Kimyasal risk etmenleri: etiket, güvenlik bilgi formu, sınır değerler, toz ve asbest

Bir kimyasalın etiketini ve güvenlik bilgi formunu okumayı, maruziyetin hangi yolla olduğunu, sınır değerleri ve sık sorulan maddelerin özelliklerini öğren.

7 durakTüm alanlar
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
ETMEN · KİMYASAL

Kimyasal maruziyet: üç giriş yolu, beş fiziksel hâl

İş Güvenliği (İSG) · Risk etmenleri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİş hijyeni nedir? Çalışma ortamı gözetimi ve kişisel maruziyet ölçümü nasıl yapılır?Bağlantılı konudan (İSG yönetim sistemleri ve korunma). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İş hijyeni, çalışma ortamındaki fiziksel, kimyasal ve biyolojik etmenlerden çalışanı korumaya yönelik faaliyetlerdir. Dört adımla ilerler: etmeni öngörmek, işyerinde tanımak, ölçerek değerlendirmek ve kontrol etmek. Çalışma ortamı gözetimi bu işin sürekli yapılmasıdır. Maruziyet en iyi, cihaz çalışanın üzerinde ve solunum bölgesindeyken yapılan kişisel ölçümle bilinir.

Çalışma ortamı gözetimi ve iş hijyeni

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kimyasal maddeler vücuda hangi yollarla girer? Toz, duman, buhar, gaz ve sis arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Kimyasallar vücuda solunum, deri ve sindirim yoluyla girer. İşyerinde en önemli yol solunumdur; yağda çözünen maddeler ise sağlam deriden de geçer. Havadaki hâl, maddenin nereye ulaşacağını belirler: katı parçacık toz ya da duman, sıvı damlacık sis, gaz hâlindeki madde gaz ya da buhar olarak bulunur.

Bir mobilya atölyesinde aynı gün içinde zımpara tozu, vernik buharı ve kaynak dumanı havaya karışır; üçü de solunur ama akciğerde aynı yere ulaşmaz.

Kimyasal risk, maddenin tehlikesi ile maruziyetin birleşimidir. Çok zehirli bir madde kapalı bir sistemde kalırsa risk düşüktür; görece zararsız bir toz bütün gün solunursa risk yükselir. Bu yüzden ilk soru “madde vücuda nasıl giriyor?” sorusudur.

Üç giriş yolu

Solunum işyerinde açık ara en önemli yoldur: insan bir vardiyada metreküplerce hava solur ve akciğerin geniş yüzeyi emilimi kolaylaştırır. Mevzuat ölçümü bu yüzden solunum bölgesinde yapar: merkezi iki kulağı birleştiren çizginin ortası olan 30 cm yarıçaplı kürenin, başın önünde kalan yarısı (Kimyasal Maddeler Yönetmeliği md.4).

Deri yolu yalnız aşındırıcı maddeler için önemli değildir. Benzen, toluen, metanol gibi yağda çözünen çözücüler sağlam deriden geçip kana karışır. Sınır değer tablolarındaki “Deri” işareti bunu anlatır: ortam havası temiz ölçülse bile eldivensiz çalışan zehirlenebilir. Sindirim yolu çoğunlukla dolaylıdır: kirli elle yemek yemek, sigara içmek, solunan tozun yutulması. Kanserojenlerle çalışılan yerlerde yeme, içme ve sigaranın yasaklanması bu yüzdendir.

Havadaki kimyasalların fiziksel hâlleri
HâlNasıl oluşur?Örnek
TozKatının mekanik olarak kırılması, öğütülmesiTaş kesme, zımparalama, un, çimento
Duman (fume)Buharlaşan metalin havada yoğunlaşıp çok ince katı parçacığa dönmesiKaynak, metal ergitme
SisSıvının püskürtülerek ya da kaynayarak damlacık olmasıBoya tabancası, yağ püskürtme, asit banyosu
BuharNormalde sıvı ya da katı olan maddenin gaz hâline geçmesiTiner, benzin, alkol
GazOda sıcaklığında zaten gaz olan maddeKlor, amonyak, karbonmonoksit, hidrojen sülfür

Parçacığın boyutu, akciğerde nereye kadar ilerleyeceğini belirler: iri tozlar burunda ve üst solunum yolunda tutulur, mikron düzeyindeki ince tozlar ise alveollere ulaşır. Toz ölçümünde “toplam” ve “solunabilir” toz ayrımı bundan doğar; ayrıntısı bu sayfadaki toz konusunda gelecek. Partikül boyutunun hastalıkla ilişkisini ise İş Sağlığı serisindeki Mesleki solunum hastalıkları sayfasında bulabilirsin.

Akılda kalsın: Toz kırılır, duman yoğunlaşır, sis püskürür, buhar sıvıdan kalkar, gaz zaten gazdır. Kaynak “dumanı” aslında katı metal parçacığıdır. Yol sırası: solunum en sık, deri en çok unutulan, sindirim en dolaylı.
Sınavda

Nasıl sorulurBir işin hangi fiziksel hâli ürettiği ya da giriş yollarıyla ilgili “hangisi yanlıştır” kalıbı sorulur.

TuzakDeri yolunu yalnız yakıcı maddelere bağlamaktır; “Deri” işaretli maddeler sağlam deriden de geçer. İkinci tuzak, kaynak dumanını gaz sanmaktır: duman katı parçacıktır, buhar ise sıvı ya da katının gaz hâlidir.

⇄Bilgi eşleştirme iş → fiziksel hâl

?Soru çöz

Kimyasal maddelerin vücuda giriş yollarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Yağda çözünen çözücüler (benzen, toluen, metanol) sağlam deriden geçer; tablolardaki “Deri” işareti bunu gösterir. A doğrudur, solunum en sık yoldur; C doğrudur, sindirim çoğunlukla dolaylıdır; D doğrudur, ince toz alveollere kadar iner.
KAVRAM · ETİKET (SEA/CLP)

Kimyasal etiketi: 9 piktogram, iki uyarı kelimesi, H ve P ifadeleri

İş Güvenliği (İSG) · Risk etmenleri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaGüvenlik işaretlerinin renkleri ve şekilleri nelerdir? Yasak, uyarı, emredici, acil çıkış ve yangınla mücadele işaretleri nasıl ayırt edilir?Bağlantılı konudan (KKD ve güvenlik işaretleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği'ne göre kırmızı yasağı, tehlike alarmını ve yangınla mücadele ekipmanını; sarı uyarıyı; mavi zorunluluğu; yeşil acil çıkışı, ilkyardımı ve tehlike yok durumunu anlatır. Yasak ve emredici işaretler daire, uyarı işareti üçgen, acil çıkış ve ilkyardım ile yangınla mücadele işaretleri kare ya da dikdörtgendir.

Sağlık ve güvenlik işaretleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kimyasal etiketindeki piktogramlar ne anlama gelir? Tehlike ve Dikkat uyarı kelimeleri ile H ve P ifadeleri nedir?

Kısa cevap: Kimyasallar SEA Yönetmeliği'ne (AB CLP'nin karşılığı, GHS temelli) göre sınıflandırılıp etiketlenir. Etikette kırmızı çerçeveli, beyaz zeminli eşkenar dörtgen içinde siyah sembollü 9 piktogram, “Tehlike” ya da “Dikkat” uyarı kelimesi, H ile başlayan zararlılık ve P ile başlayan önlem ifadeleri bulunur.

Bir boya deposunda iki bidon yan yana duruyor: birinin etiketinde alev ve ünlem, ötekinde alev, insan silueti ve “Tehlike” yazıyor.

Kimyasal Maddeler Yönetmeliği, “tehlikeli kimyasal madde” tanımında Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmeliğe (kısaca SEA Yönetmeliği) gönderme yapar (md.4/g). SEA, AB'nin CLP Tüzüğünün, o da Birleşmiş Milletler'in küresel uyumlaştırılmış sisteminin (GHS) karşılığıdır. Tehlike üç aileye ayrılır: fiziksel (patlayıcı, alevlenir, oksitleyici, basınçlı gaz, metali aşındıran), sağlık (akut toksisite, aşındırma ve tahriş, hassaslaştırma, kanserojen, mutajen, üreme için toksik, belirli hedef organ toksisitesi, aspirasyon) ve çevre.

Hepsi aynı biçimdedir: kırmızı çerçeveli, beyaz zeminli eşkenar dörtgen ve siyah sembol. Farkı sembol yapar.Görsel: Sınav Defteri (sembolleri sadeleştirilmiş çizim)

Etiketin öğeleri

Etikette tedarikçinin adı ve iletişimi, ürün tanımlayıcısı, piktogramlar, uyarı kelimesi, zararlılık ve önlem ifadeleri yer alır. Uyarı kelimesi ikidir: ağır tehlike kategorilerinde “Tehlike”, daha hafif olanlarda “Dikkat”; etikette ikisinden yalnız biri yazar. H ifadeleri zararlılığı anlatır: H2xx fiziksel, H3xx sağlık, H4xx çevre tehlikesi (ör. H225 “kolay alevlenir sıvı ve buhar”, H350 “kansere yol açabilir”). P ifadeleri önlemi söyler: P1 genel, P2 önleme, P3 müdahale, P4 depolama, P5 bertaraf. Eski sistemdeki R ve S ibareleri ile turuncu kare semboller artık kullanılmaz.

Taşımacılıktaki etiketler başka bir sistemdir: ADR levhaları renkli zeminli karelerdir ve sınıf numarası taşır. İşyerinin kapı ve duvarlarındaki uyarı işaretlerini ise KKD ve güvenlik işaretleri sayfasında gördük; sarı üçgen uyarı levhası ile kırmızı çerçeveli kimyasal piktogram aynı şey değildir.

Akılda kalsın: Daire üzerinde alev oksitleyicidir, alevlenir değil: yanmayı besler. Kuru kafa ağır zehir (kat. 1–3), ünlem hafif zehir ve tahriş (kat. 4). İnsan silueti içten gelen uzun vadeli hasar: kanser, mutasyon, solunum yolu hassaslaşması. Ağır tehlike “Tehlike”, hafif tehlike “Dikkat”.
Sınavda

Nasıl sorulurGörseli verilen bir piktogramın anlamı ya da piktogram-anlam eşleştirmesi sorulur; uyarı kelimesi ve H/P ifadelerinin farkı da gelebilir.

TuzakDaire üzerindeki alevi “alevlenir” sanmaktır; oksitleyicidir. İkinci tuzak, ünlem ile kuru kafayı karıştırmaktır: ünlem akut toksisitenin yalnız 4. kategorisini gösterir. Üçüncüsü, piktogramı sarı üçgen uyarı levhasıyla karıştırmaktır.

✎Boşluk doldurma etiket öğeleri

Kimyasal etiketinde ağır tehlike kategorileri için uyarı kelimesi, daha hafif kategoriler için kullanılır. Zararlılık ifadeleri harfiyle, önlem ifadeleri harfiyle başlar.

Tehlike · Dikkat · H · P · Uyarı · R · S

?Soru çöz

Aşağıda kimyasal etiketlerinde kullanılan dört piktogram numaralandırılmıştır. Hangi piktogram-anlam eşleştirmesi doğrudur?

1234
✓ D. İnsan silueti “sağlık tehlikesi” piktogramıdır; kanserojen, mutajen ve solunum hassaslaştırıcı maddeleri gösterir. A kuru kafa ağır akut toksisitedir, tahriş ünlemle gösterilir; B ikinci piktogram aşındırıcıdır, patlayıcı bombayla gösterilir; C daire üzerinde alev oksitleyicidir, alevlenir madde yalnız alevle gösterilir.
KAVRAM · GBF

Güvenlik bilgi formu: kimyasalın 16 bölümlük kimliği

İş Güvenliği (İSG) · Risk etmenleri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Güvenlik bilgi formu (GBF) nedir, kaç bölümden oluşur ve sınır değerler ile KKD bilgisi hangi bölümdedir?

Kısa cevap: Güvenlik bilgi formu (GBF), tedarikçinin kimyasalla birlikte verdiği, sabit sırada 16 bölümden oluşan Türkçe belgedir. Risk değerlendirmesinin ana girdisidir. En çok sorulanlar: 2. bölüm zararlılık, 4. ilkyardım, 5. yangınla mücadele, 7. elleçleme ve depolama, 8. maruziyet kontrolleri ve kişisel korunma (sınır değer, KKD), 11. toksikolojik bilgiler.

Bir OSGB'nin iş güvenliği uzmanı, yeni bir temizlik kimyasalının risk değerlendirmesine başlamadan önce tedarikçiden tek bir belge ister: güvenlik bilgi formu.

Etiket özettir, GBF ayrıntılı kimliktir. Kimyasal Maddeler Yönetmeliği, risk değerlendirmesinde özellikle dikkate alınacaklar arasında KKDİK Yönetmeliği'ne (Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması; AB REACH karşılığı) uygun hazırlanmış ve tedarikçiden sağlanmış Türkçe GBF'yi sayar (md.6/2-b). Çalışanların eğitimi de GBF'yi kapsar (md.9/1-ç); üretici ya da tedarikçi, işveren isterse risk değerlendirmesi için gereken bütün bilgiyi vermek zorundadır (md.9/3).

GBF'nin 16 bölümü (sıra sabittir)
NoBölümNoBölüm
1Madde/karışım ve şirket tanıtımı9Fiziksel ve kimyasal özellikler
2Zararlılık tanımlanması (sınıf, etiket öğeleri)10Kararlılık ve tepkime
3Bileşim / içindekiler11Toksikolojik bilgiler
4İlkyardım önlemleri12Ekolojik bilgiler
5Yangınla mücadele önlemleri13Bertaraf etme bilgileri
6Kaza sonucu yayılmaya karşı önlemler14Taşımacılık bilgisi
7Elleçleme ve depolama15Mevzuat bilgisi
8Maruziyet kontrolleri / kişisel korunma16Diğer bilgiler

Sıranın bir mantığı var

Form, bir acil durumda okuyan kişinin ihtiyaç sırasıyla ilerler: önce “bu nedir ve ne kadar tehlikelidir?” (1–3), sonra “kaza olursa ne yaparım?” (4–6: ilkyardım, yangın, döküntü), ardından “günlük işte nasıl korurum?” (7–8: depolama, sınır değer ve KKD). Bilimsel veriler ortada (9–12), yaşam döngüsünün sonu en sonda gelir (13–16: bertaraf, taşıma, mevzuat). Parlama noktası gibi fiziksel bir değer 9. bölümde, LD50 gibi zehirlilik verisi 11. bölümde aranır.

Her kimyasal için güncel GBF dosyalanır ve çalışanın erişebileceği yerde tutulur. Formdaki öneriler önlem seçimini yönlendirir; yükümlülük yine işverenindir.

Akılda kalsın: 1–3 kimlik, 4–6 kaza, 7–8 günlük korunma, 9–12 bilim, 13–16 son. İki bölümü kesin bil: 8 = sınır değer + KKD, 11 = toksikoloji. Etiket özettir, GBF ayrıntıdır.
Sınavda

Nasıl sorulurGBF'nin bölüm sayısı ve belirli bir bilginin hangi bölümde bulunduğu sorulur: sınır değer ve KKD, ilkyardım, yangın söndürücü seçimi.

TuzakMesleki maruziyet sınır değerini 11. bölümde (toksikoloji) ya da 15. bölümde (mevzuat) aramaktır; 8. bölümdedir. İkinci tuzak, GBF'yi işverenin hazırladığını sanmaktır: GBF'yi tedarikçi verir, işveren onu risk değerlendirmesinde kullanır.

↕Sıralama GBF bölüm sırası

  1. Maruziyet kontrolleri / kişisel korunma
  2. İlkyardım önlemleri
  3. Toksikolojik bilgiler
  4. Zararlılık tanımlanması
  5. Elleçleme ve depolama

?Soru çöz

Bir kimyasalın mesleki maruziyet sınır değerleri ile kullanılması önerilen kişisel koruyucu donanım bilgisi, güvenlik bilgi formunun hangi bölümünde yer alır?

✓ A. Sınır değerler, mühendislik önlemleri ve KKD 8. bölümde birlikte verilir. B sınıflandırma ve etiket öğelerini içerir; C LD50 gibi zehirlilik verilerini içerir, sınır değeri değil; D maddeye özgü mevzuatı sayar, sınır değerin yeri değildir.
HESAP · SINIR DEĞER

Sınır değerler: TWA 8 saat, STEL 15 dakika, tavan hiçbir an

İş Güvenliği (İSG) · Risk etmenleri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİş hijyeni ölçümünü kim yapar? İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Yönetmeliği'ne göre işverenin yükümlülükleri nelerdir?Bağlantılı konudan (İSG yönetim sistemleri ve korunma). Önce kendin cevapla, sonra aç.

2023 tarihli yönetmeliğe göre işveren, risk değerlendirmesindeki fiziksel, kimyasal ve biyolojik etmenleri ortam ve kişisel ölçümle tespit eder. Ölçümü yalnız Bakanlıktan yeterlik ya da ön yeterlik belgesi almış laboratuvar yapar; belgesiz laboratuvarın sonucu geçersizdir. Sonucu sınır değerle işveren değerlendirir. Mevzuatta süre yoksa kayıtlar en az 10 yıl saklanır.

İş hijyeni ölçüm yönetmeliği

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Mesleki maruziyet sınır değeri nedir? TWA, STEL ve tavan değer farkı nedir, 8 saatlik zaman ağırlıklı ortalama nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Mesleki maruziyet sınır değeri, solunum bölgesindeki havada izin verilen en yüksek derişimdir. TWA 8 saatlik zaman ağırlıklı ortalamanın, STEL 15 dakikalık kısa süreli maruziyetin, tavan (ceiling) değer ise çalışma süresinin herhangi bir anının üst sınırıdır. TWA, her derişim kendi süresiyle çarpılıp toplamın 8'e bölünmesiyle hesaplanır.

Bir arıtma tesisinde gaz ölçerin vardiya ortalaması düşük çıkıyor, ama ızgara temizliği sırasında grafik bir saat boyunca yükseliyor.

