Risk yönetimi süreci: tehlikeden kontrole beş adım
İş Güvenliği (İSG) · Risk ve kaza · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Risk değerlendirmesi nedir, hangi adımlardan oluşur? Tehlike ile risk arasındaki fark nedir?
Kısa cevap: Tehlike, zarar verme potansiyelidir; risk, bu potansiyelin zarara dönüşme ihtimalidir ve yöntemler onu olasılık ile şiddetin birleşimi olarak ölçer. Risk değerlendirmesi tehlikeleri tanımlar, riskleri analiz edip derecelendirir ve kontrol tedbirlerine karar verir. Süreç tanımla, analiz et, değerlendir, kontrol et, izle adımlarıyla döner; tedbirden sonra risk yeniden puanlanır.Bir metal atölyesinde tezgâhın yanındaki tiner bidonu yıllarca kimseye zarar vermez; bir metre ötesine taşlama makinesi kurulduğu gün hikâye değişir.
Bidon bir tehlikedir: zarar verme potansiyeli taşır. Kıvılcımın buharı tutuşturma ihtimali ve doğacak yanık ise bir risktir. İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği (md.4) tehlikeyi “zarar veya hasar verme potansiyeli”, riski “kayıp, yaralanma ya da başka zararlı sonuç meydana gelme ihtimali” diye tanımlar. Yöntemler bu ihtimali ölçerken sonucun büyüklüğünü de katar: risk ≈ olasılık × şiddet.
| Tehlike (potansiyel) | Risk (ihtimal + sonuç) |
|---|---|
| Depodaki yanıcı sıvı bidonları | Kıvılcımla tutuşma, çalışanın yanması |
| Hastane koridorunda ıslak zemin | Kayma, bilek kırığı |
| Kapağı açık 380 V elektrik panosu | Bakımcının elektrik çarpması |
Beş adımlık döngü
İş güvenliği uzmanlığı temel eğitim programında en çok saat ayrılan başlık budur (180 saatin 18'i). Süreç bir döngüdür:
Analiz her tehlikeye bir puan verir; değerlendirme bu puanı kabul edilebilir risk seviyesiyle karşılaştırır ve riskleri en yüksekten başlayarak sıralar. Kabul edilebilir risk, “yasal yükümlülüklere ve işyerinin önleme politikasına uygun, kayıp veya yaralanma oluşturmayacak” seviyedir; risk sıfırlanamaz, bu seviyeye indirilir.
Risk değerlendirmesi önleyici (proaktif) bir çalışmadır, kazadan önce yapılır; olmuş kazadan geriye neden aramayı İş kazaları ve kaza analizi sayfasında göreceğiz. Ekip ve 2/4/6 yıllık yenileme kuralı ise İSG Mevzuatı serisinin risk değerlendirmesi ve acil durum mevzuatı başlığındadır.
Yöntemler üç aileye ayrılır: nitel (sözel yargı), yarı nicel (ölçek puanlarının çarpımı) ve nicel (hesaplanmış olasılık). Mevzuat birini şart koşmaz; riskler “seçilen yöntemlerden biri veya birkaçı bir arada” kullanılarak analiz edilir (RD Yön. md.9/2).
Nasıl sorulurBir durumun tehlike mi risk mi olduğu, sürecin adımları ya da yöntemin ailesi sorulur. Buradaki sorular dört şıklıdır; gerçek sınavda her test 50 soru, beş seçeneklidir ve 75 dakika sürer.
TuzakMevzuatın belirli bir yöntemi (ör. Fine-Kinney) zorunlu tuttuğunu sanmaktır; yöntem işyerine göre seçilir. İkinci tuzak, tedbirle işin bittiğini sanmaktır: kalan risk yeniden puanlanır.
↕Sıralama depoda döngü
- Yaya yolunu ayıran bariyere karar verip uygulamak
- Her tehlike için olasılığı ve şiddeti puanlayıp risk skorunu bulmak
- Bariyerden sonra riski yeniden puanlayıp izlemek
- Depoyu gezip forklift, yüksek raf ve yanıcı sıvı gibi tehlikeleri listelemek
- Skorları kabul edilebilir seviyeyle karşılaştırıp en yüksekten başlayarak sıralamak
?Soru çöz
Aşağıdakilerden hangisi bir tehlike değil, bir risk ifadesidir?