Çalışma süreleri ve izinler: ara dinlenme, gece çalışması, yıllık izin ve analık izni

İSG sınavında rakamıyla sorulan çalışma süresi, dinlenme ve izin kurallarını; 2026’daki analık ve babalık izni değişikliğiyle birlikte karşılaştırmalı tablolarla öğren.

6 durakTüm alanlar
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
MEVZUAT · 4857 md.63–66

Haftalık 45 saat ve denkleştirme: günde 11 saat sınırı nereden gelir?

İSG Mevzuatı · Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAnayasa'da çalışma hayatı ve iş sağlığıyla ilgili hangi maddeler var? Anayasa'nın 50. maddesi neyi düzenler?Bağlantılı konudan (Temel hukuk ve iş hukuku). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Anayasa'da İSG'nin dayanağı olan başlıca maddeler şunlardır: md.17 yaşama, maddi ve manevi varlığı koruma hakkı; md.48 çalışma ve sözleşme hürriyeti; md.49 çalışmanın herkesin hakkı ve ödevi olması; md.50 kimsenin yaşına, cinsiyetine ve gücüne uymayan işte çalıştırılamaması ve dinlenme hakkı; md.56 sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkı; md.60 sosyal güvenlik hakkı.

Anayasa'da çalışma (md.17, 48–50, 56, 60)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

4857 sayılı İş Kanunu'na göre haftalık çalışma süresi kaç saattir, denkleştirmede günlük çalışma en fazla kaç saat olabilir?

Kısa cevap: 4857'ye göre genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok 45 saattir ve aksi kararlaştırılmamışsa çalışılan günlere eşit bölünür. Tarafların anlaşmasıyla süre günlere farklı dağıtılabilir; ancak günlük çalışma 11 saati aşamaz ve iki aylık denkleştirme süresinde haftalık ortalama 45 saati geçemez. Yer altı maden işlerinde sınır günde 7,5, haftada 37,5 saattir.

Bir hazır giyim atölyesinde yaz siparişleri bastırıyor: usta başı mayıs ve haziranda haftada 54 saat, temmuz ve ağustosta 36 saat çalışmayı öneriyor. Bu plan fazla çalışma mıdır?

Temel hukuk ve iş hukuku sayfasında Anayasa'nın 50. maddesindeki dinlenme hakkını gördük; bu sayfa o hakkın İş Kanunu'ndaki rakamlarıdır. Burada korunan kişi 4857'nin işçisidir, yani iş sözleşmesiyle çalışan kişi. 6331'in daha geniş “çalışan” kavramını 6331 sayılı Kanun sayfasında göreceğiz.

Kural (md.63): Çalışma süresi haftada en çok 45 saattir. Sözleşmede başka bir şey yazmıyorsa bu süre haftanın çalışılan günlerine eşit bölünür: altı gün çalışan işyerinde 7,5 saat, beş gün çalışanda 9 saat.

Denkleştirme: ortalama tutarsa fazla çalışma doğmaz

Taraflar anlaşırsa 45 saat günlere farklı dağıtılabilir, ama iki şart vardır: günlük çalışma 11 saati aşamaz ve iki aylık süre içinde haftalık ortalama 45 saati geçemez. Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmesiyle 4 aya çıkarılabilir; turizmde kanuni süre 4 ay, toplu sözleşmeyle 6 aydır. Atölyedeki plan bu yüzden fazla çalışma değildir: dört hafta 54 + dört hafta 36 saat, sekiz haftanın ortalaması tam 45 saattir. Ortalama tuttuğu sürece 45'i aşan haftalar fazla çalışma sayılmaz (md.41/1).

Çalışma süresinin sınırları (4857)
KuralRakamMadde
Haftalık en çok çalışma45 saat63/1
Denkleştirmede günlük üst sınır11 saat63/2
Denkleştirme süresi2 ay; TİS ile 4 ay (turizm: 4 ay; TİS ile 6 ay)63/2
Yer altı maden işlerigünde 7,5 / haftada 37,5 saat63/1
Telafi çalışması4 ay içinde; günde en çok 3 saat; tatil gününde yok64

Telafi ve çalışma süresinden sayılan hâller

Zorunlu nedenle iş durursa, bayram öncesi ya da sonrası işyeri tatil edilirse ya da işçi izin isterse işveren çalışılmayan süreyi 4 ay içinde telafi ettirebilir (Cumhurbaşkanı bu süreyi iki katına çıkarabilir). Telafi günde 3 saati geçemez, günlük azami süreyi aşamaz, tatil gününde yaptırılamaz ve fazla çalışma sayılmaz. Bazı süreler de iş yapılmasa bile çalışmadan sayılır (md.66): madende kuyuya inip çıkma süresi, işverenin başka yere gönderdiği işçinin yolda geçen süresi, iş beklenerek boş geçen süre ve emziren kadın işçinin süt izni.

Bazı işler sağlık açısından o kadar ağırdır ki günde 7,5 saatten fazla yapılamaz. Bu işler 6331'e dayanan ayrı bir yönetmelikte sayılır; bu işlerde fazla çalışma da yaptırılamaz (md.41).

Akılda kalsın: 45 haftalık, 11 günlük, 2 aylık. Denkleştirme haftaları değil ortalamayı sayar: ortalama 45'i aşmadıkça 54 saatlik hafta da fazla çalışma değildir. Telafi “4 ay, günde 3 saat, tatilde yok”; fazla çalışma sayılmaz. Süt izni çalışma süresinden sayılır.
Sınavda

Nasıl sorulurDenkleştirmede günlük üst sınır, denkleştirme süresi ya da çalışma süresinden sayılan hâller sorulur.

Tuzak45 saati aşan her haftayı fazla çalışma saymaktır; denkleştirme varsa ölçü iki aylık ortalamadır. İkinci tuzak, günlük üst sınırı 12 saat sanmaktır: kanun 11 saat der.

?Soru çöz

Tarafların anlaşmasıyla denkleştirme esası uygulanan bir işyerinde 4857 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Denkleştirmenin şartı, iki aylık sürede haftalık ortalamanın 45 saati geçmemesidir. A günlük sınırı 11 saatle karıştırır; B dört ay toplu iş sözleşmesiyle uzatılmış süredir, kanuni süre iki aydır; D md.41'e aykırıdır, ortalama tuttuğu sürece 45'i aşan haftalar fazla çalışma sayılmaz.

✎Boşluk doldurma süre sınırları

4857'ye göre çalışma süresi haftada en çok saattir. Denkleştirmede günlük çalışma saati aşamaz. Telafi çalışması günde saatten fazla olamaz.

45 · 11 · 3 · 40 · 12 · 7,5
MEVZUAT · 4857 md.41

Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma: %50 mi, %25 mi?

İSG Mevzuatı · Hukuk · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Fazla çalışma ile fazla sürelerle çalışma arasındaki fark nedir, ücreti nasıl hesaplanır ve yılda en çok kaç saat fazla çalışma yapılabilir?

Kısa cevap: Fazla çalışma, haftalık 45 saati aşan çalışmadır; her saati normal saat ücretinin %50 fazlasıyla ödenir. Sözleşmeyle haftalık süre 45'in altında belirlenmişse, o süreyi aşıp 45 saate kadar yapılan çalışma fazla sürelerle çalışmadır ve %25 zamla ödenir. İşçinin onayı gerekir, yıllık toplam 270 saati geçemez; işçi isterse zam yerine serbest zaman kullanır.

Bir otomotiv yan sanayi fabrikasında haftalık sözleşme süresi 40 saat. Sipariş yetiştirmek için bir hafta 48 saat çalışılıyor: bu 8 saatin hepsi aynı zamla mı ödenir?

Ayrımın ölçüsü 45 saattir, sözleşmedeki süre değil. Sözleşme 40 saat diyorsa 40 ile 45 arası fazla sürelerle çalışma, 45'in üstü fazla çalışmadır. Fabrikadaki 8 saatin 5'i birinci, 3'ü ikinci gruptadır.

İki kavram yan yana (md.41)
Fazla sürelerle çalışmaFazla çalışma
Ne zaman?Sözleşmedeki süre ile 45 saat arası45 saati aşan çalışma
Saat ücretiNormal saat ücreti %25 artırılırNormal saat ücreti %50 artırılır
Serbest zaman seçeneğiHer saat için 1 saat 15 dkHer saat için 1 saat 30 dk
Fazla çalışma ücreti = saat ücreti × 1,5 × saat Fazla sürelerle çalışma ücreti = saat ücreti × 1,25 × saatSerbest zaman 6 ay içinde, çalışma süreleri içinde ve ücretten kesinti yapılmadan kullanılır.
Çözümlü örnek

Saat ücreti 200 TL olan işçi 10 saat fazla çalışma yaptı. Ne kadar ödenir; zam yerine serbest zaman isterse ne kadar izin kullanır?

  1. 200 × 1,5 = 300 TL (fazla çalışmada saat ücreti).
  2. 300 × 10 = 3.000 TL.
  3. Serbest zaman: 10 × 1,5 = 15 saat, 6 ay içinde ücretli.

Cevap: 3.000 TL ya da 15 saat serbest zaman

Çözümlü örnek (sınav tipi)

Sözleşmeyle haftalık süresi 40 saat olan, saat ücreti 200 TL olan işçi bir hafta 48 saat çalıştı. Bu 8 saat için ne ödenir?

  1. 40–45 arası 5 saat fazla sürelerle: 5 × 200 × 1,25 = 1.250 TL.
  2. 45–48 arası 3 saat fazla çalışma: 3 × 200 × 1,5 = 900 TL.
  3. Toplam 1.250 + 900 = 2.150 TL.

Cevap: 2.150 TL

Sınırlar ve yasaklar

  • Onay: fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayı gerekir.
  • Yıllık tavan: fazla çalışmanın toplamı bir yılda 270 saati geçemez.
  • Yapılamayan yerler: sağlık kuralları bakımından günde 7,5 saat ve daha az çalışılacak işler, gece çalışması (md.69) ve yer altı maden işleri; madende yalnız arıza ve zorunlu hâllerde (md.42–43) yapılabilir, haftalık 37,5 saati aşan her saat en az %100 zamla ödenir.
  • Zorunlu nedenle fazla çalışma (md.42): arıza ya da acele işte işyerinin normal çalışmasını sağlayacak kadar yaptırılır; işçiye uygun dinlenme verilir.
Ek bilgi: fazla çalışma yaptırılamayan işçiler

Ayrıntı md.41'in son fıkrasının dayandığı fazla çalışma yönetmeliğindedir: 18 yaşını doldurmamış işçilere, gebe, yeni doğum yapmış ve emziren işçilere, kısmi süreli çalışanlara ve sağlığı uygun olmadığı hekim raporuyla belgelenenlere fazla çalışma yaptırılmaz; işçinin onayı yazılı alınır.

Akılda kalsın: Çizgi 45 saatte: altı “fazla sürelerle” (%25, 1 sa 15 dk), üstü “fazla çalışma” (%50, 1 sa 30 dk). Serbest zaman 6 ayda kullanılır, yıllık tavan 270 saat, onay şart. Gecede, madende ve 7,5 saatlik sağlık işlerinde fazla çalışma yoktur.
Sınavda

Nasıl sorulurKısa bir ücret ya da serbest zaman hesabı, yıllık 270 saat sınırı ya da fazla çalışmanın yasak olduğu iş sorulur.

TuzakSözleşme süresini aşan bütün saatlere %50 uygulamaktır; 45 saate kadar olan kısım %25'tir. İkinci tuzak, serbest zamanı saat başına 1 saat sanmaktır: fazla çalışmada 1,5, fazla sürelerle çalışmada 1,25 saattir.

?Soru çöz

Sözleşmeyle haftalık çalışma süresi 40 saat olan ve saat ücreti 200 TL olan bir işçi, denkleştirme uygulanmayan bir haftada 48 saat çalışmıştır. 4857 sayılı Kanun'a göre 40 saati aşan 8 saat için ödenecek ücret toplamı kaç TL'dir?

✓ A. 40–45 arası 5 saat fazla sürelerle çalışmadır (5 × 250 = 1.250), 45'i aşan 3 saat fazla çalışmadır (3 × 300 = 900); toplam 2.150. B 8 saatin hepsine %50 uygular, 45 saat çizgisini atlar; C hepsine %25 uygular; D hiç zam uygulamaz, yalnız normal ücreti hesaplar.

⇄Bilgi eşleştirme rakam → kural

MEVZUAT · 4857 md.68–69

Ara dinlenme ve gece çalışması: 15 dakika, yarım saat, bir saat

İSG Mevzuatı · Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

4857 sayılı İş Kanunu'na göre ara dinlenme süreleri nelerdir ve gece çalışması en fazla kaç saat olabilir?

Kısa cevap: 4857 md.68'e göre ara dinlenme, 4 saat veya daha kısa işlerde 15 dakika, 4 saatten fazla 7,5 saate kadar (7,5 dahil) işlerde yarım saat, 7,5 saatten uzun işlerde 1 saattir; en az sürelerdir, aralıksız verilir ve çalışmadan sayılmaz. Gece en geç 20.00'de başlayıp en erken 06.00'ya kadar süren, en fazla 11 saatlik dönemdir; işçinin gece çalışması 7,5 saati geçemez.

Bir hastanenin merkezi sterilizasyon ünitesinde gündüz vardiyası 08.00'de başlıyor. Teknisyen “bugün 7,5 saat çalışacağım, öğle arası kaç dakika?” diye soruyor; cevap sınırın tam üstünde.

Ara dinlenme günlük çalışmanın ortalama bir zamanında, yerin geleneklerine ve işin gereğine göre verilir. Süre, o gün yapılacak işin uzunluğuna bağlıdır.

Sınırdaki rakam hep alttaki dilime aittir: tam 4 saatlik iş 15 dakika, tam 7,5 saatlik iş yarım saat ara dinlenme alır.Görsel: Sınav Defteri

Teknisyenin 7,5 saatlik işi ikinci dilimdedir: yarım saat. Bu süreler en azdır ve aralıksız verilir; ancak iklim, mevsim ve işin niteliğine göre sözleşmeyle bölünebilir. Ara dinlenme çalışma süresinden sayılmaz: 08.00'de başlayıp bir saat öğle arası veren işyerinde 7,5 saatlik iş 16.30'da değil 17.00'de biter.

Gece çalışması (md.69)

Çalışma hayatında “gece” en geç 20.00'de başlar, en erken 06.00'ya kadar sürer ve her hâlde en fazla 11 saattir. İşçinin gece çalışması 7,5 saati geçemez; turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve petrol arama işlerinde işçinin yazılı onayıyla aşılabilir. Gece çalışmasında fazla çalışma yaptırılamaz (md.41). Nöbetleşe postalarda bir hafta gece çalışan işçi sonraki hafta gündüz çalıştırılır; iki haftalık nöbetleşme de olabilir. Postası değişen işçi kesintisiz en az 11 saat dinlenmeden öbür postada çalıştırılamaz. Gebe ve genç işçilere gece çalışması sınırlarını Özel politika gerektiren gruplar sayfasında göreceğiz.

Karıştırılan rakamlar: 7,5 ve 11 nerede geçer?
RakamKuralMadde
7,5 saatYarım saatlik ara dinlenmenin üst sınırı (dahil)68
Gece çalışmasının üst sınırı69
Yer altı maden işlerinde günlük süre63
11 saatDenkleştirmede günlük çalışma sınırı63
“Gece” döneminin en uzun hâli69
Post değişiminde kesintisiz dinlenme69
Akılda kalsın: Ara dinlenme 4 → 7,5 çizgileriyle üç basamak: 15 dk · 30 dk · 1 saat; sınır rakamı alt basamağa dahildir. Gece 20.00–06.00, dönem en çok 11, çalışma en çok 7,5. 11 saat üç yerde geçer: günlük denkleştirme sınırı, gece dönemi, post arası dinlenme.
Sınavda

Nasıl sorulur“Günde X saat süren bir işte ara dinlenme en az ne kadardır?” kalıbı gelir; DSP testinde de sorulmuştur.

TuzakSınır değerinde üst dilime geçmektir: tam 7,5 saatlik iş bir saat değil yarım saat ara dinlenme alır. İkinci tuzak, ara dinlenmeyi çalışma süresine katmaktır; ara dinlenme çalışmadan sayılmaz.

?Soru çöz

4857 sayılı İş Kanunu'na göre günlük çalışma süresi tam 7,5 saat olan bir işte işçiye verilmesi gereken en az ara dinlenme süresi ne kadardır?

✓ D. Dört saatten fazla, 7,5 saate kadar (7,5 dahil) süren işlerde ara dinlenme yarım saattir. A 4 saat veya daha kısa işlerin süresidir; B kanunda geçmeyen bir ara değerdir; C 7,5 saatten uzun işler içindir, sınır değeri üst dilime taşır.

⇄Bilgi eşleştirme rakam → kural

MEVZUAT · 4857 md.44–47

Hafta tatili ve genel tatil: kesintisiz 24 saat ve çift ücret

İSG Mevzuatı · Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

İş Kanunu'na göre hafta tatili kaç saattir, genel tatilde çalışan işçiye ne kadar ücret ödenir?

Kısa cevap: 4857 md.46'ya göre, tatilden önceki iş günlerinde çalışmış işçiye yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat dinlenme (hafta tatili) verilir ve çalışılmayan bu günün ücreti tam ödenir. Ulusal bayram ve genel tatilde çalışılmazsa ücret tam ödenir; çalışılırsa ayrıca her gün için bir günlük ücret daha ödenir. Bu günlerde çalışmak sözleşmeyle ya da işçinin onayıyla olur.

Bir lojistik deposunda haftalık plan asılı: pazar boş, perşembe de 29 Ekim. Depo şefi iki soruyu birlikte soruyor: pazarı kaydırabilir miyim, bayramda çalışana ne öderim?

Hafta tatili bir “gün” değil bir süredir: yedi günlük zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat. Pazar olmak zorunda değildir; vardiyalı işyerinde salı da olabilir. Hak kazanmanın şartı, tatilden önceki iş günlerinde (md.63'e göre belirlenen günlerde) çalışmış olmaktır. Kanun bazı günleri çalışılmış sayar: yıllık izin dışındaki kanundan ya da sözleşmeden doğan tatil günleri, Ek md.2'deki mazeret izinleri, bir hafta içinde kalan hekim raporlu hastalık izinleri ve işverenin verdiği diğer izinler. Zorlayıcı ya da ekonomik bir sebep yokken işveren bir iki gün işyerini kapatırsa o günler de çalışılmış sayılır.

Ücret: Çalışılmayan hafta tatili günü için işveren bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretini tam öder. 2025'ten beri turizm işletmesi belgeli konaklama tesislerinde hafta tatili, işçinin yazılı talebi ya da onayıyla hak kazandığı günü izleyen dört gün içinde kullandırılabilir; işçi onayını 30 gün önceden yazılı bildirerek geri alabilir.

Ulusal bayram ve genel tatil (md.44, 47)

Bu günlerde çalışılıp çalışılmayacağı toplu iş sözleşmesi ya da iş sözleşmesiyle kararlaştırılır; sözleşmede hüküm yoksa işçinin onayı gerekir. Çalışmayan işçi o günün ücretini tam alır. Çalışan işçiye ise ayrıca, çalıştığı her gün için bir günlük ücret daha ödenir. Yani 29 Ekim'de çalışan depo işçisi o gün için iki günlük ücret alır.

Hafta tatili ile genel tatil
Hafta tatili (md.46)Ulusal bayram ve genel tatil (md.44, 47)
Süre7 günlük dilimde kesintisiz en az 24 saatKanunda sayılan günler
ŞartÖnceki iş günlerinde çalışmış olmakŞart yok
ÇalışılmazsaGünün ücreti tam ödenirGünün ücreti tam ödenir
ÇalışılırsaKural tatil vermektir; dinlenme hakkı esastırAyrıca her gün için 1 günlük ücret
Akılda kalsın: Hafta tatili 7 gün içinde 24 saat, kesintisiz; gün adı değil süre sayılır. Bayramda çalışana çift ücret (o günün ücreti + 1 günlük ücret); çalışmak için sözleşme ya da işçinin onayı. Mazeret izni ve kısa hastalık izni hafta tatili hakkını düşürmez.
Sınavda

Nasıl sorulurHafta tatilinin süresi, hak kazanma şartı ya da genel tatilde çalışmanın ücreti sorulur.

TuzakHafta tatilini pazar gününe bağlamaktır; kanun yedi günlük dilimde kesintisiz 24 saat der. İkinci tuzak, genel tatilde çalışana yalnız %50 zam ödendiğini sanmaktır: çalışılan her gün için ayrıca tam bir günlük ücret ödenir.

✎Boşluk doldurma tatil kuralları

Hafta tatili, yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az saattir. Genel tatil gününde çalışan işçiye o günün ücretine ek olarak bir ücret daha ödenir. Sözleşmede hüküm yoksa bayramda çalışmak için işçinin gerekir.

24 · günlük · onayı · 12 · haftalık · dilekçesi

?Soru çöz

4857 sayılı Kanun'a göre hafta tatili ve genel tatille ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Hafta tatili kesintisiz en az 24 saattir; 12 saat kanunda yoktur. A md.46'nın ücret hükmüdür, doğru; C md.47'nin ilave günlük ücretidir, doğru; D md.46/b'ye göre mazeret izinleri çalışılmış gibi hesaba katılır, doğru.
MEVZUAT · 4857 md.53–56

Yıllık ücretli izin: 14, 20, 26 gün ve yaşa göre en az 20

İSG Mevzuatı · Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla4857'ye göre iş sözleşmesi türleri nelerdir? Deneme süresi en çok kaç aydır?Bağlantılı konudan (Temel hukuk ve iş hukuku). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İş sözleşmesi, işçinin bağımlı olarak iş görmeyi, işverenin ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir; kural olarak şekle bağlı değildir, ama süresi bir yıl ve daha fazla olan sözleşme yazılı yapılır. Sözleşme belirli ya da belirsiz süreli; tam süreli, kısmi süreli, çağrı üzerine, uzaktan ya da deneme süreli olabilir. Deneme süresi en çok iki aydır, toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir.

İş sözleşmesi türleri ve deneme süresi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İş Kanunu'na göre yıllık ücretli izin kaç gündür? 18 yaşından küçük ve 50 yaşından büyük işçilerin izni ne kadardır?

Kısa cevap: Deneme süresi dahil en az bir yıl çalışan işçi yıllık ücretli izne hak kazanır: kıdemi 1–5 yıl (5 dahil) olana en az 14, 5 yıldan fazla 15 yıldan az olana 20, 15 yıl ve fazlası olana 26 gün. 18 ve daha küçük ile 50 ve daha yukarı yaştakilere en az 20 gün verilir; yer altı işlerinde süreler 4'er gün artar.

Bir maden şirketinin insan kaynakları biriminde izin planı hazırlanıyor: masada 17 yaşında stajını bitirip işe girmiş bir genç, 52 yaşında üç yıllık bir şoför ve yer altında çalışan yedi yıllık bir maden işçisi var.

Hak kazanma ve süreler (md.53)

İzin hakkı, işe başlanan günden itibaren deneme süresi dahil en az bir yıl çalışmakla doğar; deneme süresini Temel hukuk ve iş hukuku sayfasında gördük. Bu haktan vazgeçilemez: sözleşmeye “izin istemiyorum” yazmak geçersizdir. Bir yıldan kısa süren mevsimlik ya da kampanya işlerinde yıllık izin hükümleri uygulanmaz. Süreler en azdır; sözleşmeyle artırılabilir.

Yıllık ücretli izin süreleri (en az)
DurumSüre
Kıdem 1 yıldan 5 yıla kadar (5 dahil)14 gün
Kıdem 5 yıldan fazla, 15 yıldan az20 gün
Kıdem 15 yıl (dahil) ve fazla26 gün
18 ve daha küçük yaş · 50 ve daha yukarı yaşen az 20 gün
Yer altı işlerikıdeme göre süre +4 gün

Masadaki üç kişi: 17 yaşındaki genç bir yılı doldurunca 14 değil 20 gün alır. 52 yaşındaki şoförün kıdemi 3 yıl olsa da yaşı nedeniyle en az 20 gün alır. Yer altındaki 7 yıllık madenci kıdemine göre 20 gün + 4 gün = 24 gün alır. Yaşa bağlı kural bir alt sınırdır: 52 yaşında 16 yıllık kıdemi olan işçi 20 değil 26 gün alır.

Kullanma kuralları (md.54–56)

  • Bölme: İşveren izni bölemez, sürekli verir. Ancak taraflar anlaşırsa izin, bir bölümü 10 günden aşağı olmamak üzere bölümler hâlinde kullanılabilir.
  • Tatil günleri: İzne denk gelen ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izinden sayılmaz.
  • Mahsup yasağı: Yıl içinde verilen ücretli ya da ücretsiz izinler, hastalık ve dinlenme izinleri yıllık izinden düşülemez.
  • Yol izni: İznini başka yerde geçirecek işçiye, isterse ve belgelerse, toplam 4 güne kadar ücretsiz yol izni verilir.
  • Çalışılmış sayılanlar (md.55): kaza ya da hastalık günleri (belli sınıra kadar), analık izni, hafta tatili ve genel tatiller, Ek md.2 mazeret izinleri.
Akılda kalsın: Kıdem basamağı 14 · 20 · 26 (sınırlar 5 ve 15 yıl). Yaş kalkanı 18 ve altı, 50 ve üstü → en az 20. Yer altı +4. Bölünürse bir parça en az 10 gün; yol izni 4 gün ücretsiz. İzindeki bayram ve pazar izinden yemez.
Sınavda

Nasıl sorulurYaşı ve kıdemi verilen bir işçinin en az kaç gün izin alacağı sorulur; C sınıfı testinde bu kalıp çıkmıştır.

TuzakYaş kuralını kıdem kuralının yerine koymaktır: 50 yaş üstü 16 yıllık işçi 20 değil 26 gün alır, çünkü yaş kuralı yalnız alt sınırdır. İkinci tuzak, iznin bölünmesinde parçayı 7 ya da 5 gün sanmaktır; bir bölüm en az 10 gündür.

↕Sıralama izni azdan çoğa

  1. Yer altında çalışan, 7 yıl kıdemli 40 yaşındaki maden işçisi
  2. 3 yıl kıdemli 30 yaşındaki büro işçisi
  3. 16 yıl kıdemli 45 yaşındaki fabrika işçisi
  4. 1 yıl kıdemli 17 yaşındaki genç işçi

?Soru çöz

Bir işyerinde 3 yıllık kıdemi bulunan 52 yaşındaki işçiye 4857 sayılı Kanun'a göre verilmesi gereken yıllık ücretli izin en az kaç gündür?

✓ D. Kıdemi 14 güne denk gelse de 50 ve daha yukarı yaştaki işçinin izni 20 günden az olamaz. A yalnız kıdeme bakar, yaş kalkanını atlar; B kanunda geçmeyen bir ara değerdir; C 15 yıl ve üstü kıdemin süresidir, yaşla karıştırılmıştır.
MEVZUAT · 4857 md.74, Ek md.2

Analık izni 24 hafta: 2026'da değişen doğum, süt ve babalık izni

İSG Mevzuatı · Hukuk · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

2026'da analık izni kaç hafta oldu? Doğum izni, süt izni ve babalık izni kaç gündür?

Kısa cevap: 2026'dan beri kadın işçinin doğumdan önce 8, doğumdan sonra 16 hafta olmak üzere toplam 24 hafta çalıştırılmaması esastır; çoğul gebelikte doğum öncesine 2 hafta eklenir. Doktor onayıyla doğumdan önceki 2 haftaya kadar çalışılabilir. Bir yaşından küçük çocuk için günde 1,5 saat süt izni verilir. Eşi doğum yapan işçiye 10 gün ücretli izin verilir.

Bir tekstil fabrikasının revirinde işyeri hemşiresi, 30 haftalık gebe bir dokuma işçisiyle izin takvimini çıkarıyor. Elindeki eski broşürde “8 + 8 hafta” yazıyor; broşür artık yanlış.

Analık izni (md.74): 8 + 16

7578 sayılı Kanun'la 01.05.2026'dan beri kadın işçi doğumdan önce 8, doğumdan sonra 16 hafta, toplam 24 hafta çalıştırılmaz. Önceki düzen 8 + 8 = 16 haftaydı. Çoğul gebelikte doğum öncesine 2 hafta eklenir (10 + 16). Sağlığı uygunsa kadın işçi doktor onayıyla isterse doğumdan önceki 2 haftaya kadar çalışabilir (eskiden 3); çalıştığı süreler doğum sonrasına eklenir. Erken doğumda kullanılamayan doğum öncesi süre de doğum sonrasına eklenir. Doğumda ya da sonrasında annenin ölümü hâlinde kalan süreyi baba kullanır. Süreler sağlık durumuna göre hekim raporuyla artırılabilir.

Doğum öncesi 8 hafta değişmedi; değişen, doğum sonrası sürenin iki katına çıkması ve doğuma yakın çalışma sınırının 3 haftadan 2 haftaya inmesidir.Görsel: Sınav Defteri

Süt izni ve doğum sonrası seçenekler

Bir yaşından küçük çocuğu olan kadın işçiye günde toplam 1,5 saat süt izni verilir; hangi saatlerde ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi belirler ve bu süre çalışma süresinden sayılır. İsteyen kadın işçiye 24 haftalık sürenin (çoğulda 26) bitiminden sonra 6 aya kadar ücretsiz izin verilir. Doğum sonrası analık izni bitince kadın işçi, isterse birinci doğumda 60, ikincide 120, sonrakilerde 180 gün haftalık sürenin yarısı kadar ücretsiz izin alabilir; bu sürede süt izni uygulanmaz. Gebelikte periyodik kontroller için ücretli izin verilir; hekim raporuyla daha hafif işe geçirilen gebe işçinin ücretinden indirim yapılmaz.

Mazeret izinleri (Ek md.2)

4857'deki izinler: kim, ne kadar, ücretli mi?
İzinSüreÜcret
Analık izni (md.74)8 + 16 = 24 hafta (çoğul 26)SGK geçici iş göremezlik ödeneği öder (5510 md.18; doğumdan önceki bir yılda en az 90 gün prim)
Süt izniGünde 1,5 saat, çocuk 1 yaşına kadarÇalışmadan sayılır
Eşi doğum yapan işçi (babalık)10 gün (2026 öncesi 5)Ücretli
Evlenme, evlat edinme, anne, baba, eş, kardeş ya da çocuğun ölümü3 günÜcretli
En az %70 engelli ya da süreğen hastalıklı çocuğun tedavisiYılda 10 güne kadar, ebeveynden biriÜcretli
3 yaşından küçük çocuğu evlat edinme8 hafta analık hâli izniÖdenek SGK'dan
Akılda kalsın: Yeni formül 8 + 16 = 24 (çoğulda öncesine +2). Doğuma en çok 2 hafta kalana kadar çalışılır. Süt 1,5 saat, 1 yaşa kadar. Babaya 10 gün, yasta ve düğünde 3 gün. İzin süreleri 2026'da uzadı; doğum öncesi 8 hafta aynı kaldı.
Sınavda

Nasıl sorulurAnalık izninin toplam süresi, doğum öncesi çalışma sınırı ya da babalık izni öncüllü kalıpla sorulur.

TuzakEski kaynaklardaki 16 haftayı, 3 haftalık çalışma sınırını ve 5 günlük babalık iznini işaretlemektir. Aralık 2026 sınavında 01.09.2026'dan sonraki mevzuat değişiklikleri sorulmaz; bu değişiklik ondan öncedir.

Sınavda işaretle2026'dan beri analık izni 8 + 16 = 24 hafta, doğum öncesi çalışma sınırı 2 hafta, babalık izni 10 gündür.

⇄Bilgi eşleştirme izin → süre

?Soru çöz

2026'da yürürlüğe giren değişiklikten sonra 4857 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangileri doğrudur?
I. Tekil gebelikte kadın işçinin çalıştırılmayacağı süre toplam 24 haftadır.
II. Eşi doğum yapan işçiye 10 gün ücretli izin verilir.
III. Kadın işçi doktor onayıyla doğumdan önceki 3 haftaya kadar çalışabilir.

✓ A. I 8 + 16 = 24 haftalık yeni süredir, II Ek md.2'nin 10 günlük babalık iznidir; ikisi de doğru. III eski düzendir: sınır 2026'da 3 haftadan 2 haftaya indi. B babalık iznini eski 5 günde bırakır; C eski 3 haftalık sınırı doğru sayar; D III'ü de doğru sayar.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Dört yıllık kıdemi olan bir boya fabrikası işçisi, işin niteliğinden doğan solvent maruziyetinin sağlığını tehlikeye soktuğunu belgeleyerek sözleşmesini bildirim süresi beklemeden feshediyor. 4857 ve 1475 sayılı kanunlara göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. İşin niteliğinden doğan sağlık tehlikesi md.24/I'deki haklı nedendir; işçi bildirim beklemez ve kıdem alır. A bildirim tazminatı süreli fesihtedir, haklı fesihte değil; B altı iş günü ahlak hâllerinde hakkı kullanma süresidir, bekleme süresi değil; C işçinin md.24'e göre feshi kıdem hakkı doğurur.Kaynak: Temel hukuk ve iş hukuku · Haklı nedenle fesih ve kıdem tazminatı

?Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi bir işyerinde olumlu güvenlik kültürünün göstergesi değildir?

✓ B. Kazayı tek bir kişinin kusuruna bağlayıp cezayla kapatmak suçlama kültürüdür; kök neden aranmadığı için kaza tekrar eder. A bildirime güvenildiğini gösterir, kötüye işaret değildir; C yönetimin görünür taahhüdüdür; D çalışan katılımıdır. Üçü de olumlu kültürün göstergesidir.Kaynak: İSG’nin temel kavramları · Güvenlik kültürü

?Soru 3

Anayasa'nın 50. maddesine göre aşağıdakilerden hangisi çalışma şartları bakımından özel olarak korunanlar arasında sayılmamıştır?

✓ C. md.50 yaşlıları saymaz; yaşlı çalışanın korunması kanun düzeyindedir. A küçükler, B kadınlar ve D bedeni ve ruhi yetersizliği olanlar maddenin ikinci cümlesinde açıkça sayılır.Kaynak: Temel hukuk ve iş hukuku · Anayasa'da çalışma (md.17, 48–50, 56, 60)

?Soru 4

6331 sayılı Kanun'a göre Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyi'nin görevi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. md.21/1 Konseyi tavsiye organı olarak kurar. A denetim iş müfettişlerinin işidir, idari para cezası da Konseyin yetkisinde değildir; B OSGB yetkilendirmesi İSGGM'nindir; D tanı, Sağlık Bakanlığına bağlı yetkili sağlık kuruluşlarındadır.Kaynak: Ulusal ve uluslararası kuruluşlar · Ulusal kuruluşlar ve Ulusal İSG Konseyi

?Soru 5

Elliyi aşkın meslekteki hastalıkları sistemli olarak inceleyen, hekimlere hastanın mesleğini sormayı öğütleyen ve bu yüzden “iş hekimliğinin babası” sayılan kişi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Ramazzini 1700'de zanaatkârların hastalıklarını sistemli inceledi ve hastanın mesleğini sormayı hekimliğe kazandırdı. A Pott ilk mesleki kanseri (baca temizleyicileri, 1775) tanımladı; B Agricola madencilerin hastalıklarını ve havalandırmayı anlattı, ama meslekleri sistemli taramadı; C Hipokrat Antik Çağ hekimidir, meslek hastalıkları üzerine sistemli bir eser bırakmadı.Kaynak: İSG’nin temel kavramları · Dünyada İSG'nin gelişimi

?Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi iş sağlığı ve güvenliğinin amaçlarından biri değildir?

✓ C. Ücret artışı bir çalışma ilişkisi ve toplu pazarlık konusudur, İSG'nin amacı değildir. A çalışanı korumak, İSG'nin asıl amacıdır; B üretim güvenliğidir; D işletme güvenliğidir. Üçü de İSG'nin amaçlarındandır.Kaynak: İSG’nin temel kavramları · İSG nedir, amaçları

?Soru 7

4857 sayılı İş Kanunu'na göre aşağıdaki işçilerden hangisinin sözleşmesini fesheden işveren geçerli bir sebep göstermek zorundadır?

✓ C. Üç şart birden var: 30'dan çok işçi, 6 aydan uzun kıdem ve belirsiz süreli sözleşme. A işyeri 30 işçi eşiğinin altında kalıyor; B kıdem 6 ayı doldurmamış ve iş yer altı işi değil; D sözleşme belirli süreli, md.18 yalnız belirsiz süreli sözleşmeyi korur.Kaynak: Temel hukuk ve iş hukuku · Süreli fesih ve iş güvencesi

?Soru 8

4857 sayılı İş Kanunu'na göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Kanun bu durumda haftalık süreyi yirmi saat kabul eder; otuz saat yanlıştır. A md.15'in hükmüdür, doğru; C md.8'e göre bir yıl ve üstü sözleşme yazılı yapılır, doğru; D md.11'in zincirleme yasağıdır, doğru.Kaynak: Temel hukuk ve iş hukuku · İş sözleşmesi türleri ve deneme süresi

?Soru 9

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Tavsiye kararları onaya açık değildir ve bağlayıcı değildir; bağlayıcı olan, onaylanan sözleşmedir. A üçlü yapıdır, doğru; C ILO 1919'da kuruldu, 1946'da BM'ye bağlandı, doğru; D Anayasa md.90'ın hükmüdür, doğru.Kaynak: Ulusal ve uluslararası kuruluşlar · ILO: kuruluşu, üçlü yapısı, organları

?Soru 10

Türkiye'nin onayladığı ILO sözleşmelerinden hangisi, önleyici iş sağlığı hizmetlerinin bütün çalışanlara yayılmasını düzenler?

✓ D. 161 sayılı Sözleşme, önleyici iş sağlığı hizmetlerinin örgütlenmesini ve herkese yayılmasını ister. A 155 genel İSG politikasını ve işverenin ödevlerini koyar, hizmetin örgütlenmesini değil; B 187 ulusal politika, sistem ve program çerçevesidir; C 167 yalnız inşaat sektörüne özgüdür.Kaynak: Ulusal ve uluslararası kuruluşlar · ILO İSG sözleşmeleri: 155, 161, 187
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?İSG soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →