Sözleşme nasıl biter? Sona erme yolları ve esaslı değişiklik
ÇEEİ · İş Hukuku ve Teorisi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaİş hukuku nedir, neden ortaya çıkmıştır ve kaynakları nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (İş hukukunun temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.
İş hukuku, bağımlı çalışan işçi ile işveren arasındaki bireysel ilişkileri ve sendika, toplu iş sözleşmesi gibi toplu ilişkileri düzenleyen hukuk dalıdır. Sanayi devriminde sözleşme serbestisinin işçiyi korumasız bırakmasına tepki olarak doğdu. Kaynakları Anayasa, milletlerarası antlaşmalar, kanun, yönetmelik, toplu iş sözleşmesi, iş sözleşmesi ve işverenin talimatıdır; şüphede işçi lehine yorum yapılır.
İş hukukunun doğuşu ve kaynakları
✎Konu anlatımı
İş sözleşmesi hangi yollarla sona erer? Çalışma koşullarında esaslı değişiklik nasıl yapılır?
Kısa cevap: İş sözleşmesi işçinin ölümü, belirli sürenin dolması, tarafların anlaşması (ikale) ya da fesihle sona erer. Fesih tek taraflı bir irade beyanıdır; bildirim süreli ya da haklı nedenle derhal yapılır. İşveren çalışma koşullarında esaslı değişikliği yazılı bildirir; işçi altı iş günü içinde yazılı kabul etmezse değişiklik onu bağlamaz (4857 m.22).İstanbul'daki bir lojistik firması, deposunu Kocaeli'ne taşıyınca forklift operatörü Serkan'a “yarından itibaren Gebze'de çalışacaksın” diye mesaj attı.
Dört sona erme yolu
- Ölüm: Sözleşme işçinin ölümüyle kendiliğinden sona erer (TBK m.440). İşverenin ölümünde ise yerini mirasçıları alır; sözleşme ağırlıkla işverenin kişiliğine göre kurulmuşsa sona erer (TBK m.441).
- Sürenin dolması: İş hukukunun temel kavramları sayfasında gördüğümüz belirli süreli sözleşme süre dolunca bildirim gerekmeden biter.
- İkale (bozma sözleşmesi): Taraflar anlaşarak sözleşmeyi her zaman sona erdirebilir; kanunda ayrıca düzenlenmemiştir. İşçinin bu anlaşmada makul bir yararı (ör. ek ödeme) bulunup bulunmadığı uygulamada önem taşır.
- Fesih: Taraflardan birinin tek taraflı beyanıdır; karşı tarafa ulaşınca sonuç doğurur ve kural olarak geri alınamaz.
Fesih ikiye ayrılır: süreli (bildirimli) fesih belirsiz süreli sözleşmede bildirim süresine uyarak yapılır; haklı nedenle derhal fesih ise süre beklemeden, belirli ya da belirsiz süreli her sözleşmede yapılabilir. Deneme süresindeki bildirimsiz ve tazminatsız fesih de İş hukukunun temel kavramları sayfasında gördüğümüz özel bir kuraldır.
Çalışma koşullarında esaslı değişiklik (m.22)
İşyerinin başka ile taşınması, ücretin düşürülmesi ya da işin niteliğinin değişmesi gibi esaslı değişiklik sözleşmeden, personel yönetmeliğinden ya da işyeri uygulamasından doğan koşulu değiştirir. İşveren bunu ancak işçiye yazılı bildirerek yapabilir. İşçi altı iş günü içinde yazılı kabul etmezse değişiklik onu bağlamaz. Bu durumda işveren, değişikliğin ya da feshin geçerli bir nedene dayandığını yazılı açıklayıp bildirim süresine uyarak sözleşmeyi feshedebilir; işçi de iş güvencesi hükümlerine göre dava açabilir. Taraflar anlaşarak koşulları her zaman değiştirebilir, ama değişiklik geçmişe etkili olamaz. Serkan'a gelen mesaj yazılı bildirim sayılsa bile, onun yazılı kabulü olmadan onu bağlamaz.
Nasıl sorulurKısa bir nakil ya da ücret indirimi vakasıyla “hangisi doğrudur” diye sorulur.
Tuzakİşçinin altı iş günü içinde itiraz etmemesini kabul saymaktır: kanun yazılı kabul ister, susma kabul değildir. İkinci tuzak, işverenin ölümünün her durumda sözleşmeyi sona erdirdiğini söylemektir.
?Soru çöz
İşveren, Ankara'da çalışan işçisine işyerinin İzmir'e taşınacağını yazılı olarak bildirmiş; işçi bildirime yedi iş günü boyunca hiçbir yanıt vermemiştir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
↕Sıralama esaslı değişiklik süreci
- İşveren geçerli nedeni yazılı açıklayıp bildirim süresine uyarak fesheder
- İşveren değişiklik önerisini işçiye yazılı bildirir
- İşçi feshe karşı iş güvencesi hükümlerine göre dava yoluna gider
- İşçi altı iş günü içinde yazılı kabul vermez