Ulusal ve uluslararası kuruluşlar: ILO, WHO, AB ve İSG sözleşmeleri

İSG kurallarının nereden geldiğini, uluslararası kuruluşların görevlerini, Türkiye’nin onayladığı sözleşmeleri ve yurt içindeki sorumlu kurumları ayırt etmeyi öğren.

5 durakTüm alanlar
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
1919 → 1946 · ILO

ILO: üçlü yapı, organlar ve sözleşme ile tavsiye kararı farkı

İSG Mevzuatı · Genel İSG konuları · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİş sağlığı ve güvenliği dünyada nasıl gelişti? Ramazzini kimdir?Bağlantılı konudan (İSG’nin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İşin hastalık yaptığı eskiden biliniyordu; meslek hastalıklarının sistemli incelenmesi 1700'de Bernardino Ramazzini'nin kitabıyla başladı, bu yüzden Ramazzini “iş hekimliğinin babası” sayılır. Sanayi Devrimi İngiltere'de ilk fabrika kanunlarını ve fabrika müfettişliğini (1833) doğurdu. ILO 1919'da kuruldu; AB'nin 89/391/AET çerçeve direktifi (1989) önlemeyi ve risk değerlendirmesini merkeze aldı.

Dünyada İSG'nin gelişimi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

ILO nedir, ne zaman kuruldu ve üçlü yapısı nasıl işler? ILO sözleşmesi ile tavsiye kararı arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), 1919'da Versay Barış Antlaşması'yla kuruldu; 1946'da Birleşmiş Milletler'in ilk uzmanlık kuruluşu oldu, merkezi Cenevre'dedir. Kararlara hükümetler, işverenler ve işçiler birlikte katılır (üçlü yapı). Organları Uluslararası Çalışma Konferansı, Yönetim Kurulu ve Uluslararası Çalışma Bürosu'dur. Sözleşmeler onaylayan ülkeyi bağlar; tavsiye kararları bağlayıcı değildir, yol gösterir. Türkiye 1932'den beri üyedir.

Bir fabrikada İSG kurulu toplanıyor: masanın bir yanında işveren, öbür yanında çalışan temsilcileri oturuyor. Kararı tarafların birlikte konuşarak alması fikrinin dünyadaki en eski kurumsal örneği, 1919'da kurulan ILO'dur.

ILO, Birinci Dünya Savaşı'nın ardından imzalanan Versay Barış Antlaşması'yla kuruldu. Kurucuların gerekçesi şuydu: kalıcı barış ancak sosyal adaletle mümkündür ve bir ülke insani çalışma koşulları getirmezse komşularının çabası da boşa çıkar. 1946'da Birleşmiş Milletler'in ilk uzmanlık kuruluşu oldu, 1969'da Nobel Barış Ödülü'nü aldı. Türkiye 1932'de üye oldu.

ILO'yu öteki uluslararası kuruluşlardan ayıran özellik üçlü yapısıdır: hükümetler, işverenler ve işçiler kararlara oy hakkıyla birlikte katılır. BM sisteminde bu yapıya sahip tek kuruluştur.

Üç taraf üç organın hepsinde temsil edilir; sözleşmeyi Konferans kabul eder, Büro uygular.Görsel: Sınav Defteri

Sözleşme mi, tavsiye mi?

ILO'nun iki tür belgesi
Sözleşme (convention)Tavsiye kararı (recommendation)
BağlayıcılıkOnaylayan ülke için bağlayıcıBağlayıcı değil, yol gösterir
OnayÜlke onaylarsa yürürlüğe girerOnaya açık değildir
DenetimÜlke düzenli uygulama raporu verirRaporla izlenmez, ülkeye yön verir
Türkiye'de yeriAnayasa md.90: kanun hükmündeHukuki bağlayıcılığı yok

Anayasa md.90'a göre usulüne göre yürürlüğe konmuş uluslararası antlaşmalar kanun hükmündedir ve bunlar hakkında Anayasa Mahkemesine anayasaya aykırılık iddiasıyla başvurulamaz. Temel hak ve özgürlüklere ilişkin bir antlaşma ile kanun aynı konuda farklı hüküm içerirse antlaşma esas alınır. Bu kuralı Temel hukuk ve iş hukuku sayfasında normlar hiyerarşisi içinde yeniden göreceğiz.

Akılda kalsın: ILO: 1919 Versay, 1946 BM'nin ilk uzmanlık kuruluşu, merkez Cenevre, Türkiye 1932. Üçlü yapı: hükümet + işveren + işçi; heyet 2 + 1 + 1. Üç organ: Konferans kabul eder, Yönetim Kurulu yönetir, Büro yürütür. Sözleşme bağlar, tavsiye yol gösterir.
Sınavda

Nasıl sorulurILO hakkında verilen ifadelerden hangisinin yanlış olduğu ya da organların görevleri sorulur.

TuzakTavsiye kararını da bağlayıcı saymaktır; yalnız onaylanan sözleşme bağlar. İkinci tuzak, ILO'yu BM'yle birlikte 1945'te kurulmuş sanmaktır: ILO BM'den eskidir, 1919'da kuruldu ve 1946'da BM'ye bağlandı.

↕Sıralama bir ILO sözleşmesinin yolu

  1. TBMM, sözleşmenin onaylanmasını bir kanunla uygun bulur
  2. Uluslararası Çalışma Konferansı sözleşmeyi üçte iki çoğunlukla kabul eder
  3. Sözleşme Türkiye için yürürlüğe girer, Türkiye düzenli uygulama raporu verir
  4. Hükümet sözleşmeyi yetkili makama, yani TBMM'ye sunar
  5. Onay belgesi ILO'ya gönderilir ve tescil edilir

?Soru çöz

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Tavsiye kararları onaya açık değildir ve bağlayıcı değildir; bağlayıcı olan, onaylanan sözleşmedir. A üçlü yapıdır, doğru; C ILO 1919'da kuruldu, 1946'da BM'ye bağlandı, doğru; D Anayasa md.90'ın hükmüdür, doğru.
MEVZUAT · ILO SÖZLEŞMELERİ

ILO'nun İSG sözleşmeleri: 155, 161, 187 ve Türkiye'nin onayları

İSG Mevzuatı · Genel İSG konuları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Türkiye'nin onayladığı ILO iş sağlığı ve güvenliği sözleşmeleri hangileridir? 155, 161 ve 187 sayılı sözleşmeler neyi düzenler?

Kısa cevap: Türkiye'nin onayladığı başlıca ILO İSG sözleşmeleri: 155 (İSG ve çalışma ortamı, 1981; Türkiye 2005), 161 (iş sağlığı hizmetleri, 1985; 2005), 187 (İSG'yi geliştirme çerçeve sözleşmesi, 2006; 2014), 167 (yapı işleri) ve 176 (madenler; ikisi de 2015). 155 ulusal politikayı ve işverenin ödevlerini, 161 işyeri sağlık hizmetlerini, 187 ulusal İSG sistemini ve önleyici kültürü düzenler.

Bir tersanede vinç operatörü, sapanı gevşemiş bir yükü kaldırmayı reddediyor. Onu koruyan kural Türkiye'de 6331 sayılı Kanun'da yazılı, ama kökü 1981'de Cenevre'de kabul edilen bir uluslararası sözleşmeye uzanır.

ILO yüzlerce sözleşme kabul etti; İSG açısından üçü omurgadır. 155 sayılı Sözleşme ülkeden tutarlı bir ulusal İSG politikası ister, işverene “makul ölçüde uygulanabilir” bütün önlemleri alma ödevi yükler ve ciddi ve yakın tehlike gördüğü için işten uzaklaşan çalışanı korur (md.13). Bu son hüküm, çalışmaktan kaçınma hakkının uluslararası köküdür; Türkiye'deki karşılığını 6331 sayılı Kanun sayfasında göreceğiz. 161 sayılı Sözleşme önleyici iş sağlığı hizmetlerinin bütün çalışanlara yayılmasını ister; işyeri hekimliği ve iş güvenliği uzmanlığı düzeninin dayanaklarından biridir. 187 sayılı Sözleşme ise üç araç sayar: ulusal politika, ulusal sistem ve ulusal program; hedefi önleyici bir güvenlik ve sağlık kültürüdür.

Türkiye'nin onayladığı başlıca ILO İSG sözleşmeleri
NoKonuILO kabulTürkiye onayıÖzü
155İSG ve çalışma ortamı19812005Ulusal politika, işverenin ödevleri, tehlikeden uzaklaşanın korunması
161İş sağlığı hizmetleri19852005Önleyici sağlık hizmeti herkese
187İSG'yi geliştirme çerçeve20062014Ulusal politika, sistem, program; önleyici kültür
167Yapı işleri19882015İnşaatta İSG
176Madenler19952015Madencilikte İSG

155 ve 161'in onay kanunları 2004'te çıktı, onay belgeleri 2005'te ILO'da tescil edildi. 167 ve 176 ise 2014 Soma maden faciasından sonra, 2015'te onaylandı. Daha eski onaylar da vardır: radyasyondan korunma (115; Türkiye 1968), makinelerin koruyucu donanımı (119; 1967), bir işçinin taşıyabileceği azami ağırlık (127; 1975) ve liman işlerinde sağlık ve güvenlik (152; 2005).

2022'de ILO, güvenli ve sağlıklı çalışma ortamını çalışma hayatındaki temel ilke ve haklar arasına ekledi. Böylece 155 ve 187 de “temel sözleşme” sayıldı ve temel sözleşmelerin sayısı sekizden ona çıktı. Türkiye ikisini de bu karardan önce onaylamıştı.

Akılda kalsın: 155 = politika (işverenin ödevi, tehlikeden uzaklaşma), 161 = hizmet (hekim ve uzman düzeni), 187 = çerçeve (politika + sistem + program, önleyici kültür). Onay yılları: 155 ve 161 2005, 187 2014, 167 ve 176 2015. Numara büyüdükçe kabul yılı da ilerler: 1981, 1985, 2006.
Sınavda

Nasıl sorulurSözleşme numarası ile konusu eşleştirilir ya da Türkiye'nin onayladığı sözleşmelerden hangisinin neyi düzenlediği sorulur.

Tuzak155 ile 161'i karıştırmaktır: 155 genel İSG politikası ve işveren ödevidir, 161 iş sağlığı hizmetlerinin örgütlenmesidir. İkinci tuzak, 187'yi bir sektör sözleşmesi sanmaktır; 187 sektörden bağımsız bir çerçeve sözleşmedir, yapı işleri 167, madenler 176'dır.

⇄Bilgi eşleştirme sözleşme → konu

?Soru çöz

Türkiye'nin onayladığı ILO sözleşmelerinden hangisi, önleyici iş sağlığı hizmetlerinin bütün çalışanlara yayılmasını düzenler?

✓ D. 161 sayılı Sözleşme, önleyici iş sağlığı hizmetlerinin örgütlenmesini ve herkese yayılmasını ister. A 155 genel İSG politikasını ve işverenin ödevlerini koyar, hizmetin örgütlenmesini değil; B 187 ulusal politika, sistem ve program çerçevesidir; C 167 yalnız inşaat sektörüne özgüdür.
KAVRAM · ULUSLARARASI KURULUŞLAR

WHO, EU-OSHA, ISSA ve Avrupa Sosyal Şartı: kim ne yapar?

İSG Mevzuatı · Genel İSG konuları · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİş sağlığı ve güvenliği nedir, amaçları nelerdir?Bağlantılı konudan (İSG’nin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İş sağlığı ve güvenliği (İSG), iş yapılırken ortaya çıkan ve çalışanın sağlığına, işyerine ya da üretime zarar verebilecek tehlikeleri önceden tanıyıp kaynağında önlemeye yönelik, birçok bilim dalının ortak çalışmasıdır. Üç amacı vardır: çalışanı korumak, üretim güvenliğini sağlamak ve işletme güvenliğini sağlamak. Çağdaş yaklaşım zarar olduktan sonra tazmin etmeyi değil, zarar oluşmadan önlemeyi esas alır.

İSG nedir, amaçları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İş sağlığı ve güvenliği alanında WHO, EU-OSHA, ISSA ve Avrupa Konseyi'nin görevleri nelerdir?

Kısa cevap: WHO (1948, Cenevre) iş sağlığı dahil sağlığın küresel otoritesidir ve ILO ile ortak çalışır. EU-OSHA (1994, Bilbao) AB'nin İSG bilgi ve kampanya ajansıdır; denetim yapmaz. ISSA (1927, Cenevre) sosyal güvenlik kurumlarının birliğidir ve önleme çalışmaları yürütür. Avrupa Konseyi AB'den ayrıdır; Avrupa Sosyal Şartı güvenli ve sağlıklı çalışma koşulları hakkını güvenceye alır.

