İş kazası bildirimi ve yaptırımlar: bildirim, denetim, işin durdurulması ve cezalar

Bir iş kazasında işverenin kime, ne kadar sürede bildirim yapacağını; denetimin, işin durdurulmasının ve idari para cezalarının nasıl işlediğini adım adım öğren.

5 durakTüm alanlar
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
MEVZUAT · 6331 md.3 · 5510 md.13–14

İş kazası sayılan 5 hâl: işyeri, işveren işi, görev yolculuğu, süt izni, servis aracı

İSG Mevzuatı · İSG mevzuatı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTehlike ile risk arasındaki fark nedir? Ramak kala olay nedir?Bağlantılı konudan (İSG’nin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

6331 sayılı Kanun'a göre tehlike, çalışanı veya işyerini etkileyebilecek zarar veya hasar verme potansiyelidir. Risk, tehlikeden kaynaklanacak kayıp, yaralanma ya da başka zararlı sonucun meydana gelme ihtimalidir. Önleme, riskleri ortadan kaldırmak veya azaltmak için alınan tedbirlerin tümüdür. Ramak kala olay, zarar verme potansiyeli olduğu hâlde zarar vermeyen olaydır; tanımı 6331'de değil, İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'ndedir.

Tehlike, risk, önleme, ramak kala

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

5510 sayılı Kanun'a göre hangi hâllerde meydana gelen olay iş kazası sayılır? Meslek hastalığı nasıl tanımlanır?

Kısa cevap: 5510 md.13'e göre sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, görevli olarak işyeri dışına gönderildiği zamanlarda, emziren sigortalının süt izninde ve işverence sağlanan taşıtla işe gidiş gelişte olan ve onu bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay iş kazasıdır. Meslek hastalığını SGK Kurum Sağlık Kurulu tespit eder.

Bir inşaat firmasının servis minibüsü sabah 07.10'da şantiyeye giderken kaza yapıyor. Aynı saatlerde firmanın muhasebecisi kendi otomobiliyle işe gelirken arkadan çarpılıyor. İkisi de yaralı, ama yalnız birinin dosyasına “iş kazası” yazılacak.

İki kanun, iki amaç

İSG'nin temel kavramları sayfasında 6331'in tanımını gördük: işyerinde ya da işin yürütümü nedeniyle olan, ölüme yol açan ya da vücut bütünlüğünü ruhen veya bedenen engelli hâle getiren olay. Bu tanım önleme içindir. Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (5510) ise sigorta içindir: SGK'nın tedavi ve ödenek vereceği olayları beş hâlle sayar.

5510 md.13: iş kazası sayılan beş hâl
BentOlay anıÖrnek
aSigortalının işyerinde bulunduğu sıradaYemekhanede kayıp düşme
bİşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle (bağımsız çalışanda kendi yürüttüğü iş)Müşteriye teslimat
cGörevli olarak işyeri dışına gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmadan geçen zamanlardaBaşka ildeki fuarda otel merdiveni
dEmziren kadın sigortalının süt izni için ayrılan zamanlardaKreşe giderken düşme
eİşverence sağlanan taşıtla işe gidiş gelişteServis minibüsü kazası

Minibüsteki işçiler (e) bendindedir. Muhasebecinin kendi otomobiliyle yolda geçirdiği kaza ise beş hâlden hiçbirine girmez: kanun metnine göre yol kazası, taşıtı işveren sağlıyorsa iş kazasıdır. Görevli gönderilen çalışanın otelde düşmesi de iş kazasıdır, çünkü (c) bendi “asıl işini yapmaksızın geçen zamanları” da kapsar.

Meslek hastalığı (5510 md.14)

5510'a göre meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı ya da yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple ya da işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel ya da ruhsal engellilik hâlidir. Kaza bir anlıktır, meslek hastalığı tekrarla ve zamanla gelir. Hastalığın meslekten kaynaklandığı, SGK'nın yetkilendirdiği sağlık hizmeti sunucusunun sağlık kurulu raporu ve gerekirse işyeri denetim raporlarıyla, Kurum Sağlık Kurulu tarafından tespit edilir. İşten ayrıldıktan sonra ortaya çıkan hastalıkta listedeki yükümlülük süresi aşılmamış olmalıdır; aşılmışsa bulgular ve işyeri incelemesiyle Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun onayı gerekir. Hastalıkların tıbbi yönünü İş Sağlığı serisindeki Meslek hastalıklarına giriş sayfasında bulacaksın.

Akılda kalsın: 5510'un beş hâli için kısa bir yol: yer · iş · görev · süt · servis. Yol kazasını iş kazası yapan şey yol değil, işverenin taşıtıdır. Meslek hastalığında son sözü SGK Kurum Sağlık Kurulu söyler, süre aşılmışsa Yüksek Sağlık Kurulu.
Sınavda

Nasıl sorulur“Aşağıdakilerden hangisi 5510 sayılı Kanun'a göre iş kazası sayılmaz?” kalıbı gelir; doğru cevap çoğu zaman kendi aracıyla işe gidiş ya da işle ilgisi olmayan bir izin günüdür.

TuzakGörevli gönderilen çalışanın iş dışı zamanını kapsam dışı sanmaktır. İkinci tuzak, meslek hastalığını işyeri hekiminin kesinleştirdiğini düşünmektir: hekim yalnız ön tanı koyup sevk eder.

?Soru çöz

5510 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangisi iş kazası sayılan hâllerden biri değildir?

✓ B. Kanun yol kazasını yalnız işverence sağlanan taşıtla gidiş gelişte iş kazası sayar; kendi aracıyla yolculuk beş hâlden hiçbirine girmez. A md.13/d'nin süt izni hâlidir; C md.13/c'nin “asıl işini yapmaksızın geçen zamanlar” hâlidir; D md.13/e'nin servis aracı hâlidir.

⇄Bilgi eşleştirme tanım → kaynak

MEVZUAT · 6331 md.14 · 5510 md.13 · SSİY md.35

İş kazası bildirimi: kolluğa derhal, SGK'ya 3 iş günü, sağlık kuruluşu 10 gün

İSG Mevzuatı · İSG mevzuatı · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaRisk değerlendirmesi kaç yılda bir yenilenir? Hangi durumlarda süresi dolmadan yenilenmesi gerekir?Bağlantılı konudan (Risk değerlendirmesi ve acil durum mevzuatı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Risk değerlendirmesi çok tehlikeli işyerinde en geç 2, tehlikelide 4, az tehlikelide 6 yılda bir yenilenir. Süre dolmadan da tamamen ya da kısmen yenilenir: işyeri taşınır ya da binada değişiklik olursa; teknoloji, madde, ekipman veya üretim yöntemi değişirse; iş kazası, meslek hastalığı ya da ramak kala olay olursa; sınır değer mevzuatı ya da ölçüm sonuçları gerektirirse.

Yenileme: 2/4/6 yıl ve yenileme hâlleri (md.12)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İş kazası SGK'ya kaç gün içinde bildirilir? Meslek hastalığı ve hastanelerin bildirim süresi nedir?

Kısa cevap: İşveren iş kazasını kazanın olduğu yerdeki kolluğa derhal, SGK'ya kazadan sonraki 3 iş günü içinde bildirir. Meslek hastalığını öğrendiği tarihten itibaren 3 iş günü içinde bildirir. Sağlık hizmeti sunucuları iş kazasını, yetkili sağlık hizmeti sunucuları meslek hastalığı tanısını en geç 10 gün içinde SGK'ya bildirir. Bildirim e-sigortayla da yapılır.

Pazartesi öğleden sonra bir metal atölyesinde pres operatörünün eli sıkışıyor. Ambulans gidiyor, polis tutanak tutuyor. İnsan kaynakları sorumlusu ertesi sabah takvime bakıyor: SGK'ya son gün hangisi?

Önce kayıt (md.14/1)

İşveren bütün iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kaydını tutar, inceler ve rapor düzenler. Yaralanma ya da ölüm olmadığı hâlde işyerine veya ekipmana zarar veren ya da zarar verme potansiyeli olan olayları da inceleyip raporlar. Ramak kala olaylar bu yüzden kayıt dışı kalmaz; risk değerlendirmesini yeniletebildiklerini Risk değerlendirmesi ve acil durum mevzuatı sayfasında gördük.

Kim, kime, ne kadar sürede?

Bildirim süreleri
BildirenOlay → kimeSüre
İşverenİş kazası → kazanın olduğu yerdeki kollukDerhal
İşverenİş kazası → SGKKazadan sonraki 3 iş günü
İşverenMeslek hastalığı → SGKÖğrendiği tarihten 3 iş günü
Bağımsız çalışanKendi kazası → SGKRahatsızlığı engel olmadığı günden sonra 3 iş günü (en çok 1 ay)
Sağlık hizmeti sunucusuKendisine gelen iş kazası → SGKEn geç 10 gün
Yetkili sağlık hizmeti sunucusuMeslek hastalığı tanısı → SGKEn geç 10 gün

Kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde olmuşsa, örneğin görevli gönderilen çalışan başka bir ilde yaralanmışsa, 3 iş günü kazanın öğrenildiği tarihten başlar. Bildirim Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği md.35'teki iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesiyle e-sigorta üzerinden ya da doğrudan veya posta yoluyla yapılır. İşyeri hekimi meslek hastalığından şüphelenirse ön tanı koyar ve vakayı SGK'nın yetkilendirdiği sağlık hizmeti sunucusuna sevk eder (md.14/3).

Çözümlü örnek

Kaza pazartesi oldu, araya tatil girmiyor. SGK bildirimi en geç hangi gün yapılır?