Kimyasal Maddeler Yönetmeliği mesleki maruziyet sınır değerini, belirli bir referans sürede solunum bölgesindeki havada bulunan derişimin zaman ağırlıklı ortalamasının üst sınırı (TWA, STEL) ya da çalışma süresinin herhangi bir anında aşılmaması gereken üst sınır (CEILING) diye tanımlar (md.4/d). Biyolojik sınır değer ise kanda ya da idrarda ölçülen madde veya metabolitin üst sınırıdır (md.4/b).

Üç sınır değer türü (Kimyasal Maddeler Yön. Ek-1 açıklamaları)
TürReferans süreNeyi önler?Örnek (Ek-1)
TWA (uzun süre)8 saatBirikerek ortaya çıkan, kronik etkiToluen 50 ppm · Amonyak 20 ppm · H₂S 5 ppm
STEL (kısa süre)15 dakika (başka süre yazılmadıkça)Ani yükselmenin akut etkisiToluen 100 ppm · Amonyak 50 ppm · H₂S 10 ppm
Tavan (CEILING)Hiçbir anÇok hızlı etkili maddelerTabloda ayrı sütun

Değerler hem ppm (m³ havadaki mililitre) hem mg/m³ (20 °C'de) verilir; gazlarda mg/m³ = ppm × M ÷ 24,04 ile çevrilir (H₂S: 5 × 34,08 ÷ 24,04 ≈ 7 mg/m³). “Deri” işareti, maddenin deriden de önemli ölçüde girdiğini gösterir.

TWA = ( C₁·t₁ + C₂·t₂ + … ) ÷ 8C: derişim (ppm ya da mg/m³) · t: o derişimde geçen süre (saat); ölçülmeyen ya da maruziyetsiz süre 0 alınır
Çözümlü örnek

Bir boyacı vardiyasının 2 saatini 80 ppm, 4 saatini 40 ppm toluen buharında geçiriyor; kalan 2 saat maruziyeti yok. TWA kaçtır, sınır değer aşılmış mıdır?

  1. 80 · 2 + 40 · 4 + 0 · 2 = 160 + 160 + 0 = 320
  2. TWA = 320 ÷ 8 = 40 ppm
  3. Toluenin TWA'sı 50 ppm: 40 < 50

Cevap: 40 ppm; sınır aşılmamış (80 ppm, 100 ppm'lik STEL'in de altında).

Çözümlü örnek (sınav tipi)

Arıtma tesisinde bir çalışan 1 saat 12 ppm, 3 saat 6 ppm, 4 saat 2 ppm H₂S'ye maruz kalıyor. TWA kaçtır, maruziyet uygun mudur?

  1. 12 · 1 + 6 · 3 + 2 · 4 = 12 + 18 + 8 = 38
  2. TWA = 38 ÷ 8 = 4,75 ppm → 5 ppm'lik TWA'nın altında
  3. Ama bir saat boyunca 12 ppm, 10 ppm'lik STEL'in üstünde: her 15 dakikalık dilim STEL'i aşar

Cevap: TWA 4,75 ppm; ortalama uygun olsa da kısa süreli sınır aşılmıştır, önlem gerekir.

Ortalama sınırın altında kalabilir; kısa tepe yine de STEL'i aşar. İki sınır ayrı ayrı denetlenir.Görsel: Sınav Defteri

Ölçümü İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Yönetmeliği kapsamında yetkili bir laboratuvarın yapması gerektiğini İSG yönetim sistemleri ve korunma sayfasında gördük; sonuçlar Ek-1'deki değerlerle karşılaştırılır (md.7/1-h).

Akılda kalsın: TWA = süreyle tartılmış ortalama, böleni hep 8. STEL = 15 dakikalık tavan, tavan değer = hiçbir an. Ortalamanın uygun çıkması kısa süreli aşımı aklamaz. Sayılar azalırken süre de kısalır: TWA < STEL.
Sınavda

Nasıl sorulurFarklı sürelerdeki derişimlerden TWA hesabı ve TWA, STEL, tavan değer tanımları sorulur.

TuzakDerişimleri süreyle tartmadan aritmetik ortalamasını almaktır (12, 6 ve 2'nin ortalaması 6,7 çıkar, doğrusu 4,75). İkinci tuzak, TWA uygun diye kısa süreli aşımı görmezden gelmektir. Üçüncüsü, maruziyetsiz saatleri hesaba katmayıp böleni 8 yerine çalışılan saat yapmaktır.

✎Boşluk doldurma TWA hesabı

Bir çalışan vardiyasının 2 saatinde 80 ppm, 4 saatinde 40 ppm toluene maruz kalıyor, 2 saat maruziyeti yok. 8 saatlik zaman ağırlıklı ortalama ppm'dir. Toluenin TWA sınır değeri ppm olduğu için aşım yoktur. STEL, başka süre belirtilmedikçe dakikalık süre için tanımlanır.

40 · 50 · 15 · 60 · 53 · 100

?Soru çöz

H₂S için TWA 5 ppm, STEL 10 ppm'dir. Bir çalışan 8 saatlik vardiyasında 1 saat 12 ppm, 3 saat 6 ppm, 4 saat 2 ppm H₂S'ye maruz kalıyor. Bu maruziyetle ilgili hangisi doğrudur?

✓ C. (12·1 + 6·3 + 2·4) ÷ 8 = 38 ÷ 8 = 4,75 ppm; ortalama uygundur ama bir saat süren 12 ppm, 10 ppm'lik STEL'i aşar. A kısa süreli sınırı unutur; B derişimleri süreyle tartmadan ortalar (20 ÷ 3); D derişimleri toplayıp bölmeyi unutur.
MEVZUAT · KİMYASAL MADDELER YÖN.

Kimyasal Maddeler Yönetmeliği: ikameden KKD'ye önlem sırası

İş Güvenliği (İSG) · Risk etmenleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKontrol hiyerarşisi nedir? Ortadan kaldırma, ikame, mühendislik önlemleri, idari önlemler ve KKD sıralaması neden önemlidir?Bağlantılı konudan (İSG yönetim sistemleri ve korunma). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kontrol hiyerarşisi önlemleri etkinliğine göre sıralar: önce tehlikeyi ortadan kaldır, olmuyorsa daha az tehlikeli olanla değiştir (ikame), sonra mühendislik önlemleriyle kişiyi tehlikeden ayır, ardından idari önlemlerle çalışma biçimini düzenle; KKD en son çaredir. Üstteki basamaklar insan davranışına daha az bağlıdır. 6331 md.5 de toplu korunmayı kişisel korunmanın önüne koyar.

Kontrol hiyerarşisi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kimyasal Maddeler Yönetmeliği'ne göre işveren hangi önlemleri hangi sırayla alır? Yasak maddeler ve sağlık gözetimi kuralları nelerdir?

Kısa cevap: İşveren önce tehlikeli kimyasalı daha az tehlikelisiyle değiştirir (ikame). Olmazsa sırasıyla uygun proses ve mühendislik kontrolü (kapalı sistem), kaynağında toplu koruma (lokal egzoz, havalandırma) ve en son kişisel korunma uygulanır. Ölçümler düzenli yapılır, sınır aşılırsa en kısa sürede giderilir; faaliyet bitince sağlık ve maruziyet kayıtları SGK'ya teslim edilir.

Bir galvaniz tesisinde açık asit banyosunun üstüne davlumbaz takılıyor, banyo kapağı kapatılıyor, en son da çalışana maske veriliyor; sıra tesadüf değil.

Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik (RG 12.08.2013/28733; Ek-1 2023'te yenilendi; kısaca Kimyasal Maddeler Yönetmeliği) işverene genel bir ödev yükler: maruziyeti önlemek, olmuyorsa en aza indirmek (md.5). Tehlikeli kimyasal bulunup bulunmadığı tespit edilir ve risk değerlendirmesi yapılır; GBF, yetkili laboratuvar ölçümü, madde miktarı ve kullanım sıklığı, sınır değerler, daha önceki sağlık gözetimi sonuçları ve bakım-onarım gibi işler bu değerlendirmede özellikle dikkate alınır (md.6). Tehlikeli kimyasal içeren yeni bir faaliyete, ancak risk değerlendirmesiyle belirlenen önlemler alındıktan sonra başlanır (md.6/4).

Önlemlerin sırası (md.7)

Genel önlemler herkes için geçerlidir: iş organizasyonu, en az sayıda çalışan, en az miktar ve en kısa süre, temiz tutulan işyeri, kişisel temizlik olanağı. Asıl kural ikamedir: tehlikeli madde, tehlikesiz ya da daha az tehlikeli olanıyla değiştirilir. İkame mümkün değilse risk şu öncelikle azaltılır: (1) uygun proses ve mühendislik kontrolü, uygun makine ve ekipman; (2) kaynağında toplu koruma, örneğin yeterli havalandırma; (3) toplu önlemler yetmiyorsa bunlarla birlikte kişisel korunma. Bu dizi, İSG yönetim sistemleri ve korunma sayfasında gördüğümüz kontrol hiyerarşisinin kimyasala uygulanmış hâlidir.

Sol, riski kaynağında yok eder; sağa gidildikçe tehlike yerinde kalır ve önlem insana yaklaşır.Görsel: Sınav Defteri

Parlayıcı ve patlayıcı maddelerde de üç basamaklı bir sıra vardır: önce tehlikeli derişime ulaşmasını önle; olmazsa tutuşturucu kaynakları ortadan kaldır; o da olmazsa yangın ve patlamanın zararını sınırla (md.7/1-i). Sınır değerin aşıldığı her durumda işveren koruyucu ve önleyici tedbirleri en kısa sürede alır (md.7/1-ı).

Yasaklar, sağlık gözetimi ve kayıt

Ek-3'teki maddelerin (2-naftilamin, 4-aminodifenil, benzidin, 4-nitrodifenil ve tuzları) ağırlıkça %0,1'in üstünde üretimi ve kullanımı yasaktır; bilimsel araştırma gibi istisnalarda yalnız tam kapalı sistemde ve Bakanlık izniyle çalışılır (md.11). Riskli bulunan çalışan sağlık gözetimine alınır; kurşunda kanda 70 µg/100 ml bağlayıcı biyolojik sınır değerdir (Ek-2). Her çalışan için kişisel sağlık ve maruziyet kaydı tutulur; çalışan kendi sonuçlarını görebilir; işyerinde faaliyet sona erince kayıtlar SGK il müdürlüğüne teslim edilir (md.12).

Akılda kalsın: Değiştir → kapat → emdir → takın: ikame, kapalı sistem, lokal egzoz, KKD. KKD tek başına değil, toplu önlemle birlikte gelir. Ek-3 yasak dörtlüsü aromatik aminlerdir, eşik %0,1. Kayıtlar faaliyet bitince SGK'ya gider.
Sınavda

Nasıl sorulurÖnlem sırası, işverenin yükümlülükleri ve yönetmelik hükümleri “hangisi yanlıştır” kalıbıyla sorulur.

TuzakKKD'yi ilk ya da tek önlem gibi sunmaktır; KKD toplu önlemler yetmediğinde ve onlarla birlikte uygulanır. İkinci tuzak, faaliyet sona erince kayıtların işverende kalacağını ya da imha edileceğini söylemektir; SGK il müdürlüğüne teslim edilir.

↕Sıralama önlem önceliği (md.7)

  1. Kaynağında lokal egzoz ve yeterli havalandırma
  2. Tehlikeli çözücüyü daha az tehlikeli biriyle değiştirmek
  3. Uygun solunum koruyucu ve eldiven vermek
  4. Prosesi kapalı sisteme almak, uygun ekipman seçmek

?Soru çöz

Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik'e göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Faaliyet sona erince kayıtlar imha edilmez, SGK il müdürlüğüne teslim edilir (md.12). A doğrudur, ölçüm yetkili laboratuvarın işidir (md.6, 7); C doğrudur, Ek-3 yasağıdır; D doğrudur, Ek-2'deki kurşun değeridir.
MEVZUAT · KANSEROJEN · TOZ · ASBEST

Kanserojen, toz ve asbest: üç özel yönetmelik, üç sınır

İş Güvenliği (İSG) · Risk etmenleri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Kanserojen maddeler, tozla mücadele ve asbest yönetmeliklerinde sınır değerler nedir? Benzen 1 ppm, asbest 0,1 lif/cm³ ve silika formülü nasıl uygulanır?

Kısa cevap: Kanserojen veya Mutajen Maddeler Yönetmeliği benzene 1 ppm, vinil klorür monomerine 3 ppm, sert ağaç tozuna 5 mg/m³ sınır koyar. Tozla Mücadele Yönetmeliği kristal silikaya formülle sınır verir: solunabilir kuvars için 10 ÷ (%SiO₂ + 2). Asbestte 8 saatlik sınır 0,1 lif/cm³'tür; söküm uzman nezaretinde, bildirimle yapılır. Kayıtlar kanserojen ve asbestte 40, tozda 15 yıl saklanır.

Eski bir fabrika binası yıkılacak: çatıda asbestli levha, bodrumda kum torbaları, atölyede yıllarca sert ağaç işlenmiş tezgâhlar var.

Kanserojen veya mutajen maddeler

Kanserojen madde kansere, mutajen madde kalıtsal genetik hasara yol açabilen maddedir (md.4). Önlem dizisi daha sıkıdır: önce kullanımı azaltmak ve ikame (md.6), ikame olmuyorsa teknik imkânlara göre kapalı sistem, o da olmuyorsa en düşük düzey; maruziyet Ek-2 sınır değerlerini aşamaz (md.7). Alanlar işaretlenir, yeme-içme ve sigara yasaklanır (md.7, 11).

Toz ve kristal silika

Tozla Mücadele Yönetmeliği (RG 05.11.2013/28812) solunabilir tozu aerodinamik eşdeğer çapı 0,1–5 mikron olan ince toz diye tanımlar (md.4). Sıradan (inert) tozun sınırı sabittir (Ek-1); kristal silikada ise sınır, tozdaki SiO₂ yüzdesine göre hesaplanır. Sınır aşılırsa toz, değerin altına inene kadar çalışma izni verilmez (md.9).

Solunabilir kuvars sınırı = 10 ÷ (%SiO₂ + 2)toplam kuvars tozu: 30 ÷ (%SiO₂ + 2) · kristobalit ve tridimit: kuvars değerinin yarısı (mg/m³)
Çözümlü örnek

Bir taş ocağında solunabilir tozun %8'i kristal silika (kuvars). Solunabilir toz sınırı kaçtır? Toz kristobalit olsaydı?

  1. 10 ÷ (8 + 2) = 10 ÷ 10 = 1 mg/m³
  2. Kristobalit: 1 ÷ 2 = 0,5 mg/m³

Cevap: 1 mg/m³; kristobalitte 0,5 mg/m³. Silika oranı arttıkça sınır küçülür.

Asbest

Asbestin çıkarılması, işlenmesi, satışı ve ithali yasaktır (Asbest Yönetmeliği md.5); bugünkü risk eski binaların söküm ve bakımındadır. Söküm asbest söküm uzmanı nezaretinde, asbest söküm çalışanı tarafından yapılır (md.8). İşveren başlamadan önce iş planı hazırlar ve Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğüne bildirir; iş bitince yetkili laboratuvardan asbest riskinin kalmadığını gösteren ölçümlü belge alır (md.9). Havadaki asbestin 8 saatlik ortalaması 0,1 lif/cm³'ü geçemez (md.11).

Karıştırılan rakamlar: üç yönetmelik
Kanserojen-mutajenTozla mücadeleAsbest
Sınır değerBenzen 1 ppm · VCM 3 ppm · sert ağaç 5 mg/m³İnert: solunabilir 5, toplam 15 mg/m³; kuvars 10 ÷ (%SiO₂+2)0,1 lif/cm³ (8 saat)
Kayıt saklamaEn az 40 yıl (md.17)15 yıl; tozun yol açtığı hastalığın yükümlülük süresi daha uzunsa o kadar (md.14)En az 40 yıl (md.17)
Özel kuralKapalı sistem; yeme-içme ve sigara yasağıSınır aşılırsa çalışma izni yokİş planı + bildirim; akciğer grafisi en geç 2 yılda bir
Ek bilgi: lif ölçüsü, kanserojen işler, AB değerleri

Asbestte sayılan lif, boyu 5 mikrondan uzun, eni 3 mikrondan dar ve boyu eninin üç katından fazla olandır (Asbest Yön. md.10). Kanserojen Yönetmeliği Ek-1, maddenin yanında bazı işleri de kanserojen sayar: sert ağaç tozuna ve kömür katranındaki polisiklik aromatik hidrokarbonlara maruziyet gibi. AB 2022 ve 2023 değişiklikleriyle benzen ve asbest sınırlarını düşürdü; sınav Türkiye'deki yönetmeliğin yürürlükteki metnine göre sorar.

Akılda kalsın: Kanser ve asbest 40 yıl, toz 15 yıl: kanser geç gelir, kaydı da uzun yaşar. Benzen 1, VCM 3, sert ağaç 5. Silika formülünde paydada yüzdeye hep +2 eklenir; silika arttıkça sınır düşer, kristobalit kuvarsın yarısıdır.
Sınavda

Nasıl sorulurAsbest sınır değeri, kayıt saklama süreleri, benzenin özellikleri (öncüllü) ve silika formülüyle kısa hesap sorulur.

TuzakAsbestin 0,1 değerini mg/m³ sanmaktır; birim lif/cm³'tür. İkinci tuzak, tozla mücadeledeki 15 yılı kanserojenlere taşımaktır. Üçüncüsü, mevzuattaki “solunabilir toz”u iri, burunda tutulan toz sanmaktır: tanım 0,1–5 mikronluk ince tozdur.

✎Boşluk doldurma silika ve asbest

Solunabilir tozunda %8 kuvars bulunan bir işyerinde solunabilir toz sınır değeri mg/m³'tür. Toz kristobalit olsaydı sınır mg/m³ olurdu. Asbest için 8 saatlik sınır değer lif/cm³'tür. Asbest kayıtları en az yıl, toz kayıtları ise yıl saklanır.

1 · 0,5 · 0,1 · 40 · 15 · 1,25 · 5 · 10

?Soru çöz

Benzen ile ilgili
I. Kanserojen veya Mutajen Maddeler Yönetmeliği'ne göre 8 saatlik sınır değeri 1 ppm'dir.
II. Deri yoluyla da vücuda girebilir.
III. Buharı havadan hafif olduğu için tavana yakın birikir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

✓ A. Benzenin sınırı 1 ppm'dir (Ek-2) ve “Deri” işaretlidir, sağlam deriden geçer. III yanlıştır: benzen buharı havadan yaklaşık 2,7 kat ağırdır, tabana ve çukurlara çöker. Bu yüzden III'ü içeren B, C ve D elenir; B ayrıca doğru olan I ve II'yi dışarıda bırakır.
ETMEN · MADDE ÖZELLİKLERİ

Sık sorulan maddeler: benzen, H₂S, CO, etil alkol, amonyak, klor

İş Güvenliği (İSG) · Risk etmenleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Hidrojen sülfür, karbonmonoksit, etil alkol, amonyak ve klorun özellikleri nelerdir? Hangisi yanıcı, hangisi havadan ağır?

Kısa cevap: Öncüllü sorular dört özelliği yoklar: yanıcı mı, zehirli mi, havadan ağır mı, nasıl sınıflandırılır. H₂S yanıcı ve zehirli, havadan ağır, çürük yumurta kokulu bir gazdır. CO renksiz, kokusuz, yanıcıdır. Etil alkol alevlenir sıvıdır, suyla her oranda karışır. Amonyak havadan hafif, klor ağırdır; klor yanmaz ama yanmayı besler.

Bir sanayi sitesinde aynı gün üç olay yaşanıyor: kanalizasyon bacasında bayılan işçi, kapalı garajda çalışan jeneratör, deterjanla çamaşır suyunu karıştıran temizlikçi.

İSG sınavında maddeler çoğu zaman “… ile ilgili I, II, III ifadelerinden hangileri doğrudur?” kalıbıyla gelir. Öncüller genellikle şu dört sorudan birini sorar: yanıcı mı? zehirli mi, nasıl? havadan ağır mı? hangi sınıfa girer? Vücuttaki etki mekanizmaları İş Sağlığı serisindeki Toksikoloji ve mesleki zehirlenmeler sayfasının konusudur; burada güvenlik açısından ayırt edici özellikleri topluyoruz.

Altı madde, dört soru

Benzen

  • Hâl, koku: renksiz sıvı, kendine özgü koku
  • Havaya göre: buharı ağır (≈2,7)
  • Yanıcı mı? kolay alevlenir
  • uçucu organik bileşik, kanserojen (1 ppm), Deri

H₂S

  • Hâl, koku: renksiz gaz, çürük yumurta kokusu
  • Havaya göre: ağır (≈1,2)
  • Yanıcı mı? evet, çok kolay
  • kimyasal (hücresel) boğucu; yoğunlukta koku alınmaz; 5/10 ppm

CO

  • Hâl, koku: renksiz, kokusuz, tatsız gaz
  • Havaya göre: yaklaşık eşit (≈0,97)
  • Yanıcı mı? evet
  • eksik yanma ürünü; kimyasal boğucu

Etil alkol

  • Hâl, koku: renksiz, uçucu sıvı
  • Havaya göre: buharı ağır (≈1,6)
  • Yanıcı mı? alevlenir sıvı
  • suyla her oranda karışır; çözücü, dezenfektan

Amonyak

  • Hâl, koku: renksiz gaz, keskin koku
  • Havaya göre: hafif (≈0,6)
  • Yanıcı mı? zor tutuşur
  • soğutma sistemleri, gübre; irritan; 20/50 ppm

Klor

  • Hâl, koku: yeşilimsi sarı gaz, keskin koku
  • Havaya göre: ağır (≈2,5)
  • Yanıcı mı? hayır, oksitleyici
  • su arıtma, ağartma; irritan; STEL 0,5 ppm

Neden bu özellikler önemli?

Havadan ağır gaz ve buharlar (H₂S, klor, benzen ve alkol buharı) çukurda, kuyuda, bodrumda ve kanalizasyonda birikir; kapalı alana girmeden önce ölçümün tabana yakın da yapılması bu yüzdendir. Ayrıntısını İnşaat, maden ve kapalı alanlar sayfasında göreceğiz. Havadan hafif amonyak ise tavana yükselir, soğutma dairelerinde dedektör yükseğe takılır.

Koku güvenilir bir uyarı değildir: CO hiç koku vermez, H₂S ise düşük derişimde çürük yumurta gibi kokarken yüksek derişimde koku duyusunu felce uğratır. Bu iki gaz için sabit ya da kişisel gaz dedektörü şarttır. Benzen ve etil alkol aynı alev piktogramını taşır ama benzen ayrıca sağlık tehlikesi (insan silueti) piktogramını taşır; etil alkol kanserojen sınıfında değildir.

Temizlikte en sık kaza karışımdan doğar: çamaşır suyu (sodyum hipoklorit) asitli bir temizleyiciyle karışınca klor gazı, amonyaklı bir ürünle karışınca tahriş edici kloramin açığa çıkar. Etil alkol ise suyla tepkimeye girip gaz çıkarmaz; bunu sodyum gibi aktif metaller yapar.

Akılda kalsın: Ağır üçlü çukura iner: H₂S, klor, benzen buharı. Hafif amonyak tavana çıkar, CO havaya karışır. Kokusuz CO, koku körelten H₂S: ikisinde de burna değil dedektöre güven. Klor yanmaz, yaktırır.
Sınavda

Nasıl sorulurBir maddeyle ilgili üç öncül verilir: yanıcılık, zehirlilik, sınıf (boğucu türü, alevlenir sıvı, uçucu organik bileşik) ve kullanım alanı.

TuzakH₂S'yi “basit boğucu” sanmaktır; basit boğucu azot ve metan gibi oksijenin yerini alan gazlardır, H₂S kimyasal boğucudur. İkinci tuzak, etil alkole suyla gaz çıkarma gibi bir tepkime yüklemektir. Üçüncüsü, klorun yanıcı olduğunu düşünmektir.

⇄Bilgi eşleştirme madde → özellik

?Soru çöz

Etil alkol ile ilgili
I. Alevlenir sıvı olarak sınıflandırılır.
II. Suyla her oranda karışır.
III. Buharı havadan hafif olduğu için tavan seviyesinde toplanır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

✓ D. Etil alkol alev piktogramlı alevlenir sıvıdır ve suyla her oranda karışır. III yanlıştır: buharı havadan yaklaşık 1,6 kat ağırdır, tabanda yayılır. A doğru olan II'yi atlar; B ve C yanlış olan III'ü içerir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

KKD Yönetmeliği'ne göre aşağıdakilerden hangisi Kategori III KKD'nin koruduğu risklerden biri değildir?

✓ D. 50 °C'yi geçmeyen sıcak yüzey asgari risktir, Kategori I'de sayılır; Kategori III'te ancak en az 100 °C havaya denk sıcak ortam vardır. A 2019 yönetmeliğiyle Kategori III'e alınmıştır, eski Kategori II bilgisiyle karışır; B ve C ölüm ya da kalıcı zarar doğurabilir, Ek-1'de Kategori III'te sayılır.Kaynak: KKD ve güvenlik işaretleri · KKD kategorileri ve CE işareti

?Soru 2

Gürültü Yönetmeliği'ne göre aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ C. Eylem değerlerinde kulak koruyucunun etkisi dikkate alınmaz (md.5/3); bu yalnız sınır değere özgüdür. A doğrudur, 80 aşılınca koruyucu hazır tutulur (md.9); B doğrudur, sınırda koruyucu hesaba katılır (md.5/2); D doğrudur, 85'i aşanlara işitme testi zorunludur (md.13).Kaynak: Fiziksel risk etmenleri · Gürültü: eylem ve sınır değerleri

?Soru 3

Bir işyerinde yıllık iç denetim yapılması ve kaza istatistiklerinin hedeflerle karşılaştırılması PUKÖ döngüsünün hangi aşamasıdır?

✓ C. Denetlemek ve sonucu hedefle karşılaştırmak ölçme işidir, kontrol aşamasıdır. A hedefin konduğu aşamadır, ölçüldüğü değil; B önlemlerin hayata geçirildiği aşamadır; D ölçümde bulunan sapmanın giderildiği aşamadır, denetimin kendisi değildir.Kaynak: İSG yönetim sistemleri ve korunma · İSG yönetim sistemi ve PUKÖ

?Soru 4

İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik'e göre aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ C. Laboratuvar sonucu ve varsa sınır değeri raporlar, ama uygunluğu değerlendirmez (md.19/4); değerlendirme işverenindir. A doğrudur, belge şartı md.5/3'tedir; B doğrudur, tekrar hâllerinden biridir; D doğrudur, gerçek maruziyeti görmek için üretim değiştirilmez.Kaynak: İSG yönetim sistemleri ve korunma · İş hijyeni ölçüm yönetmeliği

?Soru 5

İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği'ne göre aydınlatmayla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ A. Yönetmelikte esas gün ışığıdır; yapay ışık gün ışığı yetmediğinde ya da gece çalışmasında devreye girer (Ek-1/22). B doğrudur, acil aydınlatma ayrı enerji kaynağına bağlıdır (Ek-1/24); C doğrudur, açık alanlar için kural budur (Ek-1/63); D doğrudur, aydınlatma kaza nedeni olmamalıdır (Ek-1/23).Kaynak: Fiziksel risk etmenleri · Aydınlatma

?Soru 6

Bir atölyede iki özdeş taşlama makinesinin her biri 87 dB(A), bir havalandırma fanı 77 dB(A) gürültü yapıyor. Üçü birlikte çalışırken toplam ses düzeyi yaklaşık kaç dB(A)'dır?

✓ B. Eşit iki makine 87 + 3 = 90 dB(A) eder; fan 90'dan 13 dB düşük olduğu için toplama etkisi yok sayılır (formülle 90,2). A en büyük tek kaynağı alıp toplamayı unutur; C her kaynak için 3 dB ekler; D desibelleri aritmetik toplar.Kaynak: Fiziksel risk etmenleri · Gürültü hesabı: toplama ve günlük maruziyet

?Soru 7

Güneş almayan bir dökümhanede doğal yaş termometre 26 °C, globe termometre 42 °C, kuru termometre 34 °C ölçülmüştür. Bu ortamın WBGT değeri kaç °C'dir?

✓ C. İç ortamda WBGT = 0,7 · 26 + 0,3 · 42 = 18,2 + 12,6 = 30,8. A güneşli dış ortam formülüyle hesaplanmıştır, kuru termometreyi gereksiz yere katar; B yalnız kuru termometredir, nemi ve ışınımı yok sayar; D katsayıları ters çevirir (0,3 · 26 + 0,7 · 42).Kaynak: Fiziksel risk etmenleri · Termal konfor, WBGT ve havalandırma

?Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi KKD Kullanımı Yönetmeliği'nin kapsamı dışında kalır?

✓ B. Riski saptayıp uyaran taşınabilir cihazlar yönetmeliğin kapsamı dışındadır (md.2/2-f); dedektör kişiyi korumaz, yalnız uyarır. A yüz siperi göz ve yüzü koruyan KKD'dir; C kimyasal eldiven el koruyucusudur; D tam vücut kemeri düşmeye karşı korur; üçü de yönetmeliğin listesindeki donanımlardır.Kaynak: KKD ve güvenlik işaretleri · KKD'nin yeri ve işverenin yükümlülükleri

?Soru 9

Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği'nin eklerine göre aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Operatör tek işaretçiden işaret alır, ama “dur” işaretine kim verirse versin her zaman uyar (Ek-10). A doğrudur, aralıklı ışık daha acil durumu anlatır (Ek-6); B doğrudur, gürültü sinyali bastırır (Ek-1); C doğrudur, tahliye işaretleri süreklidir (Ek-7).Kaynak: KKD ve güvenlik işaretleri · Işıklı, sesli ve el işaretleri

?Soru 10

Bir galvaniz tesisinde asit buharına karşı alınan aşağıdaki önlemlerden hangisi mühendislik önlemidir?

✓ D. Lokal egzoz buharı kaynağında yakalayıp kişiden uzaklaştırır, fiziksel bir engeldir. A KKD'dir, yalnız takanı korur ve hiyerarşinin en altındadır; B süre sınırlaması bir çalışma kuralıdır, idari önlemdir; C işaret de bir kural hatırlatır, idari önlemdir.Kaynak: İSG yönetim sistemleri ve korunma · Kontrol hiyerarşisi
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?İSG soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →