SÖZLÜK · ÖĞRENCİLİK

Öğrencilik ve okul terimleri

Kısa cevap: Lisede diploma notu üniversite yerleştirmesinde OBP olarak, üniversitede not ortalaması (AGNO) DGS, yatay geçiş, ÇAP ve lisansüstü başvurularında kullanılır. Bu sayfada lise ve üniversite öğrencilerinin karşılaştığı 29 terimin tanımı ve ilgili not hesaplama aracı var.

29 terim · Hukuki terimlerde dayanak madde, rakamlarda resmî kaynak · Son kontrol:

Lise

OBP (ortaöğretim başarı puanı) (Ortaöğretim başarı puanı)

Lise diploma notunun 5 ile çarpılmasıyla bulunan, 250 ile 500 arasında değişen puan. YKS'de 0,12 katsayısıyla çarpılıp sınav puanına eklenir, yani katkısı en çok 60 puandır; önceki yıl bir programa yerleşenlerde katsayı yarıya iner.

Dayanak: 2026-YKS Kılavuzu

İlgili: Diploma notu ve OBP hesaplama · YKS puan hesaplama

Bkz.: Kırık OBP · Yerleştirme puanı

Takdir ve teşekkür belgesi

Dönem sonunda belirli bir ortalamanın üzerinde başarı gösteren ve davranış şartlarını taşıyan öğrenciye verilen onur belgeleri; takdir, teşekkürden daha yüksek ortalama gerektirir. Hangi ortalamanın gerektiği ilgili MEB yönetmeliğinde yazılıdır.

Dayanak: MEB Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği

İlgili: Lise ortalama ve takdir hesaplama

Bkz.: Yıl sonu başarı puanı

Devamsızlık

Öğrencinin okula gelmediği günler; özürlü ve özürsüz olarak ayrı sayılır. Yönetmelikte belirlenen sınırı aşan öğrenci, notları ne olursa olsun devamsızlıktan başarısız sayılır.

Dayanak: MEB Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği

İlgili: Devamsızlık hesaplama

Bkz.: Sorumlu geçme ve sınıf tekrarı

Sorumlu geçme ve sınıf tekrarı (Sorumluluk sınavı)

Lisede başarısız dersleri bulunan öğrencinin, yönetmelikteki koşullara göre üst sınıfa o derslerden sorumlu olarak geçmesi ya da sınıfını tekrar etmesi. Sorumlu geçilen dersler sorumluluk sınavlarıyla verilir.

Dayanak: MEB Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği

İlgili: Lise ortalama hesaplama

Bkz.: Devamsızlık

Açık Öğretim Lisesi (AÖL)

Örgün eğitime devam edemeyenlerin derslerini uzaktan çalışıp dönem sonlarındaki sınavlarla kredi tamamlayarak lise diploması aldığı MEB okulu. Mezunlar YKS'ye diğer lise mezunları gibi girer.

Dayanak: MEB Açık Öğretim Kurumları Yönetmeliği

İlgili: Açık Öğretim Lisesi rehberi

Bkz.: Açıköğretim

Bursluluk sınavı (İOKBS)

MEB'in maddi durumu yetersiz başarılı ortaokul ve lise öğrencilerine burs vermek için yaptığı İlköğretim ve Ortaöğretim Kurumları Bursluluk Sınavı; hangi sınıfların girebileceği o yılın kılavuzunda yazar. Başvuru için ailenin gelir şartı aranır.

Dayanak: İOKBS Başvuru ve Uygulama Kılavuzu 2026

İlgili: Sınav takvimi

Bkz.: KYK bursu ve kredisi

Üniversite

AGNO / GANO (GANO, Ağırlıklı genel not ortalaması)

Öğrencinin aldığı tüm derslerin harf notu katsayılarının ders kredileriyle çarpılıp toplam krediye bölünmesiyle bulunan genel not ortalaması. Üniversiteler çoğunlukla 4'lük sistem kullanır; mezuniyet, yatay geçiş, ÇAP ve lisansüstü başvurularında esas alınır.

Dayanak: Üniversitelerin ön lisans ve lisans eğitim-öğretim ve sınav yönetmelikleri

İlgili: GANO / AGNO hesaplama · 4'lük → 100'lük çevirme

Bkz.: Not dönüşümü (4'lük → 100'lük) · AKTS ve kredi

Not dönüşümü (4'lük → 100'lük)

4'lük sistemdeki not ortalamasının 100'lük karşılığına çevrilmesi. Yatay geçişte Yükseköğretim Yürütme Kurulunun dönüştürme tablosu kullanılır; diğer başvurularda hangi tablonun geçerli olduğunu başvurulan kurumun ilanı belirler.

Dayanak: YÖK 4'lük Sistemdeki Notların 100'lük Sistemdeki Karşılıkları Tablosu

İlgili: 4'lük → 100'lük çevirme

Bkz.: AGNO / GANO · ÖBP (ön lisans başarı puanı)

ÖBP (ön lisans başarı puanı) (Ön lisans başarı puanı)

DGS'de ön lisans not ortalamasından hesaplanan ve sınav puanına eklenen puan. 100'lük sisteme çevrilmiş ortalama 0,8 ile çarpılarak bulunur; önceki yıl DGS ile bir programa yerleşenlerde katkısı azaltılır.

Dayanak: 2026-DGS Kılavuzu

İlgili: DGS puan hesaplama · DGS rehberi

Bkz.: DGS · Not dönüşümü (4'lük → 100'lük)

AKTS ve kredi (ECTS)

Bir dersin öğrenciye yüklediği toplam iş yükünü (ders, ödev, proje, sınava hazırlık) gösteren Avrupa kredi birimi. Mezuniyet için programın toplam AKTS'sini tamamlamak gerekir; Erasmus ve kredi transferinde dersler AKTS üzerinden denkleştirilir.

İlgili: GANO / AGNO hesaplama · Erasmus+ öğrenci değişimi

Bkz.: AGNO / GANO · Erasmus+

Vize, final ve bütünleme (Vize, Final, Bütünleme)

Üniversitede dönem içi ara sınav (vize), dönem sonu sınavı (final) ve finalde başarısız olanlara verilen ek sınav (bütünleme). Vize ve finalin başarı notuna etkisi ile geçme notu her üniversitenin kendi yönetmeliğinde belirlenir.

İlgili: Vize-final hesaplama

Bkz.: AGNO / GANO

Azami öğrenim süresi

Öğrencinin programı bitirmek için kullanabileceği en uzun süre: ön lisansta 4, lisansta 7 yıl. Süre sonunda mezun olamayanlara kanundaki koşullarla ek sınav hakkı tanınır; azami süreyi aşanlar katkı payı ya da öğrenim ücreti öder.

Dayanak: 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu md. 44

İlgili: Üniversite kaydı ve harç

Bkz.: Katkı payı ve öğrenim ücreti · Kayıt dondurma

Kayıt dondurma

Sağlık, askerlik, ailevi ya da maddi nedenlerle öğrencinin öğrenimine belirli bir süre ara vermesi. Dondurulan süre öğrenim süresinden sayılmaz; hangi nedenle ne kadar dondurulabileceği üniversite yönetmeliğinde yazar.

İlgili: Üniversite kaydı ve dondurma

Bkz.: Azami öğrenim süresi

Katkı payı ve öğrenim ücreti (Harç)

Devlet üniversitelerinde öğrenciden alınan katkı payı ve ikinci öğretim gibi programlarda alınan öğrenim ücreti. Örgün birinci öğretimde normal süredeki öğrenciden katkı payı alınmaz; tutarlar her yıl Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir.

Dayanak: 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu md. 46

İlgili: Üniversite kaydı ve harç

Bkz.: Azami öğrenim süresi · Burslu, indirimli ve ücretli program

Yatay geçiş

Öğrencinin aynı düzeydeki başka bir programa ya da başka bir üniversiteye geçmesi. Not ortalamasına göre ya da merkezî yerleştirme puanına göre yapılır; kontenjanlar ve şartlar üniversitelerce ilan edilir.

Dayanak: Programlar Arasında Geçiş, Çift Anadal, Yan Dal ile Kredi Transferi Yönetmeliği

İlgili: Yatay geçiş, ÇAP ve yandal

Bkz.: Dikey geçiş · Çift anadal (ÇAP)

Dikey geçiş

Ön lisans mezunlarının DGS ile lisans programlarının ara sınıflarına geçmesi. Yerleşilen programda hangi derslerden muaf olunacağını ve hangi sınıftan başlanacağını üniversite belirler.

Dayanak: 2026-DGS Kılavuzu

İlgili: DGS rehberi · DGS taban puanları

Bkz.: DGS · Yatay geçiş

Çift anadal (ÇAP) (ÇAP)

Başarılı öğrencinin kendi programıyla birlikte ikinci bir lisans programını da okuyarak iki diploma alması. Başvuru için genellikle belirli bir not ortalaması ve başarı sıralaması aranır.

Dayanak: Programlar Arasında Geçiş, Çift Anadal, Yan Dal ile Kredi Transferi Yönetmeliği

İlgili: Yatay geçiş, ÇAP ve yandal

Bkz.: Yandal · Yatay geçiş

Yandal

Öğrencinin kendi programının yanında başka bir alandan sınırlı sayıda ders alarak sertifika kazanması. ÇAP'tan farklı olarak ikinci diploma değil, yandal sertifikası verilir.

Dayanak: Programlar Arasında Geçiş, Çift Anadal, Yan Dal ile Kredi Transferi Yönetmeliği

İlgili: Yatay geçiş, ÇAP ve yandal

Bkz.: Çift anadal (ÇAP)

Hazırlık sınıfı

Öğretim dili kısmen ya da tamamen yabancı dil olan programlarda, bölüm derslerinden önce okutulan yabancı dil eğitimi. Dönem başındaki yeterlik sınavını geçen ya da eşdeğer dil belgesi sunan öğrenci hazırlıktan muaf olur.

İlgili: Üniversite ve öğrenci rehberi

Bkz.: YDS ve e-YDS

İkinci üniversite

Bir yükseköğretim programından mezun olanların ya da kayıtlı öğrencilerin, açıköğretim programlarına sınavsız kayıt olarak ikinci bir diploma alması. Kayıt şartları ve ücretler her üniversitenin duyurusunda yazar.

İlgili: İkinci üniversite

Bkz.: Açıköğretim

Erasmus+

Avrupa Birliği'nin öğrencilere başka bir ülkedeki üniversitede bir ya da iki dönem okuma veya staj yapma imkânı veren hareketlilik programı. Seçimde not ortalaması ve dil puanı birlikte değerlendirilir, öğrenciye hibe ödenir.

İlgili: Erasmus+ öğrenci değişimi

Bkz.: AKTS ve kredi

KYK bursu ve kredisi (KYK kredisi, Öğrenim kredisi)

Gençlik ve Spor Bakanlığının yükseköğrenim öğrencilerine verdiği aylık destek. Burs geri ödenmez; kredi ise mezuniyetten sonra taksitle geri ödenir. Aynı anda ikisi birden alınamaz, başarı ve gelir durumu dikkate alınır.

Dayanak: Gençlik ve Spor Bakanlığı Burs Yönetmeliği ve Kredi Yönetmeliği

İlgili: KYK bursu ve kredisi

Bkz.: KYK yurdu

KYK yurdu

Gençlik ve Spor Bakanlığının yükseköğrenim öğrencilerine düşük ücretle barınma imkânı sunan yurtları. Yerleştirme; ailenin geliri, uzaklık, kardeş sayısı gibi ölçütlere göre puanlanarak yapılır.

Dayanak: Gençlik ve Spor Bakanlığı Yurt Hizmetleri Yönetmeliği

İlgili: KYK yurt başvurusu

Bkz.: KYK bursu ve kredisi

Millî Eğitim Akademisi

Öğretmen adaylarının atanmadan önce hazırlık eğitimi aldığı kurum. Adaylar MEB-AGS puan üstünlüğüne göre alınır; eğitimi tamamlayanlar sözleşmeli öğretmen olarak atanır.

Dayanak: 7528 sayılı Öğretmenlik Mesleği Kanunu

İlgili: MEB-AGS rehberi · Öğretmenlerin en çok sorduğu sorular

Bkz.: MEB-AGS

Yüksek lisans ve doktora (Lisansüstü eğitim)

Lisans sonrası eğitim düzeyleri: yüksek lisans tezli ya da tezsiz yapılır, doktora ise özgün araştırmaya dayanır. Başvurularda genellikle ALES ve yabancı dil puanı aranır; memura yüksek lisans için kademe ilerlemesi, mesleğiyle ilgili doktora için derece yükselmesi uygulanır.

Dayanak: Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği; 657 sayılı Kanun md. 36/A-9

İlgili: Yüksek lisans ve doktora başvurusu · Akademik kariyer rehberi

Bkz.: ALES · Kademe ilerlemesi

Öğrenim nedeniyle askerlik ertelemesi

Öğrencinin askerliğinin, okulu bitirene ya da ilişiği kesilene kadar ertelenmesi. Lisede 22, yükseköğrenimde 28 yaşını doldurduğu yılın sonunu geçemez; bitirilen okulun dengi ya da altındaki bir okula kayıt erteleme sağlamaz.

Dayanak: 7179 sayılı Askeralma Kanunu

İlgili: Askerlik ve memuriyet

Bkz.: Hizmet borçlanması

Öğrencilik ve okul: sık karıştırılanlar

Diploma notu ile OBP aynı şey mi?

Hayır. Diploma notu lisedeki yıl sonu başarı puanlarından hesaplanan 100 üzerinden nottur. OBP bu notun 5 ile çarpılmasıyla bulunur ve 250 ile 500 arasında bir değer alır; YKS'de bu değer bir katsayıyla çarpılarak sınav puanına eklenir.

Dayanak: 2026-YKS Kılavuzu

Yatay geçiş ile dikey geçiş farkı nedir?

Yatay geçiş, öğrencinin aynı düzeydeki bir programdan başka bir programa ya da üniversiteye geçmesidir (lisanstan lisansa). Dikey geçiş ise ön lisans mezununun DGS ile lisans programının ara sınıfına geçmesidir; düzey değiştirir.

Sözlüğün diğer sayfaları

Rehberdeki diğer sayfalar