  1. Kaza günü sayılmaz: salı = 1, çarşamba = 2, perşembe = 3.

Cevap: en geç perşembe; polise ise pazartesi, derhal

Çözümlü örnek (sınav tipi)

Görevli olarak fuara gönderilen satış temsilcisi cumartesi akşamı otelde düşüyor; işveren durumu pazartesi sabahı öğreniyor. Süre ne zaman dolar?

  1. Kaza işverenin kontrolü dışında: süre öğrenme günü olan pazartesiden başlar.
  2. salı = 1, çarşamba = 2, perşembe = 3.

Cevap: perşembe

Süresinde bildirim yapılmazsa SGK, bildirim tarihine kadar ödediği geçici iş göremezlik ödeneğini işverenden alır; bunu Temel hukuk ve iş hukuku sayfasında gördük. Ayrıca md.14'teki bildirim yükümlülüğüne aykırılığın idari para cezasını il müdürlüğü değil doğrudan SGK verir (md.26/2).

Akılda kalsın: Kolluk derhal, işveren 3 iş günü, sağlık kuruluşu 10 gün. İşverenin sayacı kazada kazadan sonra, meslek hastalığında ve kontrol dışı yerdeki kazada öğrenmeden sonra başlar. İşveren iş günüyle, sağlık kuruluşu takvim günüyle sayar.
Sınavda

Nasıl sorulurBildirim süreleri doğrudan ya da bir takvim örneğiyle sorulur.

Tuzakİşverenin süresini 10 gün, sağlık kuruluşunun süresini 3 iş günü sanmaktır. İkinci tuzak, “3 gün” ile “3 iş günü”nü eşit tutmaktır. Üçüncü tuzak, yaralanmasız olayların raporlanmayacağını düşünmektir: zarar verme potansiyeli olan olaylar da incelenir.

✎Boşluk doldurma bildirim süreleri

İşveren iş kazasını kolluk kuvvetlerine , SGK'ya kazadan sonraki iş günü içinde bildirir. Kendisine gelen iş kazasını sağlık hizmeti sunucusu en geç gün içinde SGK'ya bildirir.

derhal · 3 · 10 · 30 · 15 · 24 saat içinde

?Soru çöz

6331 ve 5510 sayılı kanunlara göre iş kazası ve meslek hastalığının kayıt ve bildirimiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. md.14/1-b, yaralanma olmasa da zarar veren ya da zarar verme potansiyeli olan olayların incelenip raporlanmasını ister. A md.14/2-b'nin hükmüdür; B 5510 md.13'teki kontrol dışı yer kuralıdır; C md.14/3'ün sevk yükümlülüğüdür.
MEVZUAT · 6331 md.24, 24/A · 4857 md.92–97

İSG teftişi: işyerini iş müfettişi, OSGB'yi ve eğitim kurumunu Genel Müdürlük denetler

İSG Mevzuatı · İSG mevzuatı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTürkiye'de iş sağlığı ve güvenliğinden sorumlu kurumlar hangileridir? İSGGM, İSGÜM, İş Teftiş Kurulu ve SGK ne iş yapar?Bağlantılı konudan (Ulusal ve uluslararası kuruluşlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Türkiye'de İSG'nin çatısı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığıdır. İSG Genel Müdürlüğü (İSGGM) politika ve mevzuat hazırlar, OSGB'leri ve eğitim kurumlarını yetkilendirir; ona bağlı İSGÜM ölçüm, analiz ve araştırma yapar; iş müfettişleri denetler. SGK iş kazası ve meslek hastalığı bildirimlerini alır, sigorta yardımlarını öder. Ulusal İSG Konseyi (6331 md.21) tavsiyede bulunur.

Ulusal kuruluşlar ve Ulusal İSG Konseyi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İşyerlerinde İSG denetimini kim yapar? İş müfettişinin yetkileri ve işverenin yükümlülükleri nelerdir?

Kısa cevap: 6331 md.24'e göre Kanun'un işyerlerinde uygulanmasını İSG yönünden teftişe yetkili Bakanlık iş müfettişleri izler ve teftiş eder; 4857'nin 92, 93, 96, 97 ve 107. maddeleri uygulanır. Md.24/A'ya göre OSGB, eğitim kurumu, ekipman muayene kuruluşu ve iş hijyeni laboratuvarlarını İSG Genel Müdürlüğünün uzman, mühendis, tabip gibi personeli denetler.

Bir tekstil fabrikasının kapısına habersiz iki iş müfettişi geliyor. Önce risk değerlendirmesi dosyasını, eğitim belgelerini ve kurul tutanaklarını istiyorlar, sonra boyahaneye iniyorlar. Aynı hafta fabrikaya hizmet veren OSGB'nin ofisinde başka bir ekip, Genel Müdürlüğün denetçileri var.

İşyerlerinin teftişi (md.24)

Teftiş, Ulusal ve uluslararası kuruluşlar sayfasında gördüğümüz İş Teftiş Kurulunun iş müfettişlerince yapılır. Müfettişin yetkisi geniştir: işyerini, belgeleri, araç ve makineleri, hammaddeyi gerektiğinde; çalışanların sağlığına ve güvenliğine ilişkin tesisleri her zaman görebilir, inceleyebilir. İşveren, çalışanlar ve ilgili kişiler çağrıldıklarında gelmek, bilgi ve belge vermek, her türlü kolaylığı göstermek zorundadır (4857 md.92). Müfettişin tuttuğu tutanaklar aksi kanıtlanıncaya kadar geçerlidir. Gerekirse zabıta müfettişe yardım eder (md.97).

Karşılıklı yükümlülükler

Teftişte kim neyi yapamaz?
TarafYükümlülük ya da yasakMadde
İş müfettişiİşin normal gidişini mümkün olduğunca aksatmaz; meslek sırlarını gizli tutar; şikâyet eden ya da ifade veren işçinin kimliğini açıklamaz4857 md.93
İşverenİfadesine başvurulan işçiye telkinde bulunamaz, gerçeği saklamaya zorlayamaz, ifade verdi diye kötü davranamaz4857 md.96
İşçiGerçeğe aykırı ihbar ve yanlış cevapla teftişi yanıltamaz4857 md.96
İSG kuruluTeftişte müfettişe kolaylık sağlar; tutanak ve kaza raporları işyerinde bulundurulurKurullar Yön. md.10–11

Hizmet verenlerin denetimi (md.24/A, 2024)

2024'te eklenen 24/A maddesiyle, İSG hizmeti ya da eğitimi veren kuruluşların denetimi ayrı bir ekibe verildi. Eğitim kurumları, OSGB'ler, ekipman muayene kuruluşları ile iş hijyeni ölçüm, test ve analiz laboratuvarları Bakanlık adına İSG Genel Müdürlüğünde görevli çalışma uzmanı, mühendis, fizikçi, kimyager, biyolog ve tabip unvanlı personel tarafından incelenir ve denetlenir. Bu denetime engel olan işverene ayrıca idari para cezası öngörülür. Askerî işyerleri ile yurt güvenliği için madde üreten işyerlerinin teftişi Millî Savunma Bakanlığı ile birlikte hazırlanan yönetmeliğe göre yürür. SGK'nın denetim memurları ise bildirilen olayın iş kazası olup olmadığını soruşturabilir (5510 md.13).

Akılda kalsın: İki denetim, iki ekip: işyerini iş müfettişi, hizmet vereni Genel Müdürlük personeli denetler. Müfettişin iki sözü: tesisleri her zaman görür, şikâyetçinin adını asla söylemez. Tutanak kesin değil, aksi kanıtlanana kadar geçerlidir.
Sınavda

Nasıl sorulurTeftişe yetkili makam, müfettişin gizlilik yükümlülüğü ya da 24/A'daki kuruluşların kim tarafından denetlendiği sorulur.

TuzakOSGB'yi de iş müfettişinin denetlediğini sanmaktır; 2024'ten beri bu iş Genel Müdürlük personelindedir. İkinci tuzak, müfettiş tutanağını itiraz edilemez belge saymaktır.

?Soru çöz

6331 sayılı Kanun ve atıf yaptığı 4857 sayılı Kanun hükümlerine göre İSG teftişi ve denetimiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. md.24/A OSGB, eğitim kurumu, ekipman muayene kuruluşu ve laboratuvarların denetimini İSG Genel Müdürlüğü personeline verir. B teftişi iş müfettişinden alıp SGK'nın kaza soruşturmasıyla karıştırır; C md.93'ün kimlik gizliliğine aykırıdır; D md.92'deki “aksi kanıtlanıncaya kadar geçerli” kuralını yok sayar.

⇄Bilgi eşleştirme kim ne yapar?

MEVZUAT · 6331 md.25 · İŞİN DURDURULMASI YÖN.

İşin durdurulması: üç müfettişlik heyet, 2 gün, 24 saat, 6 iş günü itiraz

İSG Mevzuatı · İSG mevzuatı · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla6331 sayılı Kanun'a göre çalışmaktan kaçınma hakkı nedir, çalışan nereye başvurur ve bu sürede ücret ödenir mi?Bağlantılı konudan (6331 sayılı Kanun). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ciddi ve yakın tehlikeyle karşılaşan çalışan kurula, kurul yoksa işverene başvurup tespit ve tedbir ister. Kurul acilen toplanır, işveren derhâl karar verir; karar tutanakla tespit edilip çalışana ve çalışan temsilcisine yazılı bildirilir. Lehte kararda çalışan, tedbir alınıncaya kadar ücreti ve hakları saklı kalarak çalışmaktan kaçınır. Tehlike önlenemiyorsa usule uymadan güvenli yere gider.

Çalışmaktan kaçınma hakkı (md.13)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İşin durdurulması kararını kim verir, hangi sürelerde uygulanır ve işveren nereye itiraz eder?

Kısa cevap: 6331 md.25'e göre hayati tehlike tespit edilince iş, tehlike giderilinceye kadar işyerinin bir bölümünde ya da tamamında durdurulur. Kararı üç iş müfettişinden oluşan heyet tespitten itibaren 2 gün içinde verir; mülki idare amiri kolluk eliyle 24 saat içinde uygular. İşveren 6 iş günü içinde iş mahkemesine itiraz edebilir; itiraz uygulamayı durdurmaz. Çalışanların ücreti ödenir.

Bir şantiyede müfettiş, yedinci kattaki döşeme kenarında korkuluk olmadığını ve işçilerin emniyet kemersiz çalıştığını görüyor. Tutanağın en altına tek bir öneri yazıyor: yüksekte çalışma durdurulmalı.

Hangi durumda? (md.25/1, 7)

Üç sebep vardır. Birincisi, bina ve eklentilerde, çalışma yöntem ve şekillerinde ya da iş ekipmanında çalışanlar için hayati tehlike oluşturan bir husus. İkincisi, çok tehlikeli sınıftaki maden, metal ve yapı işleri, tehlikeli kimyasallarla çalışılan ya da büyük endüstriyel kaza olabilecek işyerlerinde risk değerlendirmesinin yapılmamış olması: burada ayrıca hayati tehlike aranmaz. Üçüncüsü, ihaleyle alınan çok tehlikeli işlerde plana aykırı üretim zorlaması. Durdurma, tehlikenin etkilediği alana göre bir bölümde ya da tamamında olur.

Karar heyetten, uygulama mülki idare amirinden, itiraz iş mahkemesine.Görsel: Sınav Defteri

Kararın yolu

Müfettiş raporunu en geç tespitin ertesi günü İş Teftiş Kurulu Başkanlığına gönderir. Kararı üç müfettişten oluşan heyet oy çokluğuyla, tespit tarihinden itibaren iki gün içinde verir. Karar mülki idare amirine (ilde vali, ilçede kaymakam) ve il müdürlüğüne bir gün içinde gider; mülki idare amiri kolluk eliyle 24 saat içinde uygular, işyeri mühürlenir. Acil müdahale gerekiyorsa tespiti yapan müfettiş işi heyet kararına kadar geçerli olmak üzere durdurur; karar aynı gün uygulanır.

Durdurmadan sonra

İşveren kararın yerine getirildiği tarihten itibaren altı iş günü içinde yetkili iş mahkemesine itiraz eder; itiraz kararın uygulanmasını durdurmaz, mahkeme altı iş günü içinde kesin karar verir. Eksikleri gidermek için işveren mühürlerin geçici sökülmesini isteyebilir; heyet bu talebe iki gün içinde karar verir. İşveren tehlikenin giderildiğini yazılı bildirince en geç yedi gün içinde inceleme yapılıp karar verilir. Durdurma süresince işsiz kalan çalışanlara ücret ödenir ya da ücret düşmeden başka bir iş verilir. Durdurulan işte izinsiz çalışma yaptıran işveren ya da vekiline üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir. 6331 sayılı Kanun sayfasında, iş müfettişlerce durdurulmuşsa çalışmaktan kaçınma hakkının uygulanmadığını gördük.

Karıştırılan rakamlar: işin durdurulması
RakamNe için?
3 müfettişHeyetin üye sayısı
2 günHeyetin kararı (tespitten itibaren); geçici mühür sökme talebine karar
1 günKararın mülki idare amirine ve il müdürlüğüne gönderilmesi
24 saat / aynı günKararın uygulanması / acil hâlde uygulanması
6 iş günüİşverenin itirazı ve mahkemenin kararı
7 günGiderildi bildiriminden sonra inceleme ve karar
3–5 yılDurdurulan işte izinsiz çalıştırmanın hapis cezası
Ek bilgi: sürekli işler ve yer altı madenleri

Teknik olarak sürekli olması gereken işlerde, faaliyetin devamı ya da işyerinin güvenliği için müfettişin raporunda yazılı işlerde, üretim ve satış yapmadan çalışmaya izin verilir; durdurma mühürsüz, tutanakla uygulanır. Yer altı maden işyerlerinde acil durdurmayı gerektiren hâller yönetmeliğin ekinde sayılır; 2026'da yönetmeliğe ana, tali ve yedek havalandırma fanı ile yedek güç sistemi tanımları eklendi.

Akılda kalsın: Rakamlar kararın yolunu izler: 3 müfettiş → 2 gün → 1 gün → 24 saat; itiraz 6 iş günü, kaldırma 7 gün. Karar veren heyet, uygulayan mülki idare amiri, itiraz mercii iş mahkemesi. Durdurulan işyerinde çalışanın cebi korunur: ücret ödenir.
Sınavda

Nasıl sorulurKararı kimin verdiği, uygulama süresi, itiraz mercii ve süresi sorulur.

TuzakKararı tek müfettişin ya da valinin verdiğini sanmaktır: tek müfettiş yalnız acil hâlde, heyet kararına kadar durdurur; vali uygular. İkinci tuzak, itirazın kararı askıya aldığını düşünmektir. Üçüncü tuzak, durdurma süresinde ücret ödenmeyeceğini sanmaktır.

↕Sıralama durdurma süreci

  1. Mülki idare amirinin kararı kolluk eliyle 24 saat içinde uygulaması
  2. Üç müfettişlik heyetin 2 gün içinde karar vermesi
  3. İşverenin eksikleri giderip yazılı bildirmesi, 7 gün içinde karar
  4. Müfettişin hayati tehlikeyi tespit edip rapor düzenlemesi
  5. Kararın 1 gün içinde mülki idare amirine ve il müdürlüğüne gönderilmesi

?Soru çöz

6331 sayılı Kanun'a göre işveren, işin durdurulması kararına nereye ve hangi süre içinde itiraz edebilir?

✓ C. md.25/4 itirazı yetkili iş mahkemesine, kararın yerine getirildiği tarihten itibaren altı iş gününe bağlar. A genel idari dava süresiyle karışır; B kaldırma talebinden sonraki 7 günlük inceleme süresidir; D heyetin karar süresi olan 2 günü itiraza taşır.
HESAP · İDARİ PARA CEZASI (md.26)

İSG idari para cezaları: taban tutar, tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre %25'ten %200'e artış

İSG Mevzuatı · İSG mevzuatı · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

6331'e göre idari para cezaları nasıl hesaplanır? Tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre ceza ne kadar artırılır?

Kısa cevap: 6331 md.26 her aykırılık için bir taban tutar yazar ve bu tutar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir. Ceza işyerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre artırılır: 10'dan az çalışanlı az tehlikelide aynen, 50 ve üstü çalışanlı çok tehlikelide yüzde iki yüz artırılarak uygulanır. Çalışan başına verilen cezalarda artış uygulanmaz.

Bir iş müfettişi aynı hafta iki işyerinde aynı eksikliği buluyor: risk değerlendirmesi yok. Biri 8 çalışanlı bir kırtasiye, öbürü 300 çalışanlı bir döküm fabrikası. Kanun maddesi aynı, ama yazılacak ceza üç kat farklı.

Taban tutar ve yeniden değerleme

Md.26/1 her yükümlülük için ayrı bir tutar sayar: risk değerlendirmesi yapmayan, uzman ya da hekim görevlendirmeyen, eğitim vermeyen, kurul kurmayan işverene ayrı ayrı. Bazı cezalar aykırılığın devam ettiği her ay yeniden verilir, bazıları çalışan başına hesaplanır. Kanun metnindeki rakamlar yürürlük yılının tabanıdır; Kabahatler Kanunu md.17/7'ye göre idari para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılır ve Bakanlık güncel tabloyu her yıl duyurur. Bu yüzden ezberlenecek şey TL değil, hesabın mantığıdır.

Çarpanlar (md.26/3)

Taban tutara uygulanan artış
Çalışan sayısıAz tehlikeliTehlikeliÇok tehlikeli
10'dan azaynen (×1)+%25 (×1,25)+%50 (×1,5)
10–49aynen (×1)+%50 (×1,5)+%100 (×2)
50 ve üstü+%50 (×1,5)+%100 (×2)+%200 (×3)

Tabloda iki istisna vardır. Ceza zaten çalışan sayısıyla çarpılıyorsa, örneğin eğitim verilmeyen her çalışan ya da sağlık raporu alınmayan her çalışan için, artış uygulanmaz (md.26/5). İş durdurulmuşsa durdurmaya sebep olan fiil için ayrıca idari para cezası verilmez (md.26/4).

Ceza = taban tutar × çarpan Çalışan başına cezada: taban × çalışan sayısı (çarpan yok)Taban tutar, kanundaki rakamın o yıl için yeniden değerlenmiş hâlidir.
Çözümlü örnek

Risk değerlendirmesi yapmayan işverene kanun metninde 3.000 TL yazar (2012 tabanı). 30 çalışanlı tehlikeli bir işyerinde bu taban kaç katına çıkar?

  1. 10–49 çalışan, tehlikeli: +%50 → ×1,5.
  2. Kanun tabanıyla: 3.000 × 1,5 = 4.500 TL; bugünkü tutar bunun yeniden değerlenmiş hâlidir.

Cevap: taban × 1,5

Çözümlü örnek (sınav tipi)

120 çalışanlı çok tehlikeli bir fabrikada 12 çalışana temel eğitim verilmemiş. Çalışan başına tabanı T olan bu cezada toplam kaç T ödenir?

  1. Ceza çalışan başına: 12 × T = 12T.
  2. Çalışan sayısıyla çarpılan cezada ×3 uygulanmaz.

Cevap: 12T (36T değil)

Cezayı kim verir?

Cezalar gerekçeli olarak Çalışma ve İş Kurumu il müdürünce verilir ve tebliğden itibaren 30 gün içinde ödenir. İstisna md.14'teki bildirim cezalarıdır: onları SGK doğrudan verir ve 5510 md.102'ye göre tahsil eder. İl müdürlüğünün tahsil ettiği cezalar İSG eğitimi ve araştırma-geliştirme projelerinde kullanılır.

Akılda kalsın: Çarpan tablosu iki yönde büyür: tehlike arttıkça ve çalışan arttıkça. Köşeler: ×1 (küçük, az tehlikeli) ve ×3 (50+, çok tehlikeli). İki “uygulanmaz”: çalışan başına cezada çarpan, durdurulan işte ceza.
Sınavda

Nasıl sorulurÇalışan sayısı ve tehlike sınıfı verilip artış oranı ya da taban tutarın kaç katı ödeneceği sorulur.

Tuzak50 ve üstü çalışanlı çok tehlikeli işyerindeki artışı “3 kat” yerine “yüzde 300” sanmaktır: artış yüzde 200'dür, ödenen taban × 3'tür. İkinci tuzak, çalışan başına cezaya da çarpan uygulamaktır. Üçüncü tuzak, bildirim cezasını il müdürlüğüne vermektir.

?Soru çöz

6331 sayılı Kanun'da taban tutarı T olarak belirlenen ve çalışan sayısıyla çarpılmayan bir idari para cezası, 60 çalışanı bulunan çok tehlikeli sınıftaki bir işyerine kaç T olarak uygulanır?

✓ B. 50 ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli işyerinde ceza yüzde iki yüz artırılır: T + 2T = 3T. A 10'dan az çalışanlı çok tehlikeli işyerinin oranıdır; C 10–49 çalışanlı çok tehlikeli ya da 50+ tehlikeli işyerinin oranıdır; D yüzde iki yüz artışı yüzde üç yüz gibi hesaplar.

✎Boşluk doldurma md.26

50 ve daha fazla çalışanı olan az tehlikeli işyerinde ceza yüzde artırılır. Çalışan sayısıyla çarpılarak verilen cezalarda bu artış . İş kazasını süresinde bildirmeyen işverenin idari para cezasını verir.

50 · uygulanmaz · SGK · 100 · il müdürü · uygulanır

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

6331 sayılı Kanun'un 8. maddesine göre hayati tehlike içeren bir eksikliği yetkili birime bildirmediği tespit edilen ortak sağlık ve güvenlik biriminin (OSGB) yetki belgesi ilk seferde ne kadar süreyle askıya alınır?

✓ C. OSGB'nin yetki belgesi ilk seferde altı ay, tekrarında bir yıl askıya alınır. A uzman ve hekimin ilk sefer süresidir, kişiyle kurum karıştırılmıştır; B OSGB'nin tekrar hâlindeki süresidir; D md.8'de geçmez, yönetmelikte iptal edilen belgeyle yeniden başvuru yasağının süresidir.Kaynak: İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi · Bağımsızlık, bildirim, askı ve tazminat (md.8)

?Soru 2

İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'ne göre risk değerlendirmesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. md.9/2 yöntemi işyerinin özelliklerine ya da standartlara göre seçilen bir ya da birkaç yönteme bırakır; md.11 yöntemi dokümana yazdırır. B mevzuatta olmayan bir zorunluluk koyar; C süreci tasarım ya da kuruluş aşamasından başlatan md.7'ye aykırıdır; D eksiktir, her sayfa yapanlarca paraflanır.Kaynak: Risk değerlendirmesi ve acil durum mevzuatı · Aşamalar ve dokümantasyon (RD Yön. md.7–11)

?Soru 3

Çalışanların İSG Eğitimleri Yönetmeliği'ne göre tehlikeli sınıftaki bir işyerinde temel eğitimin en az süresi ile tekrar eğitiminin en az süresi ve sıklığı hangi seçenekte doğru verilmiştir?

✓ D. Tehlikeli sınıfta temel eğitim en az 12 ders saatidir; tekrar 2 yılda bir ve her sınıfta olduğu gibi en az 8 ders saatidir. A az tehlikeli sınıfın rakamlarıdır; B tekrarı temel eğitim kadar uzun sayar ve çok tehlikelinin sıklığını alır; C çok tehlikelinin 16 saatini tehlikeli sınıfa taşır.Kaynak: Çalışan eğitimi, katılım ve kurullar · Temel eğitim: 8/12/16 saat, tekrar, sınav

?Soru 4

Çok tehlikeli sınıfta yer alan ve 60 çalışanı bulunan bir işyerinde İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik'e göre söndürme ekibinde en az kaç destek elemanı görevlendirilmelidir?

✓ C. Çok tehlikeli işyerinde her 30 çalışana kadar bir destek elemanı gerekir ve 30'un katları dahildir: 60 ÷ 30 = 2. A 60'ı bir üst basamağa taşır; B her 10 çalışana bir olan ilkyardımcı sayısıdır ya da üç ekibin toplamıdır; D tehlikeli işyerindeki ilkyardımcının 15'lik ölçüsüyle hesaplanmıştır.Kaynak: Risk değerlendirmesi ve acil durum mevzuatı · Destek elemanı ve ilkyardımcı sayısı

?Soru 5

İş güvenliği uzmanlığı ve işyeri hekimliği eğitim programlarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Olağan durumda teorik eğitimin en fazla yarısı uzaktan verilir; tamamı ancak salgın ve afet gibi mücbir sebeplerde Bakanlık kararıyla uzaktan olabilir. A md.25'in süreleridir, doğru; C mazeretli ya da mazeretsiz devamsızlık sınırıdır, doğru; D eğitimin sırası kuralıdır, doğru.Kaynak: İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi · Eğitim, sınav, belge ve vize

?Soru 6

6331 sayılı Kanun'a göre işverenin bilgilendirme yükümlülüğüyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Ciddi ve yakın tehlikeye maruz kalma riski olan bütün çalışanlar derhal bilgilendirilir.
II. Başka işyerinden çalışmak üzere gelenler için gerekli bilgiler onların işverenlerine verilir.
III. Risk değerlendirmesi ve ölçüm sonuçlarına yalnız iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi ulaşabilir.

✓ C. I md.16/2-a'nın, II md.16/2-b'nin hükmüdür. III yanlıştır: kanun bu bilgilere destek elemanlarının ve çalışan temsilcilerinin de ulaşmasını ister. A II'yi eksik bırakır; B yanlış olan III'ü alır; D III'ü de doğru sayar.Kaynak: Çalışan eğitimi, katılım ve kurullar · Çalışanların bilgilendirilmesi (md.16)

?Soru 7

İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik'e göre aşağıdakilerden hangisi diğer sağlık personelinin görevlerinden değildir?

✓ A. İşe uygunluk raporu muayeneye dayanır ve işyeri hekiminin görevidir; DSP muayenede hekime yardım eder. B md.16/2-b'deki öykü yazma görevidir; C md.16/2-c'deki takip görevidir; D md.16/2-ç'deki ortak ilkyardım görevidir.Kaynak: İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi · İşyeri hekimi ve diğer sağlık personeli

?Soru 8

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik'e göre tehlikeli sınıfta yer alan ve maden işyeri olmayan bir fabrikada tatbikat ve acil durum planının yenilenmesi için öngörülen en uzun süreler hangi seçenekte doğru verilmiştir?

✓ B. Maden dışı işyerlerinde tatbikat tehlike sınıfına bakılmaksızın en geç yılda bir yapılır; plan tehlikeli işyerinde en geç 4 yılda bir yenilenir. A tatbikata plan süresini uygular; C tatbikatı kısaltır ve planı çok tehlikeli sınıfın 2 yılıyla karıştırır; D planı periyodik muayenenin 3 yılıyla karıştırır.Kaynak: Risk değerlendirmesi ve acil durum mevzuatı · Acil durum planı ve tatbikat (md.11)

?Soru 9

Çalışanların İSG Eğitimleri Yönetmeliği'ne göre aşağıdakilerden hangisi çalışanlara temel eğitimi verebilecekler arasında yer almaz?

✓ B. Deneyimli usta yalnız işe başlama eğitimini verebilir; md.10'daki temel eğitim listesinde yoktur. A ÇASGEM'dir, md.10/1-b'de sayılır; C işyerinin uzmanıdır, listenin ilk sırasındadır; D üniversitelerin eğitim birimleri md.10/1-c'dedir.Kaynak: Çalışan eğitimi, katılım ve kurullar · Eğiticiler, özel durumlar ve mesleki eğitim

?Soru 10

Yetkili sendikası bulunmayan ve 730 çalışanı olan bir işyerinde 6331 sayılı Kanun'a göre en az kaç çalışan temsilcisi görevlendirilmelidir?

✓ C. 730 çalışan 501–1000 basamağındadır; bu basamakta 4 temsilci görevlendirilir. A 101–500 basamağının sayısıdır; B 1001–2000 basamağına aittir; D 51–100 çalışanlı işyerleri içindir.Kaynak: Çalışan eğitimi, katılım ve kurullar · Görüş alma ve çalışan temsilcisi (md.18, 20)
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?İSG soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →