SÖZLÜK · MEMUR HAKLARI

İzin, disiplin ve emeklilik terimleri

Kısa cevap: Memurun izinleri, disiplin cezaları, yasakları ve emeklilik hakları 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile sosyal güvenlik mevzuatında düzenlenir; her terimin yanında dayanak maddesi yazar. Bu sayfada izin, disiplin, yükümlülük ve emeklilikle ilgili 30 terimin tanımı var.

30 terim · Hukuki terimlerde dayanak madde, rakamlarda resmî kaynak · Son kontrol:

İzinler ve çalışma süresi

Haftalık çalışma süresi

Memurların genel olarak haftada 40 saat çalışması kuralı. Günlük başlama ve bitiş saatlerini, hizmetin niteliğine göre kurumlar ve valilikler belirler; vardiyalı ve nöbetli çalışılan yerlerde farklı düzen uygulanabilir.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 99

İlgili: Memurların en çok sorduğu sorular

Bkz.: Fazla çalışma ücreti

Yıllık izin

Memurun her yıl aylığı kesilmeden kullandığı dinlenme izni. Hizmeti 1–10 yıl olana 20 gün, 10 yıldan fazla olana 30 gün verilir; zorunlu hâllerde gidiş ve dönüş için en çok ikişer gün yol izni eklenebilir. Cari yıl ile bir önceki yıl dışındaki kullanılmayan izinler düşer.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 102–103

İlgili: Memur izinleri · Resmî tatiller ve köprü günleri

Bkz.: Mazeret izni

Mazeret izni

Doğum, evlilik, ölüm gibi belirli olaylar ve diğer kişisel mazeretler için verilen izin. Evlilik, vefat, babalık gibi hâllerin süresi kanunda sayılıdır; bunların dışındaki mazeretler için yılda 10 güne kadar amir onayıyla izin verilebilir.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 104

İlgili: Memur izinleri · Dilekçe örnekleri

Bkz.: Yıllık izin · Analık izni

Analık izni (Doğum izni)

Kadın memura doğumdan önce 8, doğumdan sonra 16 hafta olmak üzere toplam 24 hafta verilen ücretli izin. Çoğul gebelikte doğum öncesine 2 hafta eklenir; doğum öncesinde çalışılan günler raporla doğum sonrasına aktarılabilir.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 104 (7578 sayılı Kanunla değişik)

İlgili: Doğum izni hesaplama · Memur izinleri

Bkz.: Süt izni · Babalık izni

Babalık izni

Eşi doğum yapan memura isteği üzerine verilen 10 günlük izin. Doğumda ya da analık izni sürerken annenin ölümü hâlinde memur babaya anne için öngörülen süre kadar izin verilir.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 104

İlgili: Memur izinleri

Bkz.: Analık izni

Süt izni

Analık izni bittikten sonra kadın memura çocuğunu emzirmesi için verilen günlük izin: ilk 6 ayda günde 3 saat, ikinci 6 ayda günde 1,5 saat. Saatlerin nasıl kullanılacağında memurun tercihi esastır.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 104

İlgili: Memur izinleri

Bkz.: Analık izni

Hastalık izni (Sağlık raporu izni)

Hekim raporuna dayanarak, aylık ve özlük hakları korunarak verilen izin. Uzun tedavi gerektiren hastalıklarda 18 aya, diğerlerinde 12 aya kadar verilir; süre sonunda iyileşemeyen memur hakkında emeklilik hükümleri uygulanır.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 105

İlgili: Memur izinleri

Bkz.: Refakat izni

Refakat izni

Anne, baba, eş, çocuk ya da kardeşinin ağır hastalığı veya kazası nedeniyle bakımına gereken memura sağlık kurulu raporuyla verilen ücretli izin. 3 aya kadar verilir, gerekirse bir katı uzatılır.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 105

İlgili: Memur izinleri

Bkz.: Hastalık izni · Aylıksız izin

Aylıksız izin (Ücretsiz izin)

Memurun aylık almadan görevinden ayrı kaldığı izin. Doğumdan sonra 24 aya kadar, beş hizmet yılını tamamlayana isteğe bağlı toplam bir yıla kadar, askerlik ve refakat sonrası gibi kanunda sayılan hâllerde verilir. Mazeret bitince 10 gün içinde dönmeyen memur çekilmiş sayılır.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 108

İlgili: Memur izinleri · Askerlik ve memuriyet

Bkz.: Müstafi sayılma · Hizmet borçlanması

Disiplin

Disiplin cezası

Memurun görev ve davranışlarındaki kusurlar için kanunda sayılan fiillere karşılık verilen idari ceza. Beş türdür: uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve Devlet memurluğundan çıkarma. Ceza verilmeden önce memurun savunması alınır.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 125

İlgili: Memur disiplin cezaları

Bkz.: Uyarma cezası · Savunma hakkı

Uyarma cezası

Memura görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazıyla bildirilmesi; disiplin cezalarının en hafifidir. Disiplin amiri verir.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 125/A

İlgili: Memur disiplin cezaları

Bkz.: Kınama cezası · Disiplin cezası

Kınama cezası

Memura görevinde ya da davranışlarında kusurlu sayıldığının yazıyla bildirilmesi. Disiplin amiri verir; özlük dosyasından silinmesi kanundaki süreye bağlıdır.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 125/B

İlgili: Memur disiplin cezaları

Bkz.: Uyarma cezası · Aylıktan kesme

Aylıktan kesme

Memurun brüt aylığından 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılması. Cezanın verildiği tarihi izleyen ay başında uygulanır ve memurun bazı üst kadrolara atanmasına bir süre engel olur.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 125/C ve 132

İlgili: Memur disiplin cezaları

Bkz.: Kademe ilerlemesinin durdurulması

Kademe ilerlemesinin durdurulması

Memurun bulunduğu kademede ilerlemesinin 1 ile 3 yıl arasında durdurulması. Disiplin kurulunun kararıyla atamaya yetkili amir verir; kariyer üzerindeki etkisi aylıktan kesmeden ağırdır.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 125/D

İlgili: Memur disiplin cezaları

Bkz.: Aylıktan kesme · Devlet memurluğundan çıkarma

Devlet memurluğundan çıkarma

Bir daha Devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarılma; disiplin cezalarının en ağırıdır. Kurumun yüksek disiplin kurulu kararıyla verilir ve özlük dosyasından silinmez.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 125/E

İlgili: Memur disiplin cezaları

Bkz.: Disiplin cezası

Savunma hakkı

Hakkında disiplin soruşturması yapılan memurun, ceza verilmeden önce kendisine yöneltilen iddialara karşı yazılı ya da sözlü açıklama yapma hakkı. Savunması alınmadan memura disiplin cezası verilemez.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 130

İlgili: Memur disiplin cezaları · Dilekçe örnekleri

Bkz.: Disiplin cezası

Disiplin cezasının silinmesi

Uygulanan disiplin cezasının, kanundaki süre geçtikten sonra memurun atamaya yetkili amire başvurusuyla özlük dosyasından silinmesi. Uyarma ve kınamada uygulamadan 5 yıl, diğer cezalarda 10 yıl sonra başvurulur; memurluktan çıkarma silinmez.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 133

İlgili: Memur disiplin cezaları

Bkz.: Disiplin cezası

Görevden uzaklaştırma

Görevi başında kalması hizmet açısından sakıncalı görülen memurun, soruşturma süresince geçici olarak görevinden ayrılması. Bir disiplin cezası değil, ihtiyati tedbirdir; uzaklaştırma süresince memura aylığının bir kısmı ödenmeye devam eder.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 137

İlgili: Memur disiplin cezaları

Bkz.: Disiplin cezası

Yükümlülükler ve ayrılma

Ticaret yasağı

Memurun tacir ya da esnaf sayılmasını gerektiren işler yapamaması, ticari şirketlerde görev alamaması ve serbest meslek için büro, muayenehane açamaması. Kooperatif yönetimi ve kanunlarda tanınan bazı görevler istisnadır.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 28

İlgili: Memurun yasakları ve yükümlülükleri

Bkz.: Hediye yasağı

Hediye yasağı

Kamu görevlisinin görevi nedeniyle, iş ilişkisi olan kişilerden doğrudan ya da dolaylı hediye alamaması ve menfaat sağlayamaması. Hangi hediyelerin kabul edilebileceği etik davranış ilkelerinde sınırlanmıştır.

Dayanak: Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri Yönetmeliği md. 15

İlgili: Memurun yasakları ve yükümlülükleri

Bkz.: Mal bildirimi

Mal bildirimi

Kamu görevlisinin kendisinin, eşinin ve velayeti altındaki çocuklarının taşınmaz, araç, para ve borçlarını yazılı olarak kurumuna bildirmesi. Göreve başlarken, belirli aralıklarla, malvarlığında önemli değişiklik olduğunda ve görevden ayrılınca verilir.

Dayanak: 3628 sayılı Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu md. 2–7

İlgili: Memurun yasakları ve yükümlülükleri · Atandıktan sonraki ilk 30 gün

Bkz.: Hediye yasağı

Memuriyetten çekilme (istifa) (İstifa)

Memurun yazılı dilekçeyle kendi isteğiyle görevden ayrılması. Dilekçe verdikten sonra yerine biri atanana kadar ya da kanundaki süre dolana kadar göreve devam etmesi gerekir; usulüne uygun çekilen kişi 6 ay geçmeden yeniden memur olamaz.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 94 ve 97

İlgili: İstifa ve yeniden atanma · Dilekçe örnekleri

Bkz.: Müstafi sayılma · Yeniden atanma

Müstafi sayılma (Çekilmiş sayılma)

İzinsiz ya da kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın kanunda belirtilen süre boyunca kesintisiz göreve gelmeyen memurun, dilekçesi olmadan memurluktan çekilmiş kabul edilmesi. Çekilmiş sayılan kişi 1 yıl geçmeden yeniden memur olamaz.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 94 ve 97

İlgili: İstifa ve yeniden atanma

Bkz.: Memuriyetten çekilme (istifa)

Kamu konutu (lojman) (Lojman)

Kamu kurumlarının personeline kira karşılığında tahsis ettiği konut. Görev tahsisli, sıra tahsisli ve hizmet tahsisli gibi türleri vardır; sıra tahsisinde puanlama cetveline göre öncelik belirlenir, kira bedeli her yıl genel tebliğle güncellenir.

Dayanak: 2946 sayılı Kamu Konutları Kanunu md. 3

İlgili: Kamu lojmanı

Bkz.: 4/A memur

Kamu görevlileri sendikası

Kamu görevlilerinin ortak ekonomik ve sosyal haklarını korumak için kurdukları, hizmet kolu esasına göre örgütlenen sendika. Memur aynı anda yalnız bir sendikaya ve kendi hizmet kolundaki sendikaya üye olabilir.

Dayanak: 4688 sayılı Kanun md. 14

İlgili: Memur sendikası ve aidat

Bkz.: Sendika aidatı · Toplu sözleşme

Toplu sözleşme

Kamu görevlilerinin aylık artışları ve sosyal haklarının iki yılda bir hükûmet ile memur sendikaları arasında görüşülerek belirlenmesi. Taraflar anlaşamazsa Kamu Görevlileri Hakem Kurulu karar verir; kurul kararları kesindir ve toplu sözleşme hükmündedir.

Dayanak: Anayasa md. 53; 4688 sayılı Kanun

İlgili: Memur zammı hesaplama · Memur sendikası

Bkz.: Enflasyon farkı · Toplu sözleşme ikramiyesi

Emeklilik

Yaş haddi

Memurun görevden kendiliğinden emekliye ayrıldığı yaş sınırı. Genel kural 65 yaştır; bu yaşı dolduran memur, emeklilik için gereken diğer şartları beklemeden görevden ayrılır.

Dayanak: 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu md. 40

İlgili: Memur emekliliği

Bkz.: Emekli ikramiyesi

Emekli ikramiyesi

Emekliye ayrılan memura her tam hizmet yılı için bir aylık tutarında ödenen toplu para. Aylık, emekliliğe esas derece-kademe göstergesi ile ek göstergenin aylık katsayısıyla çarpımına ek göstergeye bağlı tazminat oranı eklenerek hesaplanır.

Dayanak: 5434 sayılı Kanun md. 89 ve ek md. 70

İlgili: Emekli ikramiyesi hesaplama · Memur emekliliği

Bkz.: 3600 ek gösterge · Yaş haddi

Prim ödeme gün sayısı (Prim günü)

Sigortalı adına prim ödenmiş toplam gün sayısı. Emekli aylığına hak kazanmak için gereken en az gün sayısı ve yaş, sigortalılığın başladığı tarihe göre değişir; hizmet dökümünde her dönem ayrı satırda görünür.

Dayanak: 5510 sayılı Kanun md. 28 ve geçici md. 4

İlgili: SGK hizmet dökümü nasıl okunur · Memur emekliliği

Bkz.: Hizmet borçlanması

Hizmet borçlanması (Askerlik borçlanması, Doğum borçlanması)

Askerlik, doğum sonrası aylıksız izin gibi prim ödenmeyen sürelerin, primi sonradan ödenerek sigortalılık süresine eklenmesi. Borçlanılan gün, prim gün sayısını artırır ve emekliliği öne çekebilir.

Dayanak: 5510 sayılı Kanun md. 41

İlgili: Askerlik ve doğum borçlanması · Askerlik ve memuriyet

Bkz.: Prim ödeme gün sayısı

İzin, disiplin ve emeklilik: sık karıştırılanlar

İstifa etmek ile müstafi sayılmak arasındaki fark ne?

İstifa, memurun yazılı dilekçeyle kendi isteğiyle görevden ayrılmasıdır ve yeniden atanmak için bekleme süresi kısadır. Müstafi sayılma ise izinsiz ve mazeretsiz olarak kanunda belirtilen süre boyunca göreve gelmeyen memurun, kendi dilekçesi olmadan çekilmiş kabul edilmesidir; yeniden atanma için bekleme süresi daha uzundur.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 94 ve 97

Hastalık izninde maaş kesilir mi, aylıksız izinde ne olur?

Hastalık ve refakat izni aylık ve özlük hakları korunarak verilir; maaşın aylık kısmı kesilmez. Aylıksız izinde ise aylık ödenmez, izin süresi kural olarak kademe ilerlemesi ve emeklilik hesabında sayılmaz; bazı aylıksız izin türlerinde borçlanma imkânı vardır.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 105 ve 108

Sözlüğün diğer sayfaları

Rehberdeki diğer sayfalar