Normlar hiyerarşisi: Anayasa, kanun, yönetmelik ve tebliğ aynı ağırlıkta değildir
İSG Mevzuatı · Hukuk · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaILO nedir, ne zaman kuruldu ve üçlü yapısı nasıl işler? ILO sözleşmesi ile tavsiye kararı arasındaki fark nedir?Bağlantılı konudan (Ulusal ve uluslararası kuruluşlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), 1919'da Versay Barış Antlaşması'yla kuruldu; 1946'da Birleşmiş Milletler'in ilk uzmanlık kuruluşu oldu, merkezi Cenevre'dedir. Kararlara hükümetler, işverenler ve işçiler birlikte katılır (üçlü yapı). Organları Uluslararası Çalışma Konferansı, Yönetim Kurulu ve Uluslararası Çalışma Bürosu'dur. Sözleşmeler onaylayan ülkeyi bağlar; tavsiye kararları bağlayıcı değildir, yol gösterir. Türkiye 1932'den beri üyedir.
ILO: kuruluşu, üçlü yapısı, organları
✎Konu anlatımı
Hukukun kaynakları nelerdir? Normlar hiyerarşisinde kanun, yönetmelik ve tebliğin yeri nedir?
Kısa cevap: Hukukun asıl kaynakları yazılıdır: Anayasa, kanunlar ve kanun hükmündeki uluslararası antlaşmalar, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, yönetmelikler ile tebliğ ve genelge gibi düzenleyici işlemler. Örf ve âdet yazılı olmayan kaynak, yargı kararları ve bilimsel görüşler yardımcı kaynaktır. Normlar hiyerarşisinde alttaki norm üsttekine aykırı olamaz: yönetmelik, kanunun uygulanmasını sağlamak için ve ona aykırı olmamak şartıyla çıkarılır.Bir OSGB'de yeni başlayan bir uzman, masasındaki dosyada üç metin görüyor: 6331 sayılı Kanun, İSG Hizmetleri Yönetmeliği ve Tehlike Sınıfları Tebliği. Üçü de “uyulmalı” der, ama aralarında bir çelişki çıkarsa hangisinin geçerli olduğu baştan bellidir.
Hukuk kuralları basamaklı bir yapı oluşturur. En üstte Anayasa vardır; md.11'e göre Anayasa hükümleri yasama, yürütme ve yargı organlarını, idareyi ve herkesi bağlar ve kanunlar Anayasa'ya aykırı olamaz. Altında TBMM'nin çıkardığı kanunlar gelir. Usulüne göre yürürlüğe konmuş uluslararası antlaşmalar da md.90'a göre kanun hükmündedir; temel hak ve özgürlüklere ilişkin bir antlaşma kanunla çatışırsa antlaşma esas alınır. Bunu Ulusal ve uluslararası kuruluşlar sayfasında ILO sözleşmeleriyle gördük.
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi 2017 Anayasa değişikliğiyle geldi: yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkarılır, temel haklar ve kişi hakları bununla düzenlenemez, kanunla çelişirse kanun uygulanır. Yönetmeliki Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri, kanunların uygulanmasını sağlamak üzere ve onlara aykırı olmamak şartıyla çıkarır (md.124). Aynı değişiklikle tüzük kaldırıldı. Tebliğ bir düzenlemenin nasıl uygulanacağını açıklar; genelge ve yönerge idarenin kendi birimlerine yönelik talimatlardır. İSG yönetmeliklerinin hangi maddeye dayandığını 6331 sayılı Kanun sayfasında göreceğiz.
| Tür | Kim uygular? | İSG'den örnek |
|---|---|---|
| Cezai | Ceza mahkemesi | Taksirle yaralamada hapis ya da adli para cezası |
| İdari | İdare (Bakanlık, valilik) | İdari para cezası, işin durdurulması, belgenin askıya alınması |
| Hukuki | Hukuk mahkemesi | Tazminat, sözleşmenin hükümsüzlüğü, cebri icra |
Nasıl sorulurNormların sıralaması, bir yönetmeliğin dayanağı ya da bir yaptırımın türü sorulur.
TuzakTebliği yönetmelikle aynı basamakta saymaktır; tebliğ yönetmeliğin ve kanunun altındadır. İkinci tuzak, idari para cezasını cezai yaptırım sanmaktır: idari para cezasını idare verir, hapis ve adli para cezasına ise ceza mahkemesi hükmeder.
↕Sıralama üstten alta
- İSG Hizmetleri Yönetmeliği
- Anayasa
- Tehlike Sınıfları Tebliği
- Cumhurbaşkanlığı kararnamesi
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
?Soru çöz
Bir iş kazasından sonra aşağıdaki yaptırımlardan hangisi idari yaptırım değildir?