.38)
İşveren yalnız toplu iş sözleşmesinde ya da iş sözleşmesinde gösterilen sebeplerle ceza kesebilir; kesintiyi sebebiyle birlikte işçiye derhal bildirir. Kesinti bir ayda iki gündeliği (parça başı ücrette iki günlük kazancı) aşamaz. Kesilen para işverende kalmaz: bir ay içinde işçilerin eğitimi ve sosyal hizmetleri için Bakanlık hesabına yatırılır. Murat'ın gerekçesiz kesintisi geçersizdir.
İkramiye kanunda tanımlanmamıştır; sözleşme, toplu iş sözleşmesi ya da süreklileşmiş işyeri uygulamasıyla doğar ve ücretin ödeme kurallarına tabidir. Çalışma süresinin yasal olarak kısaltılması gerekçesiyle ücretten indirim yapılamaz (m.62).
Nasıl sorulurÜcretin ödenmesi ve korunması “hangisi yanlıştır” kalıbıyla, sayılar eşleştirmeyle sorulur.
TuzakÜcret kesme cezasından toplanan paranın işverenin kasasında kaldığını söylemektir; bir ay içinde Bakanlık hesabına yatırılır. İkinci tuzak, haciz sınırını “yarısı” diye vermektir: aylık ücretin dörtte birinden fazlası haczedilemez.
?Soru çöz
4857 sayılı İş Kanunu'na göre ücretle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?