Risk değerlendirmesi ve acil durum mevzuatı: ekip, yenileme süreleri ve görevliler

Risk değerlendirmesi ve acil durum yükümlülüklerini mevzuatın gözünden; kimin yapacağını, ne zaman yenileneceğini ve kaç destek elemanı ve ilkyardımcı gerektiğini öğren.

6 durakTüm alanlar
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
MEVZUAT · 6331 md.10 · RD YÖN. md.5–6

Risk değerlendirmesi ekibi: işveren, uzman, hekim, temsilci, destek elemanı ve bilen çalışan

İSG Mevzuatı · İSG mevzuatı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTehlike ile risk arasındaki fark nedir? Ramak kala olay nedir?Bağlantılı konudan (İSG’nin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

6331 sayılı Kanun'a göre tehlike, çalışanı veya işyerini etkileyebilecek zarar veya hasar verme potansiyelidir. Risk, tehlikeden kaynaklanacak kayıp, yaralanma ya da başka zararlı sonucun meydana gelme ihtimalidir. Önleme, riskleri ortadan kaldırmak veya azaltmak için alınan tedbirlerin tümüdür. Ramak kala olay, zarar verme potansiyeli olduğu hâlde zarar vermeyen olaydır; tanımı 6331'de değil, İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'ndedir.

Tehlike, risk, önleme, ramak kala

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Risk değerlendirmesini kim yapar? Risk değerlendirmesi ekibinde kimler bulunur?

Kısa cevap: 6331 md.10'a göre işveren risk değerlendirmesi yapmak ya da yaptırmakla yükümlüdür. Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'ne göre değerlendirmeyi işverenin kurduğu ekip yapar: işveren ya da vekili, uzman ve hekim, çalışan temsilcileri, destek elemanları ve bütün birimleri temsil eden, riskleri bilen çalışanlar. Değerlendirmenin yapılmış olması işverenin İSG yükümlülüğünü kaldırmaz.

Bir plastik enjeksiyon fabrikasında toplantı odası doluyor: genel müdür, OSGB'nin uzmanı ve hekimi, çalışan temsilcisi, yangın ekibinden bir destek elemanı ve kalıphanenin en kıdemli ustası. Risk değerlendirmesi ekibi tam olarak budur.

İSG'nin temel kavramları sayfasında tehlike ile riskin farkını gördük. Risk değerlendirmesi bu iki kavramı işe koşar: işyerindeki ya da dışarıdan gelebilecek tehlikeleri belirlemek, riske dönüştüren etkenleri ve riskleri analiz edip derecelendirmek ve kontrol tedbirlerine karar vermek (RD Yön. md.4). Mevzuatın terimi “risk değerlendirmesi”dir; “risk analizi” bu sürecin bir aşamasının ve yöntemlerin adıdır.

Yükümlülük işverende (md.10)

İşveren risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır. Yaparken etkilenecek çalışanların durumu, iş ekipmanı ve kimyasalların seçimi, işyerinin tertip ve düzeni ile genç, yaşlı, engelli, gebe ya da emziren çalışanlar gibi özel politika gerektiren gruplar ve kadın çalışanların durumu dikkate alınır. Sonuçta alınacak tedbirleri ve kullanılacak koruyucu donanımı işveren belirler; gerekli kontrol, ölçüm ve araştırmaları yaptırır. Yönetmelik bir kilit cümle ekler: değerlendirmenin yapılmış olması işverenin İSG'yi sağlama yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz (md.5/2).

Ekip (RD Yön. md.6)

Risk değerlendirmesi ekibi
ÜyeEkipte neden var?
İşveren ya da işveren vekiliKararı ve kaynağı verir
İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimiTeknik ve sağlık bilgisini getirir
Çalışan temsilcileriÇalışanların görüşünü taşır
Destek elemanlarıAcil durum görevini bilir
Birimleri temsil eden bilgi sahibi çalışanlarTehlike kaynağını en iyi bilen kişidir

İşveren gerekirse ekibe destek için dışarıdan kişi ve kuruluşlardan hizmet alabilir. Koordinasyonu işveren ya da onun ekipten görevlendirdiği bir kişi yürütür. Ekip üyelerine araç, gereç, mekân ve zaman sağlanır; görevleri yüzünden hakları kısıtlanamaz, onlar da edindikleri bilgileri gizli tutar. Çalışanlar ihtiyaç duyulan her aşamada sürece katılır.

Birden fazla işveren

Aynı alanı paylaşan işverenler birbirinin işini de dikkate alarak ayrı ayrı değerlendirme yapar ve koordinasyon içinde çalışır; iş hanı ve sanayi sitelerinde koordinasyonu yönetim yürütür, uyarıya uymayanı Bakanlığa bildirir. Alt işveren kendi işinin değerlendirmesini yapar ya da yaptırır ve bir nüshasını asıl işverene verir; asıl işveren bunları kendi çalışmasıyla bütünleştirir, denetler ve koordine eder (md.14–15).

Akılda kalsın: Fiil yine ikili: işveren yapar veya yaptırır. Ekip beşli: işveren · uzman + hekim · temsilci · destek elemanı · bilen çalışan. Değerlendirme yapıldı diye yükümlülük bitmez. Alt işveren kendi değerlendirmesini yapar, asıl işveren bütünleştirir ve denetler.
Sınavda

Nasıl sorulur“Risk değerlendirmesi ekibinde yer almaz” kalıbıyla iş müfettişi, SGK görevlisi ya da belediye temsilcisi gibi dış kişiler çeldirici yapılır.

TuzakRisk değerlendirmesini yalnız uzmanın işi saymaktır: yönetmelik bir ekip öngörür ve sorumluluk işverendedir. İkinci tuzak, alt işverenin değerlendirmesini asıl işverenin yapacağını sanmaktır; her alt işveren kendi işi için yapar.

?Soru çöz

İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'ne göre aşağıdakilerden hangisi risk değerlendirmesi ekibinde yer alanlardan biri değildir?

✓ C. İş müfettişi denetim makamıdır, işverenin kurduğu ekibin üyesi değildir. A, B ve D md.6/1'de sayılan üyelerdir: destek elemanları acil durum görevini, temsilciler çalışanların görüşünü, bilgi sahibi çalışanlar birimlerindeki tehlike kaynaklarını ekibe taşır.

⇄Bilgi eşleştirme kim ne yapar?

MEVZUAT · RD YÖN. md.7–11

Risk değerlendirmesinin aşamaları: tehlikeyi tanımla, analiz et, tedbire karar ver, belgele

İSG Mevzuatı · İSG mevzuatı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla6331 sayılı Kanun'un 5. maddesindeki risklerden korunma ilkeleri nelerdir ve hangi sırayla düşünülür?Bağlantılı konudan (6331 sayılı Kanun). Önce kendin cevapla, sonra aç.

6331 md.5 dokuz ilke sayar: risklerden kaçınmak, kaçınılamayan riskleri analiz etmek, risklerle kaynağında mücadele etmek, işi kişiye uygun hâle getirmek, teknik gelişmelere uyum sağlamak, tehlikeliyi tehlikesiz ya da daha az tehlikeliyle değiştirmek, tutarlı bir önleme politikası geliştirmek, toplu korunmaya kişisel korunmadan öncelik vermek ve çalışanlara uygun talimat vermek.

Risklerden korunma ilkeleri (md.5)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Risk değerlendirmesinin aşamaları nelerdir? Risk değerlendirmesi raporunda neler bulunur, hangi yöntem kullanılmalıdır?

Kısa cevap: Risk değerlendirmesi tasarım ya da kuruluş aşamasından başlar ve şu sırayı izler: tehlikeleri tanımlama, riskleri belirleme ve analiz etme, kontrol tedbirlerine karar verme, dokümantasyon, güncelleme ve gerektiğinde yenileme. Mevzuat belli bir yöntem dayatmaz; işyerine uygun bir ya da birkaç yöntem seçilir. Doküman sayfa sayfa paraflanır, son sayfası imzalanır ve işyerinde saklanır.

Yeni kurulacak bir boya fabrikasının projesi henüz kâğıt üzerinde. Risk değerlendirmesi o kâğıtta başlar: yönetmelik ilk aşamayı “tasarım veya kuruluş” olarak yazar, makineler gelince değil.

Süreç tek seferlik bir rapor değil, kapanmayan bir döngüdür.Görsel: Sınav Defteri

Tanımlama ve analiz (md.8–9)

Tehlikeleri tanımlarken asgari bilgi listesi uzundur: bina ve eklentiler, faaliyetler, üretim süreçleri, ekipman, maddeler, atıklar, organizasyon, çalışanların deneyimi, özel politika grupları, teftiş sonuçları, iş kazası, meslek hastalığı ve ramak kala olay kayıtları, güvenlik bilgi formları, ölçüm sonuçları, acil durum planları. Ardından her tehlikeden doğacak riskin sıklığı ile kimin, neyin, hangi şiddette etkileneceği belirlenir. Analiz, işyerinin özelliklerine göre ya da ulusal ve uluslararası standartlara dayanılarak seçilen bir ya da birkaç yöntemle yapılır; mevzuat Fine-Kinney, matris ya da başka bir yöntemi zorunlu tutmaz. Yöntemlerin kendisini İş Güvenliği serisindeki Risk değerlendirme yöntemleri sayfasında bulacaksın. Riskler en yüksekten başlanarak sıralanır ve yazılı hâle getirilir.

Kontrol adımları (md.10)

Önce bir plan yapılır. Tedbir kararında sıra 6331 sayılı Kanun sayfasında gördüğümüz korunma ilkeleriyle aynıdır: tehlikeyi ortadan kaldırmak, olmazsa daha az tehlikeliyle değiştirmek, sonra riskle kaynağında mücadele. Toplu korunma kişisel korunmadan önce gelir ve tedbir yeni risk yaratmamalıdır. Tedbirlerin kim tarafından, hangi tarihler arasında uygulanacağı plana yazılır, uygulama izlenir. Tedbirden sonra risk seviyesi yeniden belirlenir; kabul edilebilir seviyenin üstündeyse adımlar tekrarlanır.

Dokümantasyon (md.11)

Doküman en az şunları içerir: işyerinin unvanı ve adresi, işverenin adı; yapanların adları ve uzmanla hekimin belge bilgileri; yapılma ve geçerlilik tarihi; tehlikeler, riskler, kullanılan yöntem, öncelik sırası, tedbirler ve sonrasındaki risk seviyesi. Sayfalar numaralanır, yapanlarca her sayfası paraflanır, son sayfası imzalanır ve işyerinde saklanır; elektronik ortamda hazırlanıp arşivlenebilir.

Akılda kalsın: Beş aşama: tanımla → analiz et → karar ver → belgele → güncelle. Başlangıç tasarım aşaması. Yöntem serbest, ama raporda yazılı. Tedbir sırası: kaldır, değiştir, kaynağında mücadele; toplu önce. Doküman: her sayfa paraf, son sayfa imza.
Sınavda

Nasıl sorulurAşamaların sırası, dokümanda bulunması gerekenler ya da yöntem seçimi sorulur.

TuzakMevzuatın belli bir analiz yöntemini zorunlu tuttuğunu sanmaktır; yöntem işyerine göre seçilir, yalnız dokümanda belirtilir. İkinci tuzak, risk değerlendirmesinin işyeri faaliyete geçtikten sonra başladığını düşünmektir: süreç tasarım ya da kuruluş aşamasında başlar.

↕Sıralama aşamalar

  1. Risk kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması
  2. Güncelleme ve gerektiğinde yenileme
  3. Tehlikelerin tanımlanması
  4. Dokümantasyon
  5. Risklerin belirlenmesi ve analizi

?Soru çöz

İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'ne göre risk değerlendirmesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. md.9/2 yöntemi işyerinin özelliklerine ya da standartlara göre seçilen bir ya da birkaç yönteme bırakır; md.11 yöntemi dokümana yazdırır. B mevzuatta olmayan bir zorunluluk koyar; C süreci tasarım ya da kuruluş aşamasından başlatan md.7'ye aykırıdır; D eksiktir, her sayfa yapanlarca paraflanır.
MEVZUAT · RD YÖN. md.12

Risk değerlendirmesi kaç yılda bir yenilenir? 2/4/6 yıl ve süreyi beklemeyen hâller

İSG Mevzuatı · İSG mevzuatı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBir işyerinin tehlike sınıfı nasıl belirlenir? Birden fazla asıl iş yapılan işyerinde hangi sınıf esas alınır?Bağlantılı konudan (Tehlike sınıfları ve İSG hizmetleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Tehlike sınıfı, işyerinde yapılan asıl işin NACE faaliyet koduna göre İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'nin Ek-1 listesinden bulunur: az tehlikeli, tehlikeli ya da çok tehlikeli. Birden fazla asıl iş varsa tehlike sınıfı yüksek olan esas alınır. Faaliyet değişikliği en geç bir ay içinde Bakanlığa bildirilir; sınıf değişirse gerekleri 90 günde yerine getirilir.

Tehlike sınıfının belirlenmesi (md.9, Tebliğ)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Risk değerlendirmesi kaç yılda bir yenilenir? Hangi durumlarda süresi dolmadan yenilenmesi gerekir?

Kısa cevap: Risk değerlendirmesi çok tehlikeli işyerinde en geç 2, tehlikelide 4, az tehlikelide 6 yılda bir yenilenir. Süre dolmadan da tamamen ya da kısmen yenilenir: işyeri taşınır ya da binada değişiklik olursa; teknoloji, madde, ekipman veya üretim yöntemi değişirse; iş kazası, meslek hastalığı ya da ramak kala olay olursa; sınır değer mevzuatı ya da ölçüm sonuçları gerektirirse.

Bir tekstil boyahanesinde, değerlendirmenin yapılmasının üzerinden yalnız bir yıl geçti. Dün bir çalışan kimyasal sıçramasından kıl payı kurtuldu. Kimse yaralanmadı, ama değerlendirme yenilenmek zorunda.

Süre: tehlike arttıkça kısalır

Yapılmış değerlendirme, tehlike sınıfına göre çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli işyerlerinde sırasıyla en geç iki, dört ve altı yılda bir yenilenir (md.12/1). Bu süre bir üst sınırdır, yenileme daha önce yapılabilir. Aynı üçlü acil durum planında da geçer; aşağıdaki konularda göreceğiz.

Süreyi beklemeyen hâller (md.12/2)

Yeni bir risk doğuran olaylarda değerlendirme, etkilenen kısma göre tamamen ya da kısmen yenilenir:

  • İşyerinin taşınması ya da binalarda değişiklik
  • Teknoloji, madde ya da ekipman değişikliği; üretim yönteminde değişiklik
  • İş kazası, meslek hastalığı ya da ramak kala olay
  • Çalışma ortamı sınır değerlerinde mevzuat değişikliği
  • Ortam ölçümü ve sağlık gözetimi sonuçlarının gerektirmesi
  • İşyeri dışından kaynaklanan yeni bir tehlike

Boyahanedeki olay bir ramak kaladır: çalışanı zarara uğratma potansiyeli olduğu hâlde zarara uğratmamıştır. Bu tanım 6331'de değil, Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği md.4/1-d'dedir; İSG’nin temel kavramları sayfasında gördük. Yine de yenileme sebebidir, çünkü sıçrayan kimyasal değerlendirmede görülmemiş bir riski göstermiştir. Bu durumda yenileme boyahane bölümüyle sınırlı, yani kısmi olabilir.

Karıştırılan rakamlar: tehlike sınıfına bağlı süreler
KuralÇok tehlikeliTehlikeliAz tehlikeli
Risk değerlendirmesi yenileme (RD Yön. md.12)2 yıl4 yıl6 yıl
Acil durum planı yenileme (Acil Durumlar Yön. md.14)2 yıl4 yıl6 yıl
Periyodik sağlık muayenesi (İH Yön. md.9)1 yıl3 yıl5 yıl
Çalışan eğitimi tekrarı (2026 Eğitim Yön.)yılda 12 yılda 13 yılda 1
Akılda kalsın: Belgeler 2 · 4 · 6 (değerlendirme ve plan), insan 1 · 3 · 5 (muayene), eğitim 1 · 2 · 3. Belge çift, muayene tek sayılarla ilerler. Kaza beklemek gerekmez: ramak kala da yenileme sebebidir.
Sınavda

Nasıl sorulurTehlike sınıfı verilip yenileme süresi ya da “hangisi yenileme gerektiren hâllerden değildir” sorulur.

TuzakRisk değerlendirmesi süresini periyodik muayenenin 1/3/5 yılıyla karıştırmaktır. İkinci tuzak, yalnız yaralanmalı kazanın yenileme gerektirdiğini sanmaktır; ramak kala olay da sayılır. Çeldirici olarak sık kullanılan “çalışan sayısının artması” ya da “işverenin değişmesi” yönetmelikte sayılmaz.

?Soru çöz

İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'ne göre aşağıdakilerden hangisi, süresi dolmadan risk değerlendirmesinin yenilenmesini gerektiren hâllerden biri değildir?

✓ D. Unvan değişikliği yeni bir tehlike ya da risk doğurmaz; md.12/2'de sayılmaz. A ramak kala olaydır ve zarar olmasa da yenileme sebebidir; B üretim yöntemi değişikliğidir; C sınır değer mevzuatı değişikliğidir, ikisi de md.12/2'de açıkça sayılır.

⇄Bilgi eşleştirme sınıf + kural → süre

MEVZUAT · 6331 md.11 · ACİL DURUMLAR YÖN.

Acil durum planı: tahliye krokisi, en geç yılda bir tatbikat, 2/4/6 yılda yenileme

İSG Mevzuatı · İSG mevzuatı · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Acil durum planında neler bulunur? Tatbikat ne sıklıkla yapılır, acil durum planı kaç yılda bir yenilenir?

Kısa cevap: 6331 md.11'e göre işveren muhtemel acil durumları belirler, tedbir alır ve acil durum planı hazırlar. Plan; belirlenen acil durumları, önleyici tedbirleri, müdahale ve tahliye yöntemlerini, tahliye krokisini ve görevlileri içerir. Tatbikat maden dışındaki işyerlerinde en geç yılda bir yapılır. Plan çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli işyerinde en geç 2, 4 ve 6 yılda bir yenilenir.

Bir alışveriş merkezindeki mağazada yangın alarmı çalıyor. Çalışanlar kasayı kilitleyip müşterileri arka koridora yönlendiriyor, otoparktaki toplanma yerinde sayım yapılıyor. Bu sahne, duvarda asılı bir planın provasıdır.

Acil durum ve işverenin görevi

Acil durum, işyerinin tamamında ya da bir kısmında meydana gelebilecek ya da işyerini dışarıdan etkileyebilecek ve ivedilikle müdahale gerektiren olaydır: yangın, patlama, tehlikeli kimyasal yayılımı, zehirlenme, salgın hastalık, radyoaktif sızıntı, sabotaj, doğal afet. İşveren bunları önceden değerlendirir, önleyici ve sınırlandırıcı tedbir alır, planı hazırlar, tatbikat yaptırır, yeterli sayıda eğitimli çalışanı görevlendirir ve dış kuruluşlarla irtibatı kurar (6331 md.11; Yön. md.5). Özel görevli çalışanların varlığı işverenin yükümlülüğünü kaldırmaz.

Planın aşamaları ve içeriği

Plan da risk değerlendirmesi gibi tasarım ya da kuruluş aşamasından başlar ve acil durumların belirlenmesi, tedbirler, görevlilerin belirlenmesi, müdahale ve tahliye yöntemleri, dokümantasyon, tatbikat ve yenileme sırasını izler. Acil durumlar risk değerlendirmesinin sonuçlarından çıkarılır. Tahliye düzenlenirken sayım yapılır; yaşlı, engelli ve gebe çalışanlar ile kreşteki çocuklara refakat edilmesi için tedbir alınır; müşteri ve ziyaretçiler de hesaba katılır.

Tahliye planında bulunması gerekenler (Yön. md.12/1-f)
UnsurÖrnek (mağaza)
Acil durum ekipmanlarının yeriYangın tüpleri, dolap
İlkyardım malzemelerinin yeriKasa arkasındaki dolap
Kaçış yolları, toplanma yeri, uyarı sistemleriKroki üzerinde arka koridor, otopark
Görevliler ve yedekleri, iletişim bilgileriAd, soyad, unvan, sorumluluk alanı
Acil irtibat numaralarıUlusal ve yerel kuruluşlar
Özel riskli bölümler; elektrik ve gaz kesim noktalarıDepo, ana pano, gaz vanası
Yönetmeliğin tahliye planında saydığı unsurlar tek krokide: ekipman, ilkyardım, kaçış yolu, toplanma yeri, uyarı, özel riskli bölüm, kesim noktaları.Görsel: Sınav Defteri

İşverenin onayladığı planın sayfaları numaralanır, hazırlayanlarca her sayfası paraflanır, son sayfası imzalanır; ekiplerin kolayca ulaşacağı yerde saklanır. Tahliye planı bina giriş-çıkışlarına ve katlara, göz hizasında asılır.

Tatbikat ve yenileme (md.13–14)

Tatbikat, maden işyerlerinde Maden Yönetmeliği'ne göre, diğer işyerlerinde en geç yılda bir yapılır; tarihi, görülen eksiklikler ve yapılacak düzenlemeler bir tatbikat formuna yazılır ve plan gözden geçirilir. İş hanlarında tatbikatı yönetim koordine eder. Plan, işyerinde ya da yakın çevresinde acil durumları etkileyen bir değişiklik olunca tamamen veya kısmen; bundan bağımsız olarak da çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli işyerinde en geç 2, 4 ve 6 yılda bir yenilenir. Alt işverenli işyerinde planın bütününden asıl işveren, kendi alanından alt işveren sorumludur; otuz iş günü ya da daha kısa süren işlerde görevlendirmeyi işveren yapar ve çalışanları bilgilendirir.

Akılda kalsın: Plan risk değerlendirmesinden doğar, onunla aynı 2 · 4 · 6 yıl takvimine uyar. Tatbikatın tehlike sınıfı yoktur: herkes için en geç yılda bir (madenler kendi yönetmeliğine göre). Tahliyede iki kelime: sayım ve refakat.
Sınavda

Nasıl sorulurTatbikat sıklığı, plan yenileme süresi ya da tahliye planında bulunması gerekenler sorulur.

TuzakTatbikat sıklığını tehlike sınıfına göre 2/4/6 yıl sanmaktır; tatbikat bütün işyerlerinde en geç yılda birdir. İkinci tuzak, alt işverenli işyerinde planın tamamını alt işverene bırakmaktır: işyerinin bütünü için asıl işveren sorumludur.

?Soru çöz

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik'e göre tehlikeli sınıfta yer alan ve maden işyeri olmayan bir fabrikada tatbikat ve acil durum planının yenilenmesi için öngörülen en uzun süreler hangi seçenekte doğru verilmiştir?

✓ B. Maden dışı işyerlerinde tatbikat tehlike sınıfına bakılmaksızın en geç yılda bir yapılır; plan tehlikeli işyerinde en geç 4 yılda bir yenilenir. A tatbikata plan süresini uygular; C tatbikatı kısaltır ve planı çok tehlikeli sınıfın 2 yılıyla karıştırır; D planı periyodik muayenenin 3 yılıyla karıştırır.

✎Boşluk doldurma plan ve tahliye

Maden işyerleri dışında tatbikat en geç bir yapılır. Tahliyeden sonra içeride kalan olup olmadığını belirlemek için yapılır. Yaşlı, engelli ve gebe çalışanlara tahliye sırasında edilir.

yılda · sayım · refakat · iki yılda · tatbikat · nöbet
HESAP · DESTEK ELEMANI VE İLKYARDIMCI

Destek elemanı 30/40/50, ilkyardımcı 10/15/20: acil durum ekipleri ve sayı hesabı

İSG Mevzuatı · İSG mevzuatı · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Kaç çalışana bir destek elemanı ve kaç çalışana bir ilkyardımcı gerekir? Acil durum ekipleri nelerdir?

Kısa cevap: İşveren söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım ekiplerini kurar. Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her biri için çok tehlikeli işyerinde her 30, tehlikelide her 40, az tehlikelide her 50 çalışana kadar en az bir destek elemanı görevlendirilir. İlk yardım ekibi İlkyardım Yönetmeliği'ne göre kurulur: çok tehlikelide her 10, tehlikelide 15, az tehlikelide 20 çalışana bir ilkyardımcı.

45 çalışanlı bir mobilya fabrikasının panosuna yeni liste asılacak: kaç kişi yangın tüpüne koşacak, kaç kişi yaralıyla ilgilenecek? Cevap iki ayrı yönetmelikte ve iki ayrı rakam dizisinde.

Dört ekip (Acil Durumlar Yön. md.11)

2021'den beri ekipler dörttür: söndürme (yangına derhal müdahale, genişlemesini önleme), kurtarma (acil durum sonrası arama ve kurtarma), koruma (panik ve kargaşayı önleme, ekipler arası koordinasyon, sayım, resmî ekiplere bilgi) ve ilk yardım. Birden fazla kişi gereken ekipte bir ekip başı bulunur; ekipler arası koordinasyon için koruma ekibinden sorumlu görevlendirilir. Destek elemanları ve yedekleri belirlenirken vardiya düzeni dikkate alınır; listeleri göz hizasında asılır.

Sayılar: iki dizi, iki yönetmelik

Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her biri için çok tehlikeli işyerinde her 30, tehlikelide her 40, az tehlikelide her 50 çalışana kadar en az bir destek elemanı görevlendirilir; sınır sayısı ve katları dahildir: çok tehlikeli işyerinde 30 çalışana 1, 31 çalışana 2 kişi. 10'dan az çalışanı olan işyerinde üç ekibin tamamı ve dış kuruluşlarla irtibat için bir destek elemanı yeterlidir. İlk yardım ekibi ise Sağlık Bakanlığının İlkyardım Yönetmeliği'ne göre kurulur (md.19): az tehlikeli işyerinde her 20, tehlikelide her 15, çok tehlikelide her 10 çalışana bir ilkyardımcı.

Karıştırılan rakamlar: destek elemanı ve ilkyardımcı
Tehlike sınıfıDestek elemanı (her ekip için)İlkyardımcı
Çok tehlikeliher 30 çalışana kadar 1her 10 çalışana kadar 1
Tehlikeliher 40 çalışana kadar 1her 15 çalışana kadar 1
Az tehlikeliher 50 çalışana kadar 1her 20 çalışan için 1
DayanakAcil Durumlar Yön. md.11 (ÇSGB)İlkyardım Yön. md.19 (Sağlık Bakanlığı)
Destek elemanı (her ekip) = çalışan ÷ 30, 40 ya da 50, yukarı yuvarla İlkyardımcı = çalışan ÷ 10, 15 ya da 20, yukarı yuvarlaSöndürme, kurtarma ve koruma için ayrı ayrı hesaplanır; ilkyardımcılar ayrıca bulunur.
Çözümlü örnek

45 çalışanlı, tehlikeli sınıftaki mobilya fabrikasında kaç destek elemanı ve kaç ilkyardımcı gerekir?

  1. Her ekip: 45 ÷ 40 → yukarı yuvarla = 2.
  2. Söndürme + kurtarma + koruma: 3 × 2 = 6 destek elemanı.
  3. İlkyardımcı: 45 ÷ 15 = 3.

Cevap: 6 destek elemanı (her ekipte 2) ve 3 ilkyardımcı

Çözümlü örnek (sınav tipi)

75 çalışanlı, çok tehlikeli sınıftaki bir döküm atölyesinde kurtarma ekibinde ve ilk yardım ekibinde en az kaç kişi bulunur?

  1. Kurtarma ekibi: 75 ÷ 30 = 2,5 → 3.
  2. İlkyardımcı: 75 ÷ 10 = 7,5 → 8.

Cevap: kurtarma 3, ilk yardım 8

Eğitim ve belge

Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin özel eğitimini işyerinin uzmanı ya da hekimi, hizmeti işveren yürütüyorsa işveren verebilir; AFAD, itfaiye, belediye, üniversite gibi kuruluşlar da verebilir. Eğitim belgelendirilir. İlkyardımcı, Sağlık Bakanlığınca yetkilendirilen merkezlerde 16 saatlik ilkyardım eğitimini alır; belgesi üç yıl geçerlidir ve süre bitmeden önceki üç ay içinde güncelleme eğitimi alınmazsa geçersiz olur. İlkyardımın tıbbi yönünü İş Sağlığı serisindeki İlkyardım ve sağlığın geliştirilmesi sayfasında bulacaksın.

Akılda kalsın: İki dizi ters yönde değil, aynı yönde işler: tehlike arttıkça kişi başına düşen çalışan azalır. Destek elemanı büyük sayılar: 30 · 40 · 50; ilkyardımcı küçük sayılar: 10 · 15 · 20. Destek elemanı her ekip için ayrı hesaplanır; 10'dan az çalışanda tek kişi üç ekibe yeter.
Sınavda

Nasıl sorulurÇalışan sayısı ve sınıf verilip bir ekipteki destek elemanı ya da ilkyardımcı sayısı sorulur.

Tuzakİki diziyi karıştırmaktır: çok tehlikeli işyerinde 30 destek elemanının, 10 ilkyardımcının ölçüsüdür. İkinci tuzak, destek elemanı sayısını üç ekibe bölmektir; sayı her ekip için ayrı ayrı bulunur. Üçüncü tuzak, sınır değeri üst basamağa taşımaktır: 30 çalışanlı çok tehlikeli işyerinde her ekip için 1 kişi yeterlidir.

?Soru çöz

Çok tehlikeli sınıfta yer alan ve 60 çalışanı bulunan bir işyerinde İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik'e göre söndürme ekibinde en az kaç destek elemanı görevlendirilmelidir?

✓ C. Çok tehlikeli işyerinde her 30 çalışana kadar bir destek elemanı gerekir ve 30'un katları dahildir: 60 ÷ 30 = 2. A 60'ı bir üst basamağa taşır; B her 10 çalışana bir olan ilkyardımcı sayısıdır ya da üç ekibin toplamıdır; D tehlikeli işyerindeki ilkyardımcının 15'lik ölçüsüyle hesaplanmıştır.

✎Boşluk doldurma hesapla

Tehlikeli sınıfta 120 çalışanı olan işyerinde kurtarma ekibinde en az destek elemanı, ilk yardım ekibinde en az ilkyardımcı bulunur.

3 · 8 · 4 · 12 · 9
MEVZUAT · 6331 md.12, 29 · BEKRA YÖN.

Tahliye ve büyük endüstriyel kazalar: alt seviyeli politika belgesi, üst seviyeli güvenlik raporu

İSG Mevzuatı · İSG mevzuatı · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla6331 sayılı Kanun'a göre çalışmaktan kaçınma hakkı nedir, çalışan nereye başvurur ve bu sürede ücret ödenir mi?Bağlantılı konudan (6331 sayılı Kanun). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ciddi ve yakın tehlikeyle karşılaşan çalışan kurula, kurul yoksa işverene başvurup tespit ve tedbir ister. Kurul acilen toplanır, işveren derhâl karar verir; karar tutanakla tespit edilip çalışana ve çalışan temsilcisine yazılı bildirilir. Lehte kararda çalışan, tedbir alınıncaya kadar ücreti ve hakları saklı kalarak çalışmaktan kaçınır. Tehlike önlenemiyorsa usule uymadan güvenli yere gider.

Çalışmaktan kaçınma hakkı (md.13)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Ciddi ve yakın tehlikede tahliye nasıl yapılır? BEKRA nedir, büyük kaza önleme politika belgesi ile güvenlik raporu arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: 6331 md.12'ye göre ciddi, yakın ve önlenemeyen tehlikede işveren çalışanların işi bırakıp güvenli yere gitmesini önceden düzenler; tehlike sürerken görevliler dışındakilerden işe dönmelerini isteyemez. Büyük endüstriyel kaza riski olan kuruluşlarda BEKRA Yönetmeliği uygulanır: alt seviyeli kuruluş büyük kaza önleme politika belgesi, üst seviyeli kuruluş güvenlik raporu ve dahili acil durum planı hazırlar.

Bir LPG dolum tesisinde gaz dedektörü alarm veriyor. Vardiya amiri anonsu yapıyor, herkes rüzgârın tersindeki toplanma yerine gidiyor; yalnız özel donanımlı müdahale ekibi içeride kalıyor.

Tahliye (md.12)

Ciddi, yakın ve önlenemeyen tehlikede işveren, çalışanların işi bırakıp derhâl güvenli bir yere gidebilmeleri için önceden düzenleme yapar ve talimat verir. Durum sürerken, zorunluluk olmadıkça, gerekli donanıma sahip ve özel görevlendirilenler dışındaki çalışanlardan işe devam etmelerini isteyemez. Amirine hemen haber veremeyen çalışan, bilgisi ve donanımı ölçüsünde müdahale edebilir; ihmal ya da dikkatsizliği yoksa bu müdahaleden sorumlu tutulamaz. 6331 sayılı Kanun sayfasında gördüğümüz çalışmaktan kaçınma hakkı (md.13) çalışanın başvurusuyla işler; tahliye ise işverenin önceden kurduğu düzendir.

BEKRA: kapsam ve seviye

6331 md.29, büyük endüstriyel kaza oluşabilecek işyerinde işverenin işletmeye başlamadan önce büyüklüğe göre büyük kaza önleme politika belgesi ya da güvenlik raporu hazırlamasını ister; güvenlik raporunun Bakanlıkça incelenmesinden sonra işyeri işletmeye açılabilir. Ayrıntı 2019 tarihli Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik'tedir (BEKRA). Yönetmelik, Ek-1'deki tehlikeli maddeleri eşik miktarlarda bulunduran kuruluşlara uygulanır: Sütun 2 eşiğine eşit ya da üstü, Sütun 3 eşiğinin altı alt seviyeli, Sütun 3 eşiğine eşit ya da üstü üst seviyeli kuruluştur. Askerî tesisler, iyonlaştırıcı radyasyon faaliyetleri, kuruluş dışındaki taşıma, madencilik ve atık depolama sahaları kapsam dışıdır.

Üst seviyeli kuruluş, alt seviyelinin yükümlülüklerine ek olarak rapor ve dahili plan hazırlar.Görsel: Sınav Defteri

Belgeler ve süreler

İşletmeci kuruluşun seviyesini toplama kuralıyla belirler ve faaliyete geçmeden önce bildirir; madde miktarı ya da niteliği gibi değişikliklerde bildirimini 30 gün içinde günceller. Her iki seviye de büyük kaza senaryo dokümanı hazırlar; senaryo edilen her büyük kazanın frekansı 1×10⁻⁴/yıl ya da altına indirilir. Alt seviyeli kuruluş büyük kaza önleme politika belgesi, üst seviyeli kuruluş güvenlik raporu ve dahili acil durum planı hazırlar. Dahili plan üç yılı aşmayan aralıklarla gözden geçirilir ve tatbik edilir; plan yetersiz kalırsa il afet ve acil durum müdürlüğü koordinasyonunda il afet müdahale planı devreye girer. Bu belgeler hazırlanan işyerlerinde risk değerlendirmesi ve acil durum planı onları dikkate alarak yapılır. Patlama ve BLEVE gibi olayların teknik yönünü İş Güvenliği serisindeki Yangın ve patlayıcı ortamlar sayfasında bulacaksın.

Akılda kalsın: Alt → politika belgesi, üst → güvenlik raporu + dahili plan. Senaryo dokümanı ikisinde de var. Üç rakam: bildirim güncellemesi 30 gün, dahili plan 3 yıl, kamuya bilgi 5 yıl. Tahliyede kural: tehlike sürerken görevli olmayan işe geri çağrılmaz.
Sınavda

Nasıl sorulurAlt ve üst seviyeli kuruluşun hazırlayacağı belge, dahili acil durum planının gözden geçirme süresi ya da tahliyede işverenin yükümlülüğü sorulur.

TuzakGüvenlik raporunu alt seviyeli kuruluşa vermektir; alt seviyeli kuruluş politika belgesi hazırlar. İkinci tuzak, dahili acil durum planını Acil Durumlar Yönetmeliği'nin 2/4/6 yıllık takvimine bağlamaktır: BEKRA'da gözden geçirme ve tatbik üç yılı aşmayan aralıklarladır.

?Soru çöz

Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik'e göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. md.11 ve md.13 güvenlik raporunu ve dahili acil durum planını üst seviyeli kuruluşa yükler. B alt seviyeliyi üst seviyeliyle karıştırır, alt seviyeli politika belgesi hazırlar; C Acil Durumlar Yönetmeliği'nin az tehlikeli sınıftaki 6 yılıdır, BEKRA'da süre üç yılı aşmaz; D yanlıştır, senaryo dokümanını iki seviye de hazırlar.

⇄Bilgi eşleştirme belge → kim, ne zaman?

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik'e göre (B) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip bir uzman (A) sınıfı belgeye nasıl geçebilir?

✓ B. md.8/1-a-1'e göre A belgesi, B belgesiyle en az dört yıl fiilen görev yapıp A eğitimine katılan ve A sınavını geçene verilir. A C'den B'ye geçişin üç yılıyla karıştırır ve eğitimi atlar; C sınavsız yükseltme öngörür, oysa kural eğitim ve sınavdır; D yardımcı uzmanlığı belge yükseltme yolu sayar.Kaynak: İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi · İş güvenliği uzmanı: A, B, C belgesi

?Soru 2

Bir OSGB'den İSG hizmeti alan atölye işvereni aşağıdaki uygulamalardan hangisinde 6331 sayılı Kanun'a aykırı davranmış olur?

✓ A. KKD bir İSG tedbiridir ve md.4/4'e göre maliyeti çalışana yansıtılamaz. B uygundur, kanun “yapar veya yaptırır” der; C md.4/1-d'nin hayati tehlikeli yerlere girişi kısıtlama görevidir; D md.4/1-b'nin izleme ve denetleme görevidir, OSGB'den hizmet alınması bu görevi kaldırmaz.Kaynak: 6331 sayılı Kanun · İşverenin genel yükümlülüğü (md.4)

?Soru 3

İş güvenliği uzmanlığı ve işyeri hekimliği belgesi olmayan bir işveren, Bakanlıkça ilan edilen eğitimi tamamlayarak aşağıdaki işyerlerinin hangisinde İSG hizmetlerini kendisi yürütebilir?

✓ A. Belgesiz işveren yolu 50'den az çalışanlı ve az tehlikeli işyerleriyle sınırlıdır; acente iki şartı da taşır. B 50'den az ama tehlikelidir, sınıf şartını karşılamaz; C çalışan sayısı küçük olsa da çok tehlikelidir; D az tehlikelidir ama 50 sınırını aşar.Kaynak: Tehlike sınıfları ve İSG hizmetleri · Hizmetin yolları: İSGB, OSGB, işveren (md.6)

?Soru 4

İş güvenliği uzmanının yönetmelikte sayılan görev ve yetkileriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Uzman işi kendisi durdurmaz; işin durdurulması için işverene başvurur (md.10/1-b). A md.9'un rehberlik görevidir, doğru; B eğitim-bilgilendirme-kayıt başlığındaki ortak rapordur, doğru; C md.10'un inceleme ve görüşme yetkisidir, doğru.Kaynak: İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi · Uzmanın görevleri ve yetkileri

?Soru 5

6331 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangisi çalışanların yükümlülükleri arasında yer almaz?

✓ A. Risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak md.4/1-c'ye göre işverenin görevidir. B md.19/2-b'nin KKD ödevidir; C md.19/2-c'nin bildirme ödevidir; D md.19/2-ç'nin teftiş sonrası iş birliği ödevidir. Üçü de çalışanın yükümlülüğüdür.Kaynak: 6331 sayılı Kanun · Çalışanın yükümlülükleri ve alkol yasağı (md.19, 28)

?Soru 6

6331 sayılı Kanun'un 7. maddesine göre İSG hizmetlerinin desteklenmesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. md.7/1-a desteği kamu hariç 10'dan az çalışanlı tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerine tanır. B kaynağı yanlış verir, gider iş kazası ve meslek hastalığı primlerinden SGK'ca karşılanır; C 10 sınırını belgesiz işveren yolundaki 50 sınırıyla karıştırır; D süre üç yıldır.Kaynak: Tehlike sınıfları ve İSG hizmetleri · Kamu ve küçük işyerleri, Bakanlık desteği (md.7, 38)

?Soru 7

İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik'e göre aşağıdakilerden hangisi diğer sağlık personelinin görevlerinden değildir?

✓ A. İşe uygunluk raporu muayeneye dayanır ve işyeri hekiminin görevidir; DSP muayenede hekime yardım eder. B md.16/2-b'deki öykü yazma görevidir; C md.16/2-c'deki takip görevidir; D md.16/2-ç'deki ortak ilkyardım görevidir.Kaynak: İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi · İşyeri hekimi ve diğer sağlık personeli

?Soru 8

6331 sayılı Kanun'un 8. maddesine göre hayati tehlike içeren bir eksikliği yetkili birime bildirmediği tespit edilen ortak sağlık ve güvenlik biriminin (OSGB) yetki belgesi ilk seferde ne kadar süreyle askıya alınır?

✓ C. OSGB'nin yetki belgesi ilk seferde altı ay, tekrarında bir yıl askıya alınır. A uzman ve hekimin ilk sefer süresidir, kişiyle kurum karıştırılmıştır; B OSGB'nin tekrar hâlindeki süresidir; D md.8'de geçmez, yönetmelikte iptal edilen belgeyle yeniden başvuru yasağının süresidir.Kaynak: İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi · Bağımsızlık, bildirim, askı ve tazminat (md.8)

?Soru 9

Bir boya atölyesinde solvent bazlı boya yerine su bazlı boya kullanılmaya başlanmıştır. Bu uygulama 6331 sayılı Kanun'un 5. maddesindeki hangi ilkenin örneğidir?

✓ D. Tehlikeli maddenin yerine daha az tehlikeli bir madde konmuştur; bu e bendi, yani ikamedir. A toplu korunma bölme, havalandırma gibi herkesi koruyan önlemdir, burada madde değişmiştir; B yeni teknolojiyi izlemeyi anlatır, asıl yapılan iş değiştirmedir; C analiz yalnız riski ölçer, ortadan kaldırmaz.Kaynak: 6331 sayılı Kanun · Risklerden korunma ilkeleri (md.5)

?Soru 10

İSG Hizmetleri Yönetmeliği'ne göre ortak sağlık ve güvenlik birimleriyle (OSGB) ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. OSGB hizmetin tamamını da bir kısmını da başka kişi ya da kuruma devredemez (md.13/4). A md.12/1'in asgari personelidir, doğru; B md.12/5'in hizmet alanıdır, ötesi için şube açılır, doğru; C md.20'nin vize süresidir, doğru.Kaynak: Tehlike sınıfları ve İSG hizmetleri · İSGB, OSGB ve İSG-KATİP
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?İSG soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →