Sendika özgürlüğü, işkolu esası ve sendikanın kuruluşu
ÇEEİ · İş Hukuku ve Teorisi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaİş hukuku nedir, neden ortaya çıkmıştır ve kaynakları nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (İş hukukunun temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.
İş hukuku, bağımlı çalışan işçi ile işveren arasındaki bireysel ilişkileri ve sendika, toplu iş sözleşmesi gibi toplu ilişkileri düzenleyen hukuk dalıdır. Sanayi devriminde sözleşme serbestisinin işçiyi korumasız bırakmasına tepki olarak doğdu. Kaynakları Anayasa, milletlerarası antlaşmalar, kanun, yönetmelik, toplu iş sözleşmesi, iş sözleşmesi ve işverenin talimatıdır; şüphede işçi lehine yorum yapılır.
İş hukukunun doğuşu ve kaynakları
✎Konu anlatımı
Sendika özgürlüğü nedir? 6356 sayılı Kanun'a göre sendika nasıl kurulur, işkolu ne demektir?
Kısa cevap: Anayasa m.51'e göre çalışanlar ve işverenler önceden izin almadan sendika kurabilir, serbestçe üye olabilir ve üyelikten çekilebilir; kimse üye olmaya ya da olmamaya zorlanamaz. 6356 sayılı Kanun'a göre sendika en az yedi işçi veya işverenin bir işkolunda faaliyet için kurduğu tüzel kişidir; kuruluş belgeleri valiliğe verilince tüzel kişilik kazanır.Bir kargo şirketinin kuryeleri sendika kurmak istiyor; şirket “önce Bakanlıktan izin almanız gerekir” diyor.
İki yönlü özgürlük
Anayasa m.51 sendika kurmayı önceden izne bağlamaz. Özgürlüğün iki yüzü vardır: olumlu sendika özgürlüğü kurma ve üye olma hakkı, olumsuz sendika özgürlüğü üye olmama ve üyelikten çekilme hakkıdır. Hak ancak millî güvenlik, kamu düzeni, suçun önlenmesi, genel sağlık, genel ahlak ve başkalarının hakları sebebiyle ve kanunla sınırlanabilir. Uluslararası zeminde ILO'nun 87 sayılı (1948, sendika özgürlüğü ve örgütlenme hakkı) ve 98 sayılı (1949, örgütlenme ve toplu pazarlık hakkı) sözleşmeleri temel belgelerdir.
6356'nın yapı taşları
- Sendika: En az yedi işçi ya da işverenin, bir işkolunda faaliyet için kurduğu tüzel kişi. Meslek ya da işyeri esasına göre değil, işkolu esasına göre kurulur.
- Konfederasyon: Değişik işkollarında en az beş sendikanın kurduğu üst kuruluş.
- İşkolu: Kanuna ekli cetvelde 20 işkolu sayılır. Asıl işe yardımcı işler (temizlik, yemek) asıl işin işkolundan sayılır. İşyerinin işkolunu Bakanlık tespit edip Resmî Gazete'de yayımlar; ilgililer on beş gün içinde dava açabilir.
İş hukukunun temel kavramları sayfasında gördüğümüz işçi, işveren ve işyeri tanımları 6356'da da aynen geçerlidir. Fark işveren vekilindedir: 6356'da işveren vekili yalnız işletmenin bütününü yöneten kişidir ve işveren sayılır.
Kuruluş
Fiil ehliyetine sahip ve fiilen çalışan gerçek ya da tüzel kişiler sendika kurabilir; zimmet, rüşvet, hırsızlık gibi kanunda sayılan suçlardan mahkûm olanlar kurucu olamaz. Kurucular tüzüğü ve belgeleri sendika merkezinin bulunacağı ilin valiliğine verdikleri anda tüzel kişilik kazanır; vali belgeleri on beş gün içinde Bakanlığa gönderir, Bakanlık on beş gün içinde internet sitesinde ilan eder. Sendikacılığın tarihini ve akımlarını Çalışma sosyolojisi ve endüstri ilişkileri sayfasında göreceğiz.
Nasıl sorulurKuruluş koşulları ve sayılar “hangisi yanlıştır” kalıbıyla sorulur.
TuzakSendikanın Bakanlık onayıyla ya da ilanla tüzel kişilik kazandığını söylemektir: belgelerin valiliğe verilmesi yeter. İkinci tuzak, meslek ya da işyeri sendikası kurulabileceğini söylemektir; Türk hukukunda işkolu sendikacılığı esastır.
?Soru çöz
6356 sayılı Kanun'a göre işçi sendikalarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?