6331 sayılı Kanun'un amacı ve kapsamı: kimler korunur, kimler dışarıda kalır?
İSG Mevzuatı · İSG mevzuatı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaİş sağlığı ve güvenliği dünyada nasıl gelişti? Ramazzini kimdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (İSG’nin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.
İşin hastalık yaptığı eskiden biliniyordu; meslek hastalıklarının sistemli incelenmesi 1700'de Bernardino Ramazzini'nin kitabıyla başladı, bu yüzden Ramazzini “iş hekimliğinin babası” sayılır. Sanayi Devrimi İngiltere'de ilk fabrika kanunlarını ve fabrika müfettişliğini (1833) doğurdu. ILO 1919'da kuruldu; AB'nin 89/391/AET çerçeve direktifi (1989) önlemeyi ve risk değerlendirmesini merkeze aldı.
✎Konu anlatımı
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kimleri kapsar, hangi faaliyetler kapsam dışındadır?
Kısa cevap: 6331 sayılı Kanun kamu ve özel sektördeki bütün işlere ve işyerlerine, işverenlere, işveren vekillerine ve çırak ve stajyerler dahil bütün çalışanlara faaliyet konusuna bakılmaksızın uygulanır. Kapsam dışı kalanlar: TSK, genel kolluk ve MİT faaliyetleri (fabrika, bakım merkezi, dikimevi hariç), afet müdahalesi, ev hizmetleri, kimseyi çalıştırmadan kendi hesabına çalışanlar ve infaz kurumlarındaki iyileştirme faaliyetleri.Bir belediyenin asfalt şantiyesinde aynı silindirin başında iki kişi çalışıyor: biri belediyenin kadrolu memuru, öteki taşeron firmanın işçisi. Statüleri farklı, ama ikisi de aynı İSG kanununun korumasında.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu 30 Haziran 2012'de Resmî Gazete'de yayımlandı. Daha önce İSG kuralları 4857 sayılı İş Kanunu'nun içindeydi ve yalnız “işçi”yi koruyordu; 6331 bu kuralları ayrı bir kanunda topladı ve korumayı genişletti. İSG'nin temel kavramları sayfasında bu gelişimi gördük.
Amaç (md.1): İSG'nin sağlanması ve iyileştirilmesi için işveren ve çalışanların görev, yetki, sorumluluk, hak ve yükümlülüklerini düzenlemek. Kanun iki taraflıdır: çalışana da hak ve ödev verir.
Kapsam (md.2/1): Kamu ve özel sektördeki bütün işler ve işyerleri, işverenler, işveren vekilleri ve çırak ve stajyerler dahil tüm çalışanlar, faaliyet konusuna bakılmaksızın. Burada bir terim farkı çıkar: 6331 “işçi” değil “çalışan” der. İşçi, 4857'ye göre iş sözleşmesiyle çalışan kişidir; çalışan ise statüsüne bakılmaksızın istihdam edilen her gerçek kişidir. Memur da çalışandır.
| Kim, hangi iş? | 4857 İş Kanunu | 6331 İSG Kanunu |
|---|---|---|
| Belediyede kadrolu memur | Kapsam dışı (işçi değil) | Kapsamda (çalışan) |
| İşletmede eğitim gören meslek lisesi çırağı | İstisna (md.4) | Kapsamda (md.2 açıkça sayar) |
| 50 ve daha az işçili tarım ve orman işi | İstisna (md.4) | Kapsamda |
| Ev hizmetleri (ev temizliği, evde bakıcılık) | İstisna | İstisna (md.2/2-c) |
İstisnalar (md.2/2): istisna dar
- a) TSK, genel kolluk ve Millî İstihbarat Teşkilatının faaliyetleri; ancak bunların fabrika, bakım merkezi, dikimevi ve benzeri işyerleri kapsamdadır.
- b) Afet ve acil durum birimlerinin müdahale faaliyetleri.
- c) Ev hizmetleri.
- ç) Çalışan istihdam etmeksizin kendi nam ve hesabına mal ve hizmet üretenler.
- d) Hükümlü ve tutuklulara infaz sırasında iyileştirme kapsamında yapılan işyurdu, eğitim, güvenlik ve meslek edindirme faaliyetleri.
İstisnaların ortak mantığı: ya işveren-çalışan ilişkisi yoktur (tek başına çalışan esnaf), ya iş kendine özgü bir disiplinle yürür (askerlik, afet müdahalesi, infaz), ya da işyeri bir evdir. Askerî dikimevinde yapılan iş ise sıradan üretimdir; bu yüzden kapsama girer. Yanına tek bir çırak alan esnaf da artık “işveren”dir.
Nasıl sorulur“Aşağıdakilerden hangisi 6331 kapsamı dışındadır?” ya da öncüllü “hangileri kapsamdadır?” kalıbı gelir. Bu seride sorular dört şıklıdır; gerçek sınavda her soru beş seçeneklidir ve yanlış cevap doğruyu götürmez, bu yüzden boş bırakma.
TuzakAskerî kurumlardaki her işi kapsam dışı saymaktır: fabrika, bakım merkezi ve dikimevi kapsamdadır. İkinci tuzak, çırak ve stajyeri 4857'deki gibi dışarıda bırakmaktır; 6331 onları açıkça sayar.
?Soru çöz
Aşağıdakilerden hangileri 6331 sayılı Kanun'un kapsamındadır?
I. Bir askerî dikimevinde çalışan terzi
II. Yanında kimseyi çalıştırmadan dükkânını işleten ayakkabı tamircisi
III. Bir metal atölyesinde eğitim gören meslek lisesi çırağı
IV. Bir evde çocuk bakıcılığı yapan kişi