Bir hastanenin enfeksiyon kontrol biriminde bir hemşire, kesici-delici alet yaralanmalarıyla ilgili bir rehberi okuyor: kapakta WHO'nun adı var, kaynakçada EU-OSHA'nın bir raporu. İkisi de İSG yazar, ama aynı işi yapmazlar.

İSG'nin uluslararası haritasında ILO'dan sonra en çok anılan kuruluş WHO'dur. 1948'de kuruldu, merkezi Cenevre'dedir. ILO ile 1950'den beri ortak bir iş sağlığı komitesi yürütür; bu komitenin iş sağlığı tarifini İSG'nin temel kavramları sayfasında gördük. İşle ilgili hastalık yükünü ILO ile birlikte tahmin eder. WHO'ya bağlı Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC, Lyon) kanserojen maddeleri sınıflandırır; bu sınıfları İş Sağlığı serisindeki Mesleki kanserler ve biyolojik etkenler sayfasında göreceğiz.

EU-OSHA, AB'nin 1994'te kurduğu, merkezi İspanya'nın Bilbao kentinde bulunan ajansıdır. Bilgi toplar, araştırma yayımlar, iki yılda bir “Sağlıklı İşyerleri” kampanyaları düzenler, küçük işletmeler için çevrim içi risk değerlendirme aracı (OiRA) geliştirir. Denetim ve yaptırım yetkisi yoktur; denetim üye devletlerin iş müfettişlerinin işidir. Adı benzeyen ABD kurumlarıyla karıştırılmamalıdır: ABD'de OSHA denetim ve yaptırım kurumu, NIOSH ise araştırma ve öneri kurumudur.

Uluslararası kuruluşlar bir bakışta
KuruluşKuruluş, merkezİSG'deki işi
ILO1919, CenevreÇalışma standartları, sözleşmeler
WHO1948, CenevreSağlık otoritesi; hastalık yükü; IARC aracılığıyla kanserojen sınıflaması
EU-OSHA1994, BilbaoAB'nin bilgi, araştırma ve kampanya ajansı; denetim yok
ISSA1927, CenevreSosyal güvenlik kurumlarının birliği; önleme kampanyaları
Avrupa Konseyi1949, StrazburgAvrupa Sosyal Şartı: güvenli ve sağlıklı çalışma hakkı

ISSA (Uluslararası Sosyal Güvenlik Derneği) 1927'de kuruldu; sekreteryası Cenevre'de ILO'nun yanındadır. Üyeleri sosyal güvenlik kurumlarıdır; kazayı önlemek, tazmin etmekten ucuz olduğu için önlemeye yatırım yapar ve “Sıfır Vizyon” (Vision Zero) yaklaşımını yayar.

Avrupa Konseyi 1949'da kuruldu, merkezi Strazburg'dadır ve AB'nin bir organı değildir. Çıkardığı Avrupa Sosyal Şartı (1961; gözden geçirilmiş hâli 1996) 3. maddesinde güvenli ve sağlıklı çalışma koşulları hakkını düzenler. Türkiye Gözden Geçirilmiş Şart'ı 2007'de, bazı maddelere çekince koyarak onayladı.

Akılda kalsın: Cenevre'de üç kuruluş: ILO (1919, standart), ISSA (1927, sosyal güvenlik kurumları), WHO (1948, sağlık). EU-OSHA = Bilbao, 1994, bilgi verir ama denetlemez. Avrupa Konseyi ≠ AB: Sosyal Şart Konseyin, çerçeve direktif AB'nin metnidir.
Sınavda

Nasıl sorulurKuruluş ile merkezi ya da görevi eşleştirilir veya bir kuruluşun hangi işi yapmadığı sorulur.

TuzakEU-OSHA'ya denetim yetkisi vermektir; ajans bilgi ve kampanya kurumudur. İkinci tuzak, Avrupa Sosyal Şartı'nı AB belgesi sanmaktır; Şart, AB'den ayrı bir kuruluş olan Avrupa Konseyi'nindir.

⇄Bilgi eşleştirme kuruluş → işi

✎Boşluk doldurma kuruluşlar

EU-OSHA'nın merkezi İspanya'nın kentindedir ve ajansın denetim yoktur. Avrupa Sosyal Şartı, AB'nin değil Avrupa belgesidir.

Bilbao · yetkisi · Konseyi'nin · Brüksel · Komisyonu'nun
MEVZUAT · 89/391/AET

89/391/AET çerçeve direktifi: 6331'in ve İSG yönetmeliklerinin kaynağı

İSG Mevzuatı · Genel İSG konuları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTürkiye'de iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı nasıl gelişti? İlk düzenleme hangisidir?Bağlantılı konudan (İSG’nin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Türkiye'de ilk düzenleme, Ereğli kömür havzası için hazırlanan Dilaver Paşa Nizamnamesi'dir (1865); bunu bütün madenleri kapsayan Maadin Nizamnamesi (1869) izledi. Cumhuriyet döneminde 1930'da Umumi Hıfzıssıhha Kanunu, 1936'da ilk iş kanunu olan 3008, ardından 1475 (1971) ve 4857 (2003) sayılı İş Kanunları çıktı. İSG 2012'de 6331 sayılı Kanun'la ayrı bir kanuna kavuştu.

Türkiye'de İSG'nin gelişimi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

89/391/AET sayılı AB çerçeve direktifi nedir? 6331 sayılı Kanun ile ilişkisi ne?

Kısa cevap: 89/391/AET sayılı Çerçeve Direktif (1989), AB'de işverenin genel yükümlülüğünü, genel önleme ilkelerini, risk değerlendirmesini, koruyucu hizmetleri ve çalışanların bilgilendirilmesi, eğitimi ve katılımını düzenler. 6331 sayılı Kanun bu direktif esas alınarak hazırlandı; md.5'teki ilkeler direktifin genel önleme ilkeleridir. Ayrıntıyı bireysel direktifler verir; İSG yönetmeliklerinin çoğu bunlara paralel hazırlandı.

Bir mobilya fabrikasının İSG klasöründe yönetmelikler sıra sıra duruyor: iş ekipmanları, kişisel koruyucu donanım, gürültü, elle taşıma. Her birinin ilk maddelerinde aynı not var: “… sayılı Konsey Direktifine paralel olarak hazırlanmıştır.”

AB'de iki tür bağlayıcı metin vardır. Tüzük (regulation) bütün üye devletlerde doğrudan uygulanır. Direktif ise ulaşılacak sonucu bağlar, yöntemini üye devlete bırakır; her ülke direktifi kendi mevzuatına aktarır. Türkiye AB üyesi değil, aday ülkedir. Uyum, müzakerelerin “Sosyal Politika ve İstihdam” faslı kapsamında yürütüldü: önce 4857 (2003) ve yönetmelikleri, sonra 6331 (2012) ve 2013'te çıkan yeni yönetmelikler direktiflere göre hazırlandı.

Çerçeve direktifin omurgası

89/391/AET ve 6331'deki karşılıkları
Direktifteki ilke6331'deki karşılığı
İşverenin genel yükümlülüğü; dışarıdan hizmet sorumluluğu kaldırmazmd.4
Genel önleme ilkeleri (kaçınma … toplu korunmaya öncelik)md.5
Koruyucu ve önleyici hizmetlermd.6 (uzman, hekim, OSGB)
Risk değerlendirmesi ve belgelenmesimd.10
Acil durum, ilkyardım, tahliyemd.11–12
Bilgilendirme, eğitim, görüş alma ve katılımmd.16–18
Çalışanların yükümlülüklerimd.19

Çerçeve direktif genel ilkeleri koyar; belirli bir tehlike ya da iş için ayrıntıyı bireysel direktifler verir. Türk yönetmeliklerinin kendi metinleri hangi direktife paralel hazırlandıklarını söyler:

Çerçeve direktif kanuna, bireysel direktifler yönetmeliklere dönüştü.Görsel: Sınav Defteri

Öteki örnekler: İşyeri Bina ve Eklentileri (89/654/EEC), Elle Taşıma (90/269/EEC), Ekranlı Araçlar (90/270/EEC), Sağlık ve Güvenlik İşaretleri (92/58/EEC), Titreşim (2002/44/EC), Kanserojen veya Mutajen Maddeler (2004/37/EC) ve BEKRA (2012/18/AB) yönetmelikleri.

Akılda kalsın: 89/391 = 1989'un çerçevesi; 6331'in annesi. Tüzük doğrudan uygulanır, direktif aktarılır. Çerçeve direktif → kanun (6331), bireysel direktifler → yönetmelikler. md.5'in dokuz ilkesi direktifin genel önleme ilkeleridir.
Sınavda

Nasıl sorulurÇerçeve direktifin kapsamı, 6331 ile ilişkisi ya da bir yönetmeliğin hangi direktife paralel olduğu sorulur.

TuzakDirektifin Türkiye'de ILO sözleşmesi gibi onaylanıp doğrudan uygulandığını sanmaktır; Türkiye üye değildir, direktifi kendi mevzuatına aktararak uyum sağlar. İkinci tuzak, 90/269 ile 90/270'i karıştırmaktır: 90/269 elle taşıma, 90/270 ekranlı araçlardır.

✎Boşluk doldurma direktiften yönetmeliğe

6331 sayılı Kanun, AB'nin 89/391/AET sayılı direktifi esas alınarak hazırlandı; 6331 md.5'teki risklerden korunma ilkeleri direktifin genel ilkelerinin karşılığıdır. Gürültü Yönetmeliği ise 2003/10/EC sayılı direktife paralel hazırlandı.

çerçeve · önleme · bireysel · tüzük · tavsiye

?Soru çöz

89/391/AET sayılı Çerçeve Direktif ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ A. Türkiye AB üyesi değildir ve direktif onaylanan bir uluslararası antlaşma değildir; Türkiye direktifi kendi kanun ve yönetmeliklerine aktararak uyum sağlar. Anayasa md.90 ILO sözleşmesi gibi onaylanan antlaşmalar içindir. B doğru, md.5 direktifin genel önleme ilkelerinden gelir; C doğru, 6331 md.4/2'nin kaynağıdır; D doğru, gürültü 2003/10, titreşim 2002/44 ile düzenlenir.
MEVZUAT · 6331 md.21

Türkiye'de İSG kurumları: İSGGM, İSGÜM, iş müfettişleri, SGK ve Konsey

İSG Mevzuatı · Genel İSG konuları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliğinden sorumlu kurumlar hangileridir? İSGGM, İSGÜM, İş Teftiş Kurulu ve SGK ne iş yapar?

Kısa cevap: Türkiye'de İSG'nin çatısı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığıdır. İSG Genel Müdürlüğü (İSGGM) politika ve mevzuat hazırlar, OSGB'leri ve eğitim kurumlarını yetkilendirir; ona bağlı İSGÜM ölçüm, analiz ve araştırma yapar; iş müfettişleri denetler. SGK iş kazası ve meslek hastalığı bildirimlerini alır, sigorta yardımlarını öder. Ulusal İSG Konseyi (6331 md.21) tavsiyede bulunur.

Bir inşaat şirketinin iş güvenliği uzmanı aynı hafta dört kapıyı çalıyor: İSG-KATİP'te sözleşme onayı, bir kazanın SGK'ya bildirimi, gürültü ölçümü için laboratuvar, kapıya gelen iş müfettişi. Hangi işin hangi kapıda görüldüğünü bilmek mesleğin yarısıdır.

Ulusal İSG kurumları ve işleri
KurumBağlı olduğu yerİSG'deki işi
İSG Genel Müdürlüğü (İSGGM)ÇSGBPolitika ve mevzuat; OSGB, eğitim kurumu ve laboratuvarların yetkilendirilmesi; İSG-KATİP; uzman ve hekim belgeleri
İSGÜM (İSG Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü)İSGGMÇalışma ortamı ölçümleri, laboratuvar analizleri, araştırma
İş Teftiş Kurulu BaşkanlığıÇSGBİş müfettişleriyle denetim; işin durdurulması
ÇASGEMÇSGBÇalışma hayatı eğitim ve araştırmaları
SGKÇSGB'nin ilgili kuruluşuKaza ve hastalık bildirimleri, sigorta yardımları, rücu, istatistik
Sağlık Bakanlığı—Meslek hastalığı tanısı koyan sağlık kuruluşları, çalışan sağlığı merkezleri

Görev bölüşümünü dört fiille hatırlamak kolaydır: İSGGM kural koyar ve yetki verir, İSGÜM ölçer, iş müfettişi denetler, SGK öder ve sayar. Teşhis Sağlık Bakanlığının sağlık kuruluşlarındadır; 6331'e 2025'te Sağlık Bakanlığına bağlı “çalışan sağlığı merkezi” (ÇASMER) tanımı eklendi. Denetimin ve işin durdurulmasının nasıl işlediğini İş kazası bildirimi ve yaptırımlar sayfasında göreceğiz.

Sosyal taraflar ve meslek kuruluşları

ILO'daki üçlü yapının ülkedeki karşılığı da vardır: işçi ve işveren konfederasyonları politika tartışmalarına katılır. Türk Tabipleri Birliği (TTB) ve Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) gibi kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları da eğitim, rapor ve görüşleriyle alana katkı verir.

Ulusal İSG Konseyi (md.21)

6331 md.21'e göre Konsey, ülke genelinde İSG politika ve stratejilerinin belirlenmesi için tavsiyelerde bulunmak üzere kurulmuştur: karar vermez, tavsiye eder. Kanunun ilk metni Konseyin üyelerini ve toplanma düzenini de sayıyordu. Bu fıkralar 2018'de yürürlükten kaldırıldı, Anayasa Mahkemesi 2023'te kaldırmayı iptal etti. 2025'te 7551 sayılı Kanun ise mevzuattaki Konsey atıflarının Cumhurbaşkanınca belirlenen kurul veya merciye yapılmış sayılacağını hükme bağladı.

Akılda kalsın: Dört fiil: İSGGM kural koyar ve yetki verir, İSGÜM ölçer, müfettiş denetler, SGK öder ve sayar; teşhis Sağlık Bakanlığında. Konsey bir tavsiye organıdır, karar ve yaptırım organı değil.
Sınavda

Nasıl sorulurBir görev verilip hangi kuruma ait olduğu ya da Konseyin görevi sorulur.

TuzakİSGGM ile İSGÜM'ü karıştırmaktır: İSGGM politika ve yetkilendirme, İSGÜM ölçüm ve laboratuvar işidir. İkinci tuzak, işyerini denetleme görevini İSGGM'ye vermektir; işyerini denetleyen iş müfettişleridir. Üçüncü tuzak, Konseye karar ya da yaptırım yetkisi vermektir.

⇄Bilgi eşleştirme kurum → görev

?Soru çöz

6331 sayılı Kanun'a göre Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyi'nin görevi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. md.21/1 Konseyi tavsiye organı olarak kurar. A denetim iş müfettişlerinin işidir, idari para cezası da Konseyin yetkisinde değildir; B OSGB yetkilendirmesi İSGGM'nindir; D tanı, Sağlık Bakanlığına bağlı yetkili sağlık kuruluşlarındadır.

Karma tekrar

Bu sayfadan ve önceki 1 sayfadan karışık 9 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir metal atölyesinde taşlama tezgâhından fırlayan bir parça, yanında çalışan kişinin koruyucu gözlüğüne çarpıp düşmüş, kimse yaralanmamıştır. Bu olay aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Zarar verme potansiyeli olan bir olay yaşanmış ama kimse zarar görmemiştir; bu ramak kaladır. B iş kazası için ölüm ya da vücut bütünlüğünün bozulması gerekir; C meslek hastalığı tek bir olaydan değil, mesleki maruziyetten doğar; D işle ilgili hastalıkta iş, hastalığın birden çok nedeninden biridir.Kaynak: İSG’nin temel kavramları · Tehlike, risk, önleme, ramak kala

?Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi iş sağlığı ve güvenliğinin amaçlarından biri değildir?

✓ C. Ücret artışı bir çalışma ilişkisi ve toplu pazarlık konusudur, İSG'nin amacı değildir. A çalışanı korumak, İSG'nin asıl amacıdır; B üretim güvenliğidir; D işletme güvenliğidir. Üçü de İSG'nin amaçlarındandır.Kaynak: İSG’nin temel kavramları · İSG nedir, amaçları

?Soru 3

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Tavsiye kararları onaya açık değildir ve bağlayıcı değildir; bağlayıcı olan, onaylanan sözleşmedir. A üçlü yapıdır, doğru; C ILO 1919'da kuruldu, 1946'da BM'ye bağlandı, doğru; D Anayasa md.90'ın hükmüdür, doğru.Kaynak: bu sayfa · ILO: kuruluşu, üçlü yapısı, organları

?Soru 4

Elliyi aşkın meslekteki hastalıkları sistemli olarak inceleyen, hekimlere hastanın mesleğini sormayı öğütleyen ve bu yüzden “iş hekimliğinin babası” sayılan kişi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Ramazzini 1700'de zanaatkârların hastalıklarını sistemli inceledi ve hastanın mesleğini sormayı hekimliğe kazandırdı. A Pott ilk mesleki kanseri (baca temizleyicileri, 1775) tanımladı; B Agricola madencilerin hastalıklarını ve havalandırmayı anlattı, ama meslekleri sistemli taramadı; C Hipokrat Antik Çağ hekimidir, meslek hastalıkları üzerine sistemli bir eser bırakmadı.Kaynak: İSG’nin temel kavramları · Dünyada İSG'nin gelişimi

?Soru 5

6331 sayılı Kanun'a göre Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyi'nin görevi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. md.21/1 Konseyi tavsiye organı olarak kurar. A denetim iş müfettişlerinin işidir, idari para cezası da Konseyin yetkisinde değildir; B OSGB yetkilendirmesi İSGGM'nindir; D tanı, Sağlık Bakanlığına bağlı yetkili sağlık kuruluşlarındadır.Kaynak: bu sayfa · Ulusal kuruluşlar ve Ulusal İSG Konseyi

?Soru 6

Türkiye'de kayıtlı meslek hastalığı sayısının iş kazası sayısına göre çok düşük olmasının nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

✓ C. Düşük sayı maruziyetin azlığını değil tanı, kayıt ve bildirim eksikliğini gösterir; gelişmiş ülkelerde tanı sayısının yüksek olması da bunu destekler. A gizli dönem yüzünden hastalık çoğu zaman iş değiştikten sonra çıkar; B iş öyküsü sorulmazsa bağ kurulmaz; D kayıt dışı ve korkan çalışan bildirim yapmaz. Üçü de gerçek nedenlerdir.Kaynak: İSG’nin temel kavramları · İSG göstergeleri ve istatistikler

?Soru 7

Türkiye'nin onayladığı ILO sözleşmelerinden hangisi, önleyici iş sağlığı hizmetlerinin bütün çalışanlara yayılmasını düzenler?

✓ D. 161 sayılı Sözleşme, önleyici iş sağlığı hizmetlerinin örgütlenmesini ve herkese yayılmasını ister. A 155 genel İSG politikasını ve işverenin ödevlerini koyar, hizmetin örgütlenmesini değil; B 187 ulusal politika, sistem ve program çerçevesidir; C 167 yalnız inşaat sektörüne özgüdür.Kaynak: bu sayfa · ILO İSG sözleşmeleri: 155, 161, 187

?Soru 8

89/391/AET sayılı Çerçeve Direktif ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ A. Türkiye AB üyesi değildir ve direktif onaylanan bir uluslararası antlaşma değildir; Türkiye direktifi kendi kanun ve yönetmeliklerine aktararak uyum sağlar. Anayasa md.90 ILO sözleşmesi gibi onaylanan antlaşmalar içindir. B doğru, md.5 direktifin genel önleme ilkelerinden gelir; C doğru, 6331 md.4/2'nin kaynağıdır; D doğru, gürültü 2003/10, titreşim 2002/44 ile düzenlenir.Kaynak: bu sayfa · AB mevzuatı: 89/391/AET çerçeve direktifi

?Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi bir işyerinde olumlu güvenlik kültürünün göstergesi değildir?

✓ B. Kazayı tek bir kişinin kusuruna bağlayıp cezayla kapatmak suçlama kültürüdür; kök neden aranmadığı için kaza tekrar eder. A bildirime güvenildiğini gösterir, kötüye işaret değildir; C yönetimin görünür taahhüdüdür; D çalışan katılımıdır. Üçü de olumlu kültürün göstergesidir.Kaynak: İSG’nin temel kavramları · Güvenlik kültürü
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?İSG soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →