KKD ve güvenlik işaretleri: koruyucu donanım seçimi, renkler ve şekiller

KKD’nin neden en son önlem olduğunu, hangi koruyucunun hangi tehlikeye karşı seçildiğini ve işyerindeki işaretleri renk ve şekilden tanımayı öğren.

5 durakTüm alanlar
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
MEVZUAT · KKD KULLANIMI

KKD'nin yeri: son çare, ücretsiz ve uygulamalı eğitimle

İş Güvenliği (İSG) · Yönetim ve korunma · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKontrol hiyerarşisi nedir? Ortadan kaldırma, ikame, mühendislik önlemleri, idari önlemler ve KKD sıralaması neden önemlidir?Bağlantılı konudan (İSG yönetim sistemleri ve korunma). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kontrol hiyerarşisi önlemleri etkinliğine göre sıralar: önce tehlikeyi ortadan kaldır, olmuyorsa daha az tehlikeli olanla değiştir (ikame), sonra mühendislik önlemleriyle kişiyi tehlikeden ayır, ardından idari önlemlerle çalışma biçimini düzenle; KKD en son çaredir. Üstteki basamaklar insan davranışına daha az bağlıdır. 6331 md.5 de toplu korunmayı kişisel korunmanın önüne koyar.

Kontrol hiyerarşisi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

KKD ne zaman kullanılır? KKD Kullanımı Yönetmeliği'ne göre işverenin ve çalışanın yükümlülükleri nelerdir?

Kısa cevap: Kişisel koruyucu donanım (KKD), riskler toplu korunma sağlayan teknik önlemlerle ya da iş organizasyonuyla önlenemediğinde veya yeterince sınırlandırılamadığında kullanılır. İşveren KKD'yi risk değerlendirmesine göre seçer, CE işaretli ve Türkçe kılavuzlu olanı ücretsiz verir, uygulamalı eğitim sağlar. Çalışan onu doğru kullanmak, korumak ve arızasını bildirmekle yükümlüdür.

Bir taşlama atölyesinde koruyucu gözlükler dolapta, ambalajında durur; çapak bir gün yine birinin gözüne kaçar.

Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik (RG 02.07.2013/28695; kısaca KKD Kullanımı Yönetmeliği), İSG yönetim sistemleri ve korunma sayfasında gördüğümüz kontrol hiyerarşisinin son basamağını kurala çevirir: KKD, riskler toplu korunma teknikleriyle ya da iş organizasyonu ve çalışma yöntemleriyle önlenemediğinde veya tam sınırlandırılamadığında kullanılır; işveren toplu korunmaya öncelik verir (md.5).

İşverenin yükümlülükleri

  • KKD'yi risk değerlendirmesine göre belirler ve seçer; KKD'nin bir parçası değişirse değerlendirmeyi yeniler (md.7).
  • KKD kendisi ek risk yaratmaz, işyeri koşullarına, kullananın ergonomik ihtiyacına ve sağlık durumuna uyar, ayarlanınca tam oturur; CE işareti ve Türkçe kullanım kılavuzu bulunur (md.6/1-a).
  • Aynı anda birden fazla KKD gerekiyorsa birbirinin korumasını bozmayanlar seçilir (md.6/1-b).
  • KKD işveren tarafından ücretsiz verilir; bakımı, onarımı ve periyodik kontrolü yapılır, hijyenik saklanır, kolay erişilecek yerde ve yeterli sayıda bulunur.
  • Çalışan hangi riske karşı kullanacağı konusunda bilgilendirilir ve uygulamalı eğitim alır; tek kişilik KKD zorunlu hâlde başkasınca kullanılacaksa hijyen önlemi alınır.
  • Hangi KKD'nin kullanılacağı belirlenirken destek elemanları ile çalışan temsilcilerinin görüşü önceden alınır (md.10/2).

Çalışan KKD'yi aldığı eğitime ve talimata göre doğru kullanmak, korumak ve uygun yerde saklamakla yükümlüdür. Gördüğü arızayı işverene bildirir; arızalı KKD giderilip kontrol edilmeden kullanılmaz ve her KKD her kullanımdan önce kontrol edilir (md.8).

Yönetmelik sıradan iş elbisesini ve üniformayı, spor ekipmanını ve gaz dedektörü gibi riski saptayıp uyaran taşınabilir cihazları kapsamaz (md.2/2).

Ek bilgi: kapsam dışındaki donanımların tam listesi

Sağlık ve güvenlik için yapılmamış sıradan iş elbiseleri ve üniformalar; afet ve acil durum birimlerinin müdahale ekipmanı; silahlı kuvvetler, kolluk ve istihbarat gibi kamu düzeni kurumlarının kişisel koruyucuları; kara taşımacılığında kullanılan koruyucular; spor ekipmanı; nefsi müdafaa ya da caydırma ekipmanı; riskleri ve istenmeyen durumları saptayıp uyaran taşınabilir cihazlar. Yönetmeliğin ekleri bir risk belirleme tablosu (Ek-1), KKD listesi (Ek-2) ve KKD gerektiren işler listesi (Ek-3) içerir.

Akılda kalsın: Önce toplu, sonra kişisel. KKD risk değerlendirmesiyle seçilir, ücretsiz verilir, uygulamalı eğitimle öğretilir, her kullanımdan önce kontrol edilir. CE işareti ve Türkçe kılavuz şarttır.
Sınavda

Nasıl sorulurYönetmelikten birebir kural, çoğu zaman “hangisi yanlıştır” kalıbıyla sorulur.

TuzakKKD bedelinin çalışandan alınabileceğini ya da eğitimin broşür dağıtarak verilebileceğini sanmaktır: KKD ücretsizdir, eğitim uygulamalıdır. İkinci tuzak, gaz dedektörünü KKD saymaktır; riski saptayan taşınabilir cihazlar yönetmeliğin kapsamı dışındadır.

↕Sıralama KKD seçimi

  1. Seçilecek ürünün özelliklerini bu tanımla karşılaştırmak
  2. Çalışanın KKD'yi her kullanımdan önce kontrol etmesi
  3. Başka yöntemlerle önlenemeyen riskleri analiz etmek
  4. KKD'yi ücretsiz verip uygulamalı eğitim sağlamak
  5. Bu risklere karşı etkili olacak KKD özelliklerini tanımlamak

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi KKD Kullanımı Yönetmeliği'nin kapsamı dışında kalır?

✓ B. Riski saptayıp uyaran taşınabilir cihazlar yönetmeliğin kapsamı dışındadır (md.2/2-f); dedektör kişiyi korumaz, yalnız uyarır. A yüz siperi göz ve yüzü koruyan KKD'dir; C kimyasal eldiven el koruyucusudur; D tam vücut kemeri düşmeye karşı korur; üçü de yönetmeliğin listesindeki donanımlardır.
MEVZUAT · KKD YÖNETMELİĞİ

KKD Yönetmeliği (2019): Kategori I, II, III ve CE işareti

İş Güvenliği (İSG) · Yönetim ve korunma · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

KKD kategorileri nelerdir? Kategori I, II ve III KKD'ler ve CE işareti ne anlama gelir?

Kısa cevap: Piyasaya çıkan KKD'ler koruduğu riskin ağırlığına göre üç kategoriye ayrılır. Kategori I yalnız asgari riskleri, Kategori III ölüm ya da kalıcı zarar doğurabilecek çok ciddi riskleri kapsar; ikisinin dışındaki her şey Kategori II'dir. Kategori I'de imalatçı kendi kontrolünü yapar; II ve III'te onaylanmış kuruluş devreye girer. Kategori III'te CE'nin yanında kuruluşun numarası bulunur.

İnternetten ucuza alınan bir tam vücut kemerinin üzerinde yalnız “CE” yazar; yanında dört haneli bir numara yoktur.

İki yönetmeliği karıştırmamak gerekir. KKD Kullanımı Yönetmeliği işyerine, yani işverene ve çalışana bakar. KKD Yönetmeliği (RG 01.05.2019/30761; AB'nin 2016/425 sayılı Tüzüğüne paralel) ise ürüne, yani imalatçıya, ithalatçıya ve dağıtıcıya bakar: piyasaya çıkan KKD'nin hangi gerekleri karşılayacağını ve nasıl belgeleneceğini düzenler. 2006 tarihli eski KKD Yönetmeliği'nin yerini almıştır.

KKD risk kategorileri (Ek-1) ve uygunluk değerlendirmesi (md.20)
KategoriKapsadığı risklerUygunluk değerlendirmesi
I · asgariYüzeysel mekanik yaralanma; zayıf etkili temizlik maddesi ya da suyla uzun süreli temas; 50 °C'yi geçmeyen sıcak yüzey; güneş ışığından göz hasarı (güneşe doğrudan bakmak hariç); aşırı olmayan hava koşullarıModül A: üretimin dahili kontrolü (imalatçının kendisi)
II · araKategori I ve III dışındaki bütün riskler (ör. endüstriyel baret, darbeye karşı koruyucu gözlük)Modül B (AB tip incelemesi) + Modül C
III · çok ciddiSağlığa zararlı maddeler; yetersiz oksijen; zararlı biyolojik ajanlar; iyonize radyasyon; en az 100 °C havaya denk sıcak ortam; −50 °C ve altına denk soğuk ortam; yüksekten düşme; elektrik şoku ve enerji hatlarında çalışma; boğulma; elde taşınan elektrikli testere kesiği; yüksek basınçlı püskürtme; kurşun ve bıçak yarası; zararlı gürültüModül B + Modül C2 ya da Modül D (üretim sürekli gözetim altında)

CE işareti, imalatçının ürünün temel sağlık ve güvenlik gereklerine uygun olduğunu beyan ettiğini gösterir ve piyasaya arzdan önce iliştirilir. Kategori III KKD'de CE işaretinin yanına, uygunluk değerlendirmesine katılan onaylanmış kuruluşun kimlik numarası konur (md.18/3). İmalatçı teknik dosyayı ve AB uygunluk beyanını, KKD'nin piyasaya arzından itibaren 10 yıl saklar (md.9/3).

Giriş sahnesindeki kemer bu yüzden şüphelidir: yüksekten düşmeye karşı koruyan bir donanım Kategori III'tür ve CE'nin yanında bir kuruluş numarası taşımalıdır.

Akılda kalsın: I = asgari risk, imalatçı kendini kontrol eder (Modül A). III = ölüm ya da kalıcı zarar, onaylanmış kuruluş üretimi de izler (B + C2 ya da D), CE'nin yanında numara. II = ikisinin arası (B + C). Teknik dosya 10 yıl.
Sınavda

Nasıl sorulurBir riskin ya da ürünün kategorisi, kategoriye göre uygunluk yolu ve CE'nin yanındaki numaranın anlamı sorulur.

Tuzakİki yönetmeliği karıştırmaktır: kategori ve CE piyasa yönetmeliğinin, ücretsiz verme ve eğitim kullanım yönetmeliğinin konusudur. İkinci tuzak, 50 °C'yi geçmeyen sıcak yüzey eldivenini “sıcak ortam” diye Kategori III saymaktır.

Sınavda işaretleeski kaynaklar kulak koruyucuyu Kategori II'de gösterebilir; 2019 yönetmeliğinde zararlı gürültü Kategori III'tedir.

⇄Bilgi eşleştirme ürün → kategori

?Soru çöz

KKD Yönetmeliği'ne göre aşağıdakilerden hangisi Kategori III KKD'nin koruduğu risklerden biri değildir?

✓ D. 50 °C'yi geçmeyen sıcak yüzey asgari risktir, Kategori I'de sayılır; Kategori III'te ancak en az 100 °C havaya denk sıcak ortam vardır. A 2019 yönetmeliğiyle Kategori III'e alınmıştır, eski Kategori II bilgisiyle karışır; B ve C ölüm ya da kalıcı zarar doğurabilir, Ek-1'de Kategori III'te sayılır.
TEKNİK · KKD SEÇİMİ

KKD türleri ve seçimi: baştan ayağa, FFP sınıfları ve filtre renkleri

İş Güvenliği (İSG) · Yönetim ve korunma · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

KKD türleri nelerdir? FFP1, FFP2, FFP3 toz maskeleri ve gaz filtresi renk kodları nelerdir?

Kısa cevap: KKD vücut bölgesine göre seçilir: baret, gözlük ve yüz siperi, kulak tıkacı ve kulaklık, solunum koruyucu, eldiven, güvenlik ayakkabısı ve düşmeye karşı tam vücut kemeri. Toz maskeleri en az %80, %94 ve %99 süzme verimine göre FFP1, FFP2, FFP3 diye sınıflanır. Gaz filtreleri renkle kodlanır: A kahverengi, B gri, E sarı, K yeşil.

Bir arıtma tesisinin deposunda aynı rafta toz maskesi, gaz filtresi ve temiz hava hortumlu bir başlık yan yana durur; yanlış olanı seçmek, hiç seçmemek kadar tehlikelidir.

Seçim tehlikeden başlar: hangi etmen, ne kadar, hangi yoldan? Sonra kullanıcıya bakılır: yüze oturuyor mu, başka KKD ile birlikte çalışıyor mu, işi yaparken engel oluyor mu?

Vücut bölgesine göre KKD
BölgeKKDSeçimde dikkat
BaşEndüstriyel baretDüşen cisme ve darbeye karşı; ömrü üretici kılavuzuna göre
Göz ve yüzGözlük, kapalı gözlük, yüz siperi, kaynak maskesiSıçramada kapalı gözlük ya da siper; kaynakta uygun filtre camı
KulakKulak tıkacı, kulaklıkEtiketteki SNR: koruyucunun desibel olarak azaltma değeri
SolunumFiltreli maske ya da hava beslemeli cihazOksijen yetersizse filtreli maske kullanılmaz
El ve kolMekanik, kimyasal, ısıya ya da elektriğe karşı eldivenRiske özgü seçilir; dönen makinede sarılma tehlikesi yaratabilir
AyakGüvenlik ayakkabısı, çizmeÇelik burun, delinmez taban, antistatik ya da yalıtkan
DüşmeTam vücut kemeri, bağlantı halatı, şok emiciBağlantı noktası ve düşme mesafesi hesaplanır

Solunum koruyucular

İki aile vardır. Filtreli koruyucular ortam havasını süzer ve ortamda yeterli oksijen olmasını şart koşar. Hava beslemeli cihazlar (temiz hava hatlı ya da tüplü) kişiye ayrı bir kaynaktan hava verir; oksijenin yetersiz olduğu ya da kirleticinin bilinmediği tank, kuyu gibi ortamlarda bunlar kullanılır.

Toz maskesi sınıfları ve gaz filtresi renkleri (yaygın EN standartları)
KodNeye karşı?Renk / ölçü
FFP1 · FFP2 · FFP3Toz ve partikül (maske gövdesi filtredir)En az %80 · %94 · %99 süzme verimi
P (P1–P3)Partikül filtresiBeyaz
AOrganik gaz ve buhar (kaynama noktası 65 °C'nin üstünde)Kahverengi
Bİnorganik gaz: klor, hidrojen sülfür, hidrojen siyanürGri
EAsidik gaz: kükürt dioksit, hidrojen klorürSarı
KAmonyak ve organik amonyak türevleriYeşil

Kulak koruyucular için Gürültü Yönetmeliği bir eşik koyar: en düşük maruziyet eylem değeri (80 dB(A)) aşılınca kulak koruyucu çalışanın kullanımına hazır bulundurulur, en yüksek eylem değerine (85 dB(A)) ulaşılınca kullanımı sağlanır ve denetlenir (md.9). Gürültünün kendisini Fiziksel risk etmenleri sayfasında göreceğiz; tam vücut kemerini ve düşme mesafesi hesabını ise Kaldırma araçları ve yüksekte çalışma sayfasında ele alacağız.

Ek bilgi: diğer filtre kodları ve standartlar

AX (kahverengi) kaynama noktası 65 °C ve altındaki organik maddeler, Hg-P3 (kırmızı-beyaz) cıva buharı, NO-P3 (mavi-beyaz) azot oksitler içindir. Toz maskeleri EN 149, gaz filtreleri EN 14387, baretler EN 397, güvenlik ayakkabıları EN ISO 20345 standardına göre sınıflanır. Kombine filtrelerde her tipin rengi ayrı bant olarak görünür.

Akılda kalsın: FFP 1-2-3 → %80-94-99; sayı büyüdükçe koruma artar. Gaz filtresi renkleri: A kahverengi (organik buhar), B gri (klor, H₂S), E sarı (asit gazı), K yeşil (amonyak), P beyaz (toz). Oksijen yoksa filtre işe yaramaz: filtre havayı süzer, oksijen eklemez.
Sınavda

Nasıl sorulurBir maddeye uygun filtre tipi ya da rengi, FFP sınıfları ve oksijen yetersizliğinde hangi koruyucunun seçileceği sorulur.

TuzakFiltreli maskenin oksijeni yetersiz bir tankta da koruduğunu sanmaktır. İkinci tuzak, amonyağa karşı organik buhar filtresi (A, kahverengi) seçmektir; amonyak için K (yeşil) gerekir.

✎Boşluk doldurma solunum koruyucu

Amonyak buharına karşı tipi, renk kodlu gaz filtresi kullanılır. Silika tozu için süzme verimi en yüksek toz maskesi sınıfı 'tür. Oksijeni yetersiz bir tanka girecek çalışana ise solunum cihazı verilir.

K · yeşil · FFP3 · hava beslemeli · A · kahverengi · FFP1

?Soru çöz

Bir su arıtma tesisinde klor gazına karşı kullanılacak gaz filtresinin tipi ve renk kodu hangisidir?

✓ A. Klor inorganik bir gazdır; B tipi, gri kodlu filtre ister. B organik gaz ve buhar filtresidir, çözücüler içindir; C amonyağa özgüdür; D yalnız partikül tutar, gazı durdurmaz.
MEVZUAT · İŞARETLER YÖN.

Güvenlik işaretleri: dört renk, beş levha türü

İş Güvenliği (İSG) · Yönetim ve korunma · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Güvenlik işaretlerinin renkleri ve şekilleri nelerdir? Yasak, uyarı, emredici, acil çıkış ve yangınla mücadele işaretleri nasıl ayırt edilir?

Kısa cevap: Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği'ne göre kırmızı yasağı, tehlike alarmını ve yangınla mücadele ekipmanını; sarı uyarıyı; mavi zorunluluğu; yeşil acil çıkışı, ilkyardımı ve tehlike yok durumunu anlatır. Yasak ve emredici işaretler daire, uyarı işareti üçgen, acil çıkış ve ilkyardım ile yangınla mücadele işaretleri kare ya da dikdörtgendir.

Bir kimya fabrikasının kapısında beş levha yan yana asılı: biri kırmızı çerçeveli, biri sarı üçgen, biri mavi daire, ikisi kare.

Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği (RG 11.09.2013/28762) işaretleri de son çareler arasına koyar. İşveren işareti, risk değerlendirmesine göre risk ortadan kaldırılamadığında ya da toplu korunma ve iş organizasyonuyla yeterince azaltılamadığında kullanır (md.5). İşaret bir önlemin yerine geçmez, kalan riski haber verir. Renkler ve şekiller yönetmeliğin eklerinde tek tek tanımlıdır.

Güvenlik renkleri (Ek-1)
RenkAnlamıTalimat ve bilgi
KırmızıYasak; tehlike alarmı; yangınla mücadele ekipmanıTehlikeli davranışı yasakla; dur, kapat, acil durdur, tahliye et; ekipmanın yerini göster
Sarı (ya da parlak turuncu)UyarıDikkatli ol, önlem al, kontrol et
MaviZorunlulukÖzel bir davranış ya da eylem; KKD kullan. Yalnız daire içinde güvenlik rengidir
YeşilAcil çıkış, ilkyardım; tehlike yokKapılar, çıkış yolları, ekipman, tesisler; normale dön
Şekil türü, renk ciddiyeti söyler; yüzdeler güvenlik renginin levhada kaplaması gereken en az alandır.Görsel: Sınav Defteri
Levha türleri ve yönetmelikteki örnekler (Ek-2)
TürÖrnekler
YasakSigara içilmez, yaya giremez, suyla söndürmek yasaktır, içilmez, yetkisiz kimse giremez, dokunma
UyarıParlayıcı madde, patlayıcı madde, toksik madde, asılı yük, elektrik tehlikesi, biyolojik risk, düşme tehlikesi, düşük sıcaklık
EmrediciGözlük kullan, baret tak, eldiven giy, maske kullan, iş ayakkabısı giy, kulak koruyucu tak, emniyet kemeri kullan, yaya yolunu kullan
Acil çıkış ve ilkyardımAcil çıkış ve kaçış yolu, ilkyardım, sedye, güvenlik duşu, göz duşu, acil yardım ve ilkyardım telefonu
Yangınla mücadeleYangın hortumu, yangın merdiveni, yangın söndürme cihazı, acil yangın telefonu

Levha, gösterdiği durum ortadan kalkınca kaldırılır (Ek-2). Yangınla mücadele ekipmanının yeri hem levhayla hem kırmızı renkle kalıcı olarak işaretlenir. Kimyasal ambalajlarındaki kırmızı çerçeveli eşkenar dörtgen piktogramlar ise bu yönetmeliğin değil, kimyasalların sınıflandırma ve etiketleme mevzuatının konusudur; onları Kimyasal risk etmenleri sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: Şekil işin türünü söyler: daire = davranış (kırmızı çizgili “yapma”, mavi “yap”), üçgen = dikkat, kare = yer ve bilgi (yeşil kurtuluş, kırmızı yangın). Renkli alan yasakta en az %35, ötekilerde en az %50.
Sınavda

Nasıl sorulurBir işaretin türü, rengi ya da şekli sorulur; piktogram tanıma ve “hangisi KKD emreden işarettir” kalıbı sık gelir.

