Tehlike sınıfları ve İSG hizmetleri: OSGB, İSG-KATİP ve çalışma süreleri

Bir işyerinin tehlike sınıfını bulmayı, İSG hizmetinin hangi yollarla sunulduğunu ve uzman, hekim ve diğer sağlık personeline ayrılacak süreyi hesaplamayı öğren.

6 durakTüm alanlar
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
MEVZUAT · 6331 md.9 · TEBLİĞ

Tehlike sınıfı nasıl belirlenir? NACE kodu, asıl iş ve yüksek olan kuralı

İSG Mevzuatı · İSG mevzuatı · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla6331 sayılı Kanun'a göre çalışan, işveren, işveren vekili ve işyeri nasıl tanımlanır? Çalışan ile işçi arasındaki fark nedir?Bağlantılı konudan (6331 sayılı Kanun). Önce kendin cevapla, sonra aç.

6331'e göre çalışan, kendi özel kanunundaki statüsüne bakılmaksızın kamu ya da özel işyerinde istihdam edilen gerçek kişidir; işçi ise 4857'de iş sözleşmesiyle çalışan kişidir. İşveren, çalışan istihdam eden gerçek ya da tüzel kişi veya tüzel kişiliği olmayan kurumdur. İşveren adına hareket edip işin ve işyerinin yönetiminde görev alan işveren vekili, bu Kanunun uygulanmasında işveren sayılır.

Tanımlar: çalışan, işveren, işyeri (md.3)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir işyerinin tehlike sınıfı nasıl belirlenir? Birden fazla asıl iş yapılan işyerinde hangi sınıf esas alınır?

Kısa cevap: Tehlike sınıfı, işyerinde yapılan asıl işin NACE faaliyet koduna göre İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'nin Ek-1 listesinden bulunur: az tehlikeli, tehlikeli ya da çok tehlikeli. Birden fazla asıl iş varsa tehlike sınıfı yüksek olan esas alınır. Faaliyet değişikliği en geç bir ay içinde Bakanlığa bildirilir; sınıf değişirse gerekleri 90 günde yerine getirilir.

Bir mobilya atölyesinin sahibi SGK tescil belgesine bakıyor: “31.00.02 · Tehlikeli.” Aynı binada muhasebe ofisi de var, ama o ofis işyerinin sınıfını değiştirmiyor.

6331 sayılı Kanun sayfasında tehlike sınıfının tanımını gördük: işin özelliği, maddeler, ekipman ve ortam dikkate alınarak işyeri için belirlenen tehlike grubu. Burada sorulan, bu grubun nasıl bulunduğudur. Kanun ölçütü koyar, listeyi Bakanlığa bırakır (md.9): tehlike sınıfları, 5510 sayılı Kanun'daki iş kazası ve meslek hastalığı prim tarifesi de dikkate alınarak, İSG Genel Müdürü başkanlığındaki komisyonun görüşüyle tebliğle belirlenir.

Ek-1 listesi ve asıl iş

İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'nin Ek-1 listesi her faaliyete altı haneli bir NACE kodu ve bir sınıf verir. Liste 13.03.2025'te baştan değişti ve NACE Rev.2.1'e geçti. İşyerinin sınıfını belirleyen, orada yapılan asıl iştir (md.9/2): atölyenin içindeki büro ya da yemekhane ayrı sınıf almaz. Asıl işte tereddüt varsa işyerinin kuruluş amacına bakılır. Aynı işyerinde birden fazla asıl iş yürütülüyorsa tehlike sınıfı yüksek olan esas alınır (Tebliğ md.2).

Ek-1 listesinden örnekler (NACE Rev.2.1)
KodFaaliyetSınıf
69.20.02Muhasebe ve defter tutmaAz tehlikeli
56.11.01Genel lokanta ve restoranAz tehlikeli
31.00.02Büro, otel, lokanta vb. için mobilya imalatıTehlikeli
41.00.01İkamet amaçlı bina inşaatıÇok tehlikeli
86.10.05Kamu yataklı hastane hizmetleriÇok tehlikeli

Değişiklik ve itiraz (Tebliğ md.2–3)

İşveren asıl iş faaliyetindeki değişikliği en geç bir ay içinde Bakanlığa bildirir. Sınıfa itirazı Bakanlık, tescil kayıtları ve tescile esas asıl iş üzerinden değerlendirir; gerekmedikçe yerinde inceleme yapılmaz. Denetimde asıl işin kayıttan farklı olduğu görülürse sınıf yeniden belirlenebilir. Karar sınıfı değiştirirse işveren yeni sınıfın gerektirdiği iş ve işlemleri 90 gün içinde yapar ve İSG Genel Müdürlüğüne bildirir.

Sınıf bir etiketten fazlasıdır: uzmanın belge sınıfı, uzman ve hekim dakikaları, eğitim saatleri, muayene ve risk değerlendirmesi sıklığı hep buna bağlıdır. Hepsinde aynı mantık işler: tehlike arttıkça süre uzar, aralık kısalır.

Tehlike sınıfının belirlediği başlıca rakamlar
KuralAz tehlikeliTehlikeliÇok tehlikeli
Uzman belgesi (6331 md.8/5)en az Cen az BA
Uzman, çalışan başına aylık10 dk20 dk40 dk
Hekim, çalışan başına aylık5 dk10 dk15 dk
Risk değerlendirmesi yenileme6 yıl4 yıl2 yıl
Akılda kalsın: Sınıfı asıl iş belirler, bina değil; iki asıl iş varsa yüksek olan. Bildirim 1 ay, sınıf değişince uyum 90 gün. Liste tebliğde (md.9), 2025'ten beri NACE Rev.2.1. Sınıf yükseldikçe dakika artar, yenileme aralığı kısalır.
Sınavda

Nasıl sorulurBirden fazla faaliyet yürüten işyerinde hangi sınıfın esas alınacağı, bildirim süresi ya da tehlike sınıfının hangi düzenlemeyle belirlendiği sorulur.

TuzakTehlike sınıfını yönetmelikle ya da çalışan sayısıyla belirlenen bir şey sanmaktır: sınıf tebliğle ve asıl işe göre belirlenir, çalışan sayısı sınıfı değiştirmez. İkinci tuzak, iki asıl işten çoğunluğu oluşturanı ya da düşük olanı seçmektir; kural yüksek olandır.

?Soru çöz

Bir işyerinde hem az tehlikeli hem de çok tehlikeli sınıfta yer alan iki asıl iş birlikte yürütülmektedir. İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'ne göre bu işyerinin tehlike sınıfı nasıl belirlenir?

✓ C. Tebliğ md.2'ye göre birden fazla asıl iş yürütülen işyerinde tehlike sınıfı yüksek olan iş esas alınır. A çalışan sayısını ölçü yapar, oysa sayı sınıfı belirlemez; B mevzuatta olmayan bir ara sınıf üretir; D sınıfı işverenin tercihine bırakır, bildirim yalnız faaliyet değişikliği için ve bir ay içinde yapılır.

⇄Bilgi eşleştirme kural → karşılık

MEVZUAT · 6331 md.6

İSG hizmeti kimden alınır? Kendi uzmanı, OSGB ya da işverenin kendisi

İSG Mevzuatı · İSG mevzuatı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla6331 sayılı Kanun'a göre işverenin genel yükümlülükleri nelerdir? OSGB'den hizmet alan işverenin sorumluluğu devam eder mi?Bağlantılı konudan (6331 sayılı Kanun). Önce kendin cevapla, sonra aç.

6331 md.4'e göre işveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür: her türlü önleyici tedbiri alır, tedbirlere uyulmasını denetler, risk değerlendirmesi yapar ya da yaptırır, işe uygunluğu gözetir ve tehlikeli yerlere girişi kısıtlar. Dışarıdan hizmet alması da çalışanların yükümlülükleri de işverenin sorumluluğunu kaldırmaz; tedbirlerin maliyeti çalışana yansıtılamaz.

İşverenin genel yükümlülüğü (md.4)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İşveren iş sağlığı ve güvenliği hizmetini hangi yollarla sağlayabilir? İSG hizmetini işveren kendisi yürütebilir mi?

Kısa cevap: 6331 md.6'ya göre işveren uzman ve hekimi, 10 ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli işyerinde ayrıca diğer sağlık personelini çalışanları arasından görevlendirir. Nitelikli personel yoksa hizmeti tamamen ya da kısmen OSGB veya ÇASMER'den alır. Belgeliyse kendisi üstlenir. 50'den az çalışanlı az tehlikeli işyerinde belgesiz işveren ya da vekili, Bakanlık eğitimini tamamlayarak muayeneler hariç hizmeti yürütebilir.

Sanayi sitesinde üç komşu: 400 çalışanlı bir döküm fabrikası, 25 kişilik bir oto boya atölyesi ve 6 kişilik bir sigorta acentesi. Üçü de aynı kanuna tabi, ama İSG hizmetini üç ayrı yoldan sağlıyorlar.

6331 sayılı Kanun sayfasında md.4/2'yi gördük: dışarıdan hizmet almak işverenin sorumluluğunu kaldırmaz. md.6 ise bu hizmetin hangi yollarla sağlanacağını sayar. Çıkış noktası işverenin kendi çalışanlarıdır: uzman, hekim ve 10 ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli işyerinde diğer sağlık personeli (DSP; hemşire, sağlık memuru, acil tıp teknisyeni gibi belgeli sağlık çalışanı) çalışanlar arasından görevlendirilir.

Yollar birbirini dışlamaz: işveren uzmanı kendi çalışanından seçip hekimlik hizmetini OSGB'den alabilir.Görsel: Sınav Defteri

Dışarıdan hizmet ve işverenin kendisi

Çalışanlar arasında nitelikli kişi yoksa işveren hizmetin tamamını veya bir kısmını ortak sağlık ve güvenlik biriminden (OSGB) ya da Sağlık Bakanlığına bağlı çalışan sağlığı merkezinden (ÇASMER; kanuna 2025'te eklendi) alır. Gerekli belgeye sahip işveren, tehlike sınıfı ve çalışan sayısını dikkate alarak hizmeti kendisi üstlenebilir. Döküm fabrikası ilk yolu, boya atölyesi büyük olasılıkla OSGB'yi seçer.

Belgesiz işveren: 50'den az çalışan, az tehlikeli

Sigorta acentesi gibi 50'den az çalışanı olan az tehlikeli işyerinde belgesi olmayan işveren ya da işveren vekili, Bakanlığın ilan ettiği eğitimi tamamlarsa hizmeti yürütebilir; ama işe giriş ve periyodik muayeneler ile tetkikler bunun dışındadır. Sınır 2017'ye kadar 10 çalışandı. Ayrıntı İşveren veya İşveren Vekili Tarafından Yürütülecek İSG Hizmetleri Yönetmeliği'ndedir: çalışan başına ayda en az 10 dakika ayrılır, onaylı defter zorunlu değildir, görev İSG-KATİP onayıyla başlar. 2025'ten beri eğitimin sonunda sınav yoktur; “eğitimi tamamlama belgesi” verilir. Çalışan sayısı 50'ye çıkar ya da sınıf değişirse 30 gün içinde uzman ve hekim görevlendirilir.

İşveren hangi yolu seçerse seçsin görevlilere araç, gereç, mekân ve zaman sağlar, aralarında koordinasyonu kurar ve yazılı bildirilen tedbirleri yerine getirir (md.6/1-b–ç).

Akılda kalsın: Dört yol: kendi çalışanı · OSGB/ÇASMER · belgeli işveren · belgesiz işveren. Belgesiz yolun iki kapısı var: 50'den az ve az tehlikeli; ikisi birlikte. Muayene her zaman hekimde kalır. DSP kapısı 10 ve daha fazla çalışan + çok tehlikeli.
Sınavda

Nasıl sorulurBelgesiz işverenin hizmeti hangi işyerinde yürütebileceği ya da neyi yürütemeyeceği sorulur.

Tuzak50'den az çalışanlı tehlikeli işyerini de kapsama almaktır; şart az tehlikeli olmaktır. İkinci tuzak, muayeneleri de işverene bırakmaktır; işe giriş ve periyodik muayeneler hariçtir.

Sınavda işaretleeski kaynaklardaki “10'dan az çalışan” sınırı 2017'de 50'ye çıktı; işveren eğitimi sonundaki sınav 2025'te kaldırıldı.

?Soru çöz

İş güvenliği uzmanlığı ve işyeri hekimliği belgesi olmayan bir işveren, Bakanlıkça ilan edilen eğitimi tamamlayarak aşağıdaki işyerlerinin hangisinde İSG hizmetlerini kendisi yürütebilir?

✓ A. Belgesiz işveren yolu 50'den az çalışanlı ve az tehlikeli işyerleriyle sınırlıdır; acente iki şartı da taşır. B 50'den az ama tehlikelidir, sınıf şartını karşılamaz; C çalışan sayısı küçük olsa da çok tehlikelidir; D az tehlikelidir ama 50 sınırını aşar.

✎Boşluk doldurma md.6'nın eşikleri

Diğer sağlık personeli, ve daha fazla çalışanı olan sınıftaki işyerlerinde görevlendirilir. Belgesiz işveren hizmeti yürütse de işe giriş ve periyodik bu kapsamın dışındadır.

10 · çok tehlikeli · muayeneler · 50 · tehlikeli · eğitimler
MEVZUAT · İSG HİZMETLERİ YÖN.

İSGB ve OSGB farkı: biri işyerinin içinde, öteki birçok işyerine hizmet satar

İSG Mevzuatı · İSG mevzuatı · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

İSGB ile OSGB arasındaki fark nedir? OSGB kurmak için hangi personel gerekir, İSG-KATİP'te sözleşme kaç günde onaylanır?

Kısa cevap: İSGB, uzman ve hekimin tam süreli gerektiği işyerinde işverenin kurduğu birimdir: en az bir hekim ve sınıfa uygun belgeli en az bir uzman. OSGB, Bakanlıkça yetkilendirilen ve birçok işyerine hizmet satan birimdir; tam süreli en az bir hekim, bir uzman ve bir DSP çalıştırır. Sözleşme İSG-KATİP'te en geç 5 günde onaylanır; onaysız görevli işe başlayamaz.

Bir OSGB ofisinde sorumlu müdür ekrana bakıyor: yeni müşterisi olan beton santralinin sözleşmesi İSG-KATİP'te bekliyor. İşveren onaylamadıkça uzman sahaya çıksa bile kanun önünde görevde sayılmaz.

İSGB: işyerinin kendi birimi

Çalışma süresi uzmanı ve hekimi tam süreli görevlendirmeyi gerektiriyorsa işveren işyeri sağlık ve güvenlik birimi (İSGB) kurar (6331 md.8/6). Birim en az bir işyeri hekimi ile işyerinin tehlike sınıfına uygun belgeli en az bir uzmandan oluşur; işveren DSP de görevlendirebilir. Asıl işin yürütüldüğü yerde ve giriş katta kurulması esastır: en az 8 m² uzman odası, bir muayene odası ve en az 12 m² ilkyardım ve acil müdahale odası. Tam süre gerekmeyen 50 ve daha fazla çalışanlı işyerinde işveren yine en az 8 m²'lik iki oda ve sağlık birimine ulaşım için uygun bir araç sağlar.

OSGB: yetkili hizmet sağlayıcı

Ortak sağlık ve güvenlik birimini (OSGB) kamu kurumları, organize sanayi bölgeleri ve Türk Ticaret Kanunu'na göre kurulan şirketler kurar; Bakanlıkça yetkilendirilir. Kurulmak için tam süreli en az bir hekim, bir uzman ve bir DSP gerekir; bu kişiler başka bir OSGB'de ya da işyerinde görev alamaz.

İSGB ile OSGB yan yana
İSGBOSGB
Kim kurar?İşveren, kendi işyerindeKamu kurumu, OSB, şirket; Bakanlık yetkisiyle
Ne zaman?Tam süreli uzman ve hekim gerekinceBirçok işyerine hizmet sunmak için
En az personel1 hekim + sınıfa uygun 1 uzmanTam süreli 1 hekim + 1 uzman + 1 DSP
Hizmet alanıYalnız o işyeriKurulduğu il ve sınır komşusu iller
BelgeYetki belgesi gerekmezYetki belgesi, 5 yılda bir vize

OSGB hizmetin tamamını ya da bir kısmını başkasına devredemez, sözleşmeli işyerine tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre belirlenen süreden az hizmet veremez. Başka bir ilde hizmet için orada şube açar.

İSG-KATİP: görev kayıtla başlar

Her görevlendirme Bakanlığın kayıt sistemi İSG-KATİP'teki örneğe uygun sözleşmeyle yapılır ve taraflarca en geç 5 gün içinde onaylanır. Onaylanmayan uzman, hekim ya da DSP göreve başlatılamaz ve yetkilerini kullanamaz. Sözleşme sona ererse durum 5 iş günü içinde bildirilir; zorunlu görevli ayrılırsa yerine 30 gün içinde yenisi görevlendirilir. Uzmanla hekimin tespitleri her işyeri için tek olan onaylı deftere yazılır; deftere yazılan tespit ve öneriler işverene tebliğ edilmiş sayılır.

Ek bilgi: kayıtların saklanması

İşveren çalışanın kişisel sağlık dosyasını işten ayrılma tarihinden itibaren en az 15 yıl saklar; çalışan başka işyerine geçerse yeni işverenin yazılı talebiyle dosyanın onaylı örneğini bir ay içinde gönderir. Onaylı defter il müdürlüğünce ya da noterce onaylanır; asıl sureti işverende, kopyaları uzman ve hekimde kalır (İSG Hizmetleri Yön. md.7).

Akılda kalsın: İSGB içeride, OSGB dışarıda. OSGB'nin tam süreli üçlüsü: hekim + uzman + DSP. İSG-KATİP'te onay 5 gün, fesih bildirimi 5 iş günü, ayrılanın yerine 30 gün. Onaylı deftere yazılan, işverene tebliğ edilmiş sayılır.
Sınavda

Nasıl sorulurOSGB'nin asgari personeli, hizmet alanı ya da İSG-KATİP onay süresi “hangisi yanlıştır” kalıbıyla sorulur.

TuzakOSGB'nin hizmeti başka bir kuruluşa devredebildiğini sanmaktır; devir yasaktır. İkinci tuzak, OSGB'de DSP'yi isteğe bağlı saymaktır: İSGB'de DSP isteğe bağlıdır, OSGB'de tam süreli en az bir DSP zorunludur.

↕Sıralama OSGB görevlendirme süreci

  1. Uzman sahada tespitlerini onaylı deftere yazar
  2. OSGB ile işveren İSG-KATİP'teki örneğe uygun sözleşme düzenler
  3. Sözleşme feshedilir ve durum 5 iş günü içinde bildirilir
  4. Taraflar sözleşmeyi en geç 5 gün içinde sistem üzerinden onaylar

?Soru çöz

İSG Hizmetleri Yönetmeliği'ne göre ortak sağlık ve güvenlik birimleriyle (OSGB) ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. OSGB hizmetin tamamını da bir kısmını da başka kişi ya da kuruma devredemez (md.13/4). A md.12/1'in asgari personelidir, doğru; B md.12/5'in hizmet alanıdır, ötesi için şube açılır, doğru; C md.20'nin vize süresidir, doğru.
HESAP · ÇALIŞMA SÜRESİ

Uzman ve hekim süresi hesabı: çalışan başına 10/20/40 ve 5/10/15 dakika

İSG Mevzuatı · İSG mevzuatı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kimleri kapsar, hangi faaliyetler kapsam dışındadır?Önceki sayfadan (6331 sayılı Kanun). Önce kendin cevapla, sonra aç.

6331 sayılı Kanun kamu ve özel sektördeki bütün işlere ve işyerlerine, işverenlere, işveren vekillerine ve çırak ve stajyerler dahil bütün çalışanlara faaliyet konusuna bakılmaksızın uygulanır. Kapsam dışı kalanlar: TSK, genel kolluk ve MİT faaliyetleri (fabrika, bakım merkezi, dikimevi hariç), afet müdahalesi, ev hizmetleri, kimseyi çalıştırmadan kendi hesabına çalışanlar ve infaz kurumlarındaki iyileştirme faaliyetleri.

Amaç, kapsam ve istisnalar (md.1–2)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi çalışan başına ayda kaç dakika çalışır? Az tehlikeli 8 çalışanlı işyerinde hekim süresi nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: İş güvenliği uzmanı çalışan başına ayda en az 10 (az tehlikeli), 20 (tehlikeli) ve 40 dakika (çok tehlikeli) çalışır; işyeri hekimi 5, 10 ve 15 dakika. Aylık süre, çalışan sayısı ile bu dakikanın çarpımıdır. Öğrenci statüsündeki çırak ve stajyer sayıya katılmaz. Örneğin 8 çalışanlı az tehlikeli büroda hekim ayda en az 40 dakika çalışır.

Bir OSGB'nin hekimi ay başında takvimini dolduruyor: 8 çalışanlı bir muhasebe bürosu, 60 çalışanlı bir mobilya atölyesi ve 120 çalışanlı bir taş ocağı. Her birine kaç dakika ayıracağını aynı tablo söylüyor.

Süreler iki yönetmelikte, ikisinde de 12. maddede yazılıdır: İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik (İGU Yönetmeliği) ve İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik (İH Yönetmeliği). Rakamlar en azdır: sözleşmeyle artırılabilir, azaltılamaz.

Uzmanın dakikası her basamakta ikiye katlanır (10 → 20 → 40); hekiminki 5'er artar (5 → 10 → 15).Görsel: Sınav Defteri
Aylık en az süre (dk) = çalışan sayısı × çalışan başına dakikaSaate çevirmek için 60'a böl. Öğrenci statüsündeki çırak ve stajyer çalışan sayısına katılmaz (6331 md.6/4).
Çözümlü örnek

8 çalışanlı, az tehlikeli bir muhasebe bürosuna OSGB'nin hekimi ve uzmanı ayda en az kaç dakika ayırır?

  1. Hekim: 8 × 5 = 40 dk.
  2. Uzman: 8 × 10 = 80 dk.
  3. Yıllık: hekim 40 × 12 = 480 dk, uzman 960 dk.

Cevap: hekim 40 dk, uzman 80 dk (ayda)

Çözümlü örnek (sınav tipi)

Tehlikeli sınıftaki mobilya atölyesinde 60 çalışan ve meslek lisesinden gelen 4 öğrenci stajyer var. Uzman ve hekimin aylık en az süresi kaç saattir?

  1. Stajyerler sayılmaz: 60 çalışan.
  2. Uzman: 60 × 20 = 1.200 dk = 20 saat.
  3. Hekim: 60 × 10 = 600 dk = 10 saat.

Cevap: uzman 20 saat, hekim 10 saat

Hesaplanan süre bölünerek birden fazla uzmana ya da hekime verilemez; vardiyalı işyerinde görevlendirme vardiyalara uygun yapılır. 50'den az çalışanlı az tehlikeli işyerinde ise taraflar anlaşarak aynı sözleşme yılı içindeki aylık süreleri birleştirebilir (İSG Hizmetleri Yön. md.11/7): muhasebe bürosunun 480 dakikası yıla yayılmadan birkaç ziyarette kullanılabilir.

Akılda kalsın: Uzman 10 · 20 · 40 (her basamakta iki katı), hekim 5 · 10 · 15 (5'er artar); tehlikeli sınıfta hekim, az tehlikelideki uzmanın dakikasını alır. Formül tek: çalışan × dakika. Stajyer sayılmaz, süre bölünmez; küçük az tehlikeli işyerinde aylar birleşebilir.
Sınavda

Nasıl sorulurTehlike sınıfı ve çalışan sayısı verilip uzmanın ya da hekimin aylık en az süresi sorulur; 2025 işyeri hekimliği testinde 8 çalışanlı az tehlikeli işyeri için hekim süresi bu kalıpla geldi.

TuzakHekim yerine uzman dakikasını kullanmaktır: az tehlikelide 10 değil 5 dakika. İkinci tuzak, stajyerleri çalışan sayısına katmaktır.

?Soru çöz

Az tehlikeli sınıfta yer alan ve 8 çalışanı bulunan bir işyerinde görevlendirilen işyeri hekiminin bu işyerinde ayda en az kaç dakika çalışması gerekir?

✓ B. Az tehlikeli işyerinde hekim çalışan başına ayda en az 5 dakika çalışır: 8 × 5 = 40. A uzmanın 10 dakikasıyla hesaplanmıştır; C çok tehlikeli sınıfın 15 dakikasını kullanır; D çalışan başına süredir, çalışan sayısıyla çarpılmamıştır.

✎Boşluk doldurma hesapla

Tehlikeli sınıfta 30 çalışanı ve 2 öğrenci stajyeri olan işyerinde uzman ayda en az dakika, hekim en az dakika çalışır.

600 · 300 · 640 · 320 · 150
HESAP · TAM GÜN VE DSP

Tam gün uzman ve hekim eşikleri: 1000/500/250, 2000/1000/750 ve DSP süresi

İSG Mevzuatı · İSG mevzuatı · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Kaç çalışanda tam gün iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi gerekir? Diğer sağlık personeli ayda kaç dakika çalışır?

Kısa cevap: Her 1000 (az tehlikeli), 500 (tehlikeli) ve 250 (çok tehlikeli) çalışana bir tam gün uzman; her 2000, 1000 ve 750 çalışana bir tam gün hekim görevlendirilir. Artan çalışanlar için dakika hesabıyla ek görevlendirme yapılır. DSP yalnız çok tehlikeli işyerinde, çalışan başına 10–49 çalışanda 10, 50–249'da 15, 250 ve üstünde 20 dakika çalışır; tam süreli hekim varsa aranmaz.

Bir dökümhanede 300 kişi çalışıyor. Uzman “artık tam gün buradayım” diyor, hekim hâlâ haftada iki gün geliyor ve revirde bir hemşire var. Üçü de doğru tabloya göre çalışıyor.

Tam gün eşikleri ve artan çalışanlar

Çalışan sayısı büyüdükçe dakika toplamı bir kişinin bütün mesaisini doldurur. İGU ve İH Yönetmelikleri bu noktayı eşikle yazar: çok tehlikeli işyerinde her 250 çalışan için tam gün çalışacak en az bir uzman, her 750 çalışan için bir hekim. Çalışan sayısı eşiğin tam katından fazlaysa artan kısım için normal dakika hesabıyla ek görevlendirme yapılır. Tam süreli görevlendirme gerekince işveren İSGB kurar; tam sürenin ölçüsü 4857'ye göre haftalık çalışma süresidir (6331 md.8/6).

Tam gün eşikleri (her … çalışana bir tam gün)
Az tehlikeliTehlikeliÇok tehlikeli
Uzman (İGU Yön. md.12/2–4)1000500250
Hekim (İH Yön. md.12/2–4)20001000750

Eşikler rastgele değildir: eşik ile dakikanın çarpımı uzmanda her sınıfta 10.000 dakikadır (1000 × 10 = 500 × 20 = 250 × 40). Hekimde az tehlikeli ve tehlikelide de 10.000, çok tehlikelide 750 × 15 = 11.250'dir. Yani tam gün, yaklaşık 10.000 dakikalık aylık yükün karşılığıdır.

Diğer sağlık personeli (İH Yön. md.19)

DSP süresi tehlike sınıfına değil, çok tehlikeli işyerinin büyüklüğüne göre basamaklanır: 10–49 çalışanda 10 dakika, 50–249'da 15, 250 ve üstünde 20. Az tehlikeli ve tehlikeli işyerinde DSP zorunluluğu yoktur. Tam süreli hekim görevlendirilen işyerinde DSP şartı aranmaz (6331 md.6/3); çok tehlikeli sınıfta bu, 750 ve üstü çalışan demektir. Hekim isterse ve işveren uygun görürse yine görevlendirilebilir.

Çözümlü örnek

300 çalışanlı çok tehlikeli dökümhanede uzman, hekim ve DSP süreleri nedir?

  1. Uzman: 300 ÷ 250 → 1 tam gün; artan 50 × 40 = 2.000 dk ek.
  2. Hekim: 300 < 750, tam gün yok; 300 × 15 = 4.500 dk = 75 saat.
  3. DSP: 250 ve üstü → 300 × 20 = 6.000 dk = 100 saat.

Cevap: 1 tam gün uzman + 2.000 dk; hekim 75 sa; DSP 100 sa (ayda)

Çözümlü örnek (sınav tipi)

1.200 çalışanlı tehlikeli sınıftaki bir fabrikada kaç tam gün uzman ve hekim gerekir, artan süre nedir?

  1. Uzman: 1.200 ÷ 500 → 2 tam gün; artan 200 × 20 = 4.000 dk.
  2. Hekim: 1.200 ÷ 1.000 → 1 tam gün; artan 200 × 10 = 2.000 dk.
  3. DSP: tehlikeli sınıfta zorunlu değil.

Cevap: 2 tam gün uzman + 4.000 dk; 1 tam gün hekim + 2.000 dk

Akılda kalsın: Uzman eşiği 1000 · 500 · 250 (yarıya iner), hekim 2000 · 1000 · 750. Eşik × dakika ≈ 10.000. DSP yalnız çok tehlikelide ve büyüklüğe göre 10 · 15 · 20 (sınırlar 50 ve 250); tam süreli hekim varsa aranmaz.
Sınavda

Nasıl sorulurÇalışan sayısı ve sınıf verilip tam gün gerekip gerekmediği ya da DSP'nin aylık süresi sorulur.

TuzakDSP süresini tehlike sınıfına bağlamaktır: 10/15/20 dakika çok tehlikeli işyerinin büyüklüğüne göre değişir. İkinci tuzak, uzman ve hekim eşiklerini karıştırmaktır; çok tehlikelide uzman 250'de, hekim 750'de tam güne geçer.

?Soru çöz

Çok tehlikeli sınıfta yer alan ve 120 çalışanı bulunan bir işyerinde tam süreli işyeri hekimi yoktur. Bu işyerinde görevlendirilecek diğer sağlık personelinin aylık en az çalışma süresi kaç dakikadır?

✓ D. 50–249 çalışanlı çok tehlikeli işyerinde DSP çalışan başına 15 dakika çalışır: 120 × 15 = 1.800. A 10–49 çalışanın 10 dakikasını kullanır; B 250 ve üstünün 20 dakikasını kullanır; C uzmanın çok tehlikeli sınıftaki 40 dakikasıyla hesaplanmıştır.

↕Sıralama hekim süresi azdan çoğa

  1. 60 çalışanlı tehlikeli sınıfta bir oto boya atölyesi
  2. 8 çalışanlı az tehlikeli sınıfta bir muhasebe bürosu
  3. 100 çalışanlı çok tehlikeli sınıfta bir taş ocağı
  4. 40 çalışanlı tehlikeli sınıfta bir matbaa
MEVZUAT · 6331 md.6/2, 7, 8/7, 38

Kamu ve küçük işyerleri: Bakanlık desteği, kamuda görevlendirme ve yürürlük

İSG Mevzuatı · İSG mevzuatı · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla6331 sayılı Kanun ne zaman yürürlüğe girdi? Kamu kurumları ve 50'den az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde İSG hizmeti yükümlülüğü ne zaman başladı?Bağlantılı konudan (6331 sayılı Kanun). Önce kendin cevapla, sonra aç.

6331, 30 Haziran 2012'de yayımlandı; çoğu 30 Aralık 2012'de yürürlüğe girdi. Uzman ve hekim görevlendirme (md.6–7) 50'den az çalışanlı tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde 1 Ocak 2014'te başladı. Kamu kurumları ile 50'den az çalışanlı az tehlikeli işyerlerinin son tarihi olan 31.12.2024'ü Anayasa Mahkemesi iptal etti; güncel durum Bakanlık duyurularından izlenir.

Yönetmelikler ve yürürlük (md.27, 30, 38)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

10'dan az çalışanı olan işyerlerine İSG hizmeti için devlet desteği var mı? Kamu kurumları İSG hizmetini nasıl alır?

Kısa cevap: 6331 md.7'ye göre kamu kurumları hariç, 10'dan az çalışanı olan tehlikeli ve çok tehlikeli işyerleri İSG hizmeti için Bakanlık desteğinden yararlanabilir; Cumhurbaşkanı az tehlikelileri de ekleyebilir. Gider SGK'nın iş kazası ve meslek hastalığı primlerinden karşılanır. Sigortasız işçi çalıştıran, aldığını yasal faiziyle öder ve üç yıl destek alamaz. Kamu kurumları hizmeti Sağlık Bakanlığı kuruluşlarından doğrudan alabilir.

Köydeki 4 kişilik bir mermer atölyesi, ilçedeki bir kaymakamlık binası ve belediyenin 30 kişilik bir müdürlüğü. Üçü de 6331'e tabi; ama kanun küçükle kamuya ayrı kapılar açar.

Küçük işyerine destek (md.7)

Kanun küçük işyerinin parasız kalmasını istemez. Kamu kurumları hariç, 10'dan az çalışanı olan tehlikeli ve çok tehlikeli işyerleri Bakanlık desteğinden yararlanabilir; 10'dan az çalışanlı az tehlikeli işyerlerinin de yararlanmasına Cumhurbaşkanı karar verebilir. Gider, iş kazası ve meslek hastalığı kısa vadeli sigorta kolu için toplanan primlerden aktarılarak SGK tarafından karşılanır; uygulamada SGK kayıtları esas alınır. Denetimde sigortasız çalıştırdığı anlaşılan işveren, o tarihe kadar yapılan ödemeleri yasal faiziyle geri öder ve üç yıl destekten yararlanamaz. Desteğin bedeli ve ödeme şekli Maliye Bakanlığının uygun görüşüyle çıkarılan yönetmelikle belirlenir.

Kamuda hizmet nasıl sağlanır?

Kamu İhale Kanunu kapsamındaki kurumlar hizmeti Sağlık Bakanlığının döner sermayeli kuruluşlarından doğrudan alabilir ya da ihale hükümleriyle satın alabilir (md.6/2). Kurumun kendi personelinden belgesi olanlar da asli görevlerinin yanında, çalışma süresine uyarak kendi kurumlarında ya da muvafakatleri ve üst yöneticinin onayıyla başka kamu kurumlarında görevlendirilebilir (md.8/7). Bu kişilere hizmet alan kurum, çalıştıkları her saat için 200 gösterge rakamının memur aylık katsayısıyla çarpımı kadar ilave ödeme yapar; damga vergisi dışında kesinti yapılmaz ve ayda 80 saati aşan görevlendirme ödemede dikkate alınmaz.

Küçük ve kamu işyerinin rakamları
KuralRakamMadde
Destekten yararlanma10'dan az çalışan, tehlikeli ve çok tehlikeli (kamu hariç)7/1-a
Sigortasız çalıştırana yaptırımYasal faiziyle iade + 3 yıl destek yok7/1-ç
Kamu personeline ilave ödemeSaat başı 200 gösterge × aylık katsayı; ayda en çok 80 saat8/7
Belgesiz işveren yolu50'den az çalışan, az tehlikeli6/1-a

Yürürlük: belediye müdürlüğünün durumu

6331 sayılı Kanun sayfasında md.38'in kademeli takvimini gördük: kamu kurumları ile 50'den az çalışanlı az tehlikeli işyerleri için hizmet yükümlülüğünün son tarihi 31.12.2024'tü ve Anayasa Mahkemesi bu tarihi iptal etti (iptal 09.12.2025'te yürürlüğe girdi). Belediyenin 30 kişilik müdürlüğü bu gruptadır. AYM iptali sonrası güncel durumu Bakanlık duyurularından kontrol et.

Uzman görevlendirilecekse kamuda da tehlike sınıfına uygun belge aranır; az tehlikeli bir kamu binasında bu en az C sınıfıdır.

Akılda kalsın: Destek küçük ve riskli olana: 10'dan az + tehlikeli/çok tehlikeli, kamu hariç; az tehlikeliyi Cumhurbaşkanı ekleyebilir. Para SGK'dan, sigortasıza ceza faizle iade + 3 yıl. Kamu personeli: 200 gösterge, 80 saat. İki ayrı “küçük” sınırı var: destekte 10, belgesiz işveren yolunda 50.
Sınavda

Nasıl sorulurDestekten hangi işyerinin yararlanabileceği, desteğin kaynağı ya da sigortasız çalıştıranın kaç yıl yararlanamayacağı sorulur.

TuzakDestekteki 10 çalışan sınırını belgesiz işveren yolundaki 50 sınırıyla karıştırmaktır. İkinci tuzak, desteği az tehlikeli küçük işyerlerine kanunla verilmiş saymaktır: kanun tehlikeli ve çok tehlikeliyi sayar, az tehlikeliyi Cumhurbaşkanının kararına bırakır.

?Soru çöz

6331 sayılı Kanun'un 7. maddesine göre İSG hizmetlerinin desteklenmesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. md.7/1-a desteği kamu hariç 10'dan az çalışanlı tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerine tanır. B kaynağı yanlış verir, gider iş kazası ve meslek hastalığı primlerinden SGK'ca karşılanır; C 10 sınırını belgesiz işveren yolundaki 50 sınırıyla karıştırır; D süre üç yıldır.

⇄Bilgi eşleştirme rakam → kural

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

6331 sayılı Kanun'daki tanımlara göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ C. İş sözleşmesi şartı 4857'nin işçi tanımına aittir; 6331 statüye bakmadan istihdam edilen her gerçek kişiyi çalışan sayar, memur da buna girer. A işyeri tanımının eklenti ve araç kısmıdır, doğru; B genç çalışan tanımıdır, doğru; D md.3/2'nin hükmüdür, doğru.Kaynak: 6331 sayılı Kanun · Tanımlar: çalışan, işveren, işyeri (md.3)

?Soru 2

Bir iş kazasından sonra aşağıdaki yaptırımlardan hangisi idari yaptırım değildir?

✓ A. Hapis cezasına ceza mahkemesi hükmeder; bu cezai yaptırımdır. B idari para cezasını idare verir; C işin durdurulması idarenin kararıdır; D belgenin askıya alınması da Bakanlığın uyguladığı idari bir yaptırımdır. Üçü de idaridir.Kaynak: Temel hukuk ve iş hukuku · Hukukun kaynakları ve normlar hiyerarşisi

?Soru 3

4857 sayılı İş Kanunu'na göre günlük çalışma süresi tam 7,5 saat olan bir işte işçiye verilmesi gereken en az ara dinlenme süresi ne kadardır?

✓ D. Dört saatten fazla, 7,5 saate kadar (7,5 dahil) süren işlerde ara dinlenme yarım saattir. A 4 saat veya daha kısa işlerin süresidir; B kanunda geçmeyen bir ara değerdir; C 7,5 saatten uzun işler içindir, sınır değeri üst dilime taşır.Kaynak: Çalışma süreleri ve izinler · Ara dinlenme ve gece çalışması (md.68–69)

?Soru 4

Bir boya atölyesinde solvent bazlı boya yerine su bazlı boya kullanılmaya başlanmıştır. Bu uygulama 6331 sayılı Kanun'un 5. maddesindeki hangi ilkenin örneğidir?

✓ D. Tehlikeli maddenin yerine daha az tehlikeli bir madde konmuştur; bu e bendi, yani ikamedir. A toplu korunma bölme, havalandırma gibi herkesi koruyan önlemdir, burada madde değişmiştir; B yeni teknolojiyi izlemeyi anlatır, asıl yapılan iş değiştirmedir; C analiz yalnız riski ölçer, ortadan kaldırmaz.Kaynak: 6331 sayılı Kanun · Risklerden korunma ilkeleri (md.5)

?Soru 5

Aşağıdakilerden hangileri 6331 sayılı Kanun'un kapsamındadır?
I. Bir askerî dikimevinde çalışan terzi
II. Yanında kimseyi çalıştırmadan dükkânını işleten ayakkabı tamircisi
III. Bir metal atölyesinde eğitim gören meslek lisesi çırağı
IV. Bir evde çocuk bakıcılığı yapan kişi

✓ B. Askerî kurumların dikimevleri istisnanın içindeki istisnadır, yani kapsamdadır; çırak da md.2'de açıkça sayılır. A dikimevini askerî faaliyet sayıp dışarıda bırakır; C'deki iki kişi iki ayrı istisnadır (kimseyi çalıştırmayan esnaf ve ev hizmeti); D ev hizmetini kapsama alır, oysa ev hizmetleri md.2/2-c ile dışarıdadır.Kaynak: 6331 sayılı Kanun · Amaç, kapsam ve istisnalar (md.1–2)

?Soru 6

6331 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangisi çalışanların yükümlülükleri arasında yer almaz?

✓ A. Risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak md.4/1-c'ye göre işverenin görevidir. B md.19/2-b'nin KKD ödevidir; C md.19/2-c'nin bildirme ödevidir; D md.19/2-ç'nin teftiş sonrası iş birliği ödevidir. Üçü de çalışanın yükümlülüğüdür.Kaynak: 6331 sayılı Kanun · Çalışanın yükümlülükleri ve alkol yasağı (md.19, 28)

?Soru 7

2026'da yürürlüğe giren değişiklikten sonra 4857 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangileri doğrudur?
I. Tekil gebelikte kadın işçinin çalıştırılmayacağı süre toplam 24 haftadır.
II. Eşi doğum yapan işçiye 10 gün ücretli izin verilir.
III. Kadın işçi doktor onayıyla doğumdan önceki 3 haftaya kadar çalışabilir.

✓ A. I 8 + 16 = 24 haftalık yeni süredir, II Ek md.2'nin 10 günlük babalık iznidir; ikisi de doğru. III eski düzendir: sınır 2026'da 3 haftadan 2 haftaya indi. B babalık iznini eski 5 günde bırakır; C eski 3 haftalık sınırı doğru sayar; D III'ü de doğru sayar.Kaynak: Çalışma süreleri ve izinler · Analık, süt ve babalık izni (md.74, Ek md.2)

?Soru 8

4857 sayılı İş Kanunu'na göre aşağıdaki işçilerden hangisinin sözleşmesini fesheden işveren geçerli bir sebep göstermek zorundadır?

✓ C. Üç şart birden var: 30'dan çok işçi, 6 aydan uzun kıdem ve belirsiz süreli sözleşme. A işyeri 30 işçi eşiğinin altında kalıyor; B kıdem 6 ayı doldurmamış ve iş yer altı işi değil; D sözleşme belirli süreli, md.18 yalnız belirsiz süreli sözleşmeyi korur.Kaynak: Temel hukuk ve iş hukuku · Süreli fesih ve iş güvencesi

?Soru 9

4857 sayılı İş Kanunu'na göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Kanun bu durumda haftalık süreyi yirmi saat kabul eder; otuz saat yanlıştır. A md.15'in hükmüdür, doğru; C md.8'e göre bir yıl ve üstü sözleşme yazılı yapılır, doğru; D md.11'in zincirleme yasağıdır, doğru.Kaynak: Temel hukuk ve iş hukuku · İş sözleşmesi türleri ve deneme süresi

?Soru 10

Bir işyerinde 3 yıllık kıdemi bulunan 52 yaşındaki işçiye 4857 sayılı Kanun'a göre verilmesi gereken yıllık ücretli izin en az kaç gündür?

✓ D. Kıdemi 14 güne denk gelse de 50 ve daha yukarı yaştaki işçinin izni 20 günden az olamaz. A yalnız kıdeme bakar, yaş kalkanını atlar; B kanunda geçmeyen bir ara değerdir; C 15 yıl ve üstü kıdemin süresidir, yaşla karıştırılmıştır.Kaynak: Çalışma süreleri ve izinler · Yıllık ücretli izin (md.53–56)
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?İSG soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →