Klasik sosyologlarda çalışma: iş bölümü, yabancılaşma ve bürokrasi
ÇEEİ · Çalışma Psikolojisi ve Çalışma Sosyolojisi · Okuma 3 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaÜcret teorileri nelerdir? Geçimlik ücret, ücret fonu, marjinal verimlilik ve etkinlik ücreti teorileri ücreti nasıl açıklar?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Emek piyasası ve ücret). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Klasikler ücreti işçinin geçim maliyetine ya da sermayeden ayrılan sabit bir fona bağladı; Marx ücreti emek gücünün değeri, kârı artık değer olarak gördü. Neoklasik marjinal verimlilik teorisi ücreti son işçinin katkısına eşitler. Pazarlık teorisi ücreti tarafların gücüne, etkinlik ücreti teorisi ise işverenin verimlilik için bilerek yüksek ücret ödemesine bağlar.
✎Konu anlatımı
Durkheim, Marx ve Weber çalışmayı nasıl açıklar? Mekanik-organik dayanışma, yabancılaşma ve bürokrasi nedir?
Kısa cevap: Durkheim iş bölümünün toplumu benzerliğe dayalı mekanik dayanışmadan karşılıklı bağımlılığa dayalı organik dayanışmaya taşıdığını, kuralsızlığın ise anomi doğurduğunu söyler. Marx, kapitalist üretimde işçinin ürününe, emek sürecine, insan özüne ve diğer insanlara yabancılaştığını savunur. Weber modern çalışmayı rasyonelleşme, bürokrasi ve Protestan iş ahlakıyla açıklar.Bir otomobil fabrikasında işçi sekiz saat boyunca yalnız kapı menteşesi takıyor; arabanın tamamını hiç görmüyor.
Sosyoloji serisindeki Sosyolojiye giriş sayfasında bu üç düşünürün genel yaklaşımlarını gördük. Çalışma sosyolojisi onların sanayi toplumunda işin anlamı üzerine söylediklerini kullanır.
| Düşünür | Temel kavram | Çalışmaya bakışı |
|---|---|---|
| Durkheim | Mekanik ve organik dayanışma, anomi | Geleneksel toplumu benzerlikler, sanayi toplumunu iş bölümünün yarattığı karşılıklı bağımlılık bir arada tutar. Kurallar değişime yetişemezse kuralsızlık (anomi) doğar. |
| Marx | Yabancılaşma, artık değer | Üretim araçlarına sahip olmayan işçi emeğini satar; ürettiği şey, emek süreci, insanca yaratıcılığı ve diğer insanlar ona yabancılaşır. |
| Weber | Rasyonelleşme, bürokrasi, Protestan ahlakı | Modern örgüt yazılı kurallar, hiyerarşi, uzmanlaşma ve kişisizliğe dayanan bürokrasidir; çok çalışmayı ve biriktirmeyi erdem sayan Protestan ahlakı kapitalizmin ruhunu besledi. |
Girişteki işçi Marx'ın deyişiyle emek sürecine ve ürününe yabancılaşmıştır: ne üreteceğine, nasıl üreteceğine karar vermez, ortaya çıkan araba da onun değildir. Emek piyasası ve ücret sayfasında gördüğümüz artık değer teorisi, Marx'ın çizdiği bu tablonun ekonomik yüzüdür. Durkheim aynı fabrikaya bakınca iş bölümünün işçileri birbirine bağımlı kıldığını görür; sorun ancak iş bölümü “zorla” ya da kuralsız işlediğinde çıkar. Weber ise fabrikanın yönetim kademelerinde verimli ama kişiyi kurallar içine hapseden bir “demir kafes” görür.
Nasıl sorulurKavram-düşünür eşleştirmesi ya da “hangisi … ait değildir” kalıbıyla sorulur.
TuzakOrganik dayanışmayı geleneksel topluma bağlamaktır: organik dayanışma iş bölümünün geliştiği modern toplumundur. İkinci tuzak, anomiyi Marx'a, yabancılaşmayı Durkheim'a yüklemektir.
?Soru çöz
Durkheim'a göre sanayi toplumunda bireyleri bir arada tutan temel bağ aşağıdakilerden hangisidir?