Haftalık 45 saat ve denkleştirme: günde 11 saat sınırı nereden gelir?
İSG Mevzuatı · Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaAnayasa'da çalışma hayatı ve iş sağlığıyla ilgili hangi maddeler var? Anayasa'nın 50. maddesi neyi düzenler?Bağlantılı konudan (Temel hukuk ve iş hukuku). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Anayasa'da İSG'nin dayanağı olan başlıca maddeler şunlardır: md.17 yaşama, maddi ve manevi varlığı koruma hakkı; md.48 çalışma ve sözleşme hürriyeti; md.49 çalışmanın herkesin hakkı ve ödevi olması; md.50 kimsenin yaşına, cinsiyetine ve gücüne uymayan işte çalıştırılamaması ve dinlenme hakkı; md.56 sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkı; md.60 sosyal güvenlik hakkı.
Anayasa'da çalışma (md.17, 48–50, 56, 60)
✎Konu anlatımı
4857 sayılı İş Kanunu'na göre haftalık çalışma süresi kaç saattir, denkleştirmede günlük çalışma en fazla kaç saat olabilir?
Kısa cevap: 4857'ye göre genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok 45 saattir ve aksi kararlaştırılmamışsa çalışılan günlere eşit bölünür. Tarafların anlaşmasıyla süre günlere farklı dağıtılabilir; ancak günlük çalışma 11 saati aşamaz ve iki aylık denkleştirme süresinde haftalık ortalama 45 saati geçemez. Yer altı maden işlerinde sınır günde 7,5, haftada 37,5 saattir.Bir hazır giyim atölyesinde yaz siparişleri bastırıyor: usta başı mayıs ve haziranda haftada 54 saat, temmuz ve ağustosta 36 saat çalışmayı öneriyor. Bu plan fazla çalışma mıdır?
Temel hukuk ve iş hukuku sayfasında Anayasa'nın 50. maddesindeki dinlenme hakkını gördük; bu sayfa o hakkın İş Kanunu'ndaki rakamlarıdır. Burada korunan kişi 4857'nin işçisidir, yani iş sözleşmesiyle çalışan kişi. 6331'in daha geniş “çalışan” kavramını 6331 sayılı Kanun sayfasında göreceğiz.
Kural (md.63): Çalışma süresi haftada en çok 45 saattir. Sözleşmede başka bir şey yazmıyorsa bu süre haftanın çalışılan günlerine eşit bölünür: altı gün çalışan işyerinde 7,5 saat, beş gün çalışanda 9 saat.
Denkleştirme: ortalama tutarsa fazla çalışma doğmaz
Taraflar anlaşırsa 45 saat günlere farklı dağıtılabilir, ama iki şart vardır: günlük çalışma 11 saati aşamaz ve iki aylık süre içinde haftalık ortalama 45 saati geçemez. Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmesiyle 4 aya çıkarılabilir; turizmde kanuni süre 4 ay, toplu sözleşmeyle 6 aydır. Atölyedeki plan bu yüzden fazla çalışma değildir: dört hafta 54 + dört hafta 36 saat, sekiz haftanın ortalaması tam 45 saattir. Ortalama tuttuğu sürece 45'i aşan haftalar fazla çalışma sayılmaz (md.41/1).
| Kural | Rakam | Madde |
|---|---|---|
| Haftalık en çok çalışma | 45 saat | 63/1 |
| Denkleştirmede günlük üst sınır | 11 saat | 63/2 |
| Denkleştirme süresi | 2 ay; TİS ile 4 ay (turizm: 4 ay; TİS ile 6 ay) | 63/2 |
| Yer altı maden işleri | günde 7,5 / haftada 37,5 saat | 63/1 |
| Telafi çalışması | 4 ay içinde; günde en çok 3 saat; tatil gününde yok | 64 |
Telafi ve çalışma süresinden sayılan hâller
Zorunlu nedenle iş durursa, bayram öncesi ya da sonrası işyeri tatil edilirse ya da işçi izin isterse işveren çalışılmayan süreyi 4 ay içinde telafi ettirebilir (Cumhurbaşkanı bu süreyi iki katına çıkarabilir). Telafi günde 3 saati geçemez, günlük azami süreyi aşamaz, tatil gününde yaptırılamaz ve fazla çalışma sayılmaz. Bazı süreler de iş yapılmasa bile çalışmadan sayılır (md.66): madende kuyuya inip çıkma süresi, işverenin başka yere gönderdiği işçinin yolda geçen süresi, iş beklenerek boş geçen süre ve emziren kadın işçinin süt izni.
Bazı işler sağlık açısından o kadar ağırdır ki günde 7,5 saatten fazla yapılamaz. Bu işler 6331'e dayanan ayrı bir yönetmelikte sayılır; bu işlerde fazla çalışma da yaptırılamaz (md.41).
Nasıl sorulurDenkleştirmede günlük üst sınır, denkleştirme süresi ya da çalışma süresinden sayılan hâller sorulur.
Tuzak45 saati aşan her haftayı fazla çalışma saymaktır; denkleştirme varsa ölçü iki aylık ortalamadır. İkinci tuzak, günlük üst sınırı 12 saat sanmaktır: kanun 11 saat der.
?Soru çöz
Tarafların anlaşmasıyla denkleştirme esası uygulanan bir işyerinde 4857 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✎Boşluk doldurma süre sınırları
4857'ye göre çalışma süresi haftada en çok saattir. Denkleştirmede günlük çalışma saati aşamaz. Telafi çalışması günde saatten fazla olamaz.