Tuzak“acil yangın telefonu” ile “acil yardım ve ilkyardım telefonu”nu karıştırmaktır: ilki kırmızı yangınla mücadele işaretidir, ikincisi yeşildir. İkinci tuzak, “suyla söndürmek yasaktır”ı yangınla mücadele işareti saymaktır; o bir yasak işaretidir. “Yaya yolunu kullan” emredicidir ama KKD işareti değildir.

⇄Bilgi eşleştirme işaret → tür

?Soru çöz

Aşağıda piktogramları çıkarılmış dört levha görülüyor. Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği'ne göre “İş ayakkabısı giy” işareti hangi levha üzerinde yer alır?

ABCD
✓ C. “İş ayakkabısı giy” bir davranışı zorunlu kılar; emredici işaretler mavi zeminli dairedir ve beyaz piktogram taşır. A yasak işaretidir, bir davranışı yasaklar; B uyarı işaretidir, tehlike kaynağını haber verir; D acil çıkış ve ilkyardım işaretidir, kurtuluş yolunu ya da ekipmanı gösterir.
MEVZUAT · İŞARETLER YÖN. EKLERİ

Işıklı ve sesli işaretler, el işaretleri, boru ve engel işaretleri

İş Güvenliği (İSG) · Yönetim ve korunma · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Işıklı ve sesli işaretler, sözlü iletişim ve el işaretleri nasıl kullanılır? Vinç operatörü kimin dur işaretine uyar?

Kısa cevap: Yanıp sönen ışık ve değişken frekanslı ses, sürekli olana göre daha tehlikeli ya da daha acil bir durumu bildirir; tahliye sinyali süreklidir. Kaldırma işlerinde operatör tek bir işaretçiden işaret alır, ama “dur” işaretine kim verirse versin uyar. Engeller sarı-siyah ya da kırmızı-beyaz eğik şeritlerle, araç yolları sarı ya da beyaz sürekli şeritlerle işaretlenir.

Bir limanda konteyner vincinin operatörü yükü otuz metreden indirirken yere değil, yerdeki işaretçinin kollarına bakar.

Işıklı ve sesli işaretler

Işıklı işaretin rengi yönetmeliğin renk tablosundan seçilir. Aynı aygıt hem sürekli hem aralıklı ışık veriyorsa aralıklı (yanıp sönen) ışık daha tehlikeli bir durumu ya da daha acil bir eylemi anlatır (Ek-6). Sesli sinyal ortam gürültüsünden belirgin biçimde yüksek ama zarar vermeyecek düzeyde olmalıdır; aygıt sabit ve değişken frekansta ses veriyorsa değişken frekans daha tehlikeli durumu bildirir. Tahliye sinyali süreklidir (Ek-7).

Yanıp sönen ışık sesli sinyalle birlikte kullanılıyorsa ikisinde aynı kodlama kullanılır; ciddi tehlikeyi bildiren yanıp sönen ışık için yedek lamba bulundurulur. Karıştırılabilecek iki ışıklı işaret aynı anda, birden fazla sesli sinyal de aynı anda kullanılmaz; çok gürültülü yerlerde sesli sinyal kullanılmaz. Enerjiyle çalışan işaretler, enerji kesilince yedek kaynakla hemen çalışmalıdır (Ek-1).

İşaretlerin birlikte ve birbirinin yerine kullanımı (Ek-1)
Eşit etkiliyse biri seçilebilirBirlikte kullanılabilir
Engel ve düşme tehlikesinde: levha ya da güvenlik rengiIşıklı işaret + sesli sinyal
Işıklı işaret, sesli sinyal ya da sözlü iletişimIşıklı işaret + sözlü iletişim
El işareti ya da sözlü iletişimEl işareti + sözlü iletişim

El işaretleri ve sözlü komutlar

Genel ve dikey hareket el işaretleri (Ek-9)
AnlamTarif
BAŞLATAvuç içleri öne bakar, iki kol yere paralel
DURAvuç içi öne bakar, sağ kol yukarı kalkık
KES (acil dur)Avuç içleri öne bakar, iki kol yukarı kalkık
TAMAMİki el göğüs hizasında kenetli
KALDIRSağ kol yukarıda, avuç öne bakar, yavaşça daire çizer
İNDİRSağ kol aşağıda, avuç içe bakar, yavaşça daire çizer

Kaldırma araçlarında operatör yalnız bir işaretçiden işaret alır ve işaretçi operatörün kolayca görebileceği yerde durur; ama operatör “dur” işaretine, kim verirse versin, her zaman uyar (Ek-10). İşaretçi parlak renkli ceket, baret, kolluk ya da kol bandı gibi ayırt edici bir şey giyer. Operatör emri güvenle yerine getiremeyecekse manevrayı durdurup yeni talimat ister. Sözlü iletişimde kısa, kodlanmış komutlar kullanılır: başlat, dur, tamam, yukarı, aşağı, ileri, geri, sağ, sol, kes (acil durdur), çabuk.

Boru, kap ve engel işaretleri

Tehlikeli madde bulunan kaplar ve görünür borular renkli zeminli, piktogramlı etiketle işaretlenir; borular taşıdıkları maddeye göre ayrı renge boyanır, vanaların açık ya da kapalı olduğu görülür (Ek-3). Çarpma, düşme ya da cisim düşmesi tehlikesi olan engeller sarı-siyah ya da kırmızı-beyaz, yaklaşık 45° eğik ve eşit genişlikte şeritlerle; araç trafiğine açık yollar sarı ya da beyaz sürekli şeritlerle belirtilir (Ek-5).

Akılda kalsın: Yanıp sönen ışık ve değişken ses = daha tehlikeli, daha acil. Tahliye = sürekli ses. Vinçte tek işaretçi vardır, ama “dur”a kim verirse uyulur. DUR tek kol, KES iki kol. Engel sarı-siyah ya da kırmızı-beyaz, 45°; araç yolu sarı ya da beyaz.
Sınavda

Nasıl sorulurEklerdeki kurallar “hangisi yanlıştır” kalıbıyla, el işaretleri tarif ile anlam eşleştirmesiyle sorulur.

TuzakOperatörün yalnız kendi işaretçisinin “dur” işaretine uyacağını sanmaktır. İkinci tuzak, DUR ile KES'i karıştırmaktır: DUR sağ kolla verilir, KES iki kol yukarıdadır ve acil durdurmadır.

⇄Bilgi eşleştirme el işareti → anlam

?Soru çöz

Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği'nin eklerine göre aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Operatör tek işaretçiden işaret alır, ama “dur” işaretine kim verirse versin her zaman uyar (Ek-10). A doğrudur, aralıklı ışık daha acil durumu anlatır (Ek-6); B doğrudur, gürültü sinyali bastırır (Ek-1); C doğrudur, tahliye işaretleri süreklidir (Ek-7).

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi öncü (proaktif) bir İSG performans göstergesidir?

✓ A. Saha turu ve düzeltici faaliyet zarar olmadan önce yapılan çabayı ölçer, öncüdür. B olmuş kazaların kayıp gününden hesaplanır, gecikmelidir; C de olmuş zararı sayar, gecikmelidir; D hastalık ortaya çıktıktan sonra sayılır, gecikmelidir.Kaynak: İSG yönetim sistemleri ve korunma · Öncü ve gecikmeli göstergeler

?Soru 2

FMEA (Hata Türleri ve Etkileri Analizi) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Fark edilmesi zor bir hata türü yüksek saptanabilirlik (D) puanı alır.
II. Risk öncelik sayısı en fazla 1.000 olabilir.
III. Analiz, istenmeyen bir tepe olaydan başlayıp nedenlere doğru iner.

✓ A. I doğru: D'de büyük sayı “fark edilemez” demektir. II doğru: 10 × 10 × 10 = 1.000. III yanlış: tepe olaydan nedenlere inmek hata ağacının (tümdengelim) işidir; FMEA parçadan sisteme gider. B II'yi atlar, oysa 1.000 sınırı doğrudur; C ve D III'ü doğru sayıp FMEA'yı hata ağacıyla karıştırır.Kaynak: Risk değerlendirme yöntemleri · FMEA ve RPN

?Soru 3

ISO 45001:2018 ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ A. Belgelendirme gönüllüdür; 6331 belge değil, risk değerlendirmesi ve eğitim gibi yükümlülükler ister. B doğrudur, geçiş 2021'de tamamlandı; C doğrudur, ortak üst yapı (Annex SL) entegre sisteme izin verir; D doğrudur, madde 5.4 danışma ve katılımı düzenler.Kaynak: İSG yönetim sistemleri ve korunma · ISO 45001:2018

?Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi bir tehlike değil, bir risk ifadesidir?

✓ C. İfade bir ihtimali (kayıp düşme) ve sonucunu (yaralanma) birlikte söyler; bu risktir. A yanıcı madde yalnız zarar potansiyeli taşır, tehlikedir; B korumasız dönen disk bir tehlike kaynağıdır, ihtimal söylenmiyor; D korkuluksuz kenar düşme tehlikesidir, riske dönüşmesi için ihtimal ve sonuç gerekir.Kaynak: Risk değerlendirme yöntemleri · Risk yönetimi süreci

?Soru 5

Bir işyerinde yıllık iç denetim yapılması ve kaza istatistiklerinin hedeflerle karşılaştırılması PUKÖ döngüsünün hangi aşamasıdır?

✓ C. Denetlemek ve sonucu hedefle karşılaştırmak ölçme işidir, kontrol aşamasıdır. A hedefin konduğu aşamadır, ölçüldüğü değil; B önlemlerin hayata geçirildiği aşamadır; D ölçümde bulunan sapmanın giderildiği aşamadır, denetimin kendisi değildir.Kaynak: İSG yönetim sistemleri ve korunma · İSG yönetim sistemi ve PUKÖ

?Soru 6

Bird oranının geçerli olduğu varsayılan bir işyerinde bir yılda 20 hafif yaralanmalı kaza kaydedilmiştir. Bu işyerinde yaklaşık kaç maddi hasarlı kaza ve kaç ramak kala beklenir?

✓ A. Bird'de hafif yaralanma basamağı 10'dur; 20 ÷ 10 = 2 kat, 30 × 2 = 60 ve 600 × 2 = 1.200. B oranın kendisidir, 2 katına çıkarılmamıştır; C 20 hafif yaralanma ağır yaralanma sanılıp 20 katına çıkarılmıştır; D Heinrich oranıdır (20 ÷ 29 × 300), Heinrich'te hasar basamağı yoktur.Kaynak: İş kazaları ve kaza analizi · Kaza piramidi: Heinrich ve Bird

?Soru 7

Reason'ın İsviçre peyniri modeline göre aşağıdakilerden hangileri gizli koşuldur?

I. Bütçe kesintisi nedeniyle bakım periyodunun uzatılması
II. Operatörün çalan alarmı susturup çalışmaya devam etmesi
III. Farklı işlevdeki vanaların birbirine benzer etiketlerle tasarlanması

✓ C. Bütçe kararı (I) ve vana etiketi tasarımı (III) masa başında alınır, uzun süre fark edilmeden bekler; ikisi de gizli koşuldur. A III'teki tasarım kararını atlar; B ve D ön saftaki operatörün anlık davranışını (II) gizli koşul sayar, oysa o aktif hatadır.Kaynak: İş kazaları ve kaza analizi · İsviçre peyniri ve sistem yaklaşımı

?Soru 8

HAZOP (Tehlike ve İşletilebilirlik Analizi) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Şiddet, olasılık ve saptanabilirliği çarpıp risk öncelik sayısı bulmak FMEA'nın işidir; HAZOP sapma arayan nitel bir yöntemdir. A doğrudur, tesis düğüm düğüm taranır; B doğrudur, “akış” + “yok” = “akış yok”; C doğrudur, HAZOP lider ve çok disiplinli ekiple yapılır.Kaynak: Risk değerlendirme yöntemleri · HAZOP ve kılavuz sözcükler

?Soru 9

İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik'e göre aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ C. Laboratuvar sonucu ve varsa sınır değeri raporlar, ama uygunluğu değerlendirmez (md.19/4); değerlendirme işverenindir. A doğrudur, belge şartı md.5/3'tedir; B doğrudur, tekrar hâllerinden biridir; D doğrudur, gerçek maruziyeti görmek için üretim değiştirilmez.Kaynak: İSG yönetim sistemleri ve korunma · İş hijyeni ölçüm yönetmeliği

?Soru 10

500 çalışanın kişi başı yılda 2.000 saat çalıştığı bir işyerinde bir yılda 12 iş kazası olmuştur. Bu işyerinin kaza sıklık oranı kaçtır?

✓ D. Toplam saat 500 × 2.000 = 1.000.000; 12 × 1.000.000 ÷ 1.000.000 = 12. A 1.000.000 yerine OSHA çarpanı 200.000 kullanılırsa çıkar; B ağırlık oranının çarpanı 1.000 kullanılırsa çıkar; C toplam saat yerine yalnız kişi başı 2.000 saate bölünürse bulunur.Kaynak: İş kazaları ve kaza analizi · Kaza sıklık ve ağırlık oranı
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?İSG soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →