Sosyal politika nedir? Sanayi Devrimi'nden doğan “işçi sorunu”
ÇEEİ · Sosyal Politika · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaİş hukuku nedir, neden ortaya çıkmıştır ve kaynakları nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (İş hukukunun temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.
İş hukuku, bağımlı çalışan işçi ile işveren arasındaki bireysel ilişkileri ve sendika, toplu iş sözleşmesi gibi toplu ilişkileri düzenleyen hukuk dalıdır. Sanayi devriminde sözleşme serbestisinin işçiyi korumasız bırakmasına tepki olarak doğdu. Kaynakları Anayasa, milletlerarası antlaşmalar, kanun, yönetmelik, toplu iş sözleşmesi, iş sözleşmesi ve işverenin talimatıdır; şüphede işçi lehine yorum yapılır.
İş hukukunun doğuşu ve kaynakları
✎Konu anlatımı
Sosyal politika nedir? Dar ve geniş anlamda sosyal politika arasındaki fark nedir? Sosyal politika nasıl doğdu?
Kısa cevap: Sosyal politika, toplumsal kesimler arasındaki dengesizlikleri azaltmak ve güçsüz kesimleri korumak için devletin ve öteki aktörlerin uyguladığı önlemlerin bütünüdür. Dar anlamda bağımlı çalışanların, yani işçilerin sorunlarına yönelir; geniş anlamda bütün toplumun refahını hedefler. Sanayi Devrimi'nin doğurduğu işçi sorunu karşısında, önce İngiltere'deki koruyucu yasalarla doğdu.1830'ların bir Manchester dokuma fabrikasında dokuz yaşındaki bir çocuk günde on iki saatten fazla çalışıyor, ailesi fabrikanın yanındaki rutubetli bir bodrum katında yaşıyordu.
Sanayi Devrimi üretimi çoğalttı ama yeni bir toplumsal sorun da doğurdu: köyden kente göçen, yalnız emeğiyle geçinen ve hiçbir güvencesi olmayan işçi kitlesi. Uzun çalışma saatleri, kadın ve çocuk emeğinin sömürülmesi, düşük ücret, iş kazaları, konut ve sağlık sorunları bir arada işçi sorunu (sosyal sorun) diye anıldı. Sözleşme serbestisine dayanan liberal düzen bu sorunu çözemedi; devletin araya girmesi gerekti.
İlk adımlar
- İngiltere, 1802: Fabrikalardaki çırakların çalışma süresini ve koşullarını sınırlayan ilk koruyucu yasa; 1833 Fabrika Yasası ise denetim için iş müfettişliğini kurdu.
- Almanya, 1880'ler: Bismarck'ın zorunlu sosyal sigortaları; Sosyal güvenliğin teorisi sayfasında gördüğümüz bu adım, “sosyal politika” teriminin Alman düşüncesinde yerleşmesiyle aynı döneme denk gelir.
- Kilise, 1891: Papa XIII. Leo'nun Rerum Novarum genelgesi, işçinin insanca ücret ve örgütlenme hakkını savundu.
- 1919: Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) kuruldu; sosyal politika uluslararası bir konu oldu.
Dar ve geniş anlam, aktörler
| Ölçüt | Dar anlam | Geniş anlam |
|---|---|---|
| Hedef kitle | Bağımlı çalışanlar (işçi sınıfı) | Toplumun bütün kesimleri, özellikle güçsüzler |
| Amaç | İşçi-işveren dengesizliğini gidermek | Refahı yaymak, eşitsizliği ve dışlanmayı azaltmak |
| Araç | İş hukuku, sendika, sosyal sigorta | Sosyal güvenlik, eğitim, sağlık, konut, gelir dağılımı politikaları |
Bugün sosyal politika daha çok geniş anlamıyla kullanılır. Aktörleri devlet (merkezî ve yerel yönetimler), sosyal taraflar (işçi ve işveren örgütleri), sivil toplum kuruluşları, aile ve uluslararası kuruluşlardır. İş hukukunun temel kavramları sayfasında gördüğümüz işçiyi koruma ilkesi, dar anlamdaki sosyal politikanın hukuktaki yansımasıdır.
Nasıl sorulurDar ve geniş anlamın özellikleri öncüllü olarak, ilk düzenlemeler kronoloji olarak sorulur.
Tuzakİlk koruyucu iş yasasını Almanya'ya yazmaktır: ilk iş yasası İngiltere'de çıktı, ilk zorunlu sosyal sigorta Almanya'da kuruldu. İkinci tuzak, geniş anlamdaki sosyal politikayı yalnız işçilerle sınırlamaktır.
↕Sıralama sosyal politikanın ilk adımları
- Rerum Novarum genelgesi
- İngiltere'de çırakları koruyan ilk yasa
- Uluslararası Çalışma Örgütü'nün kurulması
- Almanya'da hastalık sigortası
?Soru çöz
Aşağıdakilerden hangisi geniş anlamda sosyal politikanın, dar anlamdakinden ayrılan özelliğidir?