1739 sayılı Kanun: Millî Eğitim Temel Kanunu madde madde

Millî Eğitim Temel Kanunu'nu bir okul yöneticisinin gözüyle; amaç ve ilkelerden kademelere, öğretmenlik mesleğinden okul binası ve tesislerine kadar maddelerle öğren.

7 durakEKYS · GYS
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
MEVZUAT · 1739 m.1–3

1739 sayılı Kanun'un kapsamı ve genel amaçları: üç bentli tek cümle

MEB Mevzuatı · Millî eğitim mevzuatı · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu'na göre Türk millî eğitiminin genel amaçları nelerdir?

Kısa cevap: 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu (1973) eğitimin amaç ve ilkelerini, sistemin yapısını, öğretmenlik mesleğini, okul binalarını, araç-gereci ve Devletin eğitimdeki görevini düzenler (m.1). Genel amaç (m.2) üç bentte üç hedef koyar: görevini bilen yurttaş, dengeli ve bilimsel düşünen kişilik, ilgisine göre hayata hazırlanmış meslek sahibi insan.

Okulun yıllık çalışma planının ilk sayfasına yazılan “Türk millî eğitiminin genel amaçları” paragrafı, 1973'ten beri aynı kanunun 2. maddesinden kopyalanır.

1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu 14 Haziran 1973'te kabul edildi, 24 Haziran 1973'te Resmî Gazete'de yayımlandı. Adındaki “temel” sözcüğü işlevini anlatır: eğitimle ilgili öteki kanunlar onun çizdiği çerçevenin içinde kalır. 222 sayılı Kanun sayfasında zorunlu ilköğretimin uygulamasını, 5580 sayılı Kanun sayfasında da özel okulların 1739'un amaç ve ilkelerine uymak zorunda olduğunu göreceğiz. Anayasa sayfasında gördüğümüz 42. madde eğitim hakkını tanır; 1739 o hakkın nasıl bir sistemle karşılanacağını söyler.

1. madde: kanunun içindekiler sayfası

1. madde kapsamı altı başlıkta sayar ve kanunun kısımları da bu sırayı izler. Bu yüzden maddeyi ezberlemek yerine kanunun mimarisini öğrenmek iki işi birden görür: hem kapsam sorusunu cevaplarsın hem de bir hükmün hangi madde aralığında aranacağını bilirsin.

1739 sayılı Kanun'un yapısı
KısımKonuMaddeler
BirinciGenel esaslar: genel ve özel amaçlar, on dört temel ilkem.2–17
İkinciSistemin genel yapısı: örgün eğitim (okul öncesinden yükseköğretime), yaygın eğitimm.18–42
ÜçüncüÖğretmenlik mesleğim.43–50/A
DördüncüOkul binaları ve tesislerim.51
BeşinciEğitim araç ve gereçleri, ders kitaplarım.52–55
AltıncıEğitim ve öğretim alanındaki görev ve sorumluluk (MEB)m.56–59
YedinciSon hükümlerm.60–64

2. madde: kimi yetiştiriyoruz?

Genel amaç maddesi “Türk Milletinin bütün fertlerini” diye başlar ve üç bentle devam eder. Her bent ayrı bir soruya cevap verir. Birinci bent nasıl bir yurttaş sorusunu cevaplar: Atatürk inkılap ve ilkelerine ve Anayasa'daki Atatürk milliyetçiliğine bağlı, millî, ahlaki, insani, manevi ve kültürel değerleri benimseyen, ailesini, vatanını, milletini seven, demokratik, laik ve sosyal hukuk devletine karşı görevlerini bilip davranışa dönüştürmüş yurttaş. İkinci bent nasıl bir kişilik sorusunu cevaplar: beden, zihin, ahlak, ruh ve duygu bakımından dengeli, hür ve bilimsel düşünebilen, geniş dünya görüşlü, insan haklarına saygılı, yapıcı, yaratıcı ve verimli kişi. Üçüncü bent hayata nasıl hazırlanacağını söyler: ilgi, istidat ve kabiliyet geliştirilerek bilgi, beceri, davranış ve birlikte iş görme alışkanlığı kazandırılır, kişi kendisini mutlu kılacak ve topluma katkı verecek bir meslek sahibi olur.

Üç bent üç ayrı insan tarifidir; “böylece” ile başlayan son cümle bentlerin toplumdaki sonucunu söyler.Görsel: Sınav Defteri

Maddenin son cümlesi “Böylece” diye başlar ve bireyden topluma geçer: bir yandan vatandaşların ve toplumun refah ve mutluluğunu artırmak, öte yandan millî birlik ve bütünlük içinde iktisadi, sosyal ve kültürel kalkınmayı desteklemek ve hızlandırmak, sonunda Türk Milletini çağdaş uygarlığın yapıcı, yaratıcı, seçkin bir ortağı yapmak. Bu cümle bentlerden biri değil, üç bendin varacağı yerdir.

3. madde: özel amaçlar nereden çıkar?

Özel amaçlar maddesi bir liste vermez, bir kural koyar: her derece ve türdeki eğitim kurumunun özel amacı, genel amaçlara ve temel ilkelere uygun olarak belirlenir. Kanun kademelerin amaçlarını yapı kısmında ayrıca yazar: okul öncesi (m.20), ilköğretim (m.23), ortaöğretim (m.28), yükseköğretim (m.35) ve yaygın eğitim (m.40). Okulunun yıllık planına yazdığın özel hedefler de bu zincirin son halkasıdır.

Ek bilgi: son hükümlerde sorulabilecek iki ayrıntı

Kanunun madde kenar başlıkları yalnız maddenin konusunu ve maddeler arasındaki bağlantıyı gösterir, kanun metnine dahil değildir (m.60). Kanunda geçen “temel eğitim” terimi 1983'te ek 1. maddeyle “ilköğretim” olarak değiştirildi; eski metinlerde “temel eğitim” görürsen bugünkü karşılığı ilköğretimdir.

Akılda kalsın: 2. maddeyi üç soruyla çöz: Nasıl bir yurttaş? (bağlılık, değer, görev) · Nasıl bir kişilik? (denge, bilimsel düşünce, yaratıcılık) · Hayata nasıl hazırlık? (ilgi ve yetenek, birlikte iş görme, meslek). “Çağdaş uygarlığın seçkin ortağı” bent değil, varılacak sonuçtur.
Sınavda

Nasıl sorulurEKYS ve GYS'de bir ifade verilir ve genel amaçlardan biri olup olmadığı ya da hangi bende ait olduğu sorulur.

Tuzak“ilgi, istidat ve kabiliyet” ifadesini yalnız yöneltme ilkesine bağlamaktır; aynı ifade genel amacın üçüncü bendinde de geçer. İkinci tuzak, “çağdaş uygarlığın ortağı” hedefini temel ilkeler arasında aramaktır; bu, 2. maddenin sonuç cümlesidir. Kenar başlıklarının kanun metnine dahil olduğunu söyleyen öncül yanlıştır (m.60). Payı: 1739, EKYS'de %20'lik Mevzuat alanının on metninden biridir; GYS şube müdürü yazılısında 60 sorunun 4'ü bu kanundan gelir.

↕Sıralama kanunun mimarisi

  1. Öğretmenlik mesleği
  2. Eğitim ve öğretim alanında Devletin görev ve sorumluluğu
  3. Türk millî eğitiminin amaçları ve temel ilkeleri
  4. Eğitim araç ve gereçleri
  5. Millî eğitim sisteminin genel yapısı
  6. Okul binaları ve tesisleri

?Soru çöz

Bir okul müdürü yıllık çalışma planına “öğrencilere birlikte iş görme alışkanlığı kazandırarak onları hayata hazırlamak” hedefini yazmıştır. Bu hedef 1739 sayılı Kanun'un 2. maddesindeki hangi genel amaca dayanır?

✓ B. “Birlikte iş görme alışkanlığı” ve “hayata hazırlama” üçüncü bendin ifadeleridir. A birinci bendin yurttaşlık boyutudur, iş görme orada geçmez; C ikinci bendin kişilik boyutudur; D bentlerden biri değil, “böylece” diye başlayan sonuç cümlesidir.
İLKE · 1739 m.4–9

1739'un temel ilkeleri I: genellik ve eşitlikten sürekliliğe

MEB Mevzuatı · Millî eğitim mevzuatı · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAnayasa'ya göre Cumhuriyetin nitelikleri nelerdir, hangi maddeler değiştirilemez?Bağlantılı konudan (Anayasa). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Anayasa'nın 2. maddesine göre Türkiye Cumhuriyeti insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir. 4. madde; Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğunu (m.1), Cumhuriyetin niteliklerini (m.2) ve 3. maddenin tamamını (bütünlük, dil, bayrak, marş, başkent) değiştirilemez sayar. 10. madde kanun önünde eşitliği, 11. madde Anayasa'nın herkesi bağladığını düzenler.

Temel ilkeler ve eşitlik (m.1–11)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

1739 sayılı Kanun'daki temel ilkeler nelerdir? Genellik ve eşitlik ile fırsat ve imkân eşitliği arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: 1739 sayılı Kanun on dört temel ilke sayar (m.4–17). İlk altısı öğrencinin eğitime erişimini ve yönlendirilmesini düzenler: genellik ve eşitlik (m.4), ferdin ve toplumun ihtiyaçları (m.5), yöneltme (m.6), eğitim hakkı (m.7), fırsat ve imkân eşitliği (m.8), süreklilik (m.9). Genellik kapıyı herkese açar; fırsat eşitliği burs, yatılılık ve özel tedbirle kapıdan geçmeyi mümkün kılar.

Kayıt haftasında engelli bir öğrencinin velisi “bu okul bizim çocuğu almaz” dendiği için kapıda bekliyorsa, müdürün ilk dayanağı 1739'un 4. maddesidir.

Temel ilkeler kanunun ikinci bölümünü oluşturur ve her madde tek bir ilkeye ayrılmıştır: 4. maddeden 17. maddeye on dört madde, on dört ilke. Sınav listeyi sorar ama asıl zorluk, bir okul uygulamasının hangi ilkeye dayandığını görmektir. Bu yüzden ilkeleri üç aileye ayırarak çalışmak işe yarar.

İlk grup öğrencinin okula erişimini, ikinci grup eğitimin değer yönünü, üçüncü grup sistemin nasıl işleyeceğini anlatır.Görsel: Sınav Defteri

Kapıyı açan ilkeler: m.4, m.7, m.8

Genellik ve eşitlik (m.4): Eğitim kurumları dil, ırk, cinsiyet, engellilik ve din ayrımı gözetilmeksizin herkese açıktır; eğitimde hiçbir kişiye, aileye, zümreye ya da sınıfa imtiyaz tanınamaz. “Engellilik” sözcüğü maddeye 2014'te (6518 sayılı Kanun) eklendi. İkinci cümle yöneticinin günlük işine dokunur: ilçenin tanınmış bir ailesinin çocuğuna sınıf ya da öğretmen seçme ayrıcalığı tanımak bu cümleye aykırıdır.

Eğitim hakkı (m.7): İlköğretim görmek her Türk vatandaşının hakkıdır; sonraki kademelerden vatandaşlar ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde yararlanır. Yani ilköğretimde hak kayıtsızdır, üst kademelerde yeteneğe bağlanır. Fırsat ve imkân eşitliği (m.8) ise hakkı kâğıtta bırakmaz: kadın erkek herkese fırsat eşitliği sağlanır; maddi imkânı olmayan başarılı öğrencilerin en yüksek kademeye kadar okuyabilmesi için parasız yatılılık, burs, kredi ve başka yollarla yardım yapılır; özel eğitime ve korunmaya muhtaç çocuklar için özel tedbir alınır.

Karıştırılan üç ilke
İlkeSorduğu soruAnahtar ifade
Genellik ve eşitlik (m.4)Kurum kapısı kime açık?ayrım gözetilmeksizin herkese açık; imtiyaz yok
Eğitim hakkı (m.7)Hangi kademe kimin hakkı?ilköğretim her vatandaşın hakkı; sonrası yeteneğe göre
Fırsat ve imkân eşitliği (m.8)İmkânı olmayana ne yapılır?parasız yatılılık, burs, kredi; özel eğitime muhtaca özel tedbir

Yön veren ilkeler: m.5, m.6, m.9

Ferdin ve toplumun ihtiyaçları (m.5): Millî eğitim hizmeti hem vatandaşın istek ve kabiliyetine hem toplumun ihtiyacına göre düzenlenir. Organize sanayi bölgesine yakın bir ilçede meslek lisesinin bölgenin aradığı alanları açması bu dengenin örneğidir. Yöneltme (m.6): Öğrenciler eğitimleri boyunca ilgi, istidat ve kabiliyetleri doğrultusunda programlara ya da okullara yöneltilir; sistem bunu sağlayacak biçimde düzenlenir, ortaöğretime hazırlık sınıfları konulabilir; yöneltmede ve başarının ölçülmesinde rehberlik hizmetlerinden ve objektif ölçme-değerlendirme yöntemlerinden yararlanılır. Süreklilik (m.9): Genel ve mesleki eğitimin hayat boyu sürmesi esastır; yetişkinlerin sürekli eğitimi için tedbir almak da bir eğitim görevidir. Halk eğitim merkezinin yetişkin kursları bu ilkenin okul dışındaki yüzüdür.

Akılda kalsın: m.4 kapıyı açar (ayrım ve imtiyaz yok), m.7 hakkı tanır (ilköğretim herkese), m.8 yolu düzler (burs, yatılılık, özel tedbir). Yöneltmenin iki aracı: rehberlik ve objektif ölçme. Süreklilik = hayat boyu, yetişkin dahil.
Sınavda

Nasıl sorulurBir okul uygulaması verilir, hangi ilkeyle ilgili olduğu sorulur.

TuzakBurs ve parasız yatılılığı genellik ve eşitlik sanmaktır; bu, fırsat ve imkân eşitliğidir (m.8). İkinci tuzak, eğitim hakkını bütün kademeler için kayıtsız sanmaktır: kayıtsız hak ilköğretimdedir.

Sınavda işaretle2014 öncesi kaynaklar m.4'te dört ayrım sayar; güncel metinde beş vardır: dil, ırk, cinsiyet, engellilik ve din.

✎Boşluk doldurma ilk altı ilke

1739'a göre eğitim kurumları dil, ırk, cinsiyet, ve din ayırımı gözetilmeksizin herkese açıktır. Öğrencilerin ilgi, istidat ve kabiliyetleri doğrultusunda çeşitli programlara ya da okullara yönlendirilmesi ilkesinin gereğidir. Yetişkinlerin sürekli eğitimi için tedbir almak ise ilkesinin bir parçasıdır.

engellilik · yöneltme · süreklilik · yaş · planlılık

?Soru çöz

Bir okul müdürü, ailesinin maddi imkânı olmayan başarılı bir öğrencinin parasız yatılı okula yerleşebilmesi için il millî eğitim müdürlüğüyle yazışmaktadır. Müdürün bu çabası 1739 sayılı Kanun'daki hangi temel ilkenin gereğidir?

✓ D. Maddi imkânı olmayan başarılı öğrenciye parasız yatılılık, burs ve kredi sağlamak 8. maddenin hükmüdür. A ayrım ve imtiyaz yasağıdır, maddi destek içermez; B öğrenciyi ilgi ve yeteneğine göre programa yönlendirmektir; C eğitimin hayat boyu sürmesi ve yetişkin eğitimidir.
İLKE · 1739 m.10–17

1739'un temel ilkeleri II: Atatürk milliyetçiliğinden her yerde eğitime

MEB Mevzuatı · Millî eğitim mevzuatı · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla1739 sayılı Kanun'daki temel ilkeler nelerdir? Genellik ve eşitlik ile fırsat ve imkân eşitliği arasındaki fark nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

1739 sayılı Kanun on dört temel ilke sayar (m.4–17). İlk altısı öğrencinin eğitime erişimini ve yönlendirilmesini düzenler: genellik ve eşitlik (m.4), ferdin ve toplumun ihtiyaçları (m.5), yöneltme (m.6), eğitim hakkı (m.7), fırsat ve imkân eşitliği (m.8), süreklilik (m.9). Genellik kapıyı herkese açar; fırsat eşitliği burs, yatılılık ve özel tedbirle kapıdan geçmeyi mümkün kılar.

Temel ilkeler I: erişim ve birey (m.4–9)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

1739'a göre demokrasi eğitimi, laiklik, bilimsellik, planlılık, karma eğitim ve her yerde eğitim ilkeleri ne anlama gelir?

Kısa cevap: Atatürk inkılap ve ilkeleri ile Atatürk milliyetçiliği (m.10), demokrasi eğitimi (m.11) ve laiklik (m.12) eğitimin değer yönünü; bilimsellik (m.13), planlılık (m.14), karma eğitim (m.15) ve her yerde eğitim (m.17) sistemin işleyişini belirler. Okulda siyasi ve ideolojik telkin yasaktır, din kültürü ve ahlak öğretimi zorunlu derstir, karma eğitim esastır, eğitim veren her kuruluş MEB denetimindedir.

Seçim haftasında bir öğretmenin derste aday propagandası yaptığı şikâyeti müdürün masasına geldiğinde, açılacak ilk madde 1739'un 11. maddesidir.

Değer ve yön: m.10, m.11, m.12

Atatürk inkılap ve ilkeleri ve Atatürk milliyetçiliği (m.10): Her derece ve türdeki ders programının hazırlanmasında ve her türlü eğitim faaliyetinde Atatürk inkılap ve ilkeleri ile Anayasa'da ifadesini bulan Atatürk milliyetçiliği temel alınır. Millî ahlak ve kültürün yozlaşmadan, evrensel kültür içinde korunup geliştirilmesine önem verilir. Maddenin ikinci fıkrası Türkçeye ayrılmıştır: Türk dili millî birliğin temel unsurlarından biri olarak her kademede, özellikleri bozulmadan ve aşırılığa kaçılmadan öğretilir; çağdaş bilim dili olarak zenginleşmesi için MEB, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu ile işbirliği yaparak tedbir alır.

Demokrasi eğitimi (m.11) iki yönlüdür. Bir yanda öğrenciye demokrasi bilinci, yurt yönetimine ilişkin bilgi ve davranış, sorumluluk duygusu ve manevi değerlere saygı kazandırılması istenir. Öbür yanda bir yasak vardır: eğitim kurumlarında Atatürk milliyetçiliğine aykırı siyasi ve ideolojik telkin yapılmasına ve günlük siyasi olay ve tartışmalara karışılmasına hiçbir şekilde izin verilmez. Okul meclisi seçimi birinci yöne, sınıfta parti propagandası ikinci yöne örnektir. Laiklik (m.12): Türk millî eğitiminde laiklik esastır; din kültürü ve ahlak öğretimi ilköğretim okulları ile lise ve dengi okullarda zorunlu dersler arasındadır. Anayasa sayfasında gördüğümüz 24. madde aynı zorunluluğu anayasal düzeyde koyar.

Sistem ve kalite: m.13, m.14, m.15, m.17

Bilimsellik (m.13): Programlar, yöntemler ve araç-gereçler bilimsel ve teknolojik esaslara, yeniliklere, çevre ve ülke ihtiyaçlarına göre sürekli geliştirilir; verimliliği artırmak ve yenileşme bilimsel araştırma ve değerlendirmeye dayanır. Planlılık (m.14): Eğitim kalkınma hedeflerine uygun, eğitim-insangücü-istihdam ilişkisi gözetilerek ve mesleki-teknik eğitime ağırlık verilerek planlanır; mesleklerin kademeleri ve her kademenin unvan, yetki ve sorumluluğu kanunla belirlenir; kurumların yer, personel, bina, donatım ve kapasite standartları önceden tespit edilir ve kurumlar optimal büyüklükte kurulur. Karma eğitim (m.15): Kız ve erkek öğrencilerin birlikte okuması esastır; ancak eğitimin türüne, imkân ve zorunluluklara göre bazı okullar yalnız kız ya da yalnız erkek öğrencilere ayrılabilir. Her yerde eğitim (m.17): Millî eğitimin amaçları yalnız okulda değil evde, çevrede, iş yerinde, her yerde gerçekleştirilmeye çalışılır; resmî, özel ve gönüllü her kuruluşun eğitimle ilgili faaliyetleri, millî eğitim amaçlarına uygunluk bakımından MEB'in denetimine tabidir.

Aradaki 16. madde, okul-aile birliği ve eğitim kampüsü, yöneticiyi en çok ilgilendiren ilkedir; ona bir sonraki konuda ayrıca bakacağız.

Okuldaki durum → dayandığı ilke
Durumİlke
Öğretmenin sınıfta günün siyasi tartışmasını açıp taraf tutmasıDemokrasi eğitimi (m.11) — yasak yönü
Okul meclisi seçiminin öğrencilerle yapılmasıDemokrasi eğitimi (m.11) — kazandırma yönü
Din kültürü ve ahlak bilgisi dersinin her öğrenciye okutulmasıLaiklik (m.12)
Yeni okulun derslik, donatım ve kapasite standardının önceden belirlenmesiPlanlılık (m.14)
Ders programının araştırma sonuçlarına göre güncellenmesiBilimsellik (m.13)
Pansiyonlu bir okulun yalnız kız öğrencilere ayrılmasıKarma eğitim (m.15) — istisnası
Bir derneğin çocuklara açtığı kursun MEB denetimine girmesiHer yerde eğitim (m.17)
Akılda kalsın: 10–11–12 değer üçlüsü (Atatürk milliyetçiliği, demokrasi, laiklik), 13–14 kalite ikilisi (bilim, plan), 15 ve 17 kapsam (kimlerle, nerede). Demokrasi eğitimi “bilinç evet, telkin ve günlük siyaset hayır” demektir; karma eğitim “esas” ama istisnalıdır.
Sınavda

Nasıl sorulurEKYS'de okul vakası verilip ilke sorulur; GYS'de ilkenin madde içeriği doğru-yanlış olarak gelir.

TuzakDemokrasi eğitiminin okulda siyasi tartışmayı serbest bıraktığını sanmaktır; madde günlük siyasi olay ve tartışmalara karışmayı açıkça yasaklar. İkinci tuzak, karma eğitimi istisnasız sanmaktır. Üçüncüsü, her yerde eğitim ilkesinde denetimin valilik ya da belediyede olduğunu düşünmektir; denetim MEB'indir. Türkçenin öğretimi ayrı bir ilke değildir, 10. maddenin ikinci fıkrasıdır.

⇄Bilgi eşleştirme durum → ilke

?Soru çöz

1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu'na göre aşağıdakilerden hangileri doğrudur?
I. Karma eğitim esastır; ancak bazı okullar yalnız kız ya da yalnız erkek öğrencilere ayrılabilir.
II. Din kültürü ve ahlak öğretimi ilköğretim okulları ile lise ve dengi okullarda zorunlu dersler arasındadır.
III. Gönüllü kuruluşların eğitimle ilgili faaliyetleri MEB denetiminin dışındadır.

✓ A. I karma eğitim maddesinin (m.15) kuralı ve istisnasıdır; II laiklik maddesinin (m.12) ikinci cümlesidir. III yanlıştır: her yerde eğitim ilkesi (m.17) resmî, özel ve gönüllü her kuruluşun eğitim faaliyetini MEB denetimine bağlar. B II'yi atlar; C ve D yanlış olan III'ü içerir.
MEVZUAT · 1739 m.16

Okul-aile birliği ve eğitim kampüsü: bağış serbest, zorlama yasak

MEB Mevzuatı · Millî eğitim mevzuatı · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

1739 sayılı Kanun'a göre okul-aile birliği bağış toplayabilir mi? Veliler bağış yapmaya zorlanabilir mi?

Kısa cevap: Okul ile aile arasındaki işbirliği için okullarda okul-aile birliği kurulur (1739 m.16). Birlik aynî ve nakdî bağış kabul edebilir, etkinlik ve kampanya düzenleyebilir, kantin, salon ve açık alanı işletebilir ya da işlettirebilir; ama veliler hiçbir surette bağışa zorlanamaz. Gelirler genel bütçeye girmez, bankada birlik adına açılan özel hesapta tutulur.

Eylülün ilk veli toplantısında “kayıt katkısı” adıyla bir zarf dolaşıyorsa, bunun hesabını müdür olarak 16. maddeye göre verirsin.

16. maddenin başlığı 2009'a kadar “Okul ile ailenin işbirliği” idi; 5917 sayılı Kanun maddeyi yeniden yazdı ve başlığa eğitim kampüslerini ekledi. Madde iki kurum tanımlar ve ikisinin de parasal işlerini aynı mantıkla düzenler: gelir okulun ihtiyacına harcanır, genel bütçeye karışmaz.

Eğitim kampüsü

Aynı alanda birden fazla örgün ya da yaygın eğitim kurumu bir aradaysa eğitim kampüsü kurulabilir ve ortak ihtiyaçlar için kampüs yönetimi oluşturulabilir. Ortak açık alan, kantin, salon gibi yerleri kampüs yönetimi işletir ya da işlettirir; elde edilen gelir kampüsün ortak giderlerinde kullanılır. Bir ilkokul, ortaokul ve halk eğitim merkezinin aynı arsayı paylaştığını düşün: kantini üç okul ayrı ayrı değil, kampüs yönetimi tek elden yürütür.

Okul-aile birliği: neyi yapabilir?

Birliğin amacı iki parçalıdır: okulun eğitim hizmetine etkinlik ve verimlilik kazandırmak, okulun ve maddi imkânı olmayan öğrencilerin zorunlu ihtiyaçlarını karşılamak. Bunun için birlik bağış kabul edebilir, maddi katkı için sosyal ve kültürel etkinlik ve kampanya düzenleyebilir, okuldaki açık alan, kantin ve salonu işletebilir ya da işlettirebilir. Maddenin en çok sorulan cümlesi ise bir yasaktır: öğrenci velileri hiçbir surette bağış yapmaya zorlanamaz. Kaydı, karne vermeyi ya da sınıf değişikliğini bir ödemeye bağlamak bu cümleye doğrudan aykırıdır.

16. maddenin parasal kuralları
KonuKural
BağışAynî ve nakdî bağış kabul edilebilir; veli zorlanamaz
İşletmeKantin, salon, açık alan birlikçe (kampüste kampüs yönetimince) işletilir ya da işlettirilir
İhaleGerekli hâllerde il millî eğitim müdürlüğü, il içindeki bir ya da birden fazla birlik ya da kampüs yönetimi adına ihale yapmaya yetkilidir (MEB'in usul ve esasları çerçevesinde)
HesapGelirler genel bütçe gelirleriyle ilişkilendirilmeden, birlik ya da kampüs yönetimi adına bankada açılan özel hesapta tutulur
VergiBu kapsamdaki işlem ve kâğıtlar damga vergisi ve harçlardan muaf; birliğe yapılan ve birliğin yaptığı bağışlar veraset ve intikal vergisinden müstesna
AyrıntıKuruluş, organlar, seçim, gelir dağılımı, harcama ve denetim: Maliye Bakanlığı ile MEB'in birlikte hazırladığı yönetmelik

Okul kantininin kiralanması ihale mevzuatının da konusudur; Kamu ihale mevzuatı sayfasında 2886 sayılı Kanun'la kantin kiralamasını göreceğiz. Burada bilmen gereken, kantin gelirinin kime ait olduğu ve ihaleyi kimin yapabileceğidir.

Akılda kalsın: 16. madde = “kabul eder, zorlamaz.” Para nereye gider? Bankada özel hesap, genel bütçe değil. İhaleyi kim yapabilir? Birlik ya da kampüs yönetimi, gerekirse onlar adına il millî eğitim müdürlüğü.
Sınavda

Nasıl sorulurBir okul vakası verilir: kayıtta ücret istenmesi, kantin gelirinin harcanması, ihaleyi kimin yaptığı.

Tuzak“okul-aile birliği bağış kabul edemez” öncülüdür; birlik bağış kabul eder, yasak olan zorlamadır. İkinci tuzak, gelirlerin genel bütçeye gelir kaydedildiğini söylemektir; özel hesapta tutulur. Üçüncüsü, ihale yetkisini ilçe millî eğitim müdürlüğüne ya da valiliğe vermektir; kanun il millî eğitim müdürlüğünü sayar.

✎Boşluk doldurma okul-aile birliği

Okul-aile birlikleri aynî ve nakdî bağışları kabul edebilir; ancak öğrenci velileri hiçbir surette bağış yapmaya . Birliğin gelirleri bankada birlik adına açılan tutulur. Gerekli hâllerde birlikler adına kantin ihalesini yapabilir.

zorlanamaz · özel hesapta · il millî eğitim müdürlüğü · genel bütçede · ilçe kaymakamlığı

?Soru çöz

Bir ortaokulun okul-aile birliği, kayıt sırasında her veliden belirli tutarda “katkı payı” alınmasına karar vermiş; ödemeyen velilerin kayıt işlemleri bekletilmiştir. 1739 sayılı Kanun'a göre bu durumla ilgili doğru değerlendirme hangisidir?

✓ C. 16. madde birliğe bağış kabul etme yetkisi verir, ama velinin hiçbir surette zorlanamayacağını söyler; kaydı bekletmek zorlamadır. A yetkiyi yok sayar, birlik bağış alabilir; B il millî eğitim müdürlüğünün yetkisi ihale yapmaktır, zorunlu bağışı onaylamak değil; D makbuz zorlamayı gönüllülüğe çevirmez.
MEVZUAT · 1739 m.18–42

Türk millî eğitim sisteminin yapısı: örgün eğitim kademeleri ve yaygın eğitim

MEB Mevzuatı · Millî eğitim mevzuatı · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAnayasa'da eğitimle ilgili hangi maddeler vardır, okul yöneticisi 42. maddeden ne sonuç çıkarır?Bağlantılı konudan (Anayasa). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Anayasa'nın 42. maddesi eğitimi hem hak hem ödev sayar: kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz, ilköğretim zorunludur ve Devlet okullarında parasızdır, eğitim Devletin gözetim ve denetimi altında yürür. Eğitim kurumlarında yalnız eğitim, öğretim, araştırma ve inceleme faaliyetleri yapılır. Din kültürü ve ahlak öğretiminin zorunlu ders oluşu 24. maddede, gençliğin korunması 58. maddededir.

Eğitim hakkı ve ödevi (m.42, 24, 58)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

1739 sayılı Kanun'a göre Türk millî eğitim sistemi nasıl bir yapıya sahiptir? Örgün ve yaygın eğitim nedir, zorunlu eğitim kaç yıldır?

Kısa cevap: Sistem örgün ve yaygın eğitim olmak üzere iki ana bölümdür (m.18). Örgün eğitim; isteğe bağlı okul öncesi, 6–14 yaşı kapsayan zorunlu ilköğretim (dört yıl ilkokul, dört yıl ortaokul), dört yıllık zorunlu ortaöğretim ve yükseköğretimden oluşur. Yaygın eğitim, örgün eğitimin yanında ya da dışında düzenlenen bütün eğitim etkinliklerini kapsar; koordinasyonu MEB sağlar.

Bir köyde anasınıfı, ilkokul ve ortaokul aynı binada olabilir mi, yoksa ayrı okullar mı kurulmalı? Cevap 1739'un yapı maddelerinde, “esas” ile “istisna” arasındaki farktadır.

Kanunun ikinci kısmı sistemin iskeletini çizer. 18. madde iki ana bölüm tanımlar: örgün eğitim okul öncesi, ilköğretim, ortaöğretim ve yükseköğretim kurumlarını kapsar; yaygın eğitim örgün eğitimin yanında ya da dışında düzenlenen etkinliklerin tümüdür. “Yanında” sözcüğüne dikkat: okulda okurken akşam kursuna giden öğrenci de yaygın eğitimden yararlanır.

Zorunluluk ilköğretim ve ortaöğretimdedir; okul öncesi isteğe bağlı, yükseköğretim paralıdır.Görsel: Sınav Defteri
Örgün eğitimin kademeleri: esas ve istisna
KademeKapsam ve süreKuruluş (esas → istisna)
Okul öncesi (m.19–21)Mecburi ilköğretim çağına gelmemiş çocuklar; isteğe bağlıBağımsız anaokulu; gerekli yerlerde ilköğretim okuluna bağlı anasınıfı ya da başka kurumlara bağlı uygulama sınıfı
İlköğretim (m.22–25)6–14 yaş; 31 Aralık'ta 72 ayını dolduran birinci sınıfa kaydedilir; dört yıl zorunlu ilkokul + dört yıl zorunlu ortaokul ya da imam-hatip ortaokuluİlkokul ve ortaokulun bağımsız okul olarak kurulması esas; imkâna göre ortaokul ilkokulla ya da liseyle birlikte kurulabilir
Ortaöğretim (m.26–33)İlköğretime dayalı dört yıllık zorunlu örgün ya da yaygın öğrenimLiseler ve mesleki eğitim merkezleri; nüfusu az ve dağınık yerlerde çok programlı lise
Yükseköğretim (m.34–39)Ortaöğretime dayalı en az iki yıllık; lisans öncesi, lisans, lisansüstüKuruluş ve işleyiş özel kanunlarda; yükseköğretim paralıdır, başarılı yoksula burs ve kredi

Yöneticinin bilmesi gereken ayrıntılar

Okul öncesi eğitimin dört görevi vardır: beden, zihin ve duygu gelişimini ve iyi alışkanlıkları sağlamak, ilköğretime hazırlamak, elverişsiz çevreden gelen çocuklara ortak bir yetişme ortamı yaratmak, Türkçeyi doğru ve güzel konuşmayı sağlamak (m.20). İlköğretimde çocuğun gelişimine göre erken başlama ya da kaydın ertelenmesi yönetmelikle düzenlenir (m.22); ortaokul ve liselerde Kur'an-ı Kerim ile Hz. Peygamberimizin hayatı isteğe bağlı seçmeli derstir (m.25). Nüfusun az ve dağınık olduğu yerlerde ilköğretim bölge okulları ve pansiyonlar, gruplaştırma mümkün değilse yatılı ilköğretim bölge okulları kurulur. Mesleki eğitim merkezi öğrencisi diploma için MEB'in belirlediği fark derslerini tamamlamak zorundadır (m.26).

Yöneltme ilköğretimde başlar, yanılmaları önlemek için ortaöğretimde de sürer; programlar ve okullar arasındaki yatay ve dikey geçiş şartlarını MEB düzenler (m.30). İlköğretimin son ders yılının ikinci yarısında rehberlik servisi öğrencilere ortaöğretim programlarının hangi mesleklere açıldığını tanıtır (m.23). Lise ve dengi okul mezunları yükseköğretime aday olur; hangi programdan hangi yükseköğretim kurumuna nasıl girileceğini YÖK, MEB ile işbirliği yaparak belirler (m.31). İmam-hatip liseleri hem mesleğe hem yükseköğrenime hazırlayan programlar uygular (m.32); güzel sanatlarda yetenekli çocuklar için ayrı okullar açılabilir (m.33).

Yaygın eğitim

Yaygın eğitim örgün sisteme hiç girmemiş, bir kademesinde bulunan ya da oradan ayrılmış vatandaşlara yöneliktir. Kanun ona sekiz görev verir; özü okuma-yazma öğretmek ve eksik eğitimi tamamlamak, çağın gelişmelerine uyum, millî kültürü korumak, birlikte çalışma ve örgütlenme alışkanlığı, sağlıklı yaşam, boş zamanı değerlendirme, kısa süreli kurslarla meslek edindirme ve çalışanları meslekte geliştirmektir (m.40). Yaygın eğitim genel ve mesleki-teknik olmak üzere iki bölümdür (m.41); bu alanda çalışan resmî, özel ve gönüllü kuruluşlar arasındaki koordinasyonu MEB sağlar (m.42).

Ek bilgi: yükseköğretimin kurumları

36. madde yükseköğretim kurumlarını yedi başlıkta sayar: üniversiteler, fakülteler, enstitüler, yüksekokullar, konservatuvarlar, meslek yüksekokulları, uygulama ve araştırma merkezleri. Bu kurumların açılışı, işleyişi ve öğretim elemanlarına ilişkin esaslar özel kanunlarda belirlenir. Zorunlu ortaöğretim, geçici 3. maddeye göre 2012–2013 eğitim-öğretim yılından itibaren uygulanmaya başladı.

Akılda kalsın: İsteğe bağlı → zorunlu → zorunlu → paralı: okul öncesi, ilköğretim, ortaöğretim, yükseköğretim. İlkokul ve ortaokulda bağımsız okul esastır, birlikte kurmak istisnadır. Yükseköğretime girişi YÖK belirler ama MEB'le işbirliği yaparak.
Sınavda

Nasıl sorulurKademe özellikleri doğru-yanlış biçiminde ya da “aşağıdakilerden hangisi örgün eğitim kurumu değildir” kalıbıyla gelir.

TuzakOkul öncesini zorunlu saymaktır; 1739'a göre isteğe bağlıdır. İkinci tuzak, yaygın eğitimi yalnız okul dışı sanmaktır; örgün eğitimin yanında da düzenlenir. Üçüncüsü, ilkokul ve ortaokulun birlikte kurulmasını esas saymaktır. Yükseköğretime giriş şartlarını tek başına MEB belirler diyen öncül de yanlıştır.

⇄Bilgi eşleştirme özellik → kademe

?Soru çöz

1739 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. 26. ve 29. maddeler ortaöğretimi dört yıllık zorunlu eğitim olarak tanımlar ve liseler ile mesleki eğitim merkezlerini sayar. A okul öncesi isteğe bağlıdır (m.19); B giriş şartlarını YÖK, MEB ile işbirliği yaparak belirler (m.31); C esas olan bağımsız okuldur, birlikte kurmak istisnadır (m.24).
MEVZUAT · 1739 m.43–50/A

1739'da öğretmenlik mesleği: bölge hizmeti, hizmet içi eğitim ve yöneticinin izni

MEB Mevzuatı · Millî eğitim mevzuatı · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDevlet memurlarının haftalık çalışma süresi kaç saattir? Yıllık izin kaç gündür, öğretmenler yıllık izin kullanır mı?Bağlantılı konudan (Memurluk süreci). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Memurların haftalık çalışma süresi genel olarak 40 saattir ve Cumartesi ile Pazar tatildir (m.99). Günlük başlama ve bitiş saatlerini merkezde Cumhurbaşkanı, illerde vali belirler (m.100). Yıllık izin, hizmeti on yıla kadar (on yıl dahil) olana 20 gün, on yıldan fazla olana 30 gündür (m.102). Öğretmenler yaz ve dinlenme tatillerinde izinli sayılır, ayrıca yıllık izin almazlar (m.103).

Çalışma süresi ve yıllık izin (m.99–103)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

1739 sayılı Kanun'a göre öğretmenlerin yaz tatili izni ne kadardır? Okul müdürleri ve müdür yardımcıları yıllık iznini nasıl kullanır?

Kısa cevap: Öğretmenliği ve öğretmenin nitelik ve seçimini düzenleyen 43 ve 45. maddeler 2022'de kaldırıldı; bu konular bugün 7528 sayılı Öğretmenlik Mesleği Kanunu'ndadır. 1739'da bölge hizmeti esası, hizmet içi eğitim, konut ve izinler kaldı. Öğretmen yaz tatilinde aralıksız iki ay izinlidir; ikinci görev olarak yöneticilik yapan öğretmen ise yıllık iznini 657'ye göre kullanır.

Haziranın son haftasında müdür yardımcısı “ben de öğretmenim, temmuz ve ağustos benim” dediğinde, cevap 50/A maddesinin son fıkrasındadır.

Kanunun üçüncü kısmı “Öğretmenlik Mesleği” başlığını taşır, ama bugün bu kısmın iki önemli maddesi boştur. 43. madde (öğretmenlik) ve 45. madde (öğretmenlerin nitelikleri ve seçimi) 3 Şubat 2022'de 7354 sayılı Kanun'la yürürlükten kaldırıldı. Öğretmenliğin genel kültür, özel alan eğitimi ve öğretmenlik meslek bilgisi gerektiren “özel bir ihtisas mesleği” olduğu kuralı bugün 2024 tarihli 7528 sayılı Öğretmenlik Mesleği Kanunu'nun 7. maddesindedir. Eğitim Bilimleri serisinde 7528'in akademi, hazırlık eğitimi ve kariyer hükümleri anlatılır.

Yürürlükte kalan maddeler

Üçüncü kısımda bugün ne var?
MaddeHüküm
m.43, m.45Mülga (2022); öğretmenlik mesleği ve nitelikler 7528'de
m.44MEB'e bağlı, öğretmen yetiştiren eğitim yüksekokulları Cumhurbaşkanı kararıyla kurulabilir
m.46Öğretmenlikte yurdun çeşitli bölgelerinde görev yapmak esastır; hizmet bölgeleri ve yer değiştirme esasları yönetmelikle
m.47Örgün ve yaygın kurumlarda ve hizmet içi kurs, seminer, konferanslarda uzman ve usta öğreticiler geçici ya da sürekli görevlendirilebilir
m.48Hizmet içi yetiştirme: yaz ve akşam okulları (yeterli krediyi dolduran öğretmene belge ya da diploma), MEB kurs ve seminerleri (başarılıya belge); belgelerin atama, yükselme ve nakilde nasıl değerlendirileceği yönetmelikle
m.49Yurt içinde ya da dışında üst öğrenim yapmak isteyen öğretmen belli şartlarla aylıklı ya da aylıksız izinli sayılabilir
m.50Gerekli yerlerde, özellikle mahrumiyet bölgelerinde öğretmene konut sağlanır; konut okul binasıyla birlikte planlanır
m.50/AÖğretmenlerin izin ve tatilleri (2020'de eklendi)

50/A: kim ne kadar izin kullanır?

50/A maddesi 2020'de 7243 sayılı Kanun'la eklendi ve dört durumu ayırır. Öğretmen yaz tatilinde aralıksız iki ay izinlidir; bu iki aya dokunulmadan, kalan tatil zamanında yönetmelikle belirlenen meslekî çalışmalara katılmakla yükümlüdür. Rehberlik öğretmeni tercih danışmanlığı, alan ve ders seçimi, öğrenci tanılama gibi işlerde gerekirse izin ve tatil döneminde de görevlendirilebilir; ama izni bir aydan az olamaz. İlçe, il ya da ülke genelinde salgın, doğal afet, elverişsiz hava gibi nedenlerle eğitim iki haftadan fazla yapılamazsa ve telafi ders yılı içinde bitmezse, yaz tatilindeki telafi için MEB öğretmen izinlerini kısaltabilir; bu durumda da izin bir aydan az olamaz.

Dördüncü durum yönetici adayının asıl ilgilendiği hükümdür: kendisine ikinci görev olarak okul ya da kurum yöneticiliği verilenler, yüz yüze eğitim yapılmayan kurumlardaki öğretmenler ve Bakanlık merkezinde ya da il-ilçe millî eğitim müdürlüklerinde görevlendirilen öğretmenler yıllık izinlerini 657 sayılı Kanun'un 102. maddesi ve 103. maddesinin birinci fıkrasına göre kullanır. Memurluk süreci sayfasında gördük: yıllık izin hizmeti on yıla kadar olanlarda 20 gün, on yıldan fazla olanlarda 30 gündür ve amirin uygun bulduğu zamanda toptan ya da parça parça kullanılır. Okul müdürü ve müdür yardımcıları bu izni, tatil aylarında okul işlerini ayarlamak şartıyla sıra ile kullanır; okul yazın boş kalmaz.

İki aylık yaz izni öğretmenindir; ikinci görev olarak yöneticilik yapan, yıllık iznini 657'ye göre ve sırayla kullanır.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: 50/A'nın sayıları: 2 ay (öğretmen), 1 aydan az olamaz (rehberlik ve telafi), 2 haftadan fazla kesinti (telafi şartı). Yönetici = 657'ye göre yıllık izin, sırayla. Öğretmenin niteliği 1739'da değil 7528'de.
Sınavda

Nasıl sorulurEKYS'de yöneticinin izin hakkı vaka olarak gelir.

TuzakMüdür ve müdür yardımcısının da iki ay yaz izni olduğunu sanmaktır; 657'ye göre yıllık izin kullanırlar. İkinci tuzak, rehberlik öğretmeninin tatilde hiç görevlendirilemeyeceğini söylemektir. Üçüncüsü, öğretmen nitelik ve seçimini 1739 m.45'te aramaktır.

Sınavda işaretle2022 öncesi kaynaklarda 1739 m.43 ve 45 dolu görünür, 2020 öncesi kaynaklarda 50/A hiç yoktur; güncel metne göre işaretle.

⇄Bilgi eşleştirme durum → kural

?Soru çöz

On iki yıllık öğretmen Elif Hanım bir ortaokulda ikinci görev olarak müdür yardımcılığı yapmaktadır ve temmuz ile ağustosu aralıksız izinli geçirmek istemektedir. 1739 sayılı Kanun'un 50/A maddesine göre doğru değerlendirme hangisidir?

✓ B. İkinci görev olarak yöneticilik yapanlar 657 m.102'ye göre yıllık izin kullanır; on yıldan fazla hizmette süre 30 gündür ve müdür ile yardımcıları bunu okul işlerini ayarlayarak sırayla kullanır. A iki aylık izin yöneticiye uygulanmaz; C kanun izni tatil aylarında sırayla kullanmayı öngörür; D bir aylık alt sınır rehberlik öğretmeni ve telafi içindir.
KURUM · MEB YETKİSİ

Okul binası, ders kitabı ve okul açma izni: 1739'da MEB'in görev ve sorumluluğu

MEB Mevzuatı · Millî eğitim mevzuatı · Okuma 8 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

1739'a göre okul açma yetkisi kimdedir? Okul binaları ve ders kitapları konusunda Millî Eğitim Bakanlığının görevleri nelerdir?

Kısa cevap: Okul bina ve tesislerini çevrenin ihtiyacına ve programlara göre MEB planlar ve yaptırır (m.51); ders kitabı ve araç-gereci sağlamak, standartlaştırmak, fiyatını ve kullanım süresini belirlemek de MEB'in görevidir (m.53–55). Eğitimin Devlet adına yürütülmesinden, gözetim ve denetiminden MEB sorumludur (m.56); ilköğretim okulu, lise ve dengi okullar MEB izni olmadan açılamaz (m.58).

Bir hayırsever okul yaptırmak için il millî eğitim müdürlüğünün kapısını çaldığında ya da bir yayınevi temsilcisi okula ders kitabı tanıtmaya geldiğinde, cevap 1739'un son kısımlarındadır.

Okul binaları (m.51)

Her derece ve türdeki okulun bina ve tesisi çevrenin ihtiyacına ve uygulanacak programın özelliğine göre MEB tarafından planlanır ve yaptırılır; bunun için her yıl Bakanlık bütçesine ödenek konur. Arsa bulmada ve bina yapımında Devletin imkânlarının yanında vatandaş yardımlarından da yararlanılır, yardımlar teşvik edilir. Hayırseverin okul yaptırması bu fıkranın uygulamasıdır. Maddenin sonraki fıkraları, MEB'e tahsisli Hazine taşınmazlarının tahsisinin kaldırılması ve satışında yetkiyi MEB ile mutabık kalınması şartıyla Maliye Bakanına verir; satıştan gelen para okul yapımı ve onarımı için Bakanlık bütçesine ödenek olarak kaydedilebilir.

Eğitim araç ve gereçleri (m.52–55)

Araç-gereç kavramı geniştir: ders kitapları, öğretmen ve öğrenciye kaynak olacak basılı malzeme, genel amaçlara yararlı öteki eserler ve araçlar (m.52). MEB bunları sağlamak, geliştirmek, yenileştirmek, standartlaştırmak, kullanılma süresini, telif haklarını ve ders kitabı fiyatlarını tespit etmek ve paralı ya da parasız sunmakla görevlidir (m.53). Bunu üç yoldan yapar: kendisi hazırlar, üretir ya da satın alır; kişilere, komisyonlara ya da yarışmayla hazırlatır; özel kesimin hazırladıkları arasından seçer ya da tavsiye eder (m.54). Özel kesimin ders kitabı olarak okutulmak üzere gönderdiği eserler ücret karşılığı incelenir; kabul, uygunluk süresi, telif ve inceleme ücreti esasları yönetmelikle belirlenir (m.55).

Görev ve sorumluluk (m.56–59)

Altıncı kısım dört kısa maddedir ama her biri bir yetki kuralıdır. Eğitim ve öğretim hizmetinin Devlet adına yürütülmesinden, gözetim ve denetiminden MEB sorumludur (m.56). Askerî maksatlarla açılacak okullar dışında bu kanuna aykırı hiçbir eğitim faaliyetinde bulunulamaz; buna yasaklık denir (m.57). Türkiye'de ilköğretim okulu, lise ya da dengi okullar MEB'in izni olmadan açılamaz; MEB'in ya da başka bir bakanlığın açtığı okulların ve özel okulların derecelerini tayin etmek de MEB'e aittir (m.58). Türk vatandaşlarının yurt dışında eğitim, öğrenim ve ihtisasıyla ilgili Devlet hizmetlerinden, askerî öğrenciler hariç, yine MEB sorumludur (m.59).

58. madde ve çevresi: yetki kimde?
KonuYetkili
İlköğretim okulu, lise ve dengi okul açma izniMEB
Okulların ve özel okulların derecelerinin tayiniMEB
Askerî eğitim kurumlarının dereceleri ve müfredatıMEB, Millî Savunma Bakanlığı ile birlikte
Başka bakanlığa bağlı lise ve dengi okulun program ve yönetmeliğiİlgili bakanlık ile MEB birlikte yapar, MEB onaylar
Başka bakanlığa bağlı okulların gözetim ve denetimi; uygun ortamı olmayanın denkliğinin iptaliMEB (esaslar Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle)
MEB'e tahsisli Hazine taşınmazının satışıMaliye Bakanı, MEB ile mutabık kalarak (m.51)

Talim ve Terbiye Kurulu ile Millî Eğitim Şûrası 1739'da düzenlenmez; Bakanlığın teşkilatı 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'ndedir ve MEB teşkilatı sayfasında göreceğiz. Özel okulların açılış izninin ayrıntısı ise 5580 sayılı Kanun sayfasının konusudur.

Akılda kalsın: Altıncı kısım dört kelimedir: sorumluluk (m.56, MEB), yasaklık (m.57, askerî okullar hariç), okul açma (m.58, MEB izni), yurt dışı (m.59, askerî öğrenci hariç). Başka bakanlığın okulu bile MEB'in gözetim ve denetimindedir.
Karışan sayılar ve terimler: 1739'un tamamı
KarışanDoğrusuMadde
Genel amaç bendi / temel ilke sayısı3 bent; 14 ilke (m.4'ten m.17'ye, her madde bir ilke)m.2; m.4–17
Genellik ve eşitlik / fırsat ve imkân eşitliğiAyrım ve imtiyaz yasağı / burs, parasız yatılılık, özel tedbirm.4; m.8
Çağ ve kayıt6–14 yaş; o yılın 31 Aralık'ında 72 aym.22
Zorunlu / isteğe bağlı / paralıİlköğretim ve ortaöğretim zorunlu (4+4+4); okul öncesi isteğe bağlı; yükseköğretim paralı, en az 2 yılm.19, 25, 26, 34, 38
2 ay / 1 ay / 20–30 günÖğretmen yaz izni / rehberlik ve telafide alt sınır / yöneticinin 657'ye göre yıllık iznim.50/A
Okul açma izni / taşınmaz satışıMEB / MEB ile mutabık kalarak Maliye Bakanım.58; m.51
Yükseköğretime giriş şartıYÖK, MEB ile işbirliği yaparak belirlerm.31
Okul-aile birliği adına ihaleGerekli hâllerde il millî eğitim müdürlüğüm.16
Eğitim yüksekokulu kurmakCumhurbaşkanı kararım.44
Yasaklığın istisnasıAskerî maksatla açılan okullar (özel okullar değil)m.57
Sınavda

Nasıl sorulur“Aşağıdakilerden hangisi MEB'e ait bir yetki değildir” kalıbı sık gelir.

TuzakHazine taşınmazının satışını MEB'e vermektir; yetki MEB ile mutabık kalarak Maliye Bakanınındır. İkinci tuzak, 57. maddedeki istisnayı özel okullar sanmaktır; istisna askerî maksatla açılan okullardır. Üçüncüsü, başka bakanlıklara bağlı okulların MEB denetimi dışında olduğunu söyleyen öncüldür. TTK ve Şûra soruları 1739'dan değil CBK'dan gelir.

↕Sıralama başka bakanlığın lisesi

  1. Okul, MEB'in gözetim ve denetimi altında eğitime devam eder
  2. İlgili bakanlık ile MEB, lisenin programını ve yönetmeliğini birlikte hazırlar
  3. Denetimde uygun eğitim ortamı ve nitelik bulunmazsa MEB okulun denkliğini iptal eder
  4. Program ve yönetmelik MEB tarafından onaylanır

?Soru çöz

1739 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangileri Millî Eğitim Bakanlığına ait yetkilerdir?
I. Ders kitaplarının fiyatlarını ve kullanılma süresini tespit etmek
II. Bakanlığa tahsisli Hazine taşınmazlarının satışına karar vermek
III. Özel okulların derecelerini tayin etmek

✓ C. I MEB'in araç-gereç görevidir (m.53); III okulların ve özel okulların derecelerinin tayini MEB'e aittir (m.58). II MEB'in yetkisi değildir: Hazine taşınmazının tahsisini kaldırma ve satışı, MEB ile mutabık kalınarak Maliye Bakanınındır (m.51). A III'ü atlar; B ve D Maliye Bakanının yetkisini MEB'e verir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

657 sayılı Kanun'un 48. maddesine göre aşağıdakilerden hangileri devlet memurluğuna alınacaklarda aranan genel şartlardandır?

I. Kamu haklarından mahrum bulunmamak
II. Hizmet göreceği sınıf için gereken öğretim kurumundan diploma almış olmak
III. Askerlik çağına gelmişse askerliğini yapmış, ertelenmiş ya da yedek sınıfa geçirilmiş olmak

✓ C. Kamu hakları ve askerlik durumu 48. maddenin (A) bendindeki genel şartlardır; sınıfa uygun diploma ise (B) bendindeki özel şarttır. A askerlik şartını atlar; B yalnız özel şartı seçer; D özel şartı genel şartların arasına katar.Kaynak: Memurluk süreci · Memurluğa giriş şartları (m.48)

?Soru 2

Emekli olan bir şube müdürüyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri 657 sayılı Kanun'a göre doğrudur?

I. Görevi sırasında öğrendiği gizli bilgiyi ancak yetkili bakanın yazılı izniyle açıklayabilir.
II. Görevi bitince elindeki resmî belgeleri iade etmekle yükümlüdür; vefat ederse bu yükümlülük mirasçılarına geçer.
III. Görevdeyken ildeki bir olay hakkında basına bilgi vermek gerekseydi, bu yetki valide ya da valinin yetkili kılacağı görevlide olurdu.

✓ D. Üçü de doğrudur. I: gizli bilgi yasağı görevden ayrılınca bitmez, açıklama yetkili bakanın yazılı iznine bağlıdır (m.31). II: resmî belge ve gereçlerin iadesi mirasçılara da şamildir (m.16). III: ilde basına bilgiyi vali ya da onun yetkili kılacağı görevli verir (m.15). A, II ve III'ü eksik bırakır; C, ildeki basın yetkisinin valide olduğunu atlar; B yalnız basın kuralını alır, gizli bilgi ve iade kuralını unutur.Kaynak: Memurun ödev ve hakları · Mal bildirimi, basın, belge, gizli bilgi (m.14–16, 31)

?Soru 3

Bir okulda memur olarak çalışan Deniz Bey, izin almadan ve mazeret bildirmeden 1 Ekim'den itibaren kesintisiz on bir gün göreve gelmemiştir. 657 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ B. Kesintisiz 10 günlük izinsiz terk 94. maddeye göre çekilme isteği sayılır; çekilmiş sayılan 97. maddeye göre bir yıl geçmeden memur olamaz. A çıkarmanın şartını (yılda toplam 20 gün) yanlış kurar; C 94. maddenin yazılı başvuru istisnasını atlar; D usulüne uygun çekilenin altı aylık süresini uygular.Kaynak: Memur disiplini · Çekilme ve memurluğun sona ermesi (m.94–98)

?Soru 4

657 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Aylıktan kesme brüt aylıktan 1/30–1/8 kesintidir; 1/4–1/2 oranı yalnız son kademedeki memura kademe durdurma yerine uygulanır. A uyarmanın kanundaki tanımıdır; C kademe durdurmanın doğru süresidir; D 125. maddedeki hafifletme imkânıdır.Kaynak: Memur disiplini · Beş disiplin cezası (m.124–125)

?Soru 5

Üç yıl önce aylıktan kesme cezası almış şube müdürü Selim Bey, il millî eğitim müdürü olarak atanmak istemektedir. 657 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. 132. maddeye göre aylıktan kesme alan 5 yıl boyunca il teşkilatlarının en üst yönetici kadrolarına atanamaz; üç yıl geçmiştir. B silinmeyi kendiliğinden ve 3 yılda sanır, oysa 10 yıl sonra başvuru gerekir; C 10 yıllık yasak kademe durdurmaya aittir; D aylıktan kesmenin de yasak doğurduğunu atlar.Kaynak: Memur disiplini · Uygulama, itiraz ve silinme (m.132–135)

?Soru 6

Hizmeti 2026 yılında tam on yıl olan şube müdürü Hakan Bey, 2026'da henüz izin kullanmamıştır; 2025 yılından 12 günü, 2024 yılından 20 günü kullanılmadan kalmıştır. Yol izni hariç, 2026 içinde kullanabileceği en fazla yıllık izin kaç gündür?

✓ C. On yıl dahil hizmette yıllık izin 20 gündür; cari yılın 20 günü ile bir önceki yıldan kalan 12 gün birlikte kullanılabilir, 2024'ün izni düşmüştür. A önceki yılın hakkını unutur; B düşen 2024 iznini de ekler; D on yılı tamamlayanı 30 günlük gruba sokar.Kaynak: Memurluk süreci · Çalışma süresi ve yıllık izin (m.99–103)

?Soru 7

657 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangisi derece yükselmesinin şartlarından biri değildir?

✓ D. Son sekiz yılda ceza almamak derece şartı değildir; böyle memura 64. maddeye göre fazladan bir kademe verilir. A boş kadro şartıdır; B süre şartıdır; C nitelik şartıdır; üçü de 68. maddenin (A) bendinde sayılır.Kaynak: Memurluk süreci · Kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi

?Soru 8

Bir okulda 10 Ocak 2026'da kademe ilerlemesinin durdurulmasını gerektiren bir fiil işlenmiş, disiplin amiri bunu 3 Mart 2026'da öğrenmiştir. 657 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Bir aylık süre öğrenme tarihinden (3 Mart) işler; iki yıllık üst sınır işlenme tarihinden (10 Ocak 2026) işler. A bir aylık süreyi işlenme tarihinden başlatır; B çıkarma cezasına ait altı aylık süreyi uygular; D 131. maddeye aykırıdır, ceza kovuşturması disiplini geciktiremez.Kaynak: Memur disiplini · Zamanaşımı ve savunma hakkı (m.127–131)

?Soru 9

657 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangisi bir Devlet memuru için yasak değildir?

✓ B. 28. madde, memurun üyesi olduğu yapı, kalkınma ve tüketim kooperatiflerinin yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyeliklerini yasağın dışında tutar. A sınırsız sorumlu ortaklıktır ve açıkça yasaktır; C büro açarak serbest meslek icrası yasaktır; D vakıf yükseköğretim kurumunda çalışma da maddede sayılan yasaklardandır.Kaynak: Memurun ödev ve hakları · Yasaklar ve ikinci görev (m.26–30, 87–90)

?Soru 10

Bir öğretmen, okul müdürünün kendisi hakkında yaptığı bir işlemi şikâyet etmek istemektedir. 657 sayılı Kanun'a göre şikâyet aşağıdaki yollardan hangisiyle yapılır?

✓ A. Şikâyet en yakın amirden başlayarak silsile yoluyla yapılır, şikâyet edilen amir atlanır; bu yüzden dilekçe ilçe millî eğitim müdürüne gider. B silsileyi atlar ve sözlü şikâyet de mümkündür; C atlama kuralını unutur; D sendikayı ara basamak sayar, Kanun böyle bir şart koymaz.Kaynak: Memurun ödev ve hakları · Haklar: güvenlik, şikâyet, dava (m.17–25)
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?MEB Mevzuatı soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →