Memurluğa giriş: genel şartlar, özel şartlar ve sınav
MEB Mevzuatı · 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaAnayasa'ya göre dilekçe hakkını kimler kullanabilir, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı kime tanınmıştır?Bağlantılı konudan (Anayasa). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Anayasa'ya göre her Türk kamu hizmetine girme hakkına sahiptir; hizmete alınmada görevin gerektirdiği niteliklerden başka ayrım gözetilemez (m.70). Dilekçe hakkını vatandaşlar ve karşılıklılık esasıyla Türkiye'de ikamet eden yabancılar, yetkili makamlara ve TBMM'ye yazıyla kullanır; sonuç gecikmeksizin yazılı bildirilir. Bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı ise herkese tanınmıştır (m.74).
Kamu hizmeti, dilekçe, bilgi edinme (m.70–74)
✎Konu anlatımı
657 sayılı Kanun'a göre devlet memurluğuna alınmanın genel ve özel şartları nelerdir?
Kısa cevap: 657 sayılı Kanun'un 48. maddesi memurluğa girişte iki grup şart arar. Genel şartlar herkes için aynıdır: Türk vatandaşlığı, yaş, öğrenim, kamu haklarından mahrum olmamak, sayılan suçlardan mahkûm olmamak, askerlik durumu ve görevi sürekli yapmaya engel akıl hastalığı bulunmamak. Özel şartlar sınıfa uygun diploma ile kurumun kendi mevzuatındaki şartlardır. Bunlara ek olarak sınavı kazanmak gerekir (m.50).Okulun memur kadrosuna yeni atanan Selin Hanım, ilk gün müdür yardımcısına diplomasını, adli sicil kaydını ve askerlik durumunu gösteren belgeyi teslim ediyor; dosyadaki her kâğıt 48. maddenin bir şartına karşılık geliyor.
Memurun ödev ve hakları sayfasında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun temel ilkelerini ve hizmet sınıflarını gördük. Bu sayfa bir memurun yolunu baştan sona izliyor: göreve giriş, adaylık, kademe ve derece, yer değiştirme, çalışma süresi ve izinler. Yolun ilk kapısı 48. maddedir. Kanun şartları ikiye ayırır: genel şartlar her memurluk için aynıdır, özel şartlar ise girilecek sınıfa ve kuruma göre değişir.
| Grup | Şart | Not |
|---|---|---|
| Genel şartlar (m.48/A) | Türk vatandaşı olmak | — |
| Yaş şartını taşımak (m.40) | Genel olarak 18 yaşını tamamlamak; meslek veya sanat okulu bitirenlerde en az 15 yaş ve mahkemeden ergin kılınma kararı | |
| Öğrenim şartını taşımak (m.41) | Genel olarak ortaokul; istekli yoksa ilkokul mezunu da alınabilir | |
| Kamu haklarından mahrum bulunmamak | — | |
| Sayılan suçlardan mahkûm olmamak | Kasten işlenen suçtan 1 yıl veya daha fazla hapis; ya da süre ve af fark etmeksizin sayılan suçlar (rüşvet, zimmet, hırsızlık gibi; tam liste aşağıda) | |
| Askerlik durumu uygun olmak | Askerlikle ilgisi olmamak, askerlik çağına gelmemiş olmak ya da askerliğini yapmış, ertelenmiş veya yedek sınıfa geçirilmiş olmak | |
| Görevi sürekli yapmasına engel akıl hastalığı bulunmamak | Engelli memur istihdamı (m.53) saklıdır | |
| Özel şartlar (m.48/B) | Hizmet göreceği sınıf için gereken okuldan diploma almış olmak | m.36 ve 41'deki öğrenim kurumları |
| Kurumun özel kanun veya mevzuatındaki şartları taşımak | Ör. öğretmenlik için alan şartı |
Tam liste: süre ve af fark etmeksizin memurluğa engel suçlar (m.48/A-5)
Türk Ceza Kanunu'nun 53. maddesindeki süreler geçmiş ya da affa uğramış olsa bile: devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama ve kaçakçılık.
Şartlardan atamaya: duyuru, sınav, başarı sırası
Şartları taşımak tek başına memur yapmaz. Boş kadrolar, kadroların yeri ve sayısı, başvuru tarihi ve sınav yeri son başvuru tarihinden en az 15 gün önce duyurulur (m.47). Şartları taşımayan aday sınava katılamaz ve bu durum kendisine yazıyla bildirilir (m.49). Devlet memuru olarak atanmak için açılan sınava girmek ve kazanmak şarttır (m.50).
Sınav sonuçları başarı sırasıyla ilan edilir ve bir sonraki sınav tarihine kadar geçerlidir (m.51); kurumlar memur ihtiyacını bu sıraya göre atama yaparak karşılar (m.52). Kurumlar ayrıca dolu kadrolarının %3'ü oranında engelli memur çalıştırmakla yükümlüdür; hesapta yurt dışı teşkilatı sayılmaz ve engelliler için ayrı zamanlı merkezî sınav yapılır (m.53).
Nasıl sorulur657 sayılı Kanun, EKYS'de %20'lik Mevzuat alanının on metninden biridir; GYS şube müdürü sınavında 657'ye 4 soru ayrılmıştı ve bu üç 657 sayfası o soruları paylaşır. Şartlar “Aşağıdakilerden hangileri 48. maddedeki genel şartlardandır?” kalıbıyla gelir; şıklardan birine özel şart yerleştirilir.
Tuzak“sınıfı için gereken diplomayı almış olmak” ifadesini genel şart sanmaktır: bu, özel şarttır. İkinci tuzak suç listesindedir: kasten işlenen sıradan bir suçta eşik bir yıl hapistir; rüşvet, zimmet, hırsızlık gibi sayılan suçlarda ise ceza süresi ve af sonucu değiştirmez.
⇄Bilgi eşleştirme kural → madde
?Soru çöz
657 sayılı Kanun'un 48. maddesine göre aşağıdakilerden hangileri devlet memurluğuna alınacaklarda aranan genel şartlardandır?
I. Kamu haklarından mahrum bulunmamak
II. Hizmet göreceği sınıf için gereken öğretim kurumundan diploma almış olmak
III. Askerlik çağına gelmişse askerliğini yapmış, ertelenmiş ya da yedek sınıfa geçirilmiş